Хосе Антонио Гурриаран

Ծանր է, երբ Գուռիարանի նման բարեկամ է հեռանում… կրկնակի ծանր, որ հեռանում է աննկատ

581
(Թարմացված է 18:08 04.04.2019)
ԱՍԱԼԱ–ի գործողության հետևանքով հաշմանդամ դարձած իսպանացի լրագրողը մի անգամ ասել է` իր տառապանքը չնչին բան է հայ ժողովրդի կրած տանջանքների համեմատ։

Անցած կիրակի հեռավոր Մադրիդում երկրային ուղին ավարտեց մի Մարդ, որ կարողացավ ոչ միայն հաղթահարել իր ցավը, այլ դրա միջով անցնելով՝ բարձրաձայնեց, աղաղակեց մի ամբողջ ժողովրդի դեռ հատուցում չստացած ցավի և ողբերգության մասին:

Хосе Антонио Гуриара
Из личного архива
Խոսե Անտոնիո Գուռիարան

Մարդ, որ լինելով ճանաչված լրագրող, ոչ բռնի պայքարի համոզված կողմնակից` 1980-ին դիպվածաբար, բայց շատ լրջորեն տուժել էր ԱՍԱԼԱ-ի մադրիդյան գործողության հետևանքով, ռումբերից մեկի պայթյունից:

Մարդ, որ հաղթահարելով իր անձնական ցավն ու իրարահաջորդ վիրահատությունների հարուցած առողջական խնդիրները, ոչ թե պարզապես վեր կանգնեց այդ ամենից, այլև գրեց «La bomba» («Ռումբը») գիրքը` պատմելով Հայոց ցեղասպանության մասին: Շարունակելով պրպտումները և ուսմումնասիրությունները իսպանացի հայտնի լրագրողը տարիներ անց հրատարակեց նաև «Հայերը. Մոռացված ցեղասպանություն» գիրքը:

Մարդ, որ 20-րդ դարի վերջին տասնամյակներում և 21-րդի սկզբին բազմահոծ իսպանախոս աշխարհում դարձավ Հայոց ցեղասպանության վկայախոսը…

Այդ Մարդը Խոսե Անտոնիո Գուռիարանն է:

Այո, հենց՝ է՛: Որովհետև նման մարդկանց հիշատակի առջև մահն էլ է անզոր ու անկարող անցյալ ժամանակ թելադրել: Ու թող այս հրապարակումը հարգանքի ու երախտիքի փոքր նշան լինի իսպանացի լրագրողի, գրողի ու մեծ Մարդու հիշատակին:

Ճակատագրի բարեհաճ բերմամբ, Sputnik Արմենիան անցած տարիներին երկու անգամ անդրադարձել է մեր ազգի իսպանացի բարեկամին, պատմել նրա հետ կատարվածի և դրան հաջորդած խիստ հետաքրքրական շարունակության մասին:

Ուստի ճիշտ կլինի այստեղ զետեղել այդ նախորդ՝ 2016 թվականին թողարկված  հրապարակումների հղումները՝

1 «ԱՍԱԼԱ-ի պայթյունից տուժած իսպանացին նվիրվեց Հայ Դատին»,

2  «ԱՍԱԼԱ-ի գործողությունից տուժած իսպանացին սիրեց Հայաստանն ու հայերին»:

Նաև տեղին կլինի մեջբերել մի փոքր հատված.

«…Ավելի քան 30 տարի է, ինչ Խոսե Անտոնիո Գուռիարանն ուսումնասիրում է հայոց ցեղպասպանությունը, դատապարտում երիտթուրքերի իրականացրած ոճիրն ու Թուրքիային կոչ է անում ճանաչել այն: Գուռիարանը դարձել է հայ ժողովրդի մեծ բարեկամն ու Ցեղասպանության ճանաչման ջատագովն Իսպանիայում: Այն, որ մոռացվում է հայոց ցեղասպանությունը, հիմնական մեղավորը միջազգային էգոիզմն է. մի առիթով ասել է Գուռիարանը:

«Թուրքական կառավարությունն իր աչքերն ու ականջները փակում է: Իր նախնիների արածն ընդունելու քաջություն չունի: Չնայած Թուրքիայում արդեն իսկ հայտնվել են մտավորականներ, ովքեր դատապարտում են ցեղասպանությունը, օրինակ՝ Օրհան Փամուկն ու Թաներ Աչքամը»,-ասել է Խոսե Անտոնիո Գուռիարանը»:

Ոչ պակաս ճակատագրի բարեհաճություն է, որ Ե.Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի տնօրեն Կարո Վարդանյանը ոչ միայն ուսանողական ընկեր է, այլև հեղինակը «Պայթյուններ Թուրքիայում և… ոչ միայն» գրքի (լույս է տեսել 2017-ին, վերահրատարակվել 2018-ին), որի 5-րդ մասը՝ «Ռումբով վաստակած բարեկամություն», նվիրված է Խոսե Անտոնիո Գուռիարանին:

Կարո Վարդանյանը սիրով և բարեկամաբար տրամադրեց գրքի այդ հատվածը, որտեղ պատմում է իր և ԱՍԱԼԱ-ի՝ չհիշատակվող կարևոր ներկայացուցչի, հիշյալ ճակատագրական ռումբը տեղադրած անձնավորության հետ խոսակցության մասին կամ հենց խոսակցությունը.

«Երևի տեղյակ ես, որ տարիներ առաջ Գուռիարանը եկավ Հայաստան, միայն ափսոս՝ ոչ պետության հրավերով: Մի սփյուռքահայ ընտանիք էր հրավիրել: Եղավ Եռաբլուրում, ծաղիկ դրեց Մոնթեի շիրիմին, Արցախում նույնիսկ պահանջեց իրեն տանել Մարզիլի գյուղին մոտակա այն վայրը, որտեղ Մոնթեն զոհվեց: Երևանում հանդիպեց Ալեքին:

Մենք շատ բարեկամներ չենք ունեցել: Մատների վրա կարելի է հաշվել Նանսենի, Լեփսիուսի, Մորգենթաուի, Վեգների ու Վերֆելի նմաններին: Գուռիարանը նրանցից է, մեզ համար արեց ու շարունակում է անել նրանցից ոչ պակաս, իսկ մենք դեռ մի կարգին չենք ճանաչել նրան: Եթե 1980-ին նա մեր ռումբի զոհն էր, ապա հիմա մեր պետության ու հասարակության անտարբերության զոհն է: Մենք նույնիսկ Ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի արարողությունների ժամանակ չհիշեցինք նրան ու պաշտոնապես չհրավիրեցինք Հայաստան: Բայց այդ մարդն ինչ հոգու տեր է, որ շարունակում է ամեն առիթով մեր ցավը տարփողել ու ներկայացնել մեր պատմությունն ու մշակույթը»,-իր զրուցակցին ասում է Կարո Վարդանյանը:

Իսկ ԱՍԱԼԱ-ի մարտիկն էլ քիչ անց պատմում է իր և Գուռիարանի հանդիպման մասին.

«Գուռիարանին հանդիպել եմ 2008-ին, Հալեպում: Այնտեղի հայ համայնքը, ավելի ստույգ՝ Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միությունը, հայտարարություն էր տարածել, որ ապրիլի վերջերին Գուռիարանը Ցեղասպանության տարելիցի առթիվ հանդես է գալու դասախոսությամբ: Ես շատ էի ուզում տեսնել նրան և եթե հնարավորություն լիներ՝ զրուցել հետը, ուստի այդ օրերին մեկնեցի Հալեպ: Ինձ շատ տպավորեց նրա խոսքը, որ տևեց երկու ժամից ավելի: Ամբողջ դահլիճը հմայված լսում էր նրան ու համոզվում, թե որքան քիչ բան գիտենք մենք մեր պատմությունից: Նա հետը բերել էր այդ ամիսներին իր նոր լույս տեսած գիրքը Հայոց ցեղասպանության մասին: Տարիների ընթացքում այնքան էր խորացել մեր ժողովրդի պատմության մանրամասների մեջ, որ նույնիսկ մի առանձին թեմա էր պատրաստել հայ-իսպանական պատմական առնչությունների մասին: Մենք առաջին անգամ նրանից իմացանք, որ Կիլիկիայի հայոց թագավորներից մեկը եղել է Մադրիդի շրջանի կառավարիչը:

Դասախոսությունից հետո շատերը հավաքվեցին նրա շուրջը և սկսեցին հարցեր տեղալ: Պատասխանում էր սիրով՝ հատուկ ընդգծելով իր հիացումը մեր մշակույթի հանդեպ: Առիթից օգտվելով` ինձ թույլ տվեցի հարցնել, թե որևէ դառնություն պահե՞լ է հայերի պատճառով հաշմվելուց հետո: Չեմ թաքցնի, ինձ ավելի թեթև կզգայի, եթե նա մեղադրեր մեզ, ասեր, որ մեծ անարդարություն է տեղի ունեցել: Դա կլիներ շատ բնական ու սպասելի: Ախր այդպիսի շարժուն ու գործունյա մարդը շուրջ երեսուն տարի գամված էր սայլակին կամ մի կերպ էր շարժվում հենակներով: Ես հանգիստ կտանեի ամենախիստ քննադատությունը, քանի որ իմ հավատը մեր գործի, մեր կիրառած մեթոդների հանդեպ միշտ ամուր է եղել: Բայց նրա պատասխանն ինձ թևաթափ արեց:

- Ի՞նչ ասաց:

- Ասաց, որ իր տառապանքը չնչին բան է հայ ժողովրդի կրած տանջանքների համեմատ»:

Ծանր է, երբ Գուռիարանի նման բարեկամ է հեռանում։ Ու հեռանում է մի տեսակ աննկատ: Ու նման մարդկանց դեպքում քիչ է ասել՝ հիշատակն արդարոց օրհնությամբ եղիցի: Պետք է առնվազն շարունակել գնահատել գործը, վաստակն ու մարդկային մեծությունը:

Պատրաստեց Արմեն Հակոբյանը

581