Ժաննա Պողոսյան, Sputnik Արմենիա

Գևորգ Հովհաննիսյանը ծնվել է Հայաստանի հյուսիսում` Արթիկում, և մանկուց զգացել է արևի ջերմության պակասը։ Երբ հանրապետության մյուս մարզերում մարդիկ գումար էին վաստակում գյուղատնտեսությամբ, մասնավորապես բուսաբուծությամբ զբաղվելով, Շիրակի բնակիչները կարող էին հույս դնել լավագույն դեպքում ջերմոցների վրա։ Ու այսպես ծնվեց Գևորգ Հովհաննիսյանի` սեփական արև ստեղծելու երազանքը։

Նա ավելի քան չորս տարի աշխատել է իր հայտնագործության վրա, և ահա նոր սարքը պատրաստ է։ Լամպը կոչել են «Ֆիտոլայթ»` հին հունարեն «ֆիտո» բառից, որը թարգմանաբար նշանակում է «բույս»։

«Մեր լամպերի տակ բույսերն ավելի արագ կաճեն ոչ միայն ջերմոցներում, այլև մութ տարածքներում։ Ֆիտոլայթի մեջ տեղադրված են հատուկ չիպեր` լուսադիոդներ, որոնք 12 տարբեր գույն են արտացոլում։ Բույսը լամպից «վերցնում» է այն գույները, որոնք հարկավոր են աճի համար, այսինքն ֆոտոսինթեզ է տեղի ունենում», — ասում է գյուտարարը։

Տասներկու գույների միաձուլումը վերածվում է վառ մանուշակագույն երանգի, որը, սակայն, որևէ կապ չունի ուլտրամանուշակագույնի հետ։

29 տարեկան Գևորգն իսկական գիտնական է, նա խոսում է փաստերի ու եզրույթների լեզվով, բայց նրա խոսքում, միևնույնն է, հայտնվում են բառեր, որոնք բացահայտում են նրա «ծնողական» սերը Ֆիտոլայթի հանդեպ։

Սարքը հայտնագործելուց առաջ Գևորգը հիմնականում զբաղվել է սովորական լամպերով. հավաքել է, նորոգել դրանք։ Մինչև հիմա էլ աշխատում է Երևանի Ֆիզիկայի ինստիտուտում։

«Դեռ վաղ է ասել` Ֆիտոլայթը փոխեց կյանքս, թե ոչ, բայց ես ու իմ թիմը հույս ունենք, որ լամպերը շատ մարդկանց կյանք կփոխի», — ժպիտով ասում է նա։

Գևորգն ամենաառաջին փորձերն արել է սովորական սամիթի վրա, հետո տեխնոլոգիան ստուգել է այլ բույսերի ու բանջարեղենի վրա։ Վերջնական նպատակին հասել է 2016 թվականին, երբ կարտոֆիլը լույսի ազդեցության տակ սկսել է գրեթե 40%-ով արագ աճել։

Գևորգը սարքի ապագայի հետ կապված բազում նախագծեր ունի։ Փորձերը դեռ շարունակվում են. նա ուզում է հզորացնել լամպը։ Գևորգի թիմը մտածում է դիոդներ արտադրելու մասին, որովհետև Հայաստանում ոչ ոք չի արտադրում, ու նրանք ստիպված պատվիրում են Չինաստանից։

«Եթե կարողանայինք սեփական դիոդները ստեղծել, մեր կյանքը շատ կհեշտանար», — կարծում է երիտասարդ գիտնականը։

«Ֆիտոլայթ» լամպը դեռ հստակ գին չունի։ Տեխնիկական հարցերի վերջնական լուծումից հետո լուսակալը կհայտնվի շուկայում, ընդ որում` ոչ միայն հայկական, այլև համաշխարհային։

Կարեն Վրթանեսյանի դիտարկմամբ` իրականում Ադրբեջանը 44-օրյա պատերազմից հետո որևէ կերպ չի դադարեցրել ռազմաշունչ հռետորաբանությունը, շատ արագ համալրում է ռազմական կորուստները, գնում է նոր սպառազինություն, վերախմբավորում է զինված ուժերը։ Ըստ նրա` ակնհայտ է, որ Ադրբեջանը չի համարում պատերազմն ավարտված և պատրաստվում է հաջորդ լայնածավալ ռազմական գործողություններին։

«Ընդհանրապես մեր անվտանգության ամբողջ համակարգը կաթվածահար վիճակում է։ Այնպիսի տպավորություն է, որ ՊՆ–ի ու ԱԱԾ–ի լրատվական բաժիններն ավելի շատ Ադրբեջանի շահերն են պաշտպանում, քան Հայաստանի քաղաքացիների։ Մանավանդ բանակի և Նիկոլ Փաշինյանի միջև վերջին կոնֆլիկտը միանշանակորեն լավ չէ ընդհանուր անվտանգության համատեքստում։ Այն, ինչ կատարվում է պատերազմից հետո, պետք է ընթանար բոլորովին այլ ճանապարհով։ Նույնիսկ մի կողմ թողնելով այն հարցը, որ երկիրը պարտության տարած թիմը պետք է հրաժարական տար, մենք շատ արագ պետք է զբաղվեինք մեր բանակի վերազինմամբ, կորուստների վերականգնմամբ, նորությունների մշակմամբ»,– նշեց ռազմական փորձագետը։

Վրթանեսյանի կարծիքով` պատերազմից հետո մեր անվտանգային համակարգն ու բանակը թողնվեցին ինքնահոսի` դրանից բխող բոլոր ռիսկերով։

Անդրադառնալով ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի տեսակետին, որ բանակի վերականգնման համար անհրաժեշտ կլինի 3 միլիարդ դոլար, Վրթանեսյանն ընդգծեց, որ իրենց թիմի ու նախկին նախագահի հաշվարկները գրեթե նույնն են, և այդ գումարն անհրաժեշտ է մեր զինված ուժերը գոնե մինչպատերազմյան վիճակի բերելու համար։

«Բայց հաշվի առնենք, որ նաև շատ մեծ քանակով ռազմական ենթակառուցվածքներ են ոչնչացվել կամ հանձնվել թշնամուն` սկսած զորամասերից, վերջացրած դիրքերով։ Պետք է նորից իրականացվեն ամրաշինական աշխատանքներ, կառուցվեն ճանապարհներ, իսկ որոշ տեղերում ենթակառուցվածքները պետք է հիմնվեն զրոյից»,–   նշեց ռաազմական փորձագետը։

Վրթանեսյանի խոսքով` վերջին պատերազմը ցույց տվեց, որ պետք է շատ արագ զարգացնել բանակը` այդ ուղղությամբ կատարելով անհրաժեշտ գնումներ, մասնավորապես՝ պետք է ձեռք բերել ԱԹՍ–ներ։ Ըստ նրա` մեզ պետք են ավելի մեծ գումարներ, որպեսզի փորձենք ոչ միայն բալանսի բերել բանակը, այլև որոշակի գերակայություն ապահովել։