Շքերթ Մոսկվայի հրապարակում. 24 հունիսի, 1945

«Ավելի լավ է անոտ, քան անգլուխ». ովքեր են Մեծ հայրենականի հայ մարշալները

126
(Թարմացված է 17:29 21.06.2021)
80 տարի առաջ հունիսի 22-ին սկսվեց Հայրենական մեծ պատերազմը։ Sputnik Արմենիան այդ առիթով ներկայացնում է ուշագրավ փաստեր Հայրենականի հայ նշանավոր զորահրամանատարների կյանքից։

Լիլիթ Հարությունյան, Sputnik Արմենիա

«Ֆաշիզմի դեմ պատերազմում հայերը, սկսած շարքայինից, վերջացրած մարշալով, խիզախ զինվորների անմար փառքով անմահացրել են իրենց անունները»։ Սրանք խորհրդային զորահրամանատար Գեորգի Ժուկովի խոսքերն են։

Մեծ Հայրենականի տարիներին «մարշալի» կոչման են արժանացել երեք հայեր` Հովհաննես Բաղրամյանը, Համազասպ Բաբաջանյանն ու Սերգեյ Խուդյակովը (Արմենակ Խանփերյանց)։ Եվ մեկ հայ էլ` Իվան Իսակովը (Հովհաննես Տեր-Իսահակյանը) ծովակալ դարձավ։ Հատկանշական է, որ երեքն էլ ծնունդով Արցախից էին։

Ի դեպ, տորմիղի բարձր կարգի միայն երեք ծովակալ է եղել` Իսակովը, Կուզնեցովն ու Գորշկովը։ Sputnik Արմենիան ներկայացնում է հայտնի զինվորականների կենսագրությունների քիչ հայտնի փաստերը։

Հովհաննես Բաղրամյան

Հայտնի է, որ ապագա մարշալը ծնունդով արցախյան Չարդախլու գյուղից էր։ Նույն գյուղից էր նաև Համազասպ Բաբաջանյանը: Դա անհասկանալի մի բան է, քանի որ աշխարհում չկա ոչ մի բնակատեղի, նույնիսկ խոշոր քաղաք, որը երկու մարշալ տված լինի։ Այդ պատճառով գյուղն անվանում էին «մարշալական»։

Անդրկովկասյան թուրքերը հաճախ էին հարձակվում հայկական այդ գյուղի վրա։ Թշնամական միջավայրում պետք էր գոյատևել, այդ պատճառով տղաներին փոքր տարիքից ներշնչում էին` նրանք պետք է պաշտպանեն իրենց ընտանիքն ու իրենց ժողովրդին։

Բաղրամյանի համագյուղացին հարցազրույցներից մեկում ասել է, որ ապագա մարշալը, լինելով 14 տարեկան, կռվել է հարևան գյուղից իրենից ավելի խոշոր և տարիքով մեծ տղամարդու հետ։ Եվ նա չի ընկրկել այդ կռվի ընթացքում, թեև շատ կապտուկներ է ստացել։ Տարեցները հետո կատակում էին, որ «հենց այդ կռվի շնորհիվ նա դարձավ Խորհրդային Միության կրկնակի հերոս»։

Քչերը գիտեն, որ 1938 թվականին Բաղրամյանին ազատել են զինծառայությունից որպես ժողովրդի թշնամու բարեկամի։ Բանն այն է, որ մեկ տարի առաջ ռեպրեսիայի էին ենթարկել նրա եղբորը, որն աշխատում էր Բաքվում` տրանսպորտի ոլորտում։ Բաղրամյանն ամեն ջանք գործադրում էր նրան պաշտպանելու համար, արդյունքում մեկ տարի անց նա չգտավ իր ազգանունը Գլխավոր շտաբի Ակադեմիայի շրջանավարտների ցանկում, թեև «գերազանց» էր հանձնել քննությունները։

Иван Христофорович Баграмян
© Sputnik / Юрий Абрамочкин
Հովհաննես Բաղրամյան

Շատերը գիտեն, որ մարշալն իր ողջ կյանքի ընթացքում հավատարիմ է եղել կնոջը` Թամարին, սակայն շատերը չէ, որ գիտեն` մինչ կյանքի վերջին օրերը ամուսիններն իրենց հարաբերություններում պահպանել են ռոմանտիզմը։ Մի անգամ թոռնուհին` Կարինան, պատմել է, որ աշխատանքի գնալիս պապը տատի համար սիրո խոստովանություններով հուզիչ երկտողեր էր թողնում։ Իսկ երբ սիրելի Թամարը մահացավ, մարշալը կյանքում առաջին անգամ լաց եղավ։

Զրկվելով ապրուստի միջոցից` ապագա մարշալի ընտանիքը մոտ կես տարի ծայրահեղ աղքատության մեջ է ապրել։ Նա նույնիսկ քաղաքացիական հագուստ չուներ, ու երբ պետք է լուսանկարվեր քաղաքացիական անձնագրի համար, ստիպված էր վերցնել կնոջ` Թամարի վերարկուն։ Արդյունքում նա հուսահատ քայլի դիմեց. անարդար կերպով գործից հեռացված ևս մի գնդապետի հետ փորձեց ներխուժել Կրեմլ` պաշտպանության ժողկոմ Վորոշիլովի ընդունելությանը։ Նրանց մերժեցին։ Այն ժամանակ ի նշան բողոքի նրանք նստեցին հենց Սպասկայա աշտարակի մոտ։ Վորոշիլովի հետ հանդիպումից մեկ օր անց երկու գնդապետներին էլ վերականգնեցին իրենց պաշտոններում ու թույլ տվեցի ծառայել բանակում։

Համազասպ Բաբաջանյան

Չարդախլուի բնակիչները ինչ-որ տեղ պաշտում են մարշալ Բաբաջանյանին, որին «քյալագյոզ» են անվանում։ Թեև դա Բաբաջանյանի միակ մականունը չէ. հայտնի էր, որ գերմանացիները նրան «Սև հովազ» էին անվանում արագության ու խիզախության համար։ Բաղրամյանն անընդհատ ընդգծում էր, որ «իսկական հերոսը Բաբաջանյանն է։ Իր բոլոր պարգևները նա մարտերում է նվաճել»։ Գյուղում գիտեին, որ Բաբաջանյանի բոլոր ողերը կոտրած էին։ Նա տեղափոխվում էր տանկով մինչ գոտկատեղը փողանցքից դուրս եկած։

Հայերի ավանդը Հայրենական մեծ պատերազմում

Համագյուղացիները պատմում են` երբ Համազասպը անասուններին էր արածեցնում, շրջակա բոլոր գյուղերի բնակիչներն իմանում էին դրա մասին ու աշխատում էին նրանից հեռու մնալ։ Նա համարձակ էր ու ատում էր անարդարությունը։ Մի անգամ դասի ժամանակ, երբ ուսուցիչն անարդար կերպով վիրավորեց նրան, պայուսակից մաուզեր հանեց։ Տղայից խլեցին զենքը, սակայն ուսուցիչն ու աշակերտը գրեթե կռվի էին բռնվել, նրանց հրաշքով բաժանեցին։

Амазасп Бабаджанян
topwar
Համազասպ Բաբաջանյան

Բաբաջանյանը հայտնի է նաև իր հանդգնությամբ ու ծայրահեղ դաժանությամբ։ Հունգարիայի ազատագրման ժամանակ նա մի անգամ մոտեցել է գարեջրատանը, որտեղ հավաքվում էին ֆաշիստների հանցակիցները ու, կոտրելով պատուհանը, կրակել է։

Երբ Համազասպ Բաբաջանյանը Օդեսայի զինվորական օկրուգի հրամանատարն էր, ճաշկերույթից հետո նա կործանիչով հատել էր Թուրքիայի սահմանը ու, անտեսելով զգուշացումները, մի քանի անգամ շրջել էր օտար տարածքով։ Թուրքիայի կողմից պաշտոնական բողոք էին ներկայացրել, բայց մարշալը միայն 18-օրյա տնային կալանքով էր պատժվել:

Սերգեյ Խուդյակով

Սերգեյ Խուդյակովի (նույն ինքը Արմենակ Խանփերյանց) կյանքը լի էր հակասություններով ու անարդար մեղադրանքներով։ Ճիշտ է՝ նրան լիովին արդարացրին, սակայն արդեն հետմահու. ԽՍՀՄ Գերագույն Խորհրդի նախագահության որոշմամբ 1965 թվականի հուլիսի 6-ի հրահանգով դատարանի որոշմամբ արդարացված Խուդյակովի ավիացիայի մարշալի զինվորական կոչումը վերականգնեցին, ինչպես նաև վերականգնեցին բոլոր պարգևները։

27 մլն ծառ՝ ի հիշատակ Մեծ հայրենականի 27 մլն զոհի. Գյումրին ու Վանաձորը միացան ակցիային

1945թ-ին Խանփերյանցը մասնակցեց Յալթայի գագաթնաժողովին. Ստալինը նրան իր հետ էր տարել որպես խորհրդական` ճկուն խելքի և ցանկացած իրավիճակից դուրս գալու յուրահատուկ ընդունակության համար: Հատկանշական է, որ և՛ Ռուզվելտը, և՛ Չերչիլը բարձր էին գնահատում Խանփերյանցի հմտությունը ավիացիայի հարցերում, ընդ որում` այն աստիճան, որ Ռուզվելտն անձամբ նրան նոր սպորտային ինքնաթիռ էր նվիրել, որը, բնականաբար, միանգամից հանձնվեց պետությանը։

Չնայած իր կոչումներին` ավիացիայի մարշալ Խանփերյանցը սիրում էր ինքնուրույն թռչել։ Նա ընդամենը երկու օրվա ընթացքում յուրացրեց ամերիկյան «Քինգ Կոբրա» կործանիչը ու սկսեց ուրիշներին սովորեցնել։

Маршал авиации Сергей Худяков
© Sputnik / Boris Yatsenko
Սերգեյ Խուդյակով

Նրա ազնվականության մասին կարելի է դատել հետևյալ արարքից։ 1943 թվականի փետրվարին գեներալ-լեյտենանտ Խանփերյանցը որոշեց հարված հասցնել գեներալ-գնդապետ Ռոբերտ ֆոն Գրեյմի հրամանատարության տակ գտնվող գերմանական ավիախմբավորմանը։ Ինքնաթիռների ելքը դեպի օդանավակայաններ պետք է փակեին մանևրային խմբերը, սակայն այնպես ստացվեց, որ խորհրդային ավիացիայի հարվածային ստորաբաժանումները հանդիպեցին գերմանական կործանիչներին անմիջապես ռազմաճակատի գծում։ Արդյունքում գործողությունը ձախողվեց։

Ո՛չ պատերազմին. Հայաստանում Հայրենական մեծ պատերազմի 80-ամյակին նվիրված փառատոն կանցկացվի

ՌՕՈՒ շտաբի հանձնաժողովը գործողությանը մասնակցած ստորաբաժանումների գործով հետաքննություն անցկացրեց, պատժեցին շատերին` ընդհուպ մինչ պաշտոնյաներին աշխատանքից հեռացնելը։ Բանակի հրամանատար Խամփերյանցը Գլխավոր կոմիտեին հեռագիր ուղարկեց. «Ես եմ մեղավոր ամեն ինչում, ֆոն Գրեյմն ինձնանից ավելի խորամանկ գտնվեց։ Խնդրում եմ հանել հրամանատարների վրա դրված տույժերը»։ Հրամանը չեղարկվեց, բոլոր տուգանքները հանվեցին։ Այն ժամանակների համար դա չափազանց համարձակ ու գրեթե աներևակելի արարք էր։

Իվան Իսակով

Հայտնի է, որ Իոսիֆ Ստալինը 42 անգամ հանդիպել է Իվան Իսակովի (Հովհաննես Տեր-Իսահակյանի) հետ։ Մի անգամ պատերազմից հետո հաշմանդամի սայլակին նստած ծովակալը մտքերի մեջ էր ընկել, երբ գիշերվա ժամը 3:40-ին անսպասելի հեռախոսազանգ հնչեց։ Կրեմլից էին զանգում. Ստալինը կանչում էր Իսակովին։ Նրանք տարբեր բաների մասին էին խոսում, հետո Ստալինը հարցրեց. «Ընկեր Իսակով, ինչպե՞ս կվերաբերվեք այն բանին, եթե մենք կրկին ձեզ ԽՍՀՄ ծովային ուժերի Գլխավոր շտաբի պետ նշանակենք»։ Իսակովը պատասխանեց. «Ընկեր Ստալին, ես զրկվել եմ մի ոտքից, այսպիսի վիճակում դժվար է նավի վրա գտնվել»։ Ստալինը պատասխանեց. «Ավելի լավ է՝ շտաբի պետի պաշտոնում լինի մարդ առանց ոտքի, բայց գլխով, քան երկու ոտքով, բայց առանց ուղեղի։ Պետք չէ շնորհակալություն հայտնել, մենք հավատում ենք ձեզ»։

Музей ВОВ. Форма адмирала Исакова
© Sputnik / Aram Nersesyan
Իսակովի համազգեստը

Իսկ 1953 թվականին նավատորմի ծովակալն առաջին անգամ Հայաստան եկավ։ Նա նախ Մատենադարան այցելեց, հետո ծանոթացավ Մարտիրոս Սարյանի ու Ավետիք Իսահակյանի հետ։ Այնուհետև մեկնեց Էջմիածին, որտեղ ծանոթացավ կաթողիկոսի հետ ու ասաց. «Ես ասես հայ ժողովրդի անառակ որդին լինեմ, չէի կարող Մայր Աթոռ չայցելել։ Շնորհակալ եմ բոլորին»։

126
թեգերը:
մարշալ, Հայաստան, Հայրենական մեծ պատերազմ
Ըստ թեմայի
Հայտնաբերվել է Մեծ հայրենականի տարիներին գերմանացիների խորտակած «Արմենիա» ջերմանավը
Լոռիում բնակվող Հայրենական մեծ պատերազմի վետերաններին հոբելյանական մեդալներ են հանձնել
Հայրենական մեծ պատերազմի 99-ամյա վետերանը հաղթել է նաև կորոնավիրուսին
Певица MакSим (Марина Абросимова) на музыкальной промо-акции (11 апреля 2018). Москвa

Գիտե՞ս արդյոք. «Սպարտակի» երկրպագուները օրիգինալ ձևով են առողջություն մաղթել Մաքսիմին

28
(Թարմացված է 17:24 25.07.2021)
Երգչուհուն մեկ ամսից ավելի է` միացված է թոքերի արհեստական շնչառության սարք, վերջերս նրան բժիշկները գցեցին արհեստական կոմայի մեջ։

ԵՐԵՎԱՆ, 25 հուլիսի – Sputnik․ Մոսկվայի «Սպարտակ» ֆուտբոլային ակումբի երկրպագուներն աջակցել են երգչուհի Մաքսիմին։ Կազանի «Ռուբինի» հետ խաղից առաջ մի քանի հարյուր մարդ կատարել է երգչուհու հիթերից «Знаешь ли ты?» (Գիտե՞ս արդյոք) երգը։ Այս մասին գրում է StarHit-ը:

Այս երգը արդեն մի քանի տարի է, որ «Սպարտակի» ոչ պաշտոնական օրհներգն է։

«Հավատում ենք լավագույնին և հույս ունենք, որ Մարինա Աբրոսիմովայի վիճակը շուտով կկայունանա։ Մենք քեզ հետ ենք», - նշել են «Սպարտակի» երկրպագուները։

Մաքսիմի PR տնօրեն Մարգարիտա Սոկոլովան շնորհակալություն է հայտնել ակումբի երկրպագուներին նման ջերմ խոսքերի համար:

«Շնորհակալություն աջակցության համար։ Նման երկրպագուների հետ մենք պարտավոր ենք ապաքինվել», - ասել է նա։

Երգչուհուն մեկ ամսից ավելի է` միացված է թոքերի արհեստական շնչառության սարք, վերջերս նրան բժիշկները գցեցին արհեստական կոմայի մեջ։

Մարինա Աբրոսիմովան, որը հայտնի Է Մաքսիմ կեղծանվամբ, լայն ճանաչում է ձեռք բերել 2000-ականների կեսերին «Դժվար տարիք» ալբոմի թողարկումից հետո։

Երգչուհին մինչև հիվանդանալն ակտիվ էր իր արվեստում. շրջագայում էր և նոր երգեր թողարկում։

«Ոչ մի կասկած չկա, որ ամեն ինչ լավ է լինելու». երգչուհի Մաքսիմի վիճակում տեղաշարժ կա

28
թեգերը:
երկրպագու, ֆուտբոլ, կոմա, հիվանդանոց, երգչուհի
Ըստ թեմայի
«Մաքսիմը գիտակցության չի եկել». երգչուհու ներկայացուցիչը հերքել է նրա խոստովանահորը
Երգչուհի Մաքսիմի վիճակը ծանր է. նրա առողջության մասին նոր մանրամասներ են հայտնի դարձել
Տասից մեկն է ողջ մնում. երգչուհի Մաքսիմի վիճակը ծայրահեղ ծա՞նր է
Արխիվային լուսանկար

Երևանի երթուղայիններում կարգելվեն ծոպավոր վարագույրները, խաղալիքները, խաչերն ու զարդերը

117
Երևանի քաղաքապետարանի խոսնակը զգուշացնում է, որ կարգազանց վարորդները կենթարկվեն պատասխանատվության։

ԵՐԵՎԱՆ, 25 հուլիսի – Sputnik․ Այսուհետ Երևանի երթուղայինների ու ավտոբուսների վարորդների խցիկը չպետք է զարդարված լինի տարատեսակ խաղալիքներով, զարդերով, սրբապատկերներով։ Նման որոշում է կայացրել Երևանի քաղաքապետարանը։ Քաղաքապետարանի խոսնակ Հակոբ Կարապետյանը Facebook-ում տեղեկացրել է որոշման մասին։

«Մեր հանրային ավտոբուսների որոշ հարգարժան վարորդներ թյուրիմացաբար կարծում են, թե ավտոբուսի խցիկը կարելի է կահավորել սրբապատկերներով, փափուկ խաղալիքներով, ծոպավոր վարագույրներով, այլևայլ զարդերով, ընդհուպ՝ քրեական ենթամշակույթ հիշեցնող տարրերով։ Քաղաքապետարանի համապատասխան ստորաբաժանումները զգուշացնում են, որ հանրային տրանսպորտի միջոցների սրահները և վարորդի խցիկները բացի զուտ պրակտիկ, տեղեկատվական բնույթ կրող գրություններից, այլ տարրերով չեն կարող կահավորվել», - գրել է նա։

Կարգազանց վարորդները կենթարկվեն պատասխանատվության, տեղեկացնում է քաղաքապետարանի խոսնակը։

Հուլիսի 1-ից Երևանում ևս մեկ երթուղի կաշխատի կոմպակտ դասի նոր ավտոբուսներով

117
թեգերը:
Հակոբ Կարապետյան, քաղաքապետարան, ավտոբուս, երթուղային
Ըստ թեմայի
Երևանի տրանսպորտի վիճակը լարված է, բայց ոչ կոլապսային. քանի անգամ է կրճատվել ուղևորահոսքը
Երևանի տրանսպորտը մի քանի ամսից անցում կկատարի էլեկտրոնային վճարման համակարգի. տեսանյութ
«Սբերը» կօգնի, որ «Հայփոստը» նորարարական ՏՏ լուծումներ ներդնի տրանսպորտի ոլորտում
Շանհայ. 25 հուլիսի

Թայֆունը սլանում է դեպի Շանհայ. 360 հազար մարդ են տեղահանել, քաղաքում կյանքը կաթվածահար է

0
(Թարմացված է 20:23 25.07.2021)
Ինֆա անունով թայֆունը կաթվածահար է արել Շանհայի երթևեկությունը։ Քաղաքի իշխանությունները նախազգուշացման նախավերջին՝ նարնջագույն մակարդակ են հայտարարել։

ԵՐԵՎԱՆ, 25 հուլիսի – Sputnik․ Չինաստանի Շանհայ քաղաքում 360 հազար մարդ են տեղահանել թայֆունի հետևանքով, տեղեկացնում է ՌԻԱ Նովոստին։
Ինֆա (հրավառություն) անունով թայֆունը Չինաստանի հարավարևելյան Չժեցզյան նահանգի ափերին հասել է այսօր կեսօրին:

View this post on Instagram

A post shared by Cherry Chan (@cherrychan622)

Օդերևութաբանների տվյալներով՝ թայֆունը հյուսիս-արևմուտք է շարժվում ժամում 10 կիլոմետր արագությամբ և այս երեկո կհասնի Շանհայ:

Քաղաքի իշխանությունները նախազգուշացման նախավերջին՝ նարնջագույն մակարդակ են հայտարարել։

Սինհուա գործակալության տվյալներով՝ Շանհայը արդեն ցիկլոնի ազդեցության տակ է, քաղաքում քամու պոռթկումները հասնում են յոթ միավորի, արմատախիլ է եղել մոտ հազար ծառ, պոկվել են գովազդային վահանակներ, կոտրվել շենքերի ապակիներ: Սպասվում է, որ գիշերը քամին ու անձրևը կուժեղանան: Այս պահին տուժածներ չկան։

Քաղաքի երկու միջազգային օդանավակայաններում չեղյալ են հայտարարվել բոլոր ուղևորատար չվերթերը, փակվել է մետրոն, ինչպես նաև ամբողջությամբ դադարեցվել է արագընթաց գնացքների երթևեկությունը մինչև վաղը։

Ֆիլիպիններում մոլեգնած թայֆունը ահռելի վնասներ է հասցրել․ տեսանյութ

0
թեգերը:
թայֆուն, Չինաստան
Ըստ թեմայի
Սարսափելի է. տասնյակ մարդիկ են մահացել «Մանգհուտ» թայֆունի պատճառով. տեսանյութեր
Պրիմորյեում «Մայսակ» թայֆունի պատճառով արտակարգ իրավիճակ է. կան զոհեր և տուժածներ
Նման բան եղել է մեկ էլ 60 տարի առաջ. Ճապոնիայի թայֆունի սարսափելի հետևանքների կադրերը