Հուլիսի 22–ը աշխարհում ընդունված է նշել որպես Ուղեղի համաշխարհային օր: Այդ առիթով այսօր «Ռոսատոմ» պետկորպորացիան հետաքրքիր առցանց զրույցի էր հրավիրել ճառագայթային դիագնոստիկայի մասնագետ, «Դիագնոստիկայի և հեռավար բժշկության» մոսկովյան կենտրոնի կրտսեր գիտաշխատող, Neuronovosti.ru կայքի գլխավոր խմբագրի տեղակալ Աննա Խորուժայային, որը մի շարք հետաքրքիր փաստեր ներկայացրեց մարդու ուղեղի մասին:

Ի՞նչ է կատարվում մարդու ուղեղում սուրճ խմելիս

Պարզվում է` սուրճն իրականում ուղեղը ոչ թե արթնացնում, ակտիվացնում կամ խթանում է, այլ ճիշտ հակառակը: Խորուժայան սուրճի ներգործության վերաբերյալ առկա պատկերացումներն ավելի շատ հորինվածք է համարում:

© CC0 / PublicDomainPictures / фон фасоль напиток

Սուրճը փոխում է համի ընկալումը. գիտնականներ

Նրա խոսքով` կոֆեինն իրականում ոչ թե խթանիչ է այլ հակառակը՝ արգելակիչ:

«Մարդու օրգանիզմում կա ադենազին կոչվող հեղուկ, որն ազդելով նյարդային բջիջների վրա` մարդու մոտ հոգնածության, քնկոտության զգացում է առաջացնում: Իսկ ի՞նչ է անում սուրճը, ավելի ճիշտ` դրանում առկա կոֆեինը։ Այն միանում է այդ ադենազինային ռեցեպտորին, դուրս է մղում ադենազինը նյարդային բջջի միջից ու թույլ չի տալիս, որ ադենազինն արգելակի մեր նյարդային բջիջները»,- մեկնաբանեց մասնագետը:

Այս գործողության արդյունքում մարդու հոգնածությունն անցնում է, մարդն աշխուժանում, ակտիվանում է:

Ինչո՞վ են տարբերվում կանանց ու տղամարդկանց, աջլիկների ու ձախլիկների ուղեղները

Դարերով գոյություն ունեցած «առասպելն» այն մասին, որ կանանց ու տղամարդկանց ուղեղները տարբեր են ու տարբեր կերպ են գործում, գիտական շրջանակները վաղուց են հերքել: Բայց մարդիկ դեռ շարունակում են հավատալ այդ թեզին, ու պարզվում է` ճիշտ էլ անում են: Ճառագայթային դիագնոստիկայի մասնագետ Աննա Խորուժայան, ներկայացնելով գիտական վերջին ուսումնասիրությունների արդյունքները, ասաց, որ կանանց ու տղամարդկանց ուղեղում տարբերություն, այնուամենայնիվ, կա: Բայց ոչ թե կառուցվածքային, այլ նեյրոնային ցանցի կառուցվածքի ու գործողության մակարդակում;

© CC BY-SA 3.0 / Eaeeae / Hammered Copper Cezve with Turkish Coffee pouring out

Քանի բաժակ սուրճ կարելի է խմել օրվա մեջ

«Մենք վերջին տարիներին հայտնաբերեցինք, որ կան որոշ տարբերություններ միկրոմուլեկուլյար մակարդակում: Օրինակ` տղամարդու նեյտրոնիան շատ ավելի արագ ու բուռն է արձագանքում որևէ վտանգի դեպքում, բայց շատ ավելի արագ էլ «մահանում է»: Իսկ կնոջ նեյտրոնիան ավելի դանդաղ է, բայց ավելի խնամքով է գործում»,- ասաց Խորուժայան:

Ինչ վերաբերում է ձախլիկների ու աջլիկների տարբերություններին, այս հարցում գիտությունը միակարծիք է՝ տարբերություն չկա, թե մարդու ուղեղի որ կիսագունդն է ավելի զարգացած:

Ի՞նչ կապ ունի «Բիթլզ» խումբը համակարգչային տոմոգրաֆի ստեղծման հետ

Պարզվում է` բրիտանական «Բիթլզ» քառյակը համակարգչային տոմոգրաֆի ստեղծման հետ ամենաուղիղ առնչությունն ունի: Այլ կերպ ասած, եթե չլիներ «Բիթլզը», չէր լինի նաև մարդկության համար այդ կարևոր հայտնագործությունը:

Բանն այն է, որ 1960-70- ական թթ-ին տոմոգրաֆի նախագծող-հեղինակ Գոդֆրի Հաունսֆիլդը, ինչպես բոլոր գիտնականները, իր մտահղացումն իրականացնելու գումար չուներ: Անհրաժեշտ գումար չուներ նաև «Ահիմա» ընկերությունը, որտեղ աշխատում էր գիտնականը: Բայց այստեղ օգնության հասավ «Բիթլզը»:

«Դա չի նշանակում, թե բիթլերը գումարը տվեցին: Պարզապես «Ահիման», բացի բարձր տեխնոլոգիաներից, նաև ձայնագրմամբ էր զբաղվում: Ու հենց 70-ականներին պայմանագիր էր կնքել այդ ժամանակ դեռ անհայտ «Բիթլզի» հետ: Իսկ երբ քառյակը հաջողության հասավ, ընկերության շահույթը բավական էր գիտական նոր միտքն իրագործելու համար»,- ասաց Աննա Խորուժայան:

Հայաստանը կարող է դառնալ միջուկային բժշկության կենտրոն

Ժամանակակից աշխարհում միջուկային բժշկությունը դարձել է օնկոլոգիական, էնդոկրին և սրտային հիվանդությունների ախտորոշման ու բուժման անփոխարինելի մասը: Միջուկային բժշկության յուրօրինակ մեթոդների շնորհիվ բժիշկները կարողանում են բառացիորեն ներթափանցել հիվանդի օրգանիզմ ու ականատես լինել այնտեղ կատարվող բոլոր փոփոխություններին:

© Sputnik / Максим Богодвид

Ռուսաստանում հաջողությամբ փորձարկել են կորոնավիրուսի դեմ պատվաստանյութը

Բայց գիտությունը զարգանում է, ու նոր բացահայտումները մուտք են գործում նաև բժշկության ասպարեզ: Վերջերս Ռոսատոմի գիտական ստորաբաժանման՝ Լեյպունսկու Ֆիզիկաէներգետիկ ինստիտուտի մասնագետները սկսել են չարորակ ուռուցքների բարդ ձևերի, այդ թվում ուղեղի քաղցկեղի բուժման նախագծի նախապատրաստական աշխատանքները։ Այդ հիվանդությունների կեսը հայտնաբերվում է բավական ուշ՝ արդեն վերջին փուլերում, երբ բուժումը գործնականում օգուտ չի տալիս: Նման դեպքերում բուժման առավել գործնական մեթոդներից է ռադիոիմունային թերապիան։

Վերջին տարիներին Հայաստանի Ռադիոիզոտոպների արտադրության կենտրոնում ևս նշանակալի աշխատանք է իրականացվել ցիկլոտրոնի միջոցով քաղցկեղի հետազոտության կատարելագործման առումով։ Անցած տարի ցիկլոտրոնը գործարկվեց, սկսվեց իզոտոպների մշակումը, և արդեն այս տարվա հունիսին առաջին անգամ իրականացվեց պոզիտրոնա–էմիսսիոնային տոմոգրաֆիա։

Երևանի «Էրեբունի» բժշկական կենտրոնի հենքի վրա վերջերս աշխատանքը սկսեց Միջուկային բժշկության եվրոպական կենտրոնը, որտեղ իզոտոպների միջոցով իրականացվում է օնկոլոգիական հիվանդությունների հետազոտություն, ինչպես նաև ռադիոակտիվ յոդով վահանաձև գեղձի չարորակ նորագոյացությունների բուժում։ Կենտրոնում աստիճանաբար նախատեսում են ներդնել չարորակ հիվանդությունների իզոտոպային բուժման այլ մեթոդներ։ Հաշվի առնելով բժշկության այս ուղղության առանձնահատկությունները, բժիշկների կողքին աշխատում են հատուկ պատրաստություն անցած միջուկային ֆիզիկայի մասնագետներ։

Քաղցկեղը հնարավոր կլինի՞ արագ ախտորոշել և բուժել. «Ռոսատոմը» նոր սարքավորում է մշակում

Այս ամենի արդյունքում ՀՀ քաղաքացիները կկարողանան ժամանակակից օգնություն ստանալ տեղում և դիագնոստիկայի համար չմեկնել այլ երկրներ: Իսկ հետագայում Հայաստանի միջուկային բժշկության հնարավորություններից կարող են օգտվել նաև այլ երկրների քաղաքացիները:

Նշենք, որ բոլոր այս հետաքրքիր թեմաներն այսօր քննարկվեցին «Ռոսատոմ» պետկորպորացիայի կազմակերպած «Ինչպես ներթափանցել կենդանի ուղեղ» առցանց միջոցառման ընթացքում, որը նվիրված էր այսօր աշխարհում նշվող Ուղեղի համաշխարհային օրվան։

ԵՐԵՎԱՆ, 3 մարտի – Sputnik. Հայաստանի մարդու իրավունքների պաշտպանի աշխատակազմը 2020 թվականի դեկտեմբերին մշտադիտարկման չհայտարարված այց է իրականացրել «Խարբերդի մասնագիտացված մանկատուն» պետական ոչ առևտրային կազմակերպություն և համակարգային խնդիրներ բացահայտել։ Տեղեկությունը հայտնում է պաշտպանի գրասենյակը:

Որտեղ են Արցախի մանկատներից Հայաստան տեղափոխված երեխաները. Հայաստանի ՄԻՊ-ն այցելել է նրանց

Այցի ընթացքում արձանագրված համակարգային խնդիրներից են՝

• հաստատության իրավասու անձնակազմը նշել է, որ զսպման միջոցների կիրառման մատյաններ չեն վարվում, քանի որ զսպման միջոցներ հաստատությունում գործնական չեն կիրառվում: Այս փաստարկը չի կարող ընդունելի լինել: Նախ` Պաշտպանի աշխատակազմի այցի ընթացքում արձանագրվել է հատուկ միջոցի կիրառում: Դրանից բացի, հաստատությունը, լինելով հոգեբուժական բժշկական օգնություն և սպասարկում իրականացնելու լիցենզիա ունեցող պետական ոչ առևտրային կազմակերպություն, պարտավոր է յուրաքանչյուր դեպքով ապահովել զսպման միջոցների կիրառման համար օրենսդրությամբ սահմանված բոլոր պահանջները, այդ թվում՝ մատյանների վարումը: Ուստի գործընթացի վերահսկողության, մարդու իրավունքների պաշտպանության նպատակով անհրաժեշտ է ներդնել և պատշաճ կերպով վարել զսպման միջոցների կիրառման մատյաններ, ինչպես նաև մեթոդական ուղեցույցներ.
• փակ կարանտինային ռեժիմի պատճառով նեղ մասնագիտական ծառայությունների (օրինակ` հոգեբան, լոգոպեդ և այլն) մատուցումն էականորեն նվազել է, ինչը բացասաբար է անդրադարձել սաների առողջական վիճակի վրա: Մինչդեռ, անձնակազմի վկայությամբ, որոշ սաների հոգեկան և ֆիզիկական առողջության արձանագրված դրական դինամիկան հնարավոր է եղել տարիների ընթացքում կանոնավոր և հետևողական իրականացված աշխատանքի արդյունքում: Ուստի, անհրաժեշտ է նախատեսել լրացուցիչ կանոններ հաստատությունում նեղ մասնագիտական ծառայությունների մատուցման ընթացքի կանոնավոր և անխոչընդոտ ապահովման համար.
• սաների կարիքների գնահատման առկա գործընթացը չի երաշխավորվում դրանց իրական և անհատականացված լինելը, քանի որ բացակայում են համապատասխան մասնագետների համար նախատեսված ուղեցույցներ կամ այլ կարգավորումներ: Միայն այս դեպքում հնարավոր կլինի յուրաքանչյուր սանի նկատմամբ ցուցաբերել անհատական մոտեցում՝ բացահայտելով նրա զարգացման հնարավորությունները և իրական կարիքները.
• սաների խմբերի ձևավորման համար բացակայում են նվազագույն չափորոշիչներ և մեթոդական ուղեցույց: Օրինակ՝ ըստ անձնակազմի՝ որևէ սանի այս կամ այն խմբում ընդգրկվելու համար էական է այն, թե կոնկրետ խմբում աշխատող դայակը կկարողանա կամ պատրաստ է հոգալ տվյալ սանի անձնական հիգիենան, թե ոչ: Արդյունքում, սաների խմբերը գործնականում ձևավորվում են հիմնականում սաների առօրյա խնամքն առավել դյուրին կազմակերպելու մոտեցմամբ, այլ ոչ յուրաքանչյուր սանի զարգացման հնարավորությունները բացահայտելու և դրանց իրացմանը նպաստելու նկատառումներով: Նշված չափորոշիչների և դրանց կիրառման մեթոդաբանության բացակայությունը դժվարացնում է նաև հաստատության տնօրինության աշխատանքը.
• բացակայում են չափահաս սաների զբաղվածության ապահովման նպատակային ծրագրեր, ինչի հետևանքով հաստատությունում կազմակերպվող մասնագիտական հմտությունների զարգացման դասընթացները չեն ապահովում սաների ինքնուրույն կյանքի հմտությունների ձեռք բերումը:Ուստի անհրաժեշտ է մշակել և ներդնել այնպիսի ծրագրեր, որոնք իրական հնարավորություններ կստեղծեն սաների անկախ և ինքնուրույն կյանքի իրավունքի իրացման համար: Սաների զբաղվածության խնդիրն այցի ընթացքում բարձրաձայնվել է նաև չափահաս սաների, հաստատության աշխատակիցների և տնօրենի կողմից.
• որոշ խմբասենյակներ գերծանրաբեռնված են, իսկ ննջարանների և խաղասենյակների առկա բաժանումը ոչ միշտ է ապահովում սաների հանգստի, ինքնուրույն և մասնավոր կյանքի նկատմամբ հարգանքի իրավունքների իրացման իրական հնարավորություն.
• չափահաս և անչափահաս սաները բնակվում են նույն խմբասենյակներում՝ միասին, ինչպես նաև ննջարաններն առանձնացված չեն՝ ըստ սաների սեռի: Վերջինս հատկապես անընդունելի է՝ հաշվի առնելով, այն, որ խնամքի, այդ թվում՝ երեխայի խնամք և իրավունքների պաշտպանություն իրականացնող հաստատություններում արական և իգական սեռի սաների շուրջօրյա համակեցությունը նույն սենյակում չի ապահովում նրանց կենսակերպին և կենցաղին բնորոշ կարիքները՝ պայմանավորված սաների տարիքային, վարքագծային և ֆիզիոլոգիական առանձնահատկություններով:
• Առավել ևս պետք է հաշվի առնել, որ, օրինակ, մասնավոր կյանքի նկատմամբ հարգանքի տեսանկյունից անչափահաս իգական սեռի սանը չի կարող գիշերել արական սեռի չափահաս անձի հետ նույն ննջասենյակում կամ օգտվել նույն սանհանգույցից:
  սաների հետ աշխատող մասնագետների, այդ թվում՝ դայակների, դաստիարակների քանակը բավարար չեն աշխատանքների առավել արդյունավետ կազմակերպման համար, ինչը բացասական է անդրադառնում թե՛ սաների, թե՛ աշխատակիցների իրավունքների երաշխավորման վրա.
• հաստատության աշխատակիցների վարձատրությունը չի համապատասխանում նրանց կողմից իրականացվող և պահանջվող աշխատանքի ծավալներին: Այս խնդիրը և փոխկապակցված այլ հարցերն ուսումնասիրվել են Պաշտպանի աշխատակազմում, մշակվել առաջարկներ և ուղարկվել պետական իրավասու մարմնին:

Նշված խնդիրները բնույթով համակարգային են, տարիների ընթացքում կուտակված և պետության պոզիտիվ պարտավորությունների թերի կատարման արդյունք են: Առկա խնդիրներն էլ լուծվում են առավելապես հաստատության աշխատակիցների բարեխղճությամբ: Մինչդեռ պետությունը պարտավոր է ներդնել այնպիսի մեխանիզմներ, որոնք լիարժեք կերաշխավորեն հաշմանդամություն ունեցող անձանց բոլոր իրավունքները հավասարապես։ Նման պահանջն էլ ավելի հրատապ է այն դեպքերում, երբ խոսքը պետության հոգածության ներքո գտնվող անձանց իրավունքների իրացման երաշխավորման մասին է:

Մանկատան երեխաներին ծեծել են փայտով, զրկել հիգիենայի միջոցներից. մանրամասներ
Մարդու իրավունքների պաշտպանը կարևոր է համարում արձանագրել նաև դրական զարգացումները, մասնավորապես.

• սաների համար իրականացվում է հիպոթերապիայի ծրագիր (բուժական ձիավարության միջոցով վերականգնողական մեթոդ), ինչը կարևոր ազդեցություն է ունենում սաների հոգեկան առողջության, շարժողական իմպուլսների զարգացման տեսանկյունից.
  սաներին աջակցող միջոցների, սայլակների տեխնիկական խնդիրները լուծվում են նաև արտաքին ֆինանսական միջոցներ ներգրավելու, իսկ որոշ դեպքերում՝ անգամ աշխատակիցների միջոցներով: Բացասական է այն, որ այս նպատակով հանրային միջոցների հատկացման գործընթացն արդյունավետ չէ.
• հաստատության սաները մասնակցում են տարբեր խմբակների, օրինակ, ստեղծագործական, արհեստագործական և այլն, ինչպես նաև մասնագիտական հմտությունների դասընթացների, որոնց համար անհրաժեշտ պարագաները, նյութերը հիմնականում ապահովվում են հաստատության կողմից իրականացվող մասնավոր կամ միջազգային համագործակցային ծրագրերի միջոցով.
• չնայած պետության կողմից հատկացված ֆինանսական միջոցների սղությանը՝ սաների խնամքի և հաստատության սանիտարահիգիենիկ բավարար վիճակն ապահովելու համար անհրաժեշտ հիգիենիկ պարագաների և միջոցների չբավարարող քանակը ձեռք է բերվում բարերարների, մասնավոր կազմակերպությունների հետ հաստատության համագործակցության արդյունքում:

Մշտադիտարկման արդյունքները, այդ թվում՝ արձանագրված խնդիրները մանրամասն վերլուծվել, ամփոփվել և լուծումների առաջարկներով ուղարկվել են ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարությանն ու Խարբերդի մասնագիտացված մանկատան ղեկավարին։

Պատերազմից հետո սեր կա. արցախցի Հայկազի ու Ռուզանի հարսանիքը` ժամանակավոր կացարանում