Արխիվային լուսանկար

Ինչպես բացահայտել երեխաների հոգեբանական տրավմաները. փորձագետները լուծումներ են առաջարկում

113
(Թարմացված է 21:12 06.06.2021)

Արցախյան պատերազմից հետո հազարավոր հայ երեխաներ հոգեբանական տրավմաներ ստացան։ Նրանց մի մասը հայր կամ եղբայր կորցրեց, մյուսները ստիպված գաղթական դարձան և զրկվեցին սովորական կյանքից, կան նաև այնպիսիք, որոնց ընտանիքները պատերազմի ընթացքում կորուստ չեն ունեցել, բայց լրատվական հոսքերը բացասական ազդեցություն են թողել նաև նրանց վրա։ Sputnik Արմենիան փորձել է պարզել հոգեբաններից, թե ինչպես բացահայտել հոգեբանական տրավմայի ախտանշանները և ինչպես աշխատել այդ երեխաների հետ, որպեսզի նրանց վիճակը չանդրադառնա հետագա կյանքի ու առողջ մտածելակերպի վրա։

Հոգեբան Խաչատուր Գասպարյանի խոսքով` եթե երեխայի վարքը փոխվել է, քնի, սննդի ընդունման և հույզերի դրսևորման խանգարումներ կան, անհրաժեշտ է մասնագետների դիմել, քանի որ դրանք խնդիրների առկայության մասին տագնապալի ազդանշաններ են։ Սակայն դրա հետ մեկտեղ, փորձագետը խորհուրդ է տալիս ուշադրություն դարձնել խնդրին, խոսել այդ մասին երեխայի համար հասկանալի լեզվով, օգնել նրան բացահայտել վախերն ու անհանգստությունները։

«Ծնողները չպետք է երեխային ցույց տան, որ իրենք շփոթված են, հակառակը` երեխաները պետք է զգան, որ մեծերը վերահսկում են իրավիճակը, այլապես նրանց մոտ լուրջ վախեր կառաջանան։ Նրանք վերապրում են ծնողների բոլոր հույզերը, դրանց գումարած՝ սեփական մտավախություններն ու տանջանքները։ Օրինակ, տեղահանված երեխաները տանջվում են կորցրածի համար և կարոտում սովորական կյանքը, հետևաբար, նրանք ավելի շատ սիրո և ջերմության կարիք ունեն», – ասաց Գասպարյանը։

Հոգեբանը նշեց, որ 5-6 տարեկան երեխաներն ամբողջությամբ չեն գիտակցում մահը և միշտ հույս ունեն, որ զոհվածը կվերադառնա։ 7-8 տարեկան երեխաների մոտ մահվան վախի սուր զգացողության կա և նրանք վախենում են կորցնել մտերիմներին։ 9-10 տարեկան և ավելի մեծ տարիքի երեխաները գիտակցում են անելանելիությունն ու ուզում են հասկանալ պատճառները։ Դեռահասների դեպքում ամեն ինչ ավելի բարդ է, քանի որ նրանք սկսում են դեստրուկտիվ վարք դրսևորել, կոպիտ և ագրեսիվ են դառնում, երբեմն սկսում են ծխել և ալկոհոլ օգտագործել։

Սառնարանում դիերի պահելը հոգեբանական պահ է, կարևորը` փակ տեղում լինեն. դատաբժիշկ

«Անհրաժեշտ է սահմանափակել տեղեկատվական հոսքերը, մտահոգիչ թեմաներով քննարկումներ չունենալ երեխաների ներկայությամբ, քանի որ նրանք կարող են սպառնալիք տեսնել, նրանց մոտ լրացուցիչ վախեր կառաջանան։ Բացի այդ, չի կարելի նրանց արգելել թույլ և կամակոր լինել, չի կարելի փակել երեխայի բերանը»,– ասաց նա։

Միևնույն ժամանակ Գասպարյանը խորհուրդ է տալիս ներկայացնել հերոսական դրվագներ պատմությունից, խոսել անցյալի հաղթանակների մասին, որպեսզի երեխաները սեփական անձն ու սեփական ժողովրդին թերարժեք չհամարեն։ Նրա համոզմամբ` պետական մակարդակով անհրաժեշտ է հերոսի կերպար ձևավորել, ով համապատասխանում է ազգային և բարոյական բոլոր բնութագրերին, որպեսզի հետագայում հայ հասարակության մեջ առողջ կուռքեր լինեն, երեխաներն էլ հիանան ոչ թե սիթքոմերի, այլ իրական հերոսներով։

Ֆրանսիացի հոգեբան Ռուզան Բլանշն իր հերթին առաջարկում է հատուկ կրթական ծրագրեր մշակել, որոնք կհետաքրքրեն երեխաներին և կօգնեն նրանց շեղվել ճգնաժամային իրավիճակից։ Նրա համոզմամբ` նրան պետք է հնարավորինս շատ զբաղեցնել, որպեսզի ուսուցման կամ նույնիսկ զվարճանքի մշտական գործընթացում նրանք չհասցնեն մտածել խնդիրների մասին, բացասական հույզեր չապրեն։

«Կարևոր է, որ երեխաները շատ սեր զգան և իրենց մեղավոր չզգան հոր կամ եղբոր կորստի համար։ Անհրաժեշտ է խոսել նրանց հետ և պատմել այն իրավիճակի մասին, թե ինչու են տեղի ունենում պատերազմները և ինչպես կարելի է օգտագործել սեփական ներուժը` օգնելու համար սեփական երկրին կամ ժողովրդին։ Օրինակ, պացիենտներիցս մեկը որոշեց թշնամու լեզուն սկսել ուսումնասիրել՝ հետագայում հայրենիքին օգնելու համար։ Նման օրինակները շատ կարևոր են», – նշեց փորձագետը։

Միևնույն ժամանակ հոգեբանը կարծում է, որ կրթական ծրագրերում հիմնական շեշտը պետք է դրվի հերոսական դրվագների վրա, պետք է ներկայացվեն բացառիկ խիզախության դրսևորման պատմություններ, կարևոր է խոսել հաղթանակների մասին և առավելագույնս վերլուծել պարտվելու պատճառները, որ երեխաները գիտակցեն, թե որքան կարևոր է ուժեղ, կրթված և զարգացած լինելը։

«Երեխաները պետք է ելք տեսնեն իրավիճակից, կարևոր է նրանց ճիշտ ուղղորդելը, որպեսզի դա կառուցողական լինի ինչպես իրենց, այնպես էլ՝ պետության համար»,– նշեց հոգեբանը։

Ռուսաստանը Հայաստանին օգնում է հաղթահարել հետպատերազմյան սթրեսը․ դեսպան

Միևնույն ժամանակ, փորձագետը խորհուրդ է տալիս հաճախ խոսել երեխաներին հայտնի զոհված մարտիկների մասին, ընդ որում ոչ թե ողբերգական ձևով և սգալով, այլ պատմել նրանց հերոսության մասին։ Անհրաժեշտ է առանձին անհատական օրինակներ ձևավորել, կուռքերի կերպարներ, որպեսզի երեխաներին չգրավեն նորաձև և հաճախ ոչ այնքան դրական կերպարները։

Երկու փորձագետներն էլ խորհուրդ են տալիս ուշադիր լինել երեխաների և անչափահասների վարքի նկատմամբ և անսովոր փոփոխություններ նկատելիս դիմել մասնագետների։ Նրանք խորհուրդ են տալիս նաև ճգնաժամային իրավիճակներում ավելի քնքուշ լինել երեխաների նկատմամբ և առավելագույնս շրջապատել նրանց սիրով և դրական հույզերով։

113
թեգերը:
հոգեբան, երեխա, Արցախյան պատերազմ
Ըստ թեմայի
Արծվաշենի իրական ճակատագրերը. գյուղապետի կանաչ «Մոսկվիչն» ու լքվող տանը մոռացված երեխան
Արցախցի կանայք սկսում են զրոյից․ երբ պետությունը լուռ է, անհատն է գործի անցնում
Բժիշկը պատմել է քրոնիկական հոգնածության պատճառների մասին
Նաիրա Զոհրաբյան

«Ադրբեջանը չի քննարկում հայ ռազմագերիներին հանձնելու հարցը». Զոհրաբյանը Ստրասբուրգում է

63
(Թարմացված է 13:59 21.06.2021)
Նաիրա Զոհրաբյանը մանրամասներ է հայտնել իր և ադրբեջանական պատվիրակության ղեկավարի չստացված զրույցի վերաբերյալ։

ԵՐԵՎԱՆ, 21 հունիսի – Sputnik. Ադրբեջանն այս պահին չի քննարկում հայ ռազմագերիներին հանձնելու հարցը։ Facebook–ի իր էջում նման եզրահանգման է եկել ԵԽԽՎ–ում հայաստանյան պատվիրակության անդամ Նաիրա Զոհրաբյանը։

«Քիչ առաջ Ստրասբուրգում` Եվրոպայի պահպանողականների և ժողովրդավարների քաղաքական խմբում, ադրբեջանական պատվիրակության ղեկավար Սամեդ Սեիդովի հետ փորձեցի քննարկել հայ ռազմագերիներին առանց որևէ նախապայմանի և անհապաղ Հայաստանին վերադարձնելու հարցը։ Բնականաբար, Ադրբեջանի պատվիրակության ղեկավարը խիստ հարցական հայացք ընդունեց և հայտարարեց, որ Ադրբեջանում որեւէ հայ ռազմագերի չկա ու մնացյալը տեռորիստներ են»,–գրել է Զոհրաբյանը։

Զոհրաբյանը վերջինիս բացատրել է, որ տղաները որեւէ կապ չունեն ահաբեկչության և դիվերսիոն գործողությունների հետ, սակայն Սեիդովը չի ընդունել` հայտարարելով, որ իրենց տված ականապատ տարածքների քարտեզների 50 տոկոսը ֆեյք են։

Զոհրաբյանը հիշեցրել է, որ Հայաստանն առանց որեւէ նախապայմանի ազատ է արձակել մարդասպաններ Շահբազ Գյուլիևին ու Դիլհամ Ասկերովին, երբ ապացուցված էր, որ նրանք հայ երիտասարդ են մորթել։ Սակայն ադրբեջանցին հակադարձել է` չկա որեւէ ապացույց, որ վերջիններս մարդասպան են։ Չնայած դրան, վերջինս բացատրություն չի ունեցել, թե ինչու են ադրբեջանական զինուժի ներկայացուցիչները մայիսի 12-ից ներխուժել Հայաստանի սուվերեն տարածք։

«Ուստի, իմ վստահ համոզմամբ, այդ երկրի վրա պիտի գործադրվեն միջազգային լրջագույն պատժամիջոցներ, այդ թվում՝ ադրբեջանական պատվիրակության լիազորությունների կասեցում և Ալիևի ու իր քաղաքական կլանի եվրոպական բանկային հաշիվների սառեցում։ Այս մասին ես խոսելու եմ այստեղ այսօր ու վաղը»,–գրել է Զոհրաբյանը։

ԱԳՆ–ն կոչ է անում միջազգային գործընկերներին Ադրբեջանի դեմ քայլեր ձեռնարկել գերիների հարցով

Հիշեցնենք` հունիսի 17-ին ՀՀ վարչապետի պաշտոնակատար, «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության վարչապետի թեկնածու Նիկոլ Փաշինյանը Հանրային հեռուստաընկերության եթերում հայտարարեց, որ Ադրբեջանում գտնվող հայ գերիների ճշտված թիվը 60 է, չճշտվածը՝ 110։

2020թ.–ի նոյեմբերի 9–ին կնքված եռակողմ հայտարարությունից ի վեր Հայաստան է վերադարձել 88 գերի։ Ոչ պաշտոնական տվյալներով` Բաքվում մնացած հայ գերիների թիվը մոտ 200 է։

63
թեգերը:
Ադրբեջան, Եվրախորհրդի խորհրդարանական վեհաժողով (ԵԽԽՎ), Նաիրա Զոհրաբյան, գերի
Ըստ թեմայի
Նիդեռլանդների խորհրդարանը պահանջում է անմիջապես ազատ արձակել հայ գերիներին
Հրապարակվել են 15 գերիներին Հայաստանին հանձնելու կադրերը․ տեսանյութ
Կամաց-կամաց․ Ալիևի պատասխանը` հայ գերիների և քարտեզի փոխանակման մասին Էրդողանի կնոջ հարցին
Նոյեմբերին հնարավոր է եղել բոլոր գերիներին վերադարձնել` Փաշինյանը չի համաձայնել. Ավագյան
Ընտրություններ

Ընտրական հանցագործությունների դեպքերով 87 նյութ է ստացվել. կան հարուցված քրգործեր