Ուկրաինան՝ Թուրքիայի նոր դաշնակի՞ց

172
Թուրք-ուկրաինական համագործակցության ընդլայնումը կարող է էապես ազդել Սևծովյան տարածաշրջանի իրավիճակի վրա։ Միաժամանակ, այս գործոնի նշանակությունը դուրս է գալիս Սև ծովի ավազանի աշխարհագրական շրջանակից։

Սերգեյ Մարկեդոնով, Մոսկվայի Միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտի Միջազգային հետազոտությունների ինստիտուտի առաջատար գիտաշխատող, «Միջազգային վերլուծություն» հանդեսի գլխավոր

Անկարայի և Կիևի՝ դինամիկ զարգացող հարաբերություններն արդիական են դարձնում այնպիսի հարցեր, ինչպիսիք են Թուրքիայի ակտիվ ներթափանցումը նախկին Խորհրդային Միության տարածք, հետխորհրդային մի շարք պետությունների ռազմաքաղաքական հովանավորի դերում հանդես գալու նրա պատրաստակամությունը, ինչպես նաև ՆԱՏՕ-ի «գրանցում» չունեցող որոշ երկրների համար առանց ձևական անդամակցության Դաշինքի հետ հարաբերություններն ամրապնդելու հնարավորությունը:

Այցելություններ և քաղաքական խորհրդանիշներ

Վերջին տարիներին Կիևի և Անկարայի ներկայացուցիչների երկկողմ շփումների ակտիվացում է նկատվում՝ բարձրագույն մակարդակով։ Առաջին անգամ ուկրաինական պետության ղեկավարն այցելել է Թուրքիայի Հանրապետություն 2019թ․-ի օգոստոսին։ Դա տեղի ունեցավ նախագահական ընտրություններում Զելենսկու հաղթանակից ընդամենը չորս ամիս անց։

2020թ․-ի փետրվարի սկզբին Անկարայից բարձրաստիճան հյուր ընդունելու Կիևի հերթն էր։ Ութ ամիս անց կայացավ Զելենսկու նոր աշխատանքային այցը Թուրքիա։ Այս երկու իրադարձությունների միջև՝ 2020թ․-ի օգոստոսի 27-ին, նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը բանակցություններ անցկացրեց Ուկրաինայի փոխվարչապետ Օլեգ Ուրուպսկիի հետ։ 2021թ․-ի ապրիլի 10-ին Թուրքիա այցելեց Ուկրաինայի նախագահը։

Ինչպես տեսնում ենք, երկկողմ շփումների ինտենսիվությունը շատ բարձր է։ Բայց շատ ավելի կարևոր է այդ դիվանագիտական իրադարձությունների համատեքստը։Հարկ է ուշադրություն դարձնել, որ Էրդողանի այցը Կիև 2020թ. փետրվարի 3-ին պարզապես հարմարեցված չէր Թուրքիայի Հանրապետության և հետխորհրդային Ուկրաինայի միջև դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման քսանմեկերորդ տարեդարձի օրվան:

Այն տեղի ունեցավ Սիրիայում կտրուկ ռազմական սրացման ֆոնին։ Բայց եթե թուրքական հողում Զելենսկու հետ առաջին հանդիպման ժամանակ Էրդողանն ամեն կերպ հեռու էր մնում Մոսկվայի հասցեին քննադատություններից, ապա Կիևում նա ազատություն տվեց զգացմունքներին։ Ռուսաստանը քննադատվեց այն բանի համար, որ նպատակաուղղված կերպով աչք է փակում «սիրիական ռեժիմի» գործողությունների վրա։ Այդ ֆոնին Կիևն ու Անկարան պայմանավորվածություն ձեռք բերեցին ռազմատեխնիկական ոլորտում համագործակցության ակտիվացման մասին։

Արևմուտքը պատրա՞ստ է իրապես պայքարել ՌԴ-ի դեմ հանուն Ուկրաինայի, կամ ով և ինչու է սադրում

Նախորդ տարվա հոկտեմբերին Զելենսկու «ճախրանքը» դեպի թուրքական ափեր անցնում էր ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմի ֆոնին։ Այդ իրադարձություններում Անկարայի դերն այլևս չէր հանգում Ադրբեջանի՝ հետխորհրդային տարածքում Թուրքիայի գլխավոր դաշնակցի տարածքային ամբողջականության մասին հերթապահ-խորհրդանշական խոսքերին։ Կովկասյան տարածաշրջանում նոր դերի հայտ էր ներկայացվել։ Եվ պարզ դարձավ, որ Կասպից ծովում հաստատվելով՝ Թուրքիան կսկսի իրեն առավել ակտիվ դրսևորել ինչպես միջինասիական, այնպես էլ սևծովյան ուղղություններով։

Ղարաբաղյան հակամարտության հրանոթային նվագակցությամբ Կիևն ու Անկարան պաշտպանական համակարգերի ամրապնդման գործում երկարաժամկետ համագործակցության մասին հուշագիր ստորագրեցին։ Դրա հետևանքը դարձավ Ուկրաինայի պաշտպանության նախարարության և անօդաչու թռչող սարքեր ու կորվետներ (ռազմանավեր) արտադրող մի շարք թուրքական ընկերությունների միջև համաձայնագիրը, որը ստորագրվեց 2020 թ․-ի դեկտեմբերին:

Եվ վերջապես, 2021թ․-ի ապրիլ։ Զելենսկու այցը Թուրքիա տեղի  ունեցավ Դոնբասի իրադրության նկատմամբ հետաքրքրության ցայտուն աճի ֆոնին: Ուկրաինայի հարավ-արևելքում հակամարտության ապասառեցում է տեղի ունենում։ Եվ հարցն այստեղ ոչ միայն հաճախակի դարձած ռազմական միջադեպերն են, որոնք արձանագրում են ԵԱՀԿ ներկայացուցիչները, լրագրողներն ու փորձագետները։ Ակնհայտ են խաղաղ գործընթացի լճացումը, գոյություն ունեցող ձևաչափը փոխելու փորձերը՝ կամ ԱՄՆ-ի «նորմանդական քառյակին» միանալու, կամ էլ բանակցությունները Մինսկից որևէ, իբր «չեզոք» մայրաքաղաք տեղափոխելու ճանապարհով։ Չնայած մինչ այժմ Բելառուսի ղեկավարությունը, սերտ կապեր ունենալով Ռուսաստանի հետ, ձեռնպահ էր մնում Դոնբասի շուրջ ստեղծված իրավիճակի վերաբերյալ միանշանակ դիրքորոշումից։

Զելենսկին և Էրդողանը փոխադարձ աջակցության ու համերաշխության բազմաթիվ նշաններ են ցուցադրել։ Բայց ամեն դեպքում, նման պատմություններում միշտ նրբություններ կան, որոնց վրա արժե ուշադրություն դարձնել։ Ի՞նչ համակարգային հիմքեր կան ուկրաինա-թուրքական հարաբերությունների ակտիվացման համար։ Եվ կարելի՞ է արդյոք ամբողջությամբ նույնացնել Անկարայի և Կիևի դիրքորոշումները։

Երկկողմ համագործակցության հիմքերը

Սկսենք նրանից, որ Ուկրաինայի համար նախագահ Էրդողանն ու թուրքական քաղաքական վերնախավը երախտապարտ լսարան են։ Հատկապես այն ժամանակ, երբ խոսքը Ղրիմի նկատմամբ Կիևի վերահսկողության կորստի մասին է։ Ղրիմի թաթարական համայնքը կարևոր ներքին գործոն է Թուրքիայի համար։

Տարբեր գնահատականներով ՝ երկրում ապրում է Ղրիմի թաթարների մոտ 4-5 միլիոն հետնորդ։ Ռուս թուրքագետ Պավել Շլիկովի խոսքով, «Թուրքիայում կան ուժեր, որոնք պատրաստ են շահագործել թուրքական վերնախավի մի մասի ռոմանտիկ տրամադրությունները, որոնք երազում են Կովկասում, Ղրիմում, Պովոլժիեում, Կենտրոնական Ասիայում զավթողական քաղաքականության ուժեղացման մասին և Ռուսաստանը դիտարկում են ոչ թե որպես գործընկեր, այլ որպես աշխարհաքաղաքական հակառակորդ»:

Թուրքական ընկերությունը հաստատել Է, որ Ուկրաինան «Bayraktar»-ներ է գնել

Հետևանքը Ղրիմի հարցում Անկարայի դիրքորոշման հստակ հռետորաբանությունն է։ Թուրքական քաղաքական վերնախավի ներկայացուցիչներն ամեն անգամ ընդգծում են, որ չեն ճանաչում թերակղզու նկատմամբ ՌԴ իրավազորությունը։ Ավելին, թուրքական վերնախավը, գիտակցելով Մոսկվայի և Կիևի հարաբերությունների ողջ բարդությունը, ուկրաինական ալիքներն օգտագործում է Ռուսաստանի քաղաքականությունից իր դժգոհությունը հեռարձակելու համար։

Բացի այդ, Զելենսկու համար կարևոր են շփումները Պոլսո պատրիարք Բարդուղիմեոսի հետ, որի ազդեցությունը նա փորձում է օգտագործել իր երկրում ուղղափառ եկեղեցու «ազգայնացման» թրենդի ամրապնդման համար։

Մենք տեսնում ենք Ադրբեջանի հետ իր առանձնահատուկ հարաբերությունները ցուցադրելու Ուկրաինայի պատրաստակամությունը, ինչպես նաև Օսմանյան կայսրությունում Հայոց ցեղասպանության ճանաչման քաղաքականության մերժումը։

Մինչդեռ, Թուրքիայի համար Ուկրաինան պարզապես Մոսկվայի հետ խիստ ոչ միանշանակ «մրցակցային համագործակցության» համատեքստում գոյություն ունեցող դժգոհությունների և հույզերի արտանետման ուղի չէ։ Ի վերջո, ՌԴ-ի և Թուրքիայի Հանրապետության նախագահների և արտգործնախարարների գծով հաղորդակցության ուղիները կարգավորված են և վատ չեն աշխատում։

Ի դեպ, ապրիլին Զելենսկու այցելությունից առաջ թուրքական կողմի նախաձեռնությամբ հեռախոսազրույց է տեղի ունեցել Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի և Վլադիմիր Պուտինի միջեւ։ Անկարան փորձում է իր գիծը տանել այնպես, որ մի կողմից բացահայտ հակասության մեջ չմտնի ԱՄՆ-ի և ՆԱՏՕ-ի հետ՝ պահպանելով անդամակցությունը Հյուսիսատլանտյան դաշինքին, բայց մյուս կողմից էլ բոլորին ցույց տա իր արտաքին քաղաքական «անհատականությունը»։

Ղրիմի հարցը կամ հետխորհրդային տարածքում ակտիվացումն առաջին հերթին թուրքական կողմի նախաձեռնությունն է։ Բայց, միևնույն ժամանակ, դա նաև Վաշինգտոնի և Բրյուսելի հետ իր համերաշխությունը ցույց տալու հնարավորություն է։ Որպես հետևանք՝ Կիևի հյուսիսատլանտյան ձգտումների առաջ մղմանն օգնելու մասին Էրդողանի հայտարարությունը։ ՆԱՏՕ-ին Ուկրաինայի անդամակցության հույսը փոքր է, բայց նրա տարածքային ամբողջականությանը, ինչպես նաև դաշինքամետ ընտրությունն աջակցելու հռչակագիրը դրականորեն կընդունվեն ամերիկացի և եվրոպացի դաշնակիցների կողմից:

Եվ այստեղ կցանկանայի ուշադրություն հրավիրել առաջնային կարևորության մի սյուժեի վրա։ Ուկրաինայի և Վրաստանի շուրջ վեճերը չեն դադարում։ Արդյո՞ք այդ երկու երկրները մոտակա ժամանակներում ՆԱՏՕ-ի անդամ կդառնան։ Բայց այս հարցը, իր ամբողջ կարևորության հետ միասին, երկրորդական է։ Պատմությունը բազմաթիվ դեպքեր գիտի, երբ այս կամ այն երկիրը, առանց պաշտոնապես Դաշինքի անդամ լինելու, արտոնյալ գործընկեր է դարձել ինչպես ԱՄՆ-ի, այնպես էլ Վաշինգտոնի առանձին դաշնակիցների համար։

Մի՞թե հենց այդպես չի եղել Իսրայելի, Հարավային Կորեայի, Ճապոնիայի, Ֆրանկոյի բռնապետության ժամանակների Իսպանիայի հետ։ Բայց շատ առաջ չանցնենք։ Մի՞թե ՆԱՏՕ-ին անդամակցության բացակայությունը Ադրբեջանին խանգարեց դառնալ Թուրքիայի՝ Դաշինքում թվաքանակով երկրորդ բանակն ունեցող երկրի ռազմավարական դաշնակիցը։

Կիևը Բաքու չէ

Նշանակում է՝ Ուկրաինայի և Թուրքիայի միջև խնդիրներ չկան, իսկ նրանց միությունը շուտով կվերածվի ադրբեջանաթուրքական մոդելի նման ինչ-որ բանի՞։ Չարժե հապշտապ եզրակացություններ անել։ Եվ առաջին հերթին այն պատճառով, որ Բաքուն, ի տարբերություն Կիևի, իր քաղաքականությունը կառուցում է ցանկացած ինտեգրացիոն նախագծից հեռու մնալով։ Մինչդեռ Ուկրաինան հստակ արտաբերում է այնպիսի քաղաքական նպատակներ, ինչպիսիք են անդամակցությունը ՆԱՏՕ-ին և ԵՄ-ին։ Նշանակում է՝ այն ավելի կախյալ կարգավիճակում է այն հարցում, որը բնութագրվում է որպես երկկողմ ձևաչափ։

Զելենսկին մեկնում է Թուրքիա

Քանի դեռ Վաշինգտոն-Բրյուսել-Կիև եռանկյունու հարաբերությունները լավ են, խնդիր չկա։ Բայց հենց որ Նահանգները խանդ զգան իրենց եվրասիական գործընկերոջ նկատմամբ, իրավիճակը կարող է փոխվել։ Եվ Կիևը ստիպված կլինի ընտրություն կատարել։ Բաքվում կարող են առանձնապես ուշադրություն չդարձնել ժողովրդավարության և բարեփոխումների մասին «կողմնակի մարդու» խորհուրդներին։ Ուկրաինան որոշում ընդունելու գործընթացում չունի այն անկախությունը հավաքական Արևմուտքից, որն ունի Ադրբեջանը։

Եվ այստեղ ճիշտ ժամանակն է հիշեցնել ուկրաինաթուրքական օրակարգի այնպիսի սյուժե, ինչպիսին է հայտնի կրոնական և հասարակական գործիչ Ֆեթուլլահ Գյուլենի հետ կապված ընդդիմադիրներին Անկարային հանձնելը։ 2021 թ․-ի հունվարին Ուկրաինայից արտաքսեցին երկու թուրք ուսուցիչների՝ Սամեթ Գյուրին և Սալիհ Ֆիդանին։ Հայրենիքում նրանց անմիջապես մեղադրանք առաջադրեցին։ Բայց նման կոոպերացիան, որպես կանոն, առաջացնում է իրավապաշտպանների և տարբեր միջազգային կազմակերպությունների (օրինակ՝ «Freedom House»-ի) կտրուկ բողոքը։

Եվ չնայած Միացյալ Նահանգներն ավանդաբար հավասարակշռություն են պահպանում «իրական քաղաքականության» և արժեհամակարգային մոտեցման միջև, այնտեղի հասարակական կարծիքը Ուկրաինային ընկալում է ոչ թե որպես Արաբական Արևելքի երկիր՝ իր «առանձնահատկություններով, այլ որպես եվրոպական պետություն, որը ձգտում է «ժողովրդավարության բարձր չափանիշների»։ Եվ այն, ինչ ներվում է Ծոցի երկրներին, Կիևին կարող են թույլ չտալ։

Սակայն ԱՄՆ-ից բացի՝ կան նաև այլ սահմանափակող գործոններ։ Վերջին տարիներին Էրդողանը շատերին է մարտահրավեր նետել։ Այդ ցուցակում են և Մոսկվան, և Վաշինգտոնը, և Պեկինը, և Դելին։

Սակայն, առաջ մղելով հանգստության գլխավոր խռովարարի իր համբավը, Թուրքիայի նախագահը բազմիցս առճակատման ռացիոնալացման ունակություններ է ցույց տվել։ Եվ պատահական չէ, որ իր ուկրաինացի գործընկերոջ այցելության ընթացքում նա վերջինիս մատնացույց էր անում Մինսկի համաձայնությունների իրականացման անհրաժեշտությունը։ Եվ դա այն դեպքում, երբ Կիևում արդեն անթաքույց խոսում են այն մասին, որ դրանք հնացել են և չեն համապատասխանում այսօրվա օրակարգին։

Միաժամանակ ուկրաինական բանակին «Բայրաքթար» ԱԹՍ-ների մատակարարումները, որոնք լավ են դրսևորել իրենց Ղարաբաղում ռազմական գործողությունների ընթացքում, կարող են գործնականում հակասել դիվանագիտորեն չափած-ձևած ճառերին: Չէ՞ որ Անկարան հազիվ թե կարողանա երաշխավորել, որ Կիևը չի ցանկանա դրանց օգնությամբ նախորդ տարվա ղարաբաղյան փորձը կրկնել Դոնբասում։

172
թեգերը:
Թուրքիա, Ուկրաինա
Ըստ թեմայի
«Իսկանդեր Մ»–ի բեկորները Շուշի են բերվել Սիրիայից. Դավիթ Շահնազարյան
«Վիրավորված» Թուրքիան սառեցրել է Իտալիայի հետ 70 միլիոն եվրոյի գործարքը
2020-ի արդյունքները․ ինչպես Ղարաբաղը Կովկասը վերադարձրեց լրահոսի առաջին հորիզոնական
Սայիդ Խաթիբզադե

Թեհրանը հուսով է, որ Հայաստանն ու Ադրբեջանը սահմանային վեճը կկարգավորեն խաղաղ ճանապարհով

107
(Թարմացված է 19:12 14.05.2021)
Իրանն ուշադիր հետևում է վերջին օրերին Հայաստանի ու Ադրբեջանի սահմանին ստեղծված իրավիճակին։

ԵՐԵՎԱՆ, 14 մայիսի - Sputnik. Պաշտոնական Թեհրանը հուսով է, որ Երևանն ու Բաքուն կկարողանան խաղաղ ճանապարհով կարգավորել հայ-ադրբեջանական սահմանին առաջացած լարվածությունը։ Այս մասին հայտարարել է Իրանի արտաքին գործերի նախարարության պաշտոնական ներկայացուցիչ Սայիդ Խաթիբզադեն:

«Իրանը ուշադիր հետևում է վերջին օրերին Հայաստանի ու Ադրբեջանի սահմանին իրավիճակի զարգացմանը և հուսով է, որ հակասությունները հնարավոր կլինի արագ լուծել խաղաղ ճանապարհով», - ասված է Հաթիբզադեի հաղորդագրության մեջ:

Նա նաև ընդգծել է, որ Թեհրանը պատրաստակամ է աջակցելու Հայաստանին և Ադրբեջանին` ստեղծված խնդիրը հարթելու հարցում`կողմերին կոչ անելով զերծ մնալ լարվածության խորացումից  և հարգել միմյանց սահմանները:

Հիշեցնենք` ՀՀ ՊՆ մամուլի ծառայությունը հայտնել էր, որ մայիսի 12-ի առավոտյան ադրբեջանական զինուժը, «սահմանների ճշգրտման» հիմնավորմամբ, փորձել է որոշակի աշխատանքներ իրականացնել Սյունիքի սահմանային հատվածներից մեկում, սակայն հայկական ստորաբաժանումների ձեռնարկած միջոցառումներից հետո ադրբեջանական զինվորականները դադարեցրել են այդ աշխատանքները։

Սյունիքի հարցով Արմեն Գրիգորյանը խոսել է Նիկոլայ Պատրուշևի հետ

Նույն օրը ՀՀ վարչապետի պաշտոնակատար Նիկոլ Փաշինյանն Անվտանգության խորհրդի նիստում հայտարարեց, որ սա Արդբեջանի կողմից դեվերսիայի փորձ է, և որ խնդիրը պետք է կարգավորվի բանակցությունների միջոցով։

ՊՆ–ն մայիսի 13-ին հայտնեց, որ Ադրբեջանը հերթական սադրանքն է իրականացրել Վարդենիսի և Սիսիանի սահմանային հատվածներում։

ԱԽ նիստ կայացավ նաև մայիսի 13-ին։ Փաշինյանը հայտարարեց, որ հանձնարարել է ՀԱՊԿ պայմանագրով նախատեսված խորհրդակցություններ սկսել։

107
թեգերը:
Իրանի Իսլամական Հանրապետություն, Ադրբեջան, Սահման, Սյունիք, Հայաստան
թեմա:
Սահմանային խախտումներ. իրադրությունը Սյունիքում և Գեղարքունիքում
Ըստ թեմայի
«Կոչ ենք անում պատրաստ լինել ցանկացած սցենարի». «Հայաստան» դաշինքի հայտարարությունը
Վաղարշակ Հարությունյանը Ստանիսլավ Զասին է ներկայացրել ՀՀ–ի ձեռնարկած գործողությունները
Ջեյհուն Բայրամովը հայ–ադրբեջանական սահմանի լարվածությունը քննարկել է Ստեֆանո Սաննինոյի հետ
Ռամին Մեհմանպարաստը

Թեհրանը քիչ է զբաղվել Արցախի խնդրով. Իրանի նախագահի թեկնածու

130
(Թարմացված է 00:48 13.05.2021)
Ռամին Մեհմանպարաստը կարծում է, որ տարածաշրջանի երկրների, այդ թվում Ադրբեջանի և Հայաստանի անվտանգությունն Իրանի համար ռազմավարական նշանակություն ունի։

ԵՐԵՎԱՆ, 12 մայիսի – Sputnik. Իրանի Իսլամական Հանրապետության նախագահի թեկնածու, Իրանի ԱԳՆ նախկին պաշտոնական ներկայացուցիչ, Լեհաստանում, Լիտվայում և Ղազախստանում Իրանի նախկին դեսպան Ռամին Մեհմանպարաստը Sputnik Իրանին տված հարցազրույցում խոսել է տարածաշրջանում Իրանի դերի և Արցախյան խնդրում Իրանի բռնած դիրքորոշման մասին։

Իրանը պետք է մտածեր Լեռնային Ղարաբաղի մասին

Իրանը սահմանակից է Ադրբեջանի և Հայաստանի հետ և կարող էր կարևոր դեր խաղալ ԼՂՀ հակամարտության կարգավորման հարցում, բայց դա չարեց, չմասնակցեց Արցախի վերաբերյալ վերջին բանակցություններին։ Ռամին Մեհմանպարաստը այս հարցում կառավարության արտաքին քաղաքականության հետ համաձայն չէ։

 «Իրանն ուժեղ տարածաշրջանային խաղացող է։ Անվտանգությունը հարևան բոլոր երկրներում, այդ թվում Ադրբեջանում և Հայաստանում, մեզ համար կարևոր է, և այդ հարցը ռազմավարական բնույթ է կրում։ Իրանն անպայման պետք է մասնակցի տարածաշրջանային վեճերի և հակամարտությունների կարգավորմանը, բայց, ցավոք, միջազգային քաղաքականության ռազմավարական այդ գիծը հաշվի չի առնվել Իրանի ԱԳՆ–ի կողմից։ Կարծում եմ, որ մենք երկկողմանի հարաբերությունների և տարածաշրջանային համագործակցության մի շարք հարցերում բավականաչափ ամուր և վճռական չենք գործել», – համոզված է Մեհմանպարաստը։

Նրա խոսքով`փոխարենը երկրի ղեկավարությունը դիվանագիտական ողջ ուժերը կենտրոնացրել է Իրանի միջուկային ծրագրի Գործողությունների համատեղ համապարփակ ծրագրի շուրջ ընթացող բանակցությունների վրա։

130
թեգերը:
Ադրբեջան, տարածաշրջան, Լեռնային Ղարաբաղ, Արցախ, Հայաստան, Իրանի Իսլամական Հանրապետություն
Ըստ թեմայի
Հայաստան-Իրան սահմանը մշտապես եղել է խաղաղության և համագործակցության «կամուրջ». դեսպան
Միջուկային գործարքի շուրջ բանակցություններում ԱՄՆ-ն ժամանակ է ձգում, իսկ Իրանը շտապում է
Մահմուդ Ահմադինեժադը կպայքարի Իրանի նախագահի պաշտոնի համար
Սյունիք

Ի՞նչ կանի ՀԱՊԿ-ը, կամ հայրենիքի վտանգի դեպքում պետք է օգտագործել բոլոր հնարավորությունները

0
Sputnik Արմենիայի սյունակագիրը վերլուծում է ստեղծված իրավիճակը և ՀԱՊԿ–ին դիմելու անհրաժեշտությունն ու սպասելիքները։

Հայրենիքին սպառնացող վտանգի դեպքում պարտավոր ենք օգտագործել բոլոր հնարավորությունները

Եկեք անկեղծ լինենք։ Անցած տարվա աշնանը, երբ Ադրբեջանը սկսեց լայնածավալ ռազմական գործողությունները, շատերն էին հարց տալիս. «Բա լավ, ինչո՞ւ Հայաստանը չի դիմում Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպությանը, էլ ո՞ր օրվա համար է ՀԱՊԿ-ը, եթե չի էլ ցանկանում օգնություն ցուցաբերել իր անդամներից մեկին»։ Մեր պաշտոնյաները շատ հակիրճ էին պատասխանում. «Որովհետեւ Ադրբեջանը Հայաստանի վրա չի հարձակվել»։

Վերջին օրերին, սակայն, իրավիճակը կտրուկ փոխվեց և ադրբեջանցիները մտան բուն Հայաստանի տարածք՝ Սյունիքի և Գեղարքունիքի մարզեր։  Հայաստանն էլ չհապաղեց և միանգամից դիմեց ՀԱՊԿ-ին։ Խոստովանենք, հայաստանյան հասարակության առնվազն մի մասը այնքան էլ տեղյակ չի, թե ինչ է իրենից ներկայացնում ՀԱՊԿ-ը և ինչպիսին են նրա գործառույթները։ Եվ ուրեմն, թույլ տվեք մի երկու խոսք ասել այն կազմակերպության մասին, որից հիմա շատ որոշակի ակնկալիքներ ունենք։

​Նախ, միանգամից փաստենք՝ իր ստեղծման օրվանից ՀԱՊԿ-ը որևէ հակամարտության չի միջամտել ընդհանրապես։ Չնայած միջամտելու խնդրանք եղել է հենց վերջերս. ՀԱՊԿ-ի անդամ Ղրղզստանը ՀԱՊԿ-ից խնդրել է ազդել ՀԱՊԿ-ի մեկ այլ անդամ Տաջիկստանի վրա՝ սահմանային բախումները կանխելու համար։ Սակայն Տաջիկստանն էլ հավաստիացրել է, որ ՀԱՊԿ-ի միջամտության կարիքը չունի, և երկու երկրները ինքնուրույն կարող են լուծել սահմանի հստակեցման հետ կապված բոլոր հարցերը։

Միջամտությունն այդպես էլ չկայացավ, թեև շատերն այն ժամանակ հեգնանքով ասում էին՝ դե ի՞նչ կարելի է սպասել մի կազմակերպությունից, որի երկու անդամները միմյանց հետ լեզու չեն կարողանում գտնել։ Ընդդիմախոսները հակադարձում էին՝ ՆԱՏՕ-ն շատ ավելի հին ու հզոր կազմակերպություն է, բայց նրա երկու անդամները՝ Թուրքիան և Հունաստանը, առճակատում են տասնամյակներ շարունակ։

​Քանզի խոսեցինք ՆԱՏՕ-ի մասին, փաստենք, որ ՀԱՊԿ-ը շատ ավելի միակենտրոն է։ Դա երևում է թեկուզ երկու կազմակերպությունների բյուջեների վերլուծությունից։ Տեսեք։ 2015 թվականի տվյալներով` Ռուսաստանն ապահովում էր ՀԱՊԿ-ի տարեկան բյուջեի մոտ 50 տոկոսը, այսինքն` ուղիղ կեսը։ Մնացած 5 երկրներին բաժին էր հասնում 10-ական տոկոս։ Անկեղծ ասեմ՝ այդպես էլ ստույգ տեղեկություն չգտա, թե որքան է մուծում Հայաստանը, բայց քանի որ, օրինակ, Բելառուսի բաժինը հայտնի է՝ ավելի քան 500 հազար դոլար, որոշ մասնագետներ համոզված են, որ Հայաստանն էլ է մոտավորապես այդքան տալիս։ Այնինչ, ՆԱՏՕ-ի ամենահզոր անդամը՝ ԱՄՆ-ը, մուծում է այդ կազմակերպության բյուջեի ընդամենը 16 տոկոսը, ընդ որում, ճիշտ այդքան էլ բաժին է հասնում Գերմանիային։

Փաշինյանն ու Ալիևը համաձայնությա՞ն են եկել. Սյունիքի նախկին մարզպետը` իրավիճակի մասին

​Պետք է իհարկե հաշվի առնել, որ մոտ կես միլիոն դոլար տարեկան մուծելով` ՀԱՊԿ-ի անդամները շահում են՝ կարող են ժամանակակից զենք ձեռք բերել Ռուսաստանի ներքին գներով։ Այնինչ Ադրբեջանն, օրինակ, նման հնարավորություն չունի, թեև հաստատ չգիտեմ, բայց ենթադրում եմ, որ Անկարան Բաքվին համոզել է՝  ինչների՞դ է պետք ռուսաստանյան զենքը, մենք ձեզ անսահման քանակությամբ զենք կվաճառենք ավելի շահեկան պայմաններով, քան Ռուսաստանը։ Էլ չեմ ասում այն մասին, որ նավթից ու գազից ստացված եկամուտներն Ադրբեջանին թույլ են տալիս ամենաժամանակակից դրոնները գնել, ենթադրենք, Իսրայելից։

​Եվ վերջապես չպետք է մոռանանք, որ ՀԱՊԿ-ը բոլորովին էլ հայ-ադրբեջանական առճակատման նման ռազմական հակամարտությունների կարգավորման նպատակով չի ստեղծվել, այլ հիմնականում ահաբեկչության, ծայրահեղականության, թմրամիջոցների տեղափոխման, անօրինական ներգաղթի դեմ պայքարելու համար։ Սա՝ մեկ։ Եվ երկրորդ՝ ախր Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության անդամները միասնական ռազմավարություն էլ չունեն հակամարտությունների կարգավորման բարդագույն հարցում։

Սա ես չեմ ասում։ Հենց մի կես տարի առաջ՝ 2020-ի դեկտեմբերին կայացած ՀԱՊԿ-ի հերթական նիստի մասնակիցներից ոմանք են նշել այդ փաստը, իսկ դա նշանակում է, որ եթե հայ-ադրբեջանական հակամարտությունն անմիջական վտանգ չի ներկայացնում, ասենք, Բելառուսի կամ Ղրղզստանի համար, դժվար թե այդ հեռավոր երկրները մեծ շահագրգռություն ցուցաբերեն նույնիսկ պաշտոնական փաստաթղթերում ամրագրված շատ կոնկրետ պարտավորության առկայության դեպքում՝ կազմակերպության մի անդամի դեմ ոտնձգությունը դիտվում է որպես ոտնձգություն ողջ կազմակերպության հանդեպ։ Որտեղի՞ց է գալիս այդ անտարբերությունը։ Ախր բոլորն էլ հրաշալի հասկանում են՝ միջամտությունը շատ մեծ ավելորդ գլխացավանք է։

Ինչո՞վ են տարբեր հայերն ու հրեաները. ՀՀ–ի անհաջողության և Իսրայելի հաջողության գրավականը

​Եվ այնուամենայնիվ վերջում ուզում եմ ասել՝ կարելի է տարբեր կերպ վերաբերվել ՀԱՊԿ-ին,  բայց եթե քո հայրենիքին վտանգ է սպառնում, դու ուղղակի պարտավոր ես օգտագործել բոլոր հնարավորությունները։

0
թեգերը:
Ադրբեջան, Հավաքական անվտանգության պայմանագիր կազմակերպություն (ՀԱՊԿ), Սահման, Սյունիք, Հայաստան
թեմա:
5 րոպե Դուլյանի հետ
Ըստ թեմայի
Ես մեղավոր չեմ, նրանք են պատասխանատու, կամ Նապոլեոնի մասին ոչ այնքան հայտնի պատումները
Պատկերացնո՞ւմ եք` ընտրություններում հաղթի Քոչարյանը, իսկ Երևանի քաղաքապետ մնա դերասանը
«Նախկիններ, նախկիններ...» ստեղծագործությունը իշխանությունների քաղաքական հիթն է դարձել