Հրանտ Մելքումյանը փոքր տարիքում շատերի պես զբաղվել է տարբեր մարզաձևերով՝ ֆուտբոլ, բասկետբոլ, վոլեյբոլ… Բայց, ի վերջո, ընտրել է շախմատն ու հասկացել, որ չի սխալվել։ Այսօր նա շախմատի Հայաստանի հավաքականի անդամ է։

«Մանուկ հասակից շատ եմ սիրել ֆուտբոլը: Շատ ժամեր եմ անցկացրել ընկերներիս հետ բակում ֆուտբոլ խաղալով: Հինգ տարեկանից պապս ինձ սովորեցրեց նաև շախմատ խաղալ: Այն ժամանակ չէի էլ պատկերացնում, որ շախմատիստ եմ դառնալու: Բայց երբ եկավ կողմնորոշվելու ու մարզաձև ընտրելու պահը, ընտրեցի շախմատը»,- ասաց Մելքումյանը:

Շախմատ ընտրելու ճանապարհին, անկասկած, շատերի վրա է ազդեցություն թողնում մեր հանրահայտ շախմատիստ, աշխարհի իններորդ չեմպիոն Տիգրան Պետրոսյանը։ Մելքումյանն էլ բացառություն չէ։

«Բնականաբար, շախմատում առաջին քայլ կատարելուց հետո երկրորդ կամ երրորդ քայլին արդեն իմանում ես, թե ինչ հաջողությունների է հասել Տիգրան Պետրոսյանը: Ու երբ գիտակցում ես քո հայրենակցի համաշխարհային արդյունքը, հպարտություն ես զգում»,- նշեց Մելքումյանը:

© Sputnik / Asatur Yesayants

Կյանքը շախմատում կամ ինչու է շախմատը նման հայկական մտածելաձևին

Շախմատի միջազգային օրվա մասին խոսելիս էլ հայ գրոսմայստերը նշեց, որ մեծ տարբերություն չի տեսնում ուրիշ օրերի հետ։

«Սովորական օր է, պարզապես ՖԻԴԵ-ն այս օրն է ընտրել, քանի որ հենց հուլիսի 20-ին էլ հիմնվել է շախմատի համաշխարհային ֆեդերացիան»,- ասաց նա

Շատ մարզաձևերում կարևոր մրցումներից կամ մրցաշարերից առաջ ուսումնամարզական հավաքներ են անցկացվում: Հրանտ Մելքումյանը պատմեց նաև, թե ինչ են անում շախմատիստները նման հավաքների ժամանակ։

«Բնականաբար ավելի շատ ժամանակ տրամադրում ենք շախմատին` վերլուծելով տարբեր մրցումների տարբեր պարտիաները: Բայց ամեն օր պարտադիր 2-3 ժամ զբաղվում ենք, այսպես ասած, ակտիվ սպորտով, նաև ապահովելով ֆիզիկական պատրաստականությունը, քանի որ պարտիաների ժամանակ ֆիզիկապես էլ պետք է պատրաստ լինես: Երբեմն մեկ պարտիան կարող է տևել 4-5 նույնիսկ 5-6 ժամ, այնպես, որ պետք է պատրաստ լինես»,- ասաց նա:

Մելքումյանը խոսեց նաև գործող շախմատիստների մասին` առանձնացնելով Լևոն Արոնյանին։

«Լևոնն, անշուշտ, աշխարհի ուժեղագույն շախմատիստներից մեկն է, ու արդեն երկար ժամանակ է, որ այդպես է: Ես հաճախ եմ շփվում նրա հետ և նա իրոք ոգևորող շախմատիստ է: Կառանձնացնեի նաև Մագնուս Կառլսենին, որը շատ պատանի տարիքում բարձրացավ շախմատային օլիմպոս ու նրան այնտեղից դուրս մղել առայժմ հնարավոր չէ: Կառլսենը նոր մոտեցում բերեց շախմատին»,- ասաց Մելքումյանը:

Շախմատի Հայաստանի հավաքականը շախմատային օլիմպիադաներում երեք անգամ դարձել է հաղթող: Հայ շախմատիստները կարողացել են ամբողջ աշխարհին ապացուցել, թե ինչքան հզոր երկիր է Հայաստանը շախմատի աշխարհում:

Մելքումյանը խոսեց նաև թիմային ու անհատական մրցումների տարբերության մասին։

«Իհարկե, թիմային պայքարում կան նրբություններ: Բացի քո պարտիայից, դու հետևում ես նաև թիմակիցներիդ պարտիաներին: Երբ պետք է լինում որոշում կատարել` քո պարտիայի ընթացքում ստատիկ վիճակի անցնել, թե սրել խաղը, պիտի հստակ իմանաս, թե ինչ վիճակ է թիմակիցներիդ պարտիաներում ու նոր որոշում կայացնես: Կարճ ասած, մեկի խաղը կախված է մյուսի արդյունքից կամ պարտիայի ընթացքից»:

Խոսելով ապագա ծրագրերի մասին` Մելքումյանը նշեց, որ սեպտեմբերի 2-ին Թբիլիսիում մեկնարկելու է շախմատի աշխարհի գավաթի անհատական խաղարկությունը ու այդ մրցումներում առաջին ու երկրորդ տեղեր զբաղեցրած շախմատիստները աշխարհի չեմպիոնի հավակնորդների մրցաշարին մասնակցելու իրավունք կստանան: Սա մեր առաջատար Լևոն Արոնյանի համար վերջին շանսն է աշխարհի չեմպիոնի հետ ապագայում պայքարելու հնարավորություն ստանալու համար: Բացի Լևոն Արոնյանից, այդ մրցումներին կմասնակցի նաև Հրանտ Մելքումյանը, ինչպես նաև հայ շատ այլ շախմատիստներ: Բոլորին էլ հաջողություն ու հաղթական պարտիաներ ենք մաղթում:

ԵՐԵՎԱՆ, 3 մարտի – Sputnik. Հայաստանի մարդու իրավունքների պաշտպանի աշխատակազմը 2020 թվականի դեկտեմբերին մշտադիտարկման չհայտարարված այց է իրականացրել «Խարբերդի մասնագիտացված մանկատուն» պետական ոչ առևտրային կազմակերպություն և համակարգային խնդիրներ բացահայտել։ Տեղեկությունը հայտնում է պաշտպանի գրասենյակը:

Որտեղ են Արցախի մանկատներից Հայաստան տեղափոխված երեխաները. Հայաստանի ՄԻՊ-ն այցելել է նրանց

Այցի ընթացքում արձանագրված համակարգային խնդիրներից են՝

• հաստատության իրավասու անձնակազմը նշել է, որ զսպման միջոցների կիրառման մատյաններ չեն վարվում, քանի որ զսպման միջոցներ հաստատությունում գործնական չեն կիրառվում: Այս փաստարկը չի կարող ընդունելի լինել: Նախ` Պաշտպանի աշխատակազմի այցի ընթացքում արձանագրվել է հատուկ միջոցի կիրառում: Դրանից բացի, հաստատությունը, լինելով հոգեբուժական բժշկական օգնություն և սպասարկում իրականացնելու լիցենզիա ունեցող պետական ոչ առևտրային կազմակերպություն, պարտավոր է յուրաքանչյուր դեպքով ապահովել զսպման միջոցների կիրառման համար օրենսդրությամբ սահմանված բոլոր պահանջները, այդ թվում՝ մատյանների վարումը: Ուստի գործընթացի վերահսկողության, մարդու իրավունքների պաշտպանության նպատակով անհրաժեշտ է ներդնել և պատշաճ կերպով վարել զսպման միջոցների կիրառման մատյաններ, ինչպես նաև մեթոդական ուղեցույցներ.
• փակ կարանտինային ռեժիմի պատճառով նեղ մասնագիտական ծառայությունների (օրինակ` հոգեբան, լոգոպեդ և այլն) մատուցումն էականորեն նվազել է, ինչը բացասաբար է անդրադարձել սաների առողջական վիճակի վրա: Մինչդեռ, անձնակազմի վկայությամբ, որոշ սաների հոգեկան և ֆիզիկական առողջության արձանագրված դրական դինամիկան հնարավոր է եղել տարիների ընթացքում կանոնավոր և հետևողական իրականացված աշխատանքի արդյունքում: Ուստի, անհրաժեշտ է նախատեսել լրացուցիչ կանոններ հաստատությունում նեղ մասնագիտական ծառայությունների մատուցման ընթացքի կանոնավոր և անխոչընդոտ ապահովման համար.
• սաների կարիքների գնահատման առկա գործընթացը չի երաշխավորվում դրանց իրական և անհատականացված լինելը, քանի որ բացակայում են համապատասխան մասնագետների համար նախատեսված ուղեցույցներ կամ այլ կարգավորումներ: Միայն այս դեպքում հնարավոր կլինի յուրաքանչյուր սանի նկատմամբ ցուցաբերել անհատական մոտեցում՝ բացահայտելով նրա զարգացման հնարավորությունները և իրական կարիքները.
• սաների խմբերի ձևավորման համար բացակայում են նվազագույն չափորոշիչներ և մեթոդական ուղեցույց: Օրինակ՝ ըստ անձնակազմի՝ որևէ սանի այս կամ այն խմբում ընդգրկվելու համար էական է այն, թե կոնկրետ խմբում աշխատող դայակը կկարողանա կամ պատրաստ է հոգալ տվյալ սանի անձնական հիգիենան, թե ոչ: Արդյունքում, սաների խմբերը գործնականում ձևավորվում են հիմնականում սաների առօրյա խնամքն առավել դյուրին կազմակերպելու մոտեցմամբ, այլ ոչ յուրաքանչյուր սանի զարգացման հնարավորությունները բացահայտելու և դրանց իրացմանը նպաստելու նկատառումներով: Նշված չափորոշիչների և դրանց կիրառման մեթոդաբանության բացակայությունը դժվարացնում է նաև հաստատության տնօրինության աշխատանքը.
• բացակայում են չափահաս սաների զբաղվածության ապահովման նպատակային ծրագրեր, ինչի հետևանքով հաստատությունում կազմակերպվող մասնագիտական հմտությունների զարգացման դասընթացները չեն ապահովում սաների ինքնուրույն կյանքի հմտությունների ձեռք բերումը:Ուստի անհրաժեշտ է մշակել և ներդնել այնպիսի ծրագրեր, որոնք իրական հնարավորություններ կստեղծեն սաների անկախ և ինքնուրույն կյանքի իրավունքի իրացման համար: Սաների զբաղվածության խնդիրն այցի ընթացքում բարձրաձայնվել է նաև չափահաս սաների, հաստատության աշխատակիցների և տնօրենի կողմից.
• որոշ խմբասենյակներ գերծանրաբեռնված են, իսկ ննջարանների և խաղասենյակների առկա բաժանումը ոչ միշտ է ապահովում սաների հանգստի, ինքնուրույն և մասնավոր կյանքի նկատմամբ հարգանքի իրավունքների իրացման իրական հնարավորություն.
• չափահաս և անչափահաս սաները բնակվում են նույն խմբասենյակներում՝ միասին, ինչպես նաև ննջարաններն առանձնացված չեն՝ ըստ սաների սեռի: Վերջինս հատկապես անընդունելի է՝ հաշվի առնելով, այն, որ խնամքի, այդ թվում՝ երեխայի խնամք և իրավունքների պաշտպանություն իրականացնող հաստատություններում արական և իգական սեռի սաների շուրջօրյա համակեցությունը նույն սենյակում չի ապահովում նրանց կենսակերպին և կենցաղին բնորոշ կարիքները՝ պայմանավորված սաների տարիքային, վարքագծային և ֆիզիոլոգիական առանձնահատկություններով:
• Առավել ևս պետք է հաշվի առնել, որ, օրինակ, մասնավոր կյանքի նկատմամբ հարգանքի տեսանկյունից անչափահաս իգական սեռի սանը չի կարող գիշերել արական սեռի չափահաս անձի հետ նույն ննջասենյակում կամ օգտվել նույն սանհանգույցից:
  սաների հետ աշխատող մասնագետների, այդ թվում՝ դայակների, դաստիարակների քանակը բավարար չեն աշխատանքների առավել արդյունավետ կազմակերպման համար, ինչը բացասական է անդրադառնում թե՛ սաների, թե՛ աշխատակիցների իրավունքների երաշխավորման վրա.
• հաստատության աշխատակիցների վարձատրությունը չի համապատասխանում նրանց կողմից իրականացվող և պահանջվող աշխատանքի ծավալներին: Այս խնդիրը և փոխկապակցված այլ հարցերն ուսումնասիրվել են Պաշտպանի աշխատակազմում, մշակվել առաջարկներ և ուղարկվել պետական իրավասու մարմնին:

Նշված խնդիրները բնույթով համակարգային են, տարիների ընթացքում կուտակված և պետության պոզիտիվ պարտավորությունների թերի կատարման արդյունք են: Առկա խնդիրներն էլ լուծվում են առավելապես հաստատության աշխատակիցների բարեխղճությամբ: Մինչդեռ պետությունը պարտավոր է ներդնել այնպիսի մեխանիզմներ, որոնք լիարժեք կերաշխավորեն հաշմանդամություն ունեցող անձանց բոլոր իրավունքները հավասարապես։ Նման պահանջն էլ ավելի հրատապ է այն դեպքերում, երբ խոսքը պետության հոգածության ներքո գտնվող անձանց իրավունքների իրացման երաշխավորման մասին է:

Մանկատան երեխաներին ծեծել են փայտով, զրկել հիգիենայի միջոցներից. մանրամասներ
Մարդու իրավունքների պաշտպանը կարևոր է համարում արձանագրել նաև դրական զարգացումները, մասնավորապես.

• սաների համար իրականացվում է հիպոթերապիայի ծրագիր (բուժական ձիավարության միջոցով վերականգնողական մեթոդ), ինչը կարևոր ազդեցություն է ունենում սաների հոգեկան առողջության, շարժողական իմպուլսների զարգացման տեսանկյունից.
  սաներին աջակցող միջոցների, սայլակների տեխնիկական խնդիրները լուծվում են նաև արտաքին ֆինանսական միջոցներ ներգրավելու, իսկ որոշ դեպքերում՝ անգամ աշխատակիցների միջոցներով: Բացասական է այն, որ այս նպատակով հանրային միջոցների հատկացման գործընթացն արդյունավետ չէ.
• հաստատության սաները մասնակցում են տարբեր խմբակների, օրինակ, ստեղծագործական, արհեստագործական և այլն, ինչպես նաև մասնագիտական հմտությունների դասընթացների, որոնց համար անհրաժեշտ պարագաները, նյութերը հիմնականում ապահովվում են հաստատության կողմից իրականացվող մասնավոր կամ միջազգային համագործակցային ծրագրերի միջոցով.
• չնայած պետության կողմից հատկացված ֆինանսական միջոցների սղությանը՝ սաների խնամքի և հաստատության սանիտարահիգիենիկ բավարար վիճակն ապահովելու համար անհրաժեշտ հիգիենիկ պարագաների և միջոցների չբավարարող քանակը ձեռք է բերվում բարերարների, մասնավոր կազմակերպությունների հետ հաստատության համագործակցության արդյունքում:

Մշտադիտարկման արդյունքները, այդ թվում՝ արձանագրված խնդիրները մանրամասն վերլուծվել, ամփոփվել և լուծումների առաջարկներով ուղարկվել են ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարությանն ու Խարբերդի մասնագիտացված մանկատան ղեկավարին։

Պատերազմից հետո սեր կա. արցախցի Հայկազի ու Ռուզանի հարսանիքը` ժամանակավոր կացարանում