Օգսեն Գաբրիելյան

Ինչպես կարող է մաթեմատիկան օգնել քաղցկեղի դեմ պայքարին. պատմում է հայ գիտնականը

592
(Թարմացված է 00:51 06.08.2020)
Կախված գենային կոդի տարբերություններից` տարբեր մարդկանց մոտ սպիտակուցներն ու ֆերմենտները տարբեր կերպ են արտադրվում։ Կենսաինֆորմատիկան օգնում է հաշվարկել, թե ինչպես ենք մենք դրանից կախված յուրացնում դեղերը։

ԵՐԵՎԱՆ, 6 օգոստոսի – Sputnik. Ցավազրկողները ոմանց անմիջապես են օգնում, ոմանց ընդհանրապես չեն օգնում։ Ի՞նչն է պատճառը, և ինչպե՞ս հասկանալ, թե ով որ դեղը պետք է ընդունի։ Այս հարցի պատասխանը գտնելու հարցում օգնում է կենսաինֆորմատիկան։ Մաթեմատիկոսը իհարկե չի կարող նոր դեղ ստեղծել, սակայն կենսաբանության և քիմիայի տվյալների հիման վրա կարող է հաշվարկել մոդելներ, որոնցով քիմիական նյութն ազդում է օրգանիզմի բջիջների և հյուսվածքների վրա։

«Մեր խնդիրն է ուսումնասիրել այդ մոդելների տարբերությունը մարդկանց տարբեր խմբերի համար, որոնք տարբեր գենետիկական առանձնահատկություններ ունեն։ Կախված գենոմում առկա տարբերություններից` օրգանիզմում կարող են տարբեր կերպ գեներացվել սպիտակուցները, որոնք կարգավորում են մեր կենսագործունեությունը։ Իսկ այստեղից արդեն կարելի է հասկանալ, թե ինչպես և մարդկանց որ խմբերի մոտ են սպիտակուցներն ու ֆերմենտներն արձագանքում դեղերին», – Sputnik Արմենիայի հետ զրույցում պարզաբանեց «Boehringer Ingelheim» գերմանական դեղագործական ընկերության տրանսլյացիոն բժշկության բաժնի գիտաշխատող Օգսեն Գաբրիելյանը։

Մի քանի տարի առաջ կենսաինֆորմատիկայի շնորհիվ ընկերությունը կարողացավ շուկայում պահպանել իր արտադրած հակաքաղցկեղային «Աֆատինիբ» դեղամիջոցը։

«Դու մենակ չես». ապարանցի Ռոմիկն ուզում է առողջանալ, գեղեցիկ կին ու «Յաշիկ» ունենալ

Այն ազդում էր հիվանդների միայն 20%–ի վրա, և բժիշկները ոչ մի կերպ չէին կարողանում հասկանալ, թե կոնկրետ ում։ Օգնության եկան կենսաինֆորմատիկները, որոնք համեմատեցին պացիենտների գենետիկ կոդը։ Պարզվեց, որ գենոմից կախված` քաղցկեղային ուռուցքում տարբեր կերպ են արտահայտվում կինազի (ֆերմենտ, որը կարգավորում է սպիտակուցների փոխազդեցությունը) պաթոլոգիական մուտացիաները։ Դեղամիջոցը որոշակի մուտացիաներ սպանում է, և մարդը գրեթե լիովին բուժվում է։

«Մենք պարզեցինք, թե կենսաբանական ինչ ինդիկատորներով կամ կենսամարկերներով է տարբերվում մարդկանց այդ խումբը, և այժմ դեղորայքը ցուցվում է հենց նրանց», – հավելեց Գաբրիելյանը։

Այդպիսով, դեղամիջոցի ազդեցությունը դեռ չի կարելի ճշգրիտ հաշվարկել յուրաքանչյուր անհատի համար, սակայն արդեն կարելի է մարդկանց կոնկրետ գենետիկ խմբերի համար։

Կարելի է խոսել նաև անհատական բժշկության առաջին փորձերի մասին, այդ թվում` հակաքաղցկեղային։ Օրինակ` շվեյցարական «Նովարտիս ֆարմա» ընկերությունը փորձարկում է վիրուսներ և պաթոգեն բջիջներ սպանող մարդու իմունիտետը պահպանող բջիջների կատարելագործման տեխնոլոգիան։ Բջիջները վերցնում են օրգանիզմից, «մարզում» քաղցկեղային ուռուցքի ոչնչացման համար, այնուհետև հետ են ներարկում։

«Ապագայում` 50 տարի անց, գուցե դեղերն անհատական դառնան. վերցնելու են հիվանդ մարդու գենոմը և այն հաշվի առնելով, սինթեզելու են հենց նրան համապատասխանող դեղերը։ Դրան հասնելու համար դեռ շատ աշխատանք է պետք, բայց առաջին քայլերն արդեն արվում են։ Կենսաինֆորմատիկան կարող է օգնել այդ հարցում», – ընդգծեց Գաբրիելյանը։

Նշենք, որ գիտնականը կապ է պահպանում Հայաստանի գործընկերների, այդ թվում` ԳԱԱ մոլեկուլյար կենսաբանության ինստիտուտի հետ։

«Դու մենակ չես». Գավառի դատարանի 5–ամյա «շեֆն» ու ցավոտ կատետորները. ինչ է երազում Աշոտը

592
թեգերը:
մաթեմատիկա, բժիշկ, քաղցկեղ, գիտնական, Գերմանիա
Ըստ թեմայի
Հայաստանի և Ռուսաստանի մասնագետները միասին կբուժեն քաղցկեղով հիվանդ երեխաներին
Քաղցկեղը հնարավոր կլինի՞ արագ ախտորոշել և բուժել. «Ռոսատոմը» նոր սարքավորում է մշակում
Բեյրութում պայթած քիմիական նյութը քաղցկեղածին չէ. ո՞ր դեպքում այն կարող է վտանգավոր լինել
Ջուր

Երևանի մի շարք թաղամասերում ու մարզերում ջրամատակարարման նոր գրաֆիկ է սահմանվել

3
(Թարմացված է 12:57 26.09.2020)
2020–ի հոկտեմբերի 1-ից 2021–ի ապրիլի 30-ը մայրաքաղաքի որոշ թաղամասերում ջուրը կանջատվի կեսգիշերից մինչև առավոտվա 7-ը։

ԵՐԵՎԱՆ, 26 սեպտեմբերի – Sputnik. «Վեոլիա ջուր» ՓԲԸ-ն հայտարարություն է տարածել` տեղեկացնելով, որ 2020–ի հոկտեմբերի 1-ից 2021–ի ապրիլի 30-ը մայրաքաղաքի մի շարք թաղամասերի շենքերում ու առանձնատներում ջուրը կանջատվի կեսգիշերից մինչև առավոտվա 7-ը։

Նման գրաֆիկ կգործի Աջափնյակ թաղամասի Հալաբյան, Ֆուչիկ, Մազմանյան, Մարգարյան, Ավանի Ծարավ աղբյուր, Արաբկիրի Կոմիտաս, Խաչատրյան, Քոչար, Հակոբյան, Էրեբունու Դավիթ–Բեկ, Բելինսկի, Ռոստովյան, Որմնադիրների, Շենգավիթի Արարատյան, Արտաշիսյան, Թադևոսյան, Նժդեհ, Քանաքեռ–Զեյթունի Ուլնեցի, Ռայնիս, Թբիլիսյան, Մալաթիա–Սեբաստիայի Վանտյան, Կուրղինյան, Մեծարենց և այլ փողոցների որոշ շենքերում ու առանձնատներում։

Դավթաշեն և Նուբարաշեն թաղամասերի բոլոր շենքերում և առանձնատներում ջրամատակարարումը կլինի շուրջօրյա։ Կենտրոն թաղամասում ջուրը կանջատվի միայն Ռուսթավելու, Կոզեռնի, Ս. Հովհաննեսի և Օստրովսկու փողոցներում, իսկ Նորք–Մարաշում գիշերը ջուր չեն ունենա միայն Հովսեփյան փողոցի և Նորքի 2, 6, 9, 13, 15 և 17 տների բնակիչները։ 

Հայտարարության մեջ «Վեոլիա ջուրը» նման որոշումը մեկնաբանում է ընկերության «ներկայիս տեխնիկական հնարավորություններով»։ ՀՀ հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովը հաստատել է ընկերության գրաֆիկը։

Հասցեների ամբողջական ցանկը կարող եք տեսնել այստեղ։

3
թեգերը:
ջուր, Հայաստան
Հիվանդանոց, արխիվային լուսանկար

ՀՀ–ում կորոնավիրուսից մահանալու 1 դեպք է գրանցվել. ևս երկուսը մահացել են այլ պատճառներով

52
(Թարմացված է 11:20 26.09.2020)
Կորոնավիրուսի համավարակի ողջ ընթացքում Հայաստանում արդեն 948 մարդ է մահացել այս հիվանդությունից։

ԵՐԵՎԱՆ, 26 սեպտեմբերի – Sputnik. Կորոնավիրուսը Հայաստանում ևս 1 մարդու կյանք է խլել։ Տեղեկությունը հայտնում է ՀՀ առողջապահության նախարարությունը։

«Պացիենտը եղել է 79 տարեկան տղամարդ և ունեցել է ուղեկցող խրոնիկական հիվանդություններ»,– նշված է հաղորդագրության մեջ։

Նախորդ օրն արձանագրվել է մահվան 2 դեպք, երբ պացիենտների մոտ հաստատվել է կորոնավիրուսային վարակ, սակայն մահը վրա է հասել այլ հիվանդության պատճառով։ Այդպիսի դեպքերի ընդհանուր թիվը 295 է։

Նշենք, որ վերջին մեկ օրում Հայաստանում կորոնավիրուսով վարակվածների թիվն ավելացել է 429-ով ու հասել 49072-ի:

Բուհերի ռեկտորներ, մանկավարժներ. Շիրակի մարզում կորոնավիրուսի ակտիվացում է նկատվում

52
թեգերը:
Մահ, կորոնավիրուս, Հայաստան
թեմա:
Կորոնավիրուսը Հայաստանում և Արցախում
Ըստ թեմայի
Հիվանդություն, որը իմունիտետ է ձևավորում կորոնավիրուսի նկատմամբ. նոր բացահայտում
Հայաստանում ուսուցիչների գրեթե 1,5 տոկոսի մոտ կորոնավիրուս է հայտնաբերվել. ԱՆ
Կորոնավիրուսով են վարակվել զբոսաշրջային միկրոավտոբուսի բոլոր ուղևորները