Եզդի

Ի հեճուկս Թուրքիայի․ ինչո՞վ են ապրում Սինջարի եզդիները և ինչու սիրեցին հայերին

320
(Թարմացված է 22:35 01.07.2020)
Սինջարցի ուսուցիչ, եզդիների միջազգային կազմակերպությունների ակտիվիստ Ջամիլ Չոմերը Sputnik Արմենիայի հետ զրույցում պատմել է՝ ինչպես են մարդիկ ապրում պատերազմից քարուքանդ եղած իրաքյան քաղաքում։

Ծայրահեղական իսլամիստները Մերձավոր Արևելքում «անհավատների» դեմ պայքարում տարատեսակ օգնականներ ունեն։ Սաուդյան Արաբիան գումար է տրամադրում, իսկ հարևան Թուրքիան միշտ պատրաստ է «անհավատների մեջքին» հարվածել։ Նախորդ շաբաթ Թուրքիայի ԶՈՒ-ն գնդակոծել է Իրաքի հյուսիսում գտնվող եզդիաբնակ Սինջար տարածաշրջանը։ Ընդ որում՝ երբ 2014 թվականին իսլամիստներն այստեղ հազարավոր մարդկանց էին սպանում, թուրքական կողմում ամեն ինչ հանգիստ էր։ Հիմա, երբ եզդիները սկսեցին իրենց քանդած տները վերադառնալ, հրթիռային հարվածները «հանկարծակի» վերսկսվեցին։

Взрыв после воздушного удара над северным иракским городом Синджар, произведенного боевиками ИГ (12 ноября 2015). Ирак
© AP Photo / Bram Janssen
Իրաքի հյուսիսային Սինջար քաղաքի վրա օդային հարվածից հետո տեղի ունեցած պայթյունը, որն իրականացրել են ԻՊ-ի զինյալները (2015 թ. նոյեմբերի 12), Իրաք

Ականատեսների վկայությամբ՝ թուրքական ուժերն ավելի քան երկու տասնյակ հրթիռ են ուղղել Սինջարի ուղղությամբ, հրթիռակոծությունը տևել է ավելի քան մեկ ժամ։ Հարվածներ էին հասցնում ոչ թե լեռան ստորոտին գնվող քաղաքներին, այլ հենց սարին, իմանալով, որ այստեղ գտնվում են եզդիների ինքնապաշտպանական ջոկատները (YBS)։ Սիրիական քրդերի բանակը (YPG) օգնում էր նրանց, հավանաբար նաև սադրում Թուրքիայի ագրեսիան։ Սակայն խաղաղ եզդիներն էլ նրանց սրտով չեն։

Боец езидов из базирующихся в Сирии Народных подразделений защиты, более известных как YPG, идет по разрушенным улицам Синджара (29 января 2015). Ирак
© AP Photo / Bram Janssen
Եզդի տղամարդը քայլում է Սինջարի ավերված փողոցներում (2015 թ. հունվարի 29), Իրաք

«Քրդերի ջոկատների զինվորականները սովորեցրել են մերոնց ինքնակազմակերպվել ու ԻԳԻԼ-ի («Իսլամական պետություն», ԻՊ կամ ԻԳԻԼ-ը Ռուսաստանում և մի շարք այլ երկրներում արգելված ահաբեկչական կազմակերպություն է) դեմ հարվածներ հասցնել։ Մեր ջոկատները գիտեն, որ իրենց միշտ պատրաստ են գնդակոծել, այդ պատճառով պետք է շատ զգոն լինեն», - ասում է եզդիների միջազգային կազմակերպությունների ակտիվիստ Ջամիլ Չոմերը։

Джамиль Чомер, представитель езидской общины в регионе Синджар, Ирак
© Photo : provided by Jamil Chomer
Ջամիլ Չոմեր, Սինջարում եզդիական համայնքի ներկայացուցիչ

Հրթիռակոծությունը գիշերն էր իրականացվում, այդ պատճառով հրթիռի լույսը երևում էր 15-20 կմ հեռավորության վրա։ Հարյուրավոր հեկտար մշակվող հողտարածք տուժել է հարվածներից։ Գյուղացիներն ով ինչպես կարող էր պայքարում էր հրդեհի դեմ․ խրամատներ էին փորում, ծածկոցները պատրաստ էին պահում՝ կրակի տարածումը գոնե մի կերպ կանխելու համար։ Գյուղացիներին փրկեց հորդառատ անձրևը, որը տեղաց հաջորդ օրը։ Այստեղ՝ Ջազիրա անապատի ծայրին, այն էլ ամռանը, այդպիսի անձրևներ գրեթե չեն տեղում։

Ու՞մ են խանգարում նրանք

2014 թվականին Սինջարում ցեղասպանության ժամանակ ԻԳԻԼ-ի* ահաբեկիչները սպանում էին այստեղի եզդիներին և՛ Թուրքիայի, և՛ համաշխարհային հանրության բացարձակ լռության ներքո։ Մի քանի քաղաք ու տասնյակ գյուղեր դատարկվեցին․ այստեղ մնալ ու մահմեդականություն չընդունելը հավասարազոր էր մահվան։ Հիմա, փախստականների ճամբարներում վեց տարի անցկացնելուց հետո մարդիկ Իրաքյան Քրդստանից վերադառնում են տուն։

Հարվածը հասցվել է հենց այն ժամանակ, երբ եզդիների մոտ 200 ընտանիք տուն էին վերադառնում։ Եվս հարյուրը թղթաբանությամբ էին զբաղվում։ Չոմերը նշում է, որ Իրաքյան Քրդստանի իշխանությունը տարատեսակ դժվարություններ է ստեղծում եզդիների տուն վերադարձի ճանապարհին։

Տեղահանված անձանց ճամբարից տեղափոխվելու համար սկզբում պետք է դիմում ներկայացնել ճամբարի կառավարչին, որը այն փոխանցում է շրջանի նահանգապետին, նա էլ՝ ուժային կառույցներին։ Այդ ամենը կարող է մինչև մեկ ամիս տևել։ Հետո շատերը ստիպված են ժամերով սպասել անցակետերում, իրաքյան ամառային արևի տակ։ Այստեղ նրանց կարող են շատ երկար խուզարկել, Չոմերը նշում է, որ կարող են նաև խլել այն աղքատիկ օգնությունը, որը բաժանում են միջազգային կազմակերպությունները։

Лагерь езидов-беженцев из Синджара, где проживает примерно 1500 семей (7 декабря 2015). Эрбиль, Ирак
© AP Photo / Alice Martins
Եզդի փախստականների ճամբար, որտեղ բնակվում է մոտ 1500 ընտանիք (2015 թ. դեկտեմբերի 7): Էրբիլ, Իրաք

«Երբ անցած տարի վերադարձի գործընթաց սկսվեց, դարձյալ հարվածում էին։ Այն ժամանակ մարդիկ, իհարկե, վախենում էին, բայց հիմա հասկացան, որ սա պարզապես ինչ-որ քաղաքական խաղ է և ուշադրություն չեն դարձնում», - ավելացրեց Չոմերը։

Եզդիներն արդեն հասկացել են, որ քրդերի ղեկավարությունը չի ուզում, որ իրենք վերադառնան։ Ինչ վերաբերում է Բաղդադի կենտրոնական հատվածին, ապա այստեղ միայն քննադատում են հարվածներն ու բողոքի նոտաներ ուղղում թուրքական դեսպանին։

Վերջում քրդական անցակետերում զգուշացնում են եզդիներին, որ նրանք ոչ մի տեղ չեն վերադառնում։ Կողմնակի մարդկանց համար նրանք ընդհանուր առմամբ իրավացի են։ Սակայն նրանք կողմնակի մարդիկ չեն, նրանք իրենց երկիրն են վերադառնում։

Курдский боец пешмерга стреляет из оружия по позициям группировки Исламского государства неподалеку от города Синджар (29 января 2015). Ирак
© AP Photo / Bram Janssen
Քուրդ զինվորականը կործանիչով կրակ է բացում իսլամական խմբավորման դիրքերում Սինջար քաղաքի մերձակայքում (2015 թ. հունվարի 29), Իրաք

Սինջարից 20 կմ հարավ-արևելքում գտնվող Տել Բանատ(հայերենում չկա) գյուղում հիմա ո՛չ էլեկտրականություն, ո՛չ ջուր, ո՛չ էլ բուժսպասարկում կա, իսկ դպրոցի մասին խոսք անգամ չկա։ Սակայն արդեն տասն ընտանիք վերադարձել է այնտեղ։ Հիմա նրանք քանդում են անվերջ հրաձգություններից ու պայթյուններից առաջացած փլատակներն ու փորձում որևէ կերպ նորոգել կանգուն մնացած պատերը։

«Նրանք ասում են՝ այստեղ ավելի լավ է, քան վեց տարի փախստականների ճամբարում ապրել։ Համենայնդեպս, մենք մեր հողի վրա ենք, ու պետք է միայն ինքներս մեզ վրա հույս դնենք»,- խոստովանում է Չոմերը։

Նրա կարծիքով՝ Սինջարի եզդիների մեծ մասը մինչ տարվա վերջ տուն կվերադառնա։ Հարվածները նրանց չեն կանգնեցնի, ավելին՝ եզդիները պատասխան հարված են հասցրել։

«Տարեսկզբից YBS եզդիների ջոկատները բախման մեջ են գրոհային իսլամիստների հետ, որոնք ուզում էին հարավից՝ Սիրիայի սահմանից հարձակվել։ Մեր ջոկատները մշտական պարեկություն են իրականացնում, որ չթողնեն ԻԳԻԼ-ը նորից հարձակվի», - նշում է Չոմերը։

Քարից հաց են քամում

Էլեկտրամատակարարումն ամբողջ Սինջարում ընդհատումներով է իրականացվում։ Օրինակ՝ մեր զրույցի օրն առավոտվա 9-ից մինչև երեկոյան չորսը մարդիկ էլեկտրաէներգիա չունեին։ Շատերը դիզել-գեներատորներ ունեն, ու ոչ միայն տան համար։ Ոռոգման պոմպերն առանց լույսի չեն աշխատում, ամբողջ բերքը կարող է չորանալ։

Езидский храм на самой высокой вершине гор Синджар на севере Ирака
© AP Photo / JACOB SILBERBERG
Եզդիների տաճարը Հյուսիսային Իրաքի Սինջար լեռան գագաթին

Այստեղ մարդկանց գումարը հազիվ սնունդի համար է բավականացնում, իսկ 4-ամպերանոց փոքր գեներատորի համար ստիպված են մոտ 50 հազար իրաքյան դինար, կամ 40 դոլար վճարել։ Ջրի վրա տնտեսելն էլ ավելի դժվար է։ Խմելու ջրի յուրաքանչյուր խորանարդ մետրի համար 2,5 դոլար է պետք վճարել։ Ավելորդ է ասել, թե Իրաքում ամռանը ջուրը որքան անհրաժեշտ է։

Այս սարսափի մեջ եզդիները շարունակում են մտածել, որ իրենց երեխաները մայրենի լեզվով ուսում ստանան, ոչ թե արաբերենով։ Մանկավարժները քիչ են, բայց մարդիկ փորձում են տրանսպորտ գտնել՝ երեխաներին նման դպրոցներ տանելու համար։

Բարձրագույն կրթությամբ բժիշկներն այստեղ հաշված են։ Հիմնականում որպես բժիշկ են աշխատում միջին մասնագիտական կրթություն ստացած բուժեղբայրները։ Եթե որևէ մեկը վիրահատության կարիք ունի, ապա դրա համար ոչ միայն գումար, այլև անհրաժեշտ պայմաններ չկան․ ստիպված են հարյուրավոր կիլոմետրեր գնալ Մոսուլ կամ Իրաքյան Քրդստան, և երկու շաբաթ էլ կարանտինի մեջ սպասել այնտեղ։

Մարդկանց մի կերպ հաջողվում է մեկ-երկու ոչխար, թթի կամ խաղողի տնկի, գարու կամ բանջարեղենի սերմ հայթայթել։ Այստեղ ինչպես իրենք են ասում՝ քարից հաց են քամելու։

«Երբեմն միջազգային կազմակերպություններն օգնում են տնկիներ կամ անասուն ձեռք բերելու հարցում։ Կարող են ջերմոցների համար կոնստրուկցիաներ կամ պոմպերի համար գեներատորներ տրամադրել։ Ոմանց ժամանակավոր աշխատանքով են ապահովում։ Ոմանք էլ ոստիկանություն կամ կառավարական բանակ են գնում», - պատմում է Չոմերը։

Խանասոր

Սինջար լեռից դեպի հյուսիս գտնվող եզդիների գյուղերից մեկը անվանել են Խանասոր։ Այդպես է կոչվել Վանա լճի մոտակայքում գտնվող գյուղերից մեկը, որտեղ ավելի քան մեկ դար առաջ հայ ֆիդայիները պայքարել են թուրքական բանակի դեմ։ Ազատագրական մարտերի առաջնորդներից մեկին՝ Սարգիս Մեհրաբյանին, Խանասորի Վարդան էին անվանում։ Նրանց օգնում էին տեղացի եզդիները (Վանի շուրջ եզդիների մի քանի տասնյակ գյուղ կար)։ Նույն անունով գյուղ կա նաև Սինջարից դեպի հյուսիս, որը նայում է ներկայիս Թուրքիային։ Խանասոր ու Սնունի բնակավայրերն ամենաշատն են տուժել հարվածներից։

Մինչ ԻԳԻԼ-ի հարձակումները Սինջարում մոտ 360 հազար մարդ էր ապրում․ եզդիներն ու քրիստոնյաների մի փոքր խումբ։ Բոլորը ստիպված էին փախչել տեղահանված անձանց ճամբարներ։ 80-ից 120 հազարը Կանադա, Ավստրալիա, Գերմանիա ու այլ երկրներ են փախել։ Մոտ 100 հազարն արդեն վերադարձել են։

Джамиль Чомер, представитель езидской общины в регионе Синджар, Ирак
© Photo : provided by Jamil Chomer
Ջամիլ Չոմեր, Սինջարում եզդիական համայնքի ներկայացուցիչ

«Մենք ապրել ենք տեղահանված անձանց համար նախատեսված 15 ճամբարներում, որոշ ճամբարներում քրիստոնյաների հետ էինք, ամեն ինչ կիսում էինք նրանց հետ։ Մինչ պատերազմն այսպես էինք ապրում, հիմա էլ ենք այդպես ապրում»,- ավելացրեց Չոմերը։

Սինջարում քրիստոնեական երեք եկեղեցի կար։ Իրենց «խաղաղության կրոնի» կողմնակիցներ անվանող իսլամիստները մինչև հիմքը քանդել են դրանցից երկուսը, երրորդը՝ հրդեհվել է։ Երբ եզդիները Սինջար վերադարձան ու դեռ նոր էին փոշուց վերականգնում իրենց տները, նրանք եկան փլատակների մոտ, փայտի կտորներից խաչեր պատրաստեցին ու եկեղեցիների մոտ դրեցին՝ հնարավորինս բարձր։

«Սինջարում ասորիների ավելի քան քսան ընտանիք կար, մի քանիսն էլ՝ Խանասորում ու Սնունիում։ Նրանց մի մասը վերադարձել է։ Ասորիները մեզ մոտ հայտնի են որպես լավ մեղվաբույծներ, այդ պատճառով միջազգային ծրագրերի շրջանակում նրանց մեղվի փեթակներ են բաժանել։ Հիմա նրանց հետ սար են գնում», - պարզաբանեց Չոմերը։

Մինչ պատերազմը եզդիները նույնիսկ ընտանիքներով ընկերություն են արել։ Նրանք մուսուլմանների հետ նույնկերպ ընկերություն են արել, ինչպես ժամանակին հայերի հետ, դա կոչվում է «կիրվա» (եզդիների մոտ դա կոչվում է «կրիֆ»)։ Նրանք ամեն հարցում օգնում էին, հյուր գնում միմյանց ու մասնակցում հուղարկավորության արարողություններին։

«Իհարկե բոլորը չեն, որ գրոհայինների կողմն են անցել, շատերն իրենք են փախել նրանցից։ Բայց միևնույնն է շատ դժվար կլինի վերականգնել նախկին հարաբերությունները»,- ասում է Չոմերը։

Депутат от фракции Мой Шаг Рустам Бакоян на пленарном заседании Парламента Армении (5 марта 2019). Еревaн
© Sputnik / Asatur Yesayants
Ռուստամ Բաքոյան, եզդի համայնքի «Իմ քայլը» խմբակցության պատգամավոր

Սնունիում նաև մի քանի հայ ընտանիք է ապրում, իսկ նախորդ սեպտեմբերին իրաքյան եզդիների պատվիրակությունը Չոմերի հետ միասին Հայաստան է եկել (այցը կազմակերպել էր ԱԺ պատգամավոր, եզդիների համայնքի ներկայացուցիչ Ռուստամ Բաքոյանը)։ Ճիշտ է, նրանց մոտ հետաքրքիր զգացողություն էր․ նրանք օտար երկրում էին, սակայն ամեն ինչ այնքան սովորական ու ջերմ էր, ինչպես հայրենի Սինջարում։

«Մենք, իհարկե, հաճախ էինք հանդիպում եզդիների հետ։ Բայց հայերն էլ էին մեզ շատ ջերմ ընդունում, ասես նրանց համար մերոնքական լինեինք։ Շատ սիրեցինք հայերին, հայկական խոհանոցը, եղանակը․․․ Ամեն ինչ սիրեցինք», - ժպտում է մեր զրուցակիցը։

Նշենք՝ Սինջարում արդեն աշխատում են երիտասարդ եզդիներ, բարձր որակավորում ունեցող բժիշկներ, որոնք վերջերս են համալսարանն ավարտել։ Այստեղ բժիշկներն ու ուսուցիչներն ամենածանր պայմաններում հավասար աշխատում են գյուղացիների, մեխանիկների ու վարորդների հետ։

Հոդվածը գրելու հարցում աջակցության համար շնորհակալություն ենք հայտնում եզդի համայնքի ԱԺ պատգամավոր Ռուստամ Բաքոյանին։

* «Իսլամական պետությունը», ԻՊ կամ ԻԳԻԼ-ը Ռուսաստանում և մի շարք այլ երկրներում արգելված ահաբեկչական կազմակերպություն է։

320
թեգերը:
հայ, Թուրքիա, Ռուստամ Բաքոյան, եզդի
Ըստ թեմայի
Թուրքական ուժերը ավերում են եզդիական սրբավայրերը և ստիպում կրոնափոխ լինել. եզդի պատգամավոր
ԱԺ պատգամավոր. «Եզդի աղջիկները չպետք է ուսումն ընդհատեն ամուսնության պատճառով»
Արտառոց դեպք Արմավիրի մարզում. եզդի տղամարդը գերեզմանոցում դանակահարել է քրոջ որդուն
Ամենամեծ եզդիական տաճարը գտնվում է Հայաստանում. Արարատ Միրզոյանը շնորհավորել է եզդիներին
Զինված մարդիկ

ԱՄՆ-ն որոշել է պատժել սաուդցիներին. Ռուսաստանն ու Իրանը կշահե՞ն դրանից

17
Երբ ԱՄՆ Ազգային հետախուզությունը հրապարակեց լրագրող Ջամալ Խաշուկջիի սպանության մասին զեկույցը, Սպիտակ տունը նոր ռազմավարություն հայտարարեց․ ԱՄՆ–ն պնդում է, որ Եմենում պատերազմը պետք է դադարեցվի, մարդու իրավունքները՝ պաշտպանվեն։ Ի՞նչ պատասխան կտա Էր Ռիադը։

Սոֆյա Մելնիչուկ, Գալիա Իբրահիմովա, ՌԻԱ Նովոստի

Չարտոնագրված արքայազնը

Ինչպես սպասվում էր, հերթական հայտարարություններն ընդամենը լրացնում են ամերիկյան իշխանությունների՝ ուրբաթ հնչեցրած մտադրությունները։ Պետդեպարտամենտի ղեկավար Էնթոնի Բլինկենը հայտնեց վիզայի սահմանափակումների՝ այսպես կոչված «Խաշուկջիի արգելքի» մասին, որ վերաբերում է 76 սաուդցիների, որոնք, ինչպես ենթադրում են, «մասնակցել են արտասահմանում դիսիդենտների ահաբեկմանը, այդ թվում՝ Խաշուկջիի սպանությանը»։ Անհատական պատժամիջոցները վերաբերելու են նաև Ընդհանուր հետախուզության ծառայության պետ Ահմադ ալ Ասիրիին։

Հետախուզության զեկույցում ասվում է, որ սաուդյան իշխանությունների կոշտ քննադատի` «The Washington Post» թերթի հեղինակի հանդեպ դաժան հաշվեհարդարին մասնակցել է թագաժառանգ արքայազնը՝ Մուհամմեդ բեն Սալմանը։ Նրա հավանությամբ են լրագրողին առևանգել, երբ նա մտել է Ստամբուլում Սաուդյան Արաբիայի հյուպատոսարանի շենք, այնուհետև մասնատել են, և մարմնի մնացորդներն այլևս ոչ ոք չի տեսել։ Թագավորության ԱԳՆ-ում կտրականապես հերքել են մեղադրանքները։

Սակայն արքայազնի դեմ անհատական պատժամիջոցներ չեն սահմանել, թեև նոր նախագահ Ջո Բայդենը նախընտրական բանավեճերի ժամանակ խոստացել էր Էր Ռիադը դարձնել աշխարհից լքված երկիր։

Եվ այնուամենայնիվ Բայդենը․ ի՞նչը խանգարեց Թրամփին, որ ռևանշ վերցնի

«Կարծում եմ` պետք է հասկանալ, որ ամբողջ երկրի հետ հարաբերություններն առավել առաջնային են, քան մեկ մարդու հետ հարաբերությունները»,-այդ թեմայով այսպես էր արտահայտվել Բլինկենը։ Նրա խոսքով՝ վարչակազմը վերանայում է Սաուդյան Արաբիայի հետ կապերը, սակայն դրանք այնուամենայնիվ կարևոր են, և ԱՄՆ-ն հատկապես շահագրգռված է այդ հարցում։ «Մենք նվիրված ենք թագավորության պաշտպանությանը»,-ավելացրել է Բլինկենը և պարզաբանել` նպատակն այն է, որ Էր Ռիադն ավելի շատ համապատասխանի Նահանգների խնդիրներին և արժեքներին։

Պետքարտուղարն ընդգծել էր` Սպիտակ տան համար սկզբունքային է, որ Էր Ռիադը սահմանազատի ամերիկացիներից ստացվող օգնությունն ու իրավիճակը Եմենում, որտեղ սաուդցիները աջակցում են նախագահ Աբու-Ռաբու Մանսուր Հադիի կառավարությանը՝ ընդդեմ հուսիթների շիայական շարժման։ Այլ կերպ ասած՝ Վաշինգտոնն ուզում է համոզվել, որ երրորդ երկրներն ամերիկյան զենքը չեն օգտագործում մարտի դաշտում։

Հարձակողական պաշտպանություն

Երկու պետությունների հարաբերությունների հիմքում ամերիկացիների հասանելիությունն է նավթին՝ թագավորության պաշտպանությունն ապահովելու պարտավորության դիմաց։ Սաուդյան Արաբիան ամերիկյան սպառազինության ամենախոշոր գնորդն է։

Համագործակցությունն ապահովում է երկու կկողմերի ռազմավարական շահերը։ Սակայն արժեքների հարցում, ինչպիսիք են ժողովրդավարությունն ու մարդու իրավունքները, պետությունների ուղիները բաժանվում են։

Բարաք Օբամայի նախագահության վերջին տարիներին դաշինքը բախվեց կարծիքների տարբերության, ինչպես դա նկարագրում էր Սալման արքայի անձնական խորհրդականը։ Դրանք վերաբերում էին Իրանի՝ տարածաշրջանում Սաուդյան Արաբիայի գլխավոր մրցակցի հանդեպ ԱՄՆ-ի մոտեցմանը։ Բացի այդ, թեև երկու երկրների հետախուզական ծառայությունները հաջողությամբ համագործակցում էին անվտանգության ոլորտում, այդուհանդերձ միապետության քննադատների դեմ պայքարի սաուդյան մեթոդները Միացյալ Նահանգներում հավանության չէին արժանանում։ Դրան ավելացավ նաև Եմենի խնդիրը։ Սպիտակ տունն անհանգստանում էր այն ռազմական գործողությունների զոհերի թվով, որտեղ հավանաբար նաև ամերիկյան զենք է շրջանառվել։

Երբ Սպիտակ տուն եկավ Դոնալդ Թրամփը, հարաբերությունները ջերմացան։ Մինչդեռ նախքան պաշտոնը ստանձնելը նա Մերձավոր Արևելքի այդ դաշնակցի հանդեպ առանձնապես համակրանք չէր ցուցաբերում․ ասում էր, որ «հաստատ թագավորության երկրպագու չէ», իսկ ԱՄՆ-ն «չպետք է օգնի սաուդյան ահաբեկիչներին»։

Պետք չէ բաց դռները թակել. Մոսկվան զգուշացնում է Վաշինգտոնին

Ինչևէ, առաջին պաշտոնական այցը Թրամփը կատարեց հենց Էր Ռիադ, իսկ նրա ժամկետի վերջում Պետդեպարտամենտը ահաբեկչական կազմակերպություն հռչակեց հուսիթներին։ Նախկին նախագահը թագաժառանգ արքայազնի հետ հիմնականում սերտ հարաբերություններ էր պահպանում փեսայի և խորհրդականի՝ Ջարեդ Քուշների միջոցով։ Խաշուկջիի սպանության մասին զեկույցը պատրաստ էր դեռևս նախորդ վարչակազմի օրոք, պարզապես չէին հրապարակում։

«Թրամփը խաղադրույք կատարեց դաշնակիցների ներդրումների վրա՝ Վաշինգտոնի պարտավորությունները նվազեցնելու համար։ Գործընկերները, այդ թվում՝ Սաուդյան Արաբիան, պետք է ավելի շատ սպառազինություն գնեին և իրենց վրա վերցնեին տարածաշրջաններում տեղի ունեցող իրադարձությունների պատասխանատվությունը»,-բացատրում է ՄՄՀՊԻ-ի Միջազգային հետազոտությունների ինստիտուտի Հեռանկարային ամերիկյան ուսումնասիրությունների կենտրոնի տնօրեն Մաքսիմ Սուչկովը։ ԱՄՆ–ն ի պատասխան ռազմաքաղաքական հովանավորություն էր ապահովում և կանաչ լույս տալիս դաշնակիցների համար կարևոր նախաձեռնություններին։

«Հիմա Թրամփի հակառակորդները ինչ էլ ասեն, հարաբերությունների այդպիսի ձևաչափը երկու կուսակցություններն էլ ինքնըստինքյան ընդունում էին։ Երբ սպանեցին Խաշուկջիին, դեմոկրատները քննադատության ալիք թափեցին հանրապետականների վրա։ Մեղադրեցին Սաուդյան Արաբիայում մարդու իրավունքների խախտումներն արհամարհելու, սաուդցիների և Եմենում նրանց դաշնակիցների (որոնց Օբամայի օրոք դեմոկրատներն իրենք էին հավանություն տալիս) դաժան գործողության հանդեպ անուշադրության համար և կշտամբեցին «բարի քիմիայի» համար, որը ձևավորվել էր նախագահի փեսա Քուշների և արքայազնի միջև»,-թվարկում է Սուչկովը։

Դեմոկրատների կարծիքով, ավելացնում է նա, դա Մուհամմեդ բեն Սալմանի մոտ անպատժելիության զգացողություն առաջացրեց, և նա համոզվեց, որ ցանկացած հարց Վաշինգտոնի հետ կարելի է փողով լուծել։

Ամերիկա-իրանյան առճակատման գերին. ԱՄՆ-ի հաղթանակներն ու պարտություններն Իրաքում

Նոր վարչակազմի օրոք ուղղության փոփոխություն էին սպասում, և առաջին քայլերն արդեն արված են։ Բայդենը հայտնեց Եմենում հարձակողական գործողությունների աջակցության դադարեցման մասին, այդ թվում՝ զենքի արտահանման հաշվին։ Հայտնում էին, որ դա կվերաբերի երեք հազար հատ GBU-39 գերճշգրիտ ռումբերի՝ դեկտեմբերին հաստատված մատակարարմանը (290 միլիոն դոլար արժողությամբ), ինչպես նաև յոթ հազար Paveway IV ռումբերի մատակարարմանը (478 միլիոն դոլար արժողությամբ)։ Վաշինգտոնը հայտարարեց, որ պատրաստվում է Եմենի հակամարտությունը լուծել դիվանագիտական ճանապարհով։ Բացի այդ, փետրվարին հուսիթներին հանեցին ահաբեկչական խմբավորումների ցանկից։

Նոր շրջադարձ

Եվ այնուամենայնիվ, երկու երկրների հարաբերությունների լիակատար վերանայման մասին խոսել չի կարելի։ «Կկշտամբեն, թուքումուր կտան, բայց համագործակցության վերագնահատում տեղի չի ունենա»,-կարծում է Մերձավոր Արևելքի մասնագետ Ալեքսեյ Խլեբնիկովը։ Ըստ նրա` խոսքն ավելի շուտ «վերակալիբրման» մասին է, այսինքն՝ ռազմավարական առումով ոչինչ չի փոխվի։

Նրա հետ համաձայն է Ռուսլան Մամեդովը՝ Միջազգային հարաբերությունների Ռուսաստանյան խորհրդի մերձավորարևելյան նախագծերի մենեջերը։ Նրա խոսքով` շտկումների կարիք վաղուց կար։

«Դեռևս Օբամայի ժամանակներից ամերիկացիներն աճում են սեփական էներգետիկայի առումով, աշխարհում նավթի արդյունահանման հարցում առաջին տեղն են դուրս եկել և հիմա ավելի քիչ ունեն Սաուդյան Արաբիայի կարիքը,-ասում է փորձագետը,-նոր վարչակազմում որոշ մարդիկ ԱՄՆ-ի արտաքին քաղաքականության այլ տեսլական ունեն։ Խոսքը դրա վերահավասարակշռման մասին է․ որպեսզի հիմնվեն մի քանի տարածաշրջանային տերությունների վրա և մի փոքր ազատեն իրենց ձեռքերը»։

Մամեդովն ընդգծում է, որ ներտարածաշրջանային դինամիկայում շատ բան կախված է իրանական միջուկային գործարքից։ Էր Ռիադը ԱՄՆ գլխավոր գործընկերներից է Թեհրանի հետ հարաբերություններում։ Եթե կոշտ մոտենան Սաուդյան Արաբիային, դա ինքնըստինքյան ձեռնտու կլինի Իրանին։ Եվ հանուն Խաշուկջիի սպանության հետևում կանգնած մարդկանց պատժելու ԱՄՆ այդպիսի քայլ չէր անի։

Ալեքսեյ Խլեբնիկովը պարզաբանում է` գործողությունների համատեղ համապարփակ ծրագիրը, որը կնքվեց 2015թ․-ին, ծոցի միապետությունների համար «վերջին կաթիլը» դարձավ: Վերջին տասը տարվա ընթացքում տարածաշրջանում մի քանի իրադարձություն տեղի ունեցավ։ Թունիսի և Եգիպտոսի ապստամբությունները, որոնցից հետո առանց ԱՄՆ-ի աջակցության նախագահները զրկվեցին իրենց պաշտոններից, այնուհետև Եգիպտոսում տեղի ունեցած հեղաշրջումը և, որպես հետևանք, Կահիրեին տրվող ամերիկյան ռազմական օգնության դադարեցումը:

Եվ վերջապես Իրանի հետ գործարքը։ Այդ ամենը, քաղաքագետի խոսքով, թագավորություններին, այդ թվում՝ Սաուդյան Արաբիային դրդեց դիվերսիֆիկացնել դիվանագիտական պորտֆոլիոն և ամրապնդել կապերը մյուս տերությունների, օրինակ՝ Ռուսաստանի և Չինաստանի հետ։

Մոսկվան նույնպես սպառազինություն է վաճառում Էր Ռիադին․ 2019-ին սկսվել են առաջին խմբաքանակների մատակարարումները՝ ըստ 2017թ․-ի պարտավորությունների։ Այդ ժամանակ թագավորությունը Ռուսաստանի հետ հուշագիր էր կնքել ՏՕՍ-1Ա համակարգերի, «Կորնետ-ԷՄ» հակատանկային համալիրների, ԱԳՍ-30 նռնականետների և Կալաշնիկովի ԱԿ-103 ինքնաձիգների արտադրության տեղայնացման մասին: 2021թ․-ի սկզբին հայտնեցին, որ սաուդցիները կարող են ձեռք բերել նաև ռուսական Ս-400 զենիթահրթիռային համալիրներ և Սու-35 կործանիչներ:

Մամեդովը հիշեցնում է` պակաս կարևոր չէ նաև այն, որ երկրները համակարգում են նավթային շուկայի քաղաքականությունը։

«Էր Ռիադի և Մոսկվայի հարաբերություններում կարևոր է հաշվի առնել նաև ՕՊԵԿ+ գործարքի ազդեցությունը։ Նա թույլ է տվել երկու կողմերին շատ գումար վաստակել։ Դա շատ պրագմատիկ դասավորություն է, բոլորն էլ օգուտ են ստանում՝ դու ինձ, ես քեզ»։

Սակայն, նրա խոսքով, Վլադիմիր Պուտինի այցերը Սաուդյան Արաբիա կամ թագավոր Սալմանի այցերը Ռուսաստան հաճախ դիտարկվում էին որպես գործիք Վաշինգտոնի հետ խաղերում։

Մամեդովը կարծում է` միապետությունը կարող է ամերիկացիների համար խնդիրներ ստեղծել տարածաշրջանում։ Սակայն բոլորն էլ հասկանում են, որ ԱՄՆ-ն չափազանց կարևոր է Էր Ռիադի համար, իսկ նման զորավարժությունները միայն ուշադրություն գրավելու միջոց են։

«Սաուդյան Արաբիայում կարծում են, որ ԱՄՆ-ի հետ հարաբերությունները կախված չեն նրանից, թե այս պահին ով է Սպիտակ տանը, նրանց կարծիքով՝ երկու երկրների կապերը հաստատուն են, ձևավորվել են տասնամյակների ընթացքում և կդիմանան ցանկացած տատանման»,-եզրափակում է փորձագետը։

Տասնամյակների դաշինքը շատ բանի վրա է անդրադարձել․ գրեթե ամբողջ սաուդյան էլիտան կրթություն է ստանում ԱՄՆ-ում, սաուդյան ռիալը կապված է դոլարին, սպառազինությունն ու զինվորականների ուսուցումը հիմնականում ամերիկյան են։ Դա փոխելու համար երկար տարիներ են պետք։ Ուստի արտաքին քաղաքական կապերի դիվերսիֆիկացիան ավելի շուտ մարտավարական քայլ է, բազմակողմանի ուղղություն, որը համապատասխանում է նոր, բազմաբևեռ աշխարհի պահանջներին։

17
թեգերը:
Իրանի Իսլամական Հանրապետություն, ԱՄՆ, Ռուսաստան, Սաուդյան Արաբիա
Ըստ թեմայի
ԵԱՏՄ–ն Իրանին ընձեռում է տնտեսական քաղաքականության հնարավորություն Չինաստանի ուղղությամբ
Հաջողվե՞ց համաձայնության հասնել Թուրքիայում ռուսական С-400-ների արտադրության հարցում
IDEX 2021. ինչով կզարմացնի Աբու Դաբիում ռուսական ռազմարդյունաբերական ոլորտը
Էրդողանի «շպագատը». պատրա՞ստ է արդյոք Հայաստանը Անկարայում հնարավոր փոփոխություններին
Հռոմի պապ

Հռոմի Ֆրանցիսկոս պապը նախազգուշացրել է hամաշխարհային նոր ջրհեղեղի մասին

42
(Թարմացված է 23:22 02.03.2021)
Կաթոլիկ եկեղեցու առաջնորդը կոչ է արել մարդկությանը ուշադրություն դարձնել կլիմային, այլապես լուրջ խնդիրներն անխուսափելի կլինեն։

ԵՐԵՎԱՆ, 2 մարտի – Sputnik. Հռոմի պապ Ֆրանցիսկոսը հայտարարել է, որ մարդկությանը համաշխարհային նոր ջրհեղեղ է սպասում։ ՌԻԱ Նովոստիի փոխանցմամբ` նա կարծում է, որ աղետ տեղի կունենա, եթե տարբեր պետությունների առաջնորդները գլոբալ տաքացման դեմ պայքարի համար միջոցներ չձեռնարկեն։

«Այն (համաշխարհային ջրհեղեղը, – խմբ.) տեղի կունենա, եթե շարունակենք ընթանալ նույն ուղով», – ասել է կաթոլիկ եկեղեցու առաջնորդը։

Ֆրանցիսկոս պապի խոսքով` Նոյին հաջողվեց հաղթահարել աղետը բարեգթության շնորհիվ։ Նա քաղաքացիներին ու քաղաքական գործիչներին խելամտության կոչ է արել, նշելով, որ դա «իրավիճակի, մարդկանց, աշխարհի ու նրա խնդիրների նկատմամբ կարեկցանքի դրսևորում է»։

Ալավերդյան. «Ես կարող եմ կանխել գլոբալ տաքացումը»

Ավելի վաղ ԱՄՆ–ի օվկիանոսային և մթնոլորտային հետազոտությունների ազգային վարչության (NOAA) գիտնականները հայտարարել էին, որ անցած տարին երկրորդ ամենատաք ռեկորդային տարին էր Արկտիկայում ուսումնասիրությունների ողջ պատմության ընթացքում։ Միևնույն ժամանակ, վերջին 50 տարիների ընթացքում ջերմաստիճանն այստեղ կրկնակի արագ է աճում մոլորակի մյուս շրջանների համեմատ։

Գլոբալ տաքացումը հեքիաթ չէ. Հայաստանում կարող է բնապահպանական աղետ լինել

42
թեգերը:
ջրհեղեղ, Հռոմի Սրբազան Քահանայապետ Ֆրանցիսկոս պապ, Հռոմի պապ
Ըստ թեմայի
Գարեգին Բ–ն գերիների հարցով պատրաստվում է դիմել Հռոմի պապին
Արցախի մշակութային ժառանգության փրկության հարցով 150 գիտնականներ դիմել են Հռոմի պապին
Հռոմի պապն աղոթել է Կովկասում խաղաղության համար ու կոչ արել բանակցություններ վարել