Պեղումներ Վերին Նավերում

«Նամակ անցյալից». Հայաստանում պեղված դամբարանադաշտը կարող է փոխել մեր պատկերացումները

486
(Թարմացված է 09:38 18.04.2021)
Արագածոտնի մարզում անցկացվող պեղումները թույլ կտան պատմության ևս մեկ անհայտ էջ բացել, պարզել դամբարանների կառուցման ճշգրիտ տարեթիվը։ Հնագետներն այս տեղանքն անվանում են «Նամակ անցյալից»՝ ուղղված ժամանակակից սերնդին։

Լաուրա Սարգսյան, Sputnik Արմենիա

Ակտիվ աշխատանք ծեփաբահիկներով, հող փորել և մաղել, կերամիկական սպասքի յուրաքանչյուր բեկոր խոզանակով մաքրել․ այս պատկերն ամեն օր առավոտյան ժամը 8-ից մինչև երեկոյան 5-ը կարելի է տեսնել Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր գերեզմանատեղի վերևի հատվածում։

Раскопки некрополя Верин Навер в Арагацотнской области Армении
© Sputnik / Asatur Yesayants
Հնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում

ՀՀ ԿԳՄՍՆ նախարարությանն առընթեր Պատմամշակութային ժառանգության գիտահետազոտական կենտրոնի հնագիտության բաժնի վարիչ, պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Հակոբ Սիմոնյանի ղեկավարած հնագիտական արշավախումբը մարտի կեսերից վերսկսել է պեղումները՝ գերեզմանատեղի բոլոր առանձնահատկությունները բացահայտելու և ստեղծման տարեթիվը պարզելու համար:

Նախնական տվյալներով՝ այս հատվածում վաղ շրջանի դամբարանը թվագրվում է մ.թ.ա․ 3-2-րդ հազարամյակներով, բացի այդ՝ այն պատկանել է հզոր և հնագույն ցեղի, որը բնակվել է այդ տարածքում։ Ավելին՝ այդ ցեղի առաջնորդների հետ հաշվի են նստել ժամանակի հզոր պետությունների ներկայացուցիչները, ինչի մասին վկայում են Էլամի հզոր տիրակալներից ստացված արքայական նվերներն ու Վերին Նավերի թագավորական դամբարաններում հայտնաբերված բիտումե կրծքազարդերը՝ նշանավոր նախնիների պատկերներով։

Արշավախմբի սպասումները

Sputnik Արմենիայի թղթակցի հետ զրույցում Սիմոնյանը նշեց, որ աշխատանքներն իսկապես մեծ զգուշությամբ են կատարվում, մանր գործիքների և վրձինների կիրառմամբ, քանի որ տեղանքը խիստ արժեքավոր է և ցանկացած սխալ շարժում կարող է վնասել գտածոները։

Раскопки некрополя Верин Навер в Арагацотнской области Армении
© Sputnik / Asatur Yesayants
Հնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում

«Փորելուց հետո հողը մաղում ենք, որպեսզի ոչինչ չկորցնենք։ Առավոտյան կերամիկական իրերի բեկորներ ենք գտել։ Հուղարկավորության արարողակարգի համաձայն՝ թաղման ժամանակ և արարողությունից հետո գերեզմաններում սննդի, խմիչքի կժեր են կոտրել՝ դրանով իսկ հարգանքի տուրք մատուցելով հանգուցյալներին»,-պարզաբանեց Սիմոնյանը։

Արշավախումբը Սիմոնյանի ղեկավարությամբ Վերին Նավերի տարածքում աշխատում է 1975թ․-ից։ Նա ենթադրում է, որ տեղանքն այդ անվանումը պատահաբար չի ստացել։ Ամենայն հավանականությամբ՝ այն ժամանակ ապրող մարդիկ դամբանաբլուրը մի տեսակ նավ էին համարում, որի օգնությամբ հանգուցյալի հոգին ուղևորվում է անդրաշխարհ։

Раскопки некрополя Верин Навер в Арагацотнской области Армении
© Sputnik / Asatur Yesayants
Հնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում

Սիմոնյանն ընդգծեց, որ մինչ այժմ պեղումներ են իրականացվել դամբարանադաշտի հարավային հատվածում։ Հյուսիսում իրականացվող նոր պեղումները թույլ կտան պարզել առաջին թաղումների տարեթիվը և դամբարանադաշտի ընդլայնման ժամանակագրությունը։

Գիտնականը նշեց, որ շատ աշխատանք կա, քանի որ տարածքը հսկայական է՝ ավելի քան 200 հեկտար։ Արդեն պարզ է, որ հայ հնագետները գործ ունեն Մերձավոր Արևելքի ամենամեծ դամբարաններից մեկի հետ, որտեղ մոտ 500 նմանատիպ գերեզմանաբլուրներ կան և որտեղ թաղված է մոտ 5 հազար մարդ։

Թաղվածքները

Պեղված գերեզմանաբլուրները միջին մեծության են․ տրամագիծը հասնում է 15 մետրի, բարձրությունը՝ մինչև 30 սմ-ի։ Դրանք շրջանի կամ կրոմլեխի ձև ունեն և եզրապատված են հրաբխային ծագման փոքր քարերով։

Այն ժամանակ համարվում էր, որ կրոմլեխը (ուղղահայաց քարերով շրջանաձև շարվածք) չար ոգիներին թույլ չի տալիս թափանցել գերեզմանի մեջ և հանգուցյալին ազատում է հնարավոր տառապանքներից։ Ազնվականների դամբարանասրահները կառուցվում էին նեցուկային շինվածքների տեսքով, որոնք արդյունքում կեղծ կամար էին ձևավորում։ Այն ծածկում էին մինչև 4 տոննա քաշով և մոտ 2-2,5 մետր երկարությամբ տուֆից սալով։

«Պեղված դամբարաններում հայտնաբերվել են մեծ թվով զանազան իրեր՝ Միջագետքից, Բաբելոնից, Շումերից, Միջին Ասիայից, Իրանից, Միջերկրածովյան տարածքից, հյուսիսային տափաստանային տարածաշրջաններից»,-ասաց Սիմոնյանը։

Նա նշեց, որ դա վկայում է հին աշխարհի պետությունների հետ առևտրային-տնտեսական կապերի մասին։

Раскопки некрополя Верин Навер в Арагацотнской области Армении
© Sputnik / Asatur Yesayants
Հնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում

Դամբարանադաշտից ոչ հեռու՝ 30 կմ հեռավորության վրա, Արագած լեռան հարավային լանջերին, գտնվել է 23 կիկլոպային ամրոց, որոնք վկայում են տագնապալի և խառը ժամանակների մասին, երբ ռազմական բախումները սովորական բան էին, և մեր մարտիկ-նախնիների մասին տեղեկությունները պահպանվել են հենց պեղված գերեզմաններում։

Ո՞վ է ապրել

Այն մասին, որ այստեղ ոչ միայն սովորական համայնաբնակներ են թաղված, այլև բարձրաստիճան անձիք, վկայում են ոչ միայն դամբարանադաշտի մասշտաբները։ Սիմոնյանն ընդգծեց, որ դրանք շատ կազմակերպված և ռազմատենչ ցեղեր են եղել։ Դամբարաններում հայտնաբերվել են բազմաթիվ սրեր, դաշույններ, նետերի սայրեր, պարսատիկի քարեր։ Այդ մարդիկ նաև անասնապահությամբ են զբաղվել, բացի այդ, ձևավորվել է ազնվակաների դաս, որոնց էլ հենց թաղել են իրենցից մոնումենտալ կառույցներ ներկայացնող դամբարաններում։

Раскопки некрополя Верин Навер в Арагацотнской области Армении
© Sputnik / Asatur Yesayants
Հնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում

«Ազնվականությունը հարուստ էր, հնարավորություն ուներ այլ տարածաշրջաններից բերված թանկարժեք իրեր գնել։ Բայց մեծագույն գտածոն արքաների կամ աստվածների պատկերներով ոսկեզօծ կրծքազարդերն են, պատրաստված բիտումից (լեռնային խեժից)։ Դրանք, ըստ ամենայնի, այստեղ են հասել հնագույն և շատ հզոր Էլամ պետությունից»,-ասաց Սիմոնյանը։

Հնագետը հիշեցրեց, որ Էլամը տեղակայված է եղել Պարսից ծոցի ափին, իսկ գտնված մեդալյոնները նշանակում են, որ, նախևառաջ, այստեղ բնակված ցեղի առաջնորդների հետ հաշվի են նստել ժամանակի հզորագույն երկրները, և երկրորդ՝ դա վկայում է Հայաստանի և Իրանի միջև հնագույն կապերի մասին։

Раскопки некрополя Верин Навер в Арагацотнской области Армении
© Sputnik / Asatur Yesayants
Հնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում

Նմանատիպ գտածոներ հայտնաբերվել են միայն Հայաստանում․ հարևան պետությունների տարածքներում ոչ մի նման բան չի գտնվել։ Սիմոնյանը նշեց, որ ակադեմիական մեթոդներով պեղված հուշարձանները կարող են հանդես գալ որպես վերականգնման պատմական աղբյուր։

Դամբարաններում հայտնաբերվել է իշխանության մեկ այլ խորհրդանիշ ևս՝ թաղված են ամբողջական մարտակառքեր, որոնցից միայն բրոնզաձույլ դետալներն են պահպանվել, յուրահատուկ զենքեր, այդ թվում՝ սուսերներ։

  • Հնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում
    Հնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Հնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում
    Հնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Հնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում
    Հնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Հնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում
    Հնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Հնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում
    Հնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում
    © Sputnik / Asatur Yesayants
1 / 5
© Sputnik / Asatur Yesayants
Հնագիտական պեղումներ Արագածոտնի մարզի Վերին Նավեր դամբարանադաշտում

Հավելենք, որ համայնաբնակների, մարտիկների, զորավարների և արքաների՝ մ.թ.ա. 24-23-րդ դարերով թվագրվող դամբարանների պեղումները կարող են փոխել պատկերացումները մեր ազգի հնագույն պատմության մասին։

486
թեգերը:
Հայաստան, պեղումներ, Վերին Նավեր
Երևան

Արաբական անապատներից հոսանքներ են գալիս, շոգ է լինելու. եղանակի տեսություն

17
(Թարմացված է 18:05 20.06.2021)
Ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման ինտենսիվությունը սպասվում է նորմայից բարձր։ Խորհուրդ է տրվում ժամը 11։00-ից մինչև 17։00-ն ընկած ժամանակահատվածում խուսափել արևի ուղիղ ճառագայթներից։

ԵՐԵՎԱՆ, 21 հունիսի – Sputnik. ՀՀ ԱԻՆ «Հիդրոմետ» ծառայությունը զգուշացնում է, որ պայմանավորված արաբական անապատներից արևադարձային տաք օդային հոսանքների ներթափանցմամբ հունիսի 21-25-ը հանրապետության ողջ տարածքում սպասվում է խիստ բարձր ջերմային ֆոն։

«Այո, ես վիրահատել եմ ՀՔԾ պետի հայրիկին». Արմեն Չարչյանը մանրամասներ հայտնեց

Արարատյան դաշտում և նրա նախալեռներում, Վայոց ձորի նախալեռներում, Սյունիքի հովտային գոտում և Երևանում ցերեկային ժամերին սպասվում է +39․․․+40 աստիճան տաքություն։ Հունիսի 20-25-ը նշված գոտիներում սպասվում է նաև բարձր կարգի հրդեհավտանգ իրավիճակ:

Եղանակի կանխատեսում
Եղանակի կանխատեսում

Ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման ինտենսիվությունը սպասվում է նորմայից բարձր։ Խորհուրդ է տրվում ժամը 11։00-ից մինչև 17։00-ն ընկած ժամանակահատվածում խուսափել արևի ուղիղ ճառագայթներից։

Հանրապետության տարածքում հունիսի 21-25-ը սպասվում է առանց տեղումների եղանակ։ Օդի ջերմաստիճանն էապես չի փոխվի:

«Աստված տվեց այդ ուրախությունը». դիջեյ Smoke-ը որդուն Ադամ Սահակյանի պատվին է անվանակոչել

Երևան քաղաքում հունիսի 21-25-ը սպասվում է առանց տեղումների եղանակ, երեկոյան ժամերին՝ քամու ուժգնացում՝ 15-20 մ/վ:

Մայրաքաղաքում հունիսի 21–ի գիշերը կլինի 23-25 աստիճան տաքություն, իսկ ցերեկային ժաներին կգրանցվի +38...+40 աստիճան։

17
թեգերը:
Արցախ, Երևան, շոգ, արև, Հայաստան, եղանակ
թեմա:
Եղանակը Հայաստանում
Արխիվային լուսանկար

Հայտնի է` ինչու է ժամը 21:00–ից հետո ՀՀ տարբեր մարզերում էլեկտրականությունն անջատվել

456
(Թարմացված է 23:49 20.06.2021)
Sputnik Արմենիան այս հարցով պարզաբանում է ստացել «Էլեկտրաէներգետիկական համակարգի օպերատոր» պետական ձեռնարկության տնօրեն Մնացական Մնացականյանից։

ԵՐԵՎԱՆ, 20 հունիսի – Sputnik․ Հայաստանի տարածքում քվեաթերթիկների հաշվարկը սկսելուց հետո հոսանքազրկումները կապված են եղել «Ալավերդի» բարձր լարման գծում առաջացած խնդիրների հետ։ Տեղեկությունը Sputnik Արմենիային հայտնեց «Էլեկտրաէներգետիկական համակարգի օպերատոր» պետական ձեռնարկության տնօրեն Մնացական Մնացականյանը։ 

Նրա խոսքով` խնդիրներն ի հայտ են եկել, երբ Հայաստանը հերթական անգամ հոսանք էր ներմուծում Վրաստանից (երկու երկրները պարբերաբար հոսանք են փոխանակում կարճաժամկետ պակասուրդի դեպքում)։

Այդ դեպքում Հայաստանի էներգահամակարգի մի մասը միացվում է վրացականին կամ հակառակը։

Հերթական այդպիսի միացումը կատարվել էր ժամը 21:00–ից հետո։ 21:40–ի սահմաններում խնդիր էր առաջացել «Ալավերդի» գծի վրա, որը ներհոսք էր ընդունում Վրաստանից` Շիրակի և Լոռու մարզերի համար։ Խափանումից անմիջապես հետո այս երկու մարզերը հետ էին միացվել Հայաստանի համակարգին։

Հիշեցնենք` Հայաստանի տարբեր մարզերից ահազանգում էին հոսանքազրկումների մասին։ «Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» ՓԲԸ մամուլի պատասխանատու Նատալյա Սարջանյանը Sputnik Արմենիայի հետ զրույցում նշել էր, որ խնդիրը որևէ կապ չունի ՀԷՑ-ի հետ։

456
թեգերը:
Մարզ, Հայաստան, էլեկտրաէներգիա
Ըստ թեմայի
Ընտրություններին մասնակցել է ընտրողների 49.4%-ը. ամենաբարձր մասնակցությունը Սյունիքում է
Ինչպես է ընթանում քվեաթերթիկների հաշվարկը Երևանում․ տեսանյութ
Էլեկտրոնային քվեարկության արդյունքները հայտնի են. Տիգրան Մուկուչյանն ամփոփեց տվյալները
Նիկոլ Փաշինյան

Բոլոր ընտրատեղամասերի արդյունքներն ամփոփվեցին. Փաշինյանի կուսակցությունը հաղթեց

0
Վերջին տվյալների համաձայն՝ «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը խոշոր տարբերությամբ առաջ անցավ մյուսներից։

ԵՐԵՎԱՆ, 21 հունիսի - Sputnik. Հայաստանի Ազգային ժողովի արտահերթ ընտրության քվեարկությունից հետո ամփոփվեցին բոլոր 2008 ընտրատեղամասերի արդյունքները։

Ըստ այդմ՝  «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը ստացավ 687 251 քվե (53.93%),

«Հայաստան» դաշինքը՝ 268 165 (21.04%),

«Պատիվ ունեմ» դաշինքը՝ 66 633 (5.23%),

«Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունը՝  50 416 (3.96),

«Հանրապետություն» կուսակցությունը՝ 38 401 (3,04),

«Հայ ազգային կոնգրես» կուսակցությունը՝ 19 487 (1.54)։

«Լուսավոր Հայաստան» կուսակցությունը`  (1.54)

Հիշեցնենք` հունիսի 20–ին, ժամը 08։00–20։00–ն Հայաստանում քվեարկություն անցկացվեց 2008 ընտրատեղամասերում։ Ընտրողների ցուցակներում ընդգրկված 2 593 572 քաղաքացուց ընտրությանը մասնակցեցին 1 281 174–ը կամ 49.4 տոկոսը։

Արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններին մասնակցում են 21 կուսակցություն և 4 դաշինք։

Կուսակցությունների համար անցողիկ շեմը 5 տոկոս է, դաշինքների համար՝ 7 տոկոս։ 

Ընտրություններին մասնակցել է ընտրողների 49.4%-ը. ամենաբարձր մասնակցությունը Սյունիքում է

0
թեգերը:
քվեարկություն, Ընտրություններ, Հայաստան
թեմա:
ԱԺ արտահերթ ընտրություններ 2021
Ըստ թեմայի
«Տեղի ունեցավ այն, ինչ կանխատեսվում էր». Փաշինյանը շտաբում է, ՔՊ-ն տոնում է հաղթանակը
Փաշինյանը քաղաքական խորհրդակցություններ կսկսի
Ռոբերտ Քոչարյանի գլխավորած «Հայաստան» դաշինքը հայտարարություն է տարածել