Մարտակերտ, 15 դեկտեմբերի, 2020

2020-ի արդյունքները․ ինչպես Ղարաբաղը Կովկասը վերադարձրեց լրահոսի առաջին հորիզոնական

374

Սերգեյ Մարկեդոնով, ՌԴ ԱԳՆ Մոսկվայի Միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտի միջազգային հետազոտությունների ինստիտուտի առաջատար գիտաշխատող, «Միջազգային վերլուծաբանություն» ամսագրի գլխավոր խմբագիր, Sputnik-ի համար

Բազմաբևեռայնություն․ կովկասյան տարբերակ

Ուկրաինական ճգնաժամը սկսվելուց հետո Հարավային Կովկասը դուրս մղվեց տեղեկատվական օրակարգից։ 2020 թ․-ին այն կրկին ստիպեց խոսել իր մասին։ Լեռնային Ղարաբաղում ռազմական էսկալացիան, տնտեսագետների լեզվով ասած, կտրուկ բարձրացրել է այդ տարածաշրջանի կապիտալիզացիան միջազգային ասպարեզում։

Հարկ է համաձայնել բրիտանացի կոնֆլիկտաբան Լորենս Բրոերսի այն փաստարկի հետ, որ ամերիկյան գլոբալ ազդեցության նվազման ֆոնին կովկասյան տարածաշրջանում ուժի ցուցադրումը «դեպի ավելի բազմաբևեռ աշխարհակարգ գլոբալ տեղաշարժի ախտանիշ է»։ Կամ, եթե օգտագործենք ամերիկացի դիվանագետ և փորձագետ Ռիչարդ Հաասի փոխաբերությունը` դեպի «անբևեռ» աշխարհ, որտեղ «յուրայինի» ու «օտարի» ծանոթ շրջանակները  ոչ թե ունիվերսալ, այլ իրավիճակային բնույթ ունեն։

Արդյո՞ք ՆԱՏՕ-ի երեք անդամների՝ ԱՄՆ-ի, Ֆրանսիայի և Թուրքիայի մոտեցումները 2020 թվականին Կովկասում տիրող իրավիճակին նույնական էին։ Եթե հետևենք ղարաբաղյան հակամարտության դինամիկայի վերաբերյալ Էմանուել Մակրոնի և Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի հռետորաբանությանը, ապա արտաքուստ այդ ամենն այնպիսի տեսք ունի, կարծես թե միմյանց ընդդիմացող երկու պետությունների առաջնորդներ բոլորովին տարբեր օրակարգեր են առաջ մղում։

Միևնույն ժամանակ Ռուսաստանը, Թուրքիան և Իրանը՝ ընդհանուր ինտեգրացիոն միավորում չունեցող երկրները,  իրավիճակային փոխգործակցության պատրաստակամություն են ցուցադրում։ Առանց երկարաժամկետ պարտավորությունների։ Ի դեպ, եվրասիական շրջանակում կովկասյան հարցերի լուծման վերաբերյալ ընդհանուր դիրքորոշումը ևս չի փրկում լուրջ տարընթերցումներից։ Դրա վառ վկայությունը պաշտոնական Թեհրանի արձագանքն է Բաքվում ռազմական շքերթի ժամանակ Թուրքիայի նախագահի ելույթին։

Իրանը ՀՕՊ ուժերի խոշոր զորավարժություններ կանցկացնի Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ սահմանին

Ընդ որում, ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը, որը կորցրել է իր ազդեցությունն ու նշանակությունը, ձևականորեն պահպանվում է։ Եվ նրա երեք համանախագահները ՝ Ռուսաստանը, ԱՄՆ-ը և Ֆրանսիան, պահպանում են դիրքորոշումների ընդհանրությունը, թեև այդ կառույցի անդամներից մեկը ՝ Թուրքիան, այդտեղ իր ուրույն կարծիքն ունի։

Ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմն արդիականացրեց մի այնպիսի սյուժե, ինչպիսին է մերձավորարևելյան քաոսային իրավիճակի ազդեցությունը կովկասյան գործընթացների վրա։ Ավելի վաղ Հայաստանի և Ադրբեջանի դիմակայությունը գրեթե չէր դիտարկվել կրոնական տարակարծության համատեքստում:

Այսօր այդ մասին ակտիվորեն խոսում են թե՛ քաղաքական գործիչները, թե՛ լրագրողները, թե՛ փորձագետները։ Կարծում եմ՝ հետազոտողները դեռ պետք է օբյեկտիվորեն գնահատեն տարբեր արմատական խմբավորումների իրական ազդեցության աստիճանը, որոնք պատրաստ են կովկասյան անկայունությունն օգտագործել իրենց նպատակների համար։ Բայց ինքնին մի հակամարտության արտածումը մյուսի մեջ արժանի է հատուկ ուշադրության։

Ադրբեջանի և Հայաստանի ֆոնին, առաջին հայացքից, կորչում է Վրաստանը։ 2020 թվականին այդ երկիրը կենտրոնացել է ներքաղաքական օրակարգի վրա։ Սակայն Ղարաբաղում սրացումն ինքնին զգալի անհանգստություն է առաջացրել Թբիլիսիում։

Վրացական քաղաքական դասը ոչ միանշանակ գնահատեց նաև տարածաշրջանում Ռուսաստանի և Թուրքիայի դիրքերի ուժեղացումը(դա ղարաբաղյան հակամարտության գոտում ռուսական խաղաղապահ առաքելության և Ադրբեջանում թուրքական ռազմական ներկայության ի հայտ գալն է)։ Պետքարտուղարի կարգավիճակում Մայք Պոմպեոյի վերջին այցը Վրաստան կապված չէր բացառապես հայ-ադրբեջանական հակամարտության հետ։ Սակայն, ակնհայտ է, որ այն նպատակ ուներ հանգստացնել դաշնակցին ու հավաստիացնել, որ ամերիկացիները չեն շտապում հեռանալ Հարավային Կովկասից։

Իսկ ընդհանուր առմամբ 2020 թվականը մի շարք խնդիրներ փակեց ու բացեց նորերը։ Ոմանք, ինչպես Ադրբեջանը, կարող են տարվա արդյունքները «պլյուս» նշանով դիտարկել, ոմանք էլ, ինչպես Հայաստանը՝ «մինուս նշանով», իսկ օրինակ Վրաստանը պահպանեց այն, ինչ կար։ Սակայն հաջողությունները, ողբերգություններն ու հարաբերական ստատուս-քվոն նոր գլուխների ու նոր փորձությունների սկիզբն են։

Ադրբեջան․ կյանքը հաղթանակից հետո

Կովկասի ապագա պատմաբանները, նկարագրելով 2020թ. իրադարձությունները, հաստատ կառանձնացնեն Ադրբեջանի ռազմաքաղաքական հաջողությունները։ Հետխորհրդային պատմության մեջ նման բան դեռ չի եղել, որ 26 տարի տարածքների կորստից հետո դրանք վերադառնան «մայր պետության» վերահսկողության տակ։ Համեմատության համար նշենք, որ Ռուսաստանը Չեչնիայի նկատմամբ իր իրավազորությունը վերադարձրեց 6 տարի անց։

Ադրբեջանցիները պահանջել են մեկ օրում ազատել Շուռնուխ գյուղի կեսը. Գորիսի փոխքաղաքապետ

Կարելի է ավելին ասել։ Այն, ինչ ստացավ Ադրբեջանը երկրորդ ղարաբաղյան պատերազմի արդյունքում, գերազանցեց ամենահամարձակ սպասումները։ Երկար տարիների բանակցություններում խոսում էին «5+2» բանաձևի մասին, այսինքն՝ առաջին փուլում նախատեսվում էր Բաքվի վերահսկողությանը հանձնել հինգ շրջանները, մինչդեռ Լաչինի և Քելբաջարի վերադարձը հետաձգվում էր։ Բայց 2020թ. նոյեմբերին Ադրբեջանը հաստատվեց ոչ միայն բոլոր յոթ շրջաններում, այլև նույնիսկ նախկին Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի մի շարք տարածքներում (Շուշի, Հադրութի, Մարտակերտի և Մարտունու շրջանների գյուղեր)։

Ընդ որում, Բաքուն աննախադեպ ռազմաքաղաքական աջակցություն ստացավ Անկարայի կողմից՝ Արևմուտքի, Իրանի ու Ռուսաստանի միջամտության բացակայության պայմաններում (Ֆրանսիայի նախագահի առանձին հայտարարությունները չեն ազդել ռազմական գործողությունների ընթացքի և բանակցային գործընթացի վրա): Մոսկվան, երաշխավորելով իր ռազմավարական դաշնակցի՝ Հայաստանի անվտանգությունը, միաժամանակ դեմ չէր արտահայտվում ադրբեջանական տարածքային ամբողջականության վերականգնմանը։ Ամերիկացի փորձագետ Ջեֆրի Մանկոֆի խոսքով՝ դա Մոսկվային թույլ է տվել «ամրապնդել իր դիրքը՝ որպես տարածաշրջանի գլխավոր մրցավար»:

Ղարաբաղյան իրադարձությունների ֆոնին ստվերում մնացին Ադրբեջանի Հանրապետության՝  2020թ. փետրվարի խորհրդարանական ընտրությունները։ Չչափազանցնելով դրանց քաղաքական դերը՝ հարկ է միաժամանակ նշել, որ դրանք եզրափակեցին լայնածավալ կադրային թարմացման գործընթացը, որը սկսվել էր Ադրբեջանի նախագահի արտահերթ ընտրություններից հետո ։

Բայց որքան էլ նշանակալի լինեն հաջողությունները, հին խնդիրներին հրաժեշտ տալով՝ նոր խնդիրներ են առաջացել։ Պաշտոնական Բաքուն Ղարաբաղի կարգավիճակի հարցն ամբողջությամբ փակված է համարում։ Եվ իրոք, նոյեմբերի 10-ի Վլադիմիր Պուտինի, Իլհամ Ալիևի և Նիկոլ Փաշինյանի համատեղ հայտարարության մեջ ոչ չճանաչված ԼՂՀ-ն, ոչ էլ Ղարաբաղի կարգավիճակը չի հիշատակվում։ Սակայն նախկին ԼՂԻՄ տարածքում տեղակայված են խաղաղապահներ, այլ ոչ թե Ադրբեջանի իշխանական կառույցների ներկայացուցիչները։ Եվ ռուս ղեկավարների գնահատականներով՝ կարգավիճակի հարցերի վերջնական լուծումը դեռ առջևում է։ Դա բարդ երկխոսություն և համաձայնեցում կպահանջի։

Ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմի արդյունքում Բաքվի և Անկարայի դաշինքը զգալիորեն ամրապնդվեց։ Սակայն ադրբեջանական իշխանությունները, ամեն կերպ առաջ մղելով ռազմավարական փոխգործակցությունը Թուրքիայի հետ, ձգտում էին ինքնուրույն գիծ վարել՝ խուսափելով ավելորդ արտաքին կախվածությունից, անգամ դաշնակիցներից։ Բարդ հարց է թուրքական ինքնության էվոլյուցիան կրոնական հիմքի ուժեղացման և աշխարհիկ հիմքի թուլացման համատեքստում։ Բաքվի համար, որը հավատարիմ է աշխարհիկ պետականությանը, դա բարդ երկընտրանք է։

Այսպիսով՝ հաղթանակը դեռ պատմության ավարտը չէ։ Ադրբեջանն ապագայում դեռ բազմաթիվ դժվարությունների է հանդիպելու։

Հայաստան․ ղարաբաղյան վնասվածք

Հայաստանում նույնպես 2020թ․-ը կմնա որպես Ղարաբաղի տարի։ Բայց այդ ընկալումը կապված կլինի կորուստների հետ։ Երկար տարիներ 1990-ականների Ղարաբաղյան հաղթանակը կոչված էր վերաձևավորելու հայ ժողովրդի իմիջը։ Պատմության դասագրքերում, մամուլում տառապյալ ժողովրդի կերպարը դուրս մղվեց հաղթող ժողովրդի կերպարով։ Եվ այս համատեքստում նոր իրողությունների ընդունումը չափազանց դրամատիկ, եթե չասենք՝ տրավմատիկ գործընթաց է։

Ձևաչափն ընտրել են Բաքուն ու Երևանը․ ինչու Իրանի ծրագիրը դուրս մնաց արցախյան գործընթացից

Զինադադարի ծանր պայմանների ընդունումը լուրջ խնդիրներ առաջացրեց Նիկոլ Փաշինյանի կառավարության համար, որը մինչև 2020-ի սեպտեմբեր, թվում էր, հաջողությամբ հաղթահարում էր ներքաղաքական բոլոր մարտահրավերները։ Առանձին թեմա է համավարակը, բայց վիրուսային սպառնալիքը  համաշխարհային բնույթ է կրում։ Եվ նույնիսկ տնտեսապես բարգավաճող տերությունները այն լիարժեք չեն հաղթահարում։

Ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմը հարաբերականորեն հաջողակ վարչապետի համար ամեն ինչ գլխիվայր շուռ տվեց։

Ավելի վաղ նրա նախորդները խոսում էին բանակցությունների ընթացքում փոխզիջումների մասին, բայց իրենց վրա չէին վերցնում դրանց իրականացման իրական պատասխանատվությունը: Բայց Փաշինյանը ստիպված եղավ բախվել ոչ միայն դրա հետ։ Կտրուկ արդիական դարձավ Ադրբեջանի հետ սահմանագծման և սահմանազատման հարցը։

Հարավային ուղղությամբ ղարաբաղյան բուֆերը դադարել է նախկին դերը խաղալ։ Եվ հիմա կառավարության ցանկացած գործողություն թե ընդդիմության, թե հանրության կողմից ուսումնասիրվելու է էլեկտրոնային մանրադիտակով։ Բայց դժվարությունն այն է, որ վարչապետի ընդդիմախոսները ևս ինչ-որ բովանդակային ծրագիր չունեն, որը իրավիճակը կվերադարձներ մինչնոյեմբերյան դրությանը։

Զինադադարի պայմանների խախտումը հղի է ռազմական գործողությունների վերսկսմամբ, ինչը ընդհանուր տնտեսական և ռազմաքաղաքական իրավիճակի պարագայում կարող է շատ դրամատիկ հետևանքներ ունենալ։ Եվ արտաքին քաղաքականության մեջ մանևրելու հնարավորությունը դժվարանում է։ ՆԱՏՕ-ն կամ ԵՄ-ն նոր ստատուս-քվոյի արմատական փոփոխության որևէ ծրագիր չունեն, այն դեպքում, երբ Դաշինքն իր շարքերում ունի Թուրքիա, իսկ Եվրամիությունը «Արևելյան գործընկերության» շրջանակներում կոոպերացիա է իրականացնում Ադրբեջանի, ինչպես և Հայաստանի հետ։ Միևնույն ժամանակ Ռուսաստանը խաղաղապահ առաքելություն է իրականացնում Ղարաբաղում և երաշխավորում է հանրապետության սահմանների անվտանգությունը։

Այսպիսով, ապագայում փոխզիջումներ չենթադրող բաղադրատոմսեր Երևանի համար փաստացի գոյություն չունեն։

Եվ հարցն այստեղ Նիկոլ Փաշինյանի անձը չէ, ինչպիսի զգացողություններ էլ այսօր նրա հետ կապված լինեն։ Կարևոր է պարտությունից դասեր քաղել և այն հաղթահարելու ադեկվատ ռազմավարություն մշակել։

Վրաստան. ներքին քաղաքականության միջազգայնացում

Մեծ գայթակղություն կա գրելու, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի ֆոնին Վրաստանը 2020 թվականին դուրս է մնացել մեծ միջազգային քաղաքականությունից։ Երկիրը կենտրոնացած էր խորհրդարանական ընտրությունների վրա։ Եվ բոլոր ներքին ճգնաժամերը (նախկին ու ներկա) կապված էին դրանց հետ։

Սկզբում խոսքը պատգամավորների ընտրության կարգի մասին էր։ Արդյունքում փոխզիջում գտնվեց ընտրությունների մոդելի վերափոխման մասին՝ հօգուտ կուսակցական ցուցակների։ Հետո բուն նախընտրական պայքարն էր, իսկ քվեարկությունից հետո ՝ «բոլորն ընդդեմ իշխող կուսակցության» սխեմայի հայտնվելը։ Ինչը, սակայն, չկասեցրեց ներքաղաքական գործընթացը։

Նորընտիր խորհրդարանը աշխատանքը սկսեց ոչ ամբողջական կազմով, իսկ մեծամասնության խմբակցությունն առանց ընդդիմության օգնության էլ ընտրեց խոսնակին, նրա տեղակալներին և բոլոր առանցքային հաձնաժողովների ղեկավարներին։ Ընդդիմությունը առաջվա պես կոնսոլիդացված չէ, և դա Բիձինա Իվանիշվիլիի համակարգին թույլ է տալիս համեմատաբար հաջող գոյատևել։ Կարելի է խոսել այն մասին, որ մարտավարական հաջողությունները ռազմավարական արդյունք չեն երաշխավորում։ Սակայն Վրաստանի հետխորհրդային պատմության մեջ միայն «Վրացական երազանքին» է  հաջողվել  հաղթել երեք ընտրություններում անընդմեջ։

Բայց որքան էլ ցանկանանք վրացական քաղաքականությունն ազատ ճանաչել արտաքին ազդեցություններից, չի հաջողվի։ Սկզբի համար վերցնենք իշխանության և ընդդիմության միջև 2020 թվականի մարտին կնքված հուշագիրը։ Փաստաթղթի տեքստը կազմվել է ոչ միայն ԱՄՆ դեսպան Քելի Դեգնանի մասնակցությամբ, այլև ստորագրվել է նրա նստավայրում: Նկատենք, որ ոչ թե խորհրդարանի, կառավարության կամ մայրաքաղաքի քաղաքապետարանի շենքում, այլ փաստացի այլ պետության տարածքում։

Հետագայում էլ Քելի Դեգնանը փաստացի վերածվեց ներքաղաքական վեճի գլխավոր դատավորի՝ Մոսկվայի հնարավոր ակտիվ միջամտության մասին խոսակցությունների ուղեկցությամբ, չնայած այդ թեմայով կասկածելի հրապարակումներից բացի, վրացական գործերում «Կրեմլի ձեռքի» ոչ մի իրական հաստատում չի եղել։

Այն քաղաքական գործիչները, որոնց պայքարի թեժ պահին ընդունված է «ռուսամետ» համարել, ընտրողների զգալի աջակցությունը չեն ստացել։ Իհարկե, կարելի է հիշել, որ գլխավոր ընդդիմադիր քաղաքական ուժը՝ «Միացյալ ազգային շարժումը»,

Բիձինա Իվանիշվիլիին և Վրաստանի կառավարության անդամներին «Կրեմլի դրածոներ» էր անվանում։ Բայց եթե հետևենք այդ տրամաբանությանը, ապա Մայք Պոմպեոն իր ներկայությամբ և վրաց բարձրաստիճան պաշտոնյաների հետ հանդիպումով լեգիտիմացրեց Ռուսաստանի հաղթանակը ԱՄՆ-ի ռազմավարական դաշնակից պետությունում։ Եվ նույնը արեցին թե Պետդեպարտամենտն ընդհանրապես, թե դեսպան Քելի Դեգնանը ՝ ճանաչելով «Վրացական երազանքի» հաղթանակը (թեև՝ վերապահումներով)։

ՌԴ-ն և Թուրքիան կարող են և պետք է անեն այնպես, որ տարածաշրջանում պատերազմ չլինի. Պեսկով

Բայց եթե հեգնանքը մի կողմ թողնենք, ապա 2020թ․-ի պատմությունը ցույց տվեց․ Վաշինգտոնի համար արտաքին քաղաքական հավատարմությունը շատ ավելի մեծ նշանակություն ունի, քան տեղի ունեցած «առանձին խախտումները»։ Եվս մեկ դաս Կովկասի համար։

Այսպիսով, անցնող տարին Կովկասյան տարածաշրջանը վերադարձրեց լրատվական ժապավենների առաջին հորիզոնական, բարձրացրեց դրա նշանակությունը միջազգային գործընթացներում։ Բայց հազիվ թե նման տեղեկատվական առաջընթացն ու նման յուրօրինակ ժողովրդականությունը ուրախացնեն Հարավային Կովկասի բոլոր բնակիչներին, որը նախկինի պես մնում է Եվրասիայի ամենաանհանգիստ անկյուններից մեկը։

374
թեգերը:
Վրաստանի Հանրապետություն, Ադրբեջան, Հայաստան, տարածաշրջան, Արցախյան պատերազմ
Ըստ թեմայի
Կովկասյան ընձառյուծը հորանջում է ու քնի պատրաստվում սյունյաց լեռներում. տեսանյութ
Իրանագետն ասել է` որն է Կովկասում ապակայունացնող գործընթացների բուն նպատակը
Փորձագետը կասկածում է, որ Հարավային Կովկասի «վեցյակի հարթակը» իրատեսական է

Անկարա-Բաքու-Իսլամաբադ եռյակ. պատահակա՞ն է զորավարժությունների վայրի ընտրությունը ՀՀ-ի մոտ

411
(Թարմացված է 23:50 20.01.2021)
Ղարաբաղում վերջին ռազմական գործողություններն արագացրել են Ադրբեջանի, Թուրքիայի և Պակիստանի դե ֆակտո ռազմական միության ձևավորումը, իսկ դրանց շահերը միշտ չէ, որ համընկնում են հարևանների շահերի հետ։ Տարածաշրջանի ապակայունացումն անխուսափելի կդառնա։

Ալեքսանդր Խրոլենկո, ռազմական վերլուծաբան

Հայաստանի հետ սահմանակից Կարս գավառում հունվարի 17-ին Թուրքիայի Հանրապետության պաշտպանության նախարարության ներկայացուցիչները հանդիսավոր կերպով դիմավորեցին ադրբեջանցի գործընկերներին, որոնք ժամանել էին «Ձմեռ-2021» համատեղ զորավարժությունների համար: Զորավարժությունները կանցկացվեն փետրվարի 1-12-ը։

«Մենք շարունակելու ենք գործել «մեկ սրտով» և «մեկ բռունցքով»՝  «երկու պետություն՝ մեկ ազգ» ըմբռնումով։ «Շարունակենք» առանցքային բառը չգիտես ինչու ասոցացվում է Լեռնային Ղարաբաղում մարտական գործողությունների հետ, որտեղ Թուրքիան աջակցում էր Ադրբեջանին։ Եվ հեռանկարում նշմարվում է «երկու պետություն՝ մեկ բանակ» հայեցակարգը։

Ավելի վաղ տեղի էին ունեցել Թուրքիայի պաշտպանության նախարար Հուլուսի Աքարի հանդիպումները Պակիստանի ռազմաօդային ուժերի հրամանատար Մուջահիդ Անվար Խանի, Ադրբեջանի պաշտպանության նախարար Զաքիր Հասանովի և Ադրբեջանում Պակիստանի արտակարգ և լիազոր դեսպան Բիլալ Հայեի հետ: Կողմերը քննարկել են համատեղ զորավարժությունները, ներառյալ ադրբեջանական բանակի զորաշարժերը Պակիստանի և Թուրքիայի հատուկ ծառայության ջոկատների և այլ զորքերի մասնակցությամբ: Նշվել է ռազմական և ռազմատեխնիկական համագործակցության մեծ ներուժի ու այն Անկարայի, Բաքվի և Իսլամաբադի շահերից ելնելով զարգացնելու մտադրության մասին։

Պետությունների բարիդրացիական հարաբերությունների զարգացման, ռազմատեխնիկական համագործակցության և բանակային փորձի փոխանակման մեջ ոչ մի դատապարտելի բան չկա, եթե արդյունքում տարածաշրջանում ռազմաքաղաքական լարվածություն չի առաջանում, և մոտակա հարևաններին ռազմական սպառնալիքներ չկան: Վերադառնալով ադրբեջանա-թուրքական «Ձմեռ-2021» համատեղ զորավարժություններին՝ կարելի է նկատել, որ տեղակայման ընտրությունը Հայաստանի սահմանների մոտ, որտեղ, Գյումրիում, գտնվում է 201-րդ ռուսական ռազմակայանը, սադրիչ է թվում։

Ադրբեջանն ու Թուրքիան կրկին համատեղ զորավարժություններ կանցկացնեն. տեսանյութ

Տպավորություն է ստեղծվում, որ Անկարան և Բաքուն լիովին բավարարված չեն Լեռնային Ղարաբաղում ձեռք բերված արդյունքներով, իսկ Իսլամաբադը պատրաստ է «եղբայրաբար» նրանց օգնել Հարավային Կովկասում ՝ Կենտրոնական Ասիայում իր ազդեցության ընդլայնման հաշվարկով:

Ուղիղ սպառնալիք

Փետրվարի 1-12-ը Կարս նահանգում կայանալիք ադրբեջանա-թուրքական զորավարժությունները խոստանում են դառնալ խոշորագույնը վերջին մի քանի տարիների ընթացքում: Զորավարժությունների սցենարը նախատեսում է համատեղ հարձակողական, այդ թվում՝ դեսանտա-գրոհային գործողությունների մշակում: Պայմանական մարտերում կներգրավվեն տանկային և հրետանային ստորաբաժանումներ, հատուկ նշանակության ջոկատներ և դիպուկահարներ: Որպես զորավարժությունների նպատակ հայտարարված են համատեղ գործողությունների ընթացքում փոխգործակցության մշակումը, գործածվող և հեռանկարային սպառազինության ու տրանսպորտային միջոցների մարտունակության ստուգումը:

Հիշեցնեմ, որ Թուրքիայի և Ադրբեջանի նախորդ համատեղ զորավարժությունները՝ մարտական հրաձգությամբ, ընթանում էին Ղարաբաղում ռազմական գործողությունների սկսվելուց մեկուկես ամիս առաջ։ Երևանում 44-օրյա պատերազմը ադրբեջանա-թուրքական զորավարժությունների ուղղակի շարունակությունն են համարում: «Նախապատերազմական» զորաշարժերի ալգորիթմներն ու բովանդակությունը մտահոգում են թե՛ Հայաստանին, թե՛ Ռուսաստանին։

Թուրքիայի արտգործնախարար Մևլյութ Չավուշօղլուն դեկտեմբերի վերջին խոստացել էր «ակտիվացնել Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորման ջանքերը», սակայն իրականությունն այլ է։ Հայ բնակչության անվտանգությունը բացարձակ չէ։ Լեռնային Ղարաբաղի հետագա ճակատագիրն ու կարգավիճակը որոշված չեն, հեռանկարում դրանք կախված են տարածաշրջանում ուժերի հավասարակշռությունից և ադրբեջանա-թուրքական ռազմական դաշինքի հնարավորություններից:

Ռուսաստանի, Ադրբեջանի և Հայաստանի ղեկավարների հայտարարության արդյունքում Ղարաբաղը գրեթե մեկուսացված անկլավ է մնացել նախկին Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի կեսից մի փոքր ավելին կազմող տարածքում (առանց Հադրութի շրջանի և Շուշի քաղաքի): Կայունությունն ու անվտանգությունը ապահովում են առավելապես ռուս խաղաղապահները։

Հնարավոր է, որ պահպանվող անորոշությունը Անկարայում և Բաքվում պատրանք է ստեղծում, թե իբր «ապստամբ տարածքը» կարելի է «սեղմել» ռազմական միջոցներով՝ անտեսելով ռուս խաղաղապահներին։ Շատերը մոռացել են 2008 թվականի օգոստոսին Հարավային Օսիայի տարածքում «Մաքուր դաշտ» վրացական գործողության արդյունքները։

Ադրբեջանը ստացավ Արցախի մեծ մասը, բայց կորցրեց ինքնիշխանությունը. Կնյազև

Պատահական չէ, որ ամերիկյան Foreign Policy պարբերականը նշում է Հարավային Կովկասում՝ ռուս-թուրքական շահերի հատման գոտում «անսպասելի առճակատման» մեծ սպառնալիքը։ Իրադարձությունների նման զարգացումը ձեռնտու կլիներ Արևմուտքին՝ Ռուսաստանի մերձավոր արտերկրի ապակայունացման և ՌԴ-ի «զսպման» ընդհանուր ծրագրի իրագործման համար։

Ազդեցիկ թուրք ազգայնականներն իրենց հերթին երազում են վերացնել «թուրքական բաժանված աշխարհը» և Էգեյան ծովից մինչև արեւմտյան Չինաստան միասնական «թուրքական տարածք» ստեղծել: Հարավային Կովկասի տարածաշրջանում ռազմական սպառնալիքները պահպանվում են։ Համեմատաբար հեռավոր Պակիստանն էլ քնած չէ ու վարում է իր ռազմաքաղաքական խաղը, որում գերակշռում են տնտեսական պատճառները։

Պակիստանյան գործոնը

Աշխարհագրորեն Բաքուն և Իսլամաբադը բաժանում է ավելի քան 2000 կմ հեռավորությունը, սակայն միավորում են հատուկ հարաբերությունները Թուրքիայի հետ։ Հիշեցնեմ՝ դեռևս Պակիստանի հիմնադիր Մուհամմեդ Ալի Ջինան բարձր կարծիք էր հայտնում Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքի մասին, և Անկարան 1947 թվականին անմիջապես դիվանագիտական հարաբերություններ  հաստատեց նորաստեղծ Պակիստան պետության հետ։ Այդ ժամանակից ի վեր երկու երկրներն ավանդաբար օգնում են միմյանց միջազգային ասպարեզում և ռազմական ոլորտում։ Պակիստանը 1974 թվականից աջակցում է թուրքական ներկայությանը Հյուսիսային Կիպրոսում։

Թուրք-պակիստանյան ռազմական խորհրդատվական խումբը ստեղծվել է 1988 թ․-ին՝ ռազմական կրթության և պաշտպանական արդյունաբերության ոլորտում փորձի փոխանակման համար, իսկ 2003 թ․-ից Անկարայի և Իսլամաբադի համագործակցությունն ամրապնդում է «Բարձրագույն ռազմական երկխոսություն» կազմակերպությունը: Թուրքիան և Պակիստանը պարբերաբար համատեղ զորավարժություններ են անցկացնում։

Վերջին տարիներին Անկարան դարձել Է Պակիստանի բանակի համար սպառազինության երկրորդ մատակարարը Պեկինից հետո, և միայն 2018 թ․-ին Պակիստանը 1,5 մլրդ դոլար արժողությամբ 30 թուրքական T-129 ուղղաթիռ է ձեռք բերել: Թուրքիան ձգտում է միջնորդ լինել Աֆղանստանի և Պակիստանի միջև կոնֆլիկտային «ցեղային գոտում»:

Նման հարաբերություններն օրինաչափորեն անդրադառնում են Թուրքիայի ազդեցության գոտում գտնվող բոլոր երկրների վրա, Ադրբեջանն ուղղակի դատապարտված է Պակիստանի հետ ռազմական և ռազմատեխնիկական համագործակցության։ Այսպիսով, տիրապետելով զգալի միջոցների, ունենալով ժամանակակից կործանիչների մեծ ընտրություն միջազգային շուկայում, Բաքուն պատվիրել է պակիստանյան արտադրության երկու տասնյակ JF-17 կործանիչներ, որոնք ակնհայտորեն լավագույնը չեն իրենց դասի մեջ։

Իր հերթին Իսլամաբադը բացահայտ աջակցություն է հայտնել Լեռնային Ղարաբաղում ադրբեջանական բանակի հարձակողական գործողությանը։

Պակիստանցի մասնագետները պատրաստ են մասնակցել Լեռնային Ղարաբաղի տարածքի ականազերծմանը, և այնուամենայնիվ՝ Իսլամաբադը նախևառաջ շահագրգռված է տնտեսական էքսպանսիայի հարցում՝ հեռավոր նպատակակետ ունենալով Կենտրոնական Ասիայի հետխորհրդային տարածքը:

Պակիստանը հազիվ թե Հարավային Կովկասում ռազմական գործողությունների մեջ ներքաշվի. Հնդկաստանի և Աֆղանստանի հետ սահմաններին ռազմական հակամարտություններն առավել քան բավարար են: Ադրբեջանի տարածքն ու չեզոքությունն ինքնին նպաստավոր պայմաններ են ստեղծում թուրք-պակիստանյան ռազմական և տնտեսական ազդեցության ընդլայնման (Կասպից ծովով) համար։

Ալիևը Ղարաբաղում Ադրբեջանի նախագահի հատուկ ներկայացուցիչներ է նշանակել

Կենտրոնական Ասիայի սահմանները փաստացի բաց են։ Դեռևս 2009թ․-ին Նախիջևանում հռչակվել է Թյուրքական խորհուրդը՝ Ադրբեջանի, Թուրքիայի, Ղազախստանի, Ղրղզստանի և Ուզբեկստանի մասնակցությամբ։ 2020 թվականի հոկտեմբերին կայացել են Թուրքիայի պաշտպանության նախարար Հուլուսի Աքարի նշանակալի այցերը Ղազախստան և Ուզբեկստան, որտեղ ռազմական և ռազմատեխնիկական համագործակցության մասին համաձայնագրեր են ստորագրվել: Այդ ժամանակ ղազախական կողմը օպերատիվ կերպով հերքեց «կենտրոնա-ասիական ՆԱՏՕ»-ի ի հայտ գալու հավանականությունը։

Ադրբեջանը Չմիացած երկրների (ռազմական դաշինքներին) շարժման  անդամ է, որը միավորում է աշխարհի 120 պետություն, և նախագահ Իլհամ Ալիևը մինչև 2022 թվականը նախագահում է այդ կազմակերպությունում: Այնուամենայնիվ, Անկարայի ռազմաքաղաքական ակտիվության «նոպան»՝ Ղարաբաղում ռազմական գործողությունների ֆոնին, թույլ է տալիս ենթադրել, որ Թուրքիայի կողմից սպասվում է իր ազդեցությունն ընդլայնելու փորձերի շարունակություն։

411
թեգերը:
Հայաստան, Զորավարժություններ, Պակիստան, Թուրքիա, Ադրբեջան
Ըստ թեմայի
Թուրք–ադրբեջանական զորավարժություններ. նոր պատերա՞զմ, թե՞ քաղաքական ցուցադրություն
Ադրբեջանցիներին կարելի է, մեզ` չէ՞. արցախցիների բողոքի ակցիայի հետքերով
Իրանի ԱԳ նախարարը պատրաստվում է այցելել Հայաստան, Ռուսաստան Վրաստան և Ադրբեջան
Լեոնիդ Սլուցկին ճեպազրույցի ժամանակ. 20 հունվարի, 2021

Գերիների հարցը քննարկվում է Երևանի և Բաքվի հետ. ՌԴ պետդումայի պատգամավոր

73
(Թարմացված է 21:53 20.01.2021)
Պետդումայի պատգամավորի կարծիքով` Ռուսաստանը որպես միջնորդ անում է ամեն բան, որպեսզի գերիների հետ կապված նման միջադեպեր այլևս չկրկնվեն։

ԵՐԵՎԱՆ, 20 հունվարի – Sputnik. Արցախում գերիների հարցը բարձրացվել է և շարունակելու է բարձրացվել հետագայում հայ և ադրբեջանցի պատգամավորների հետ շփումների ժամանակ։ Այս մասին «Ռոսիա Սեգոդնյա» ՄՏԳ հարթակում կազմակերպած առցանց ճեպազրույցի ժամանակ պատասխանելով Sputnik Արմենիայի հարցին, ասաց ՌԴ պետդումայի միջազգային հարցերի հանձնաժողովի նախագահ Լեոնիդ Սլուցկին։

Դեկտեմբերի սկզբին Արցախի Հադրութի շրջանի Խծաբերդ  և Հին Թաղեր գյուղերում տեղի ունեցած մարտական գործողությունների ընթացքում ադրբեջանական գերության մեջ է հայտնվել 62 հայ զինծառայող։  Բաքուն դեռ չի շտապում նրանց հանձնել` մեղադրելով ահաբեկչության և դիվերսիաների մեջ։

Սլուցկու խոսքով` հիմա պետք է խուսափել լարվածության ցանկացած կետից։

«Մենք պետք է հասկանանք, որ հիմա ցանկացած շփում, հատկապես զինվորականների միջև, հղի է արյունով և կոշտ դիմակայությամբ։  Այդ պատճառով այստեղ պետք է խոսել ոչ թե ձերբակալման, այլ արյունահեղություն թույլ չտալու մասին», – ասել է նա։

Ռուսաստանը, ըստ պատգամավորի, հանդես է գալիս որպես միջնորդ և խաղաղապահ` նման խնդիրներին առավելագույնս արագ լուծում տալու համար։

Հիշեցնենք` 2020թ.–ի նոյեմբերի 9-ին ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը, ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը և Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը համատեղ հայտարարություն են ընդունել ռազմական գործողությունների դադարեցման վերաբերյալ։

Դա ընդունելի մոտեցում չէ. Թաթոյանը՝ գերիների թիվը չհրապարակելու պատճառաբանության մասին

Եռակողմ հայտարարության համաձայն` Լեռնային Ղարաբաղի շփման գծի և Լաչինի միջանցքի երկայնքով տեղակայվել է Ռուսաստանի Դաշնության խաղաղապահ զորակազմը ՝ 1960 զինծառայողներով, հրաձգային զենքով, 90 զրահամեքենաներով, 380 միավոր ավտոմոբիլային և հատուկ տեխնիկայով:

Ռուսաստանի Դաշնության խաղաղապահ զորախումբը տեղակայմանը զուգահեռ դուրս են բերվում հայկական զինված ուժերը։ Ռուսաստանի Դաշնության խաղաղապահ զորակազմը տեղակայվում է 5 տարի ժամկետով` 5 տարվա ժամանակահատվածով ավտոմատ երկարաձգմամբ, եթե կողմերից որևէ մեկը ժամկետի ավարտից 6 ամիս առաջ չհայտարարի այդ դրույթի կիրառումը դադարեցնելու մտադրության մասին:

Ղարաբաղում խաղաղապահ գործողության գինն ու վարկանիշը. թվերն ավելի քան խոսուն են

73
թեգերը:
Ադրբեջան, Հայաստան, Ռուսաստան, գերի, Լեոնիդ Սլուցկի
Ըստ թեմայի
Հարցը գերզգայուն է․ ինչո՞ւ չեն հրապարակում գերիների թիվը
Գերիների վերադարձ և այլ թեմաներ․ Այվազյանն ու Լավրովը հեռախոսազրույց են ունեցել
Դավիթ Բաբայանը գերիների հարցով դիմել է միջազգային կառույցներին
Молоток судьи

Ռոբերտ Քոչարյանի հրամանագրերն անվավեր են ճանաչվել. դատարանը բավարարել է Ջհանգիրյանի հայցը

0
ՀՀ նախկին զինդատախազ ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի դեմ հայց էր ներկայացրել 2019 թվականին։

ԵՐԵՎԱՆ, 21 հունվարի – Sputnik. Վարչական դատարանն անվավեր է ճանաչել ՀՀ նախկին զինդատախազ, գլխավոր դատախազի նախկին տեղակալ Գագիկ Ջհանգիրյանին պաշտոնից ազատելու ու դասային աստիճանից զրկելու հրամանագրերը, որոնք ստորագրել էր ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը։ Տեղեկությունը հայտնում է «Հայ ազգային կոնգրեսի» իրավական ներկայացուցիչ Արմեն Խաչատրյանը։

«Այսօր դատարանը բավարարեց Գագիկ Ջհանգիրյանի հայցն ամբողջությամբ, վճռով անվավեր ճանաչեց Ռոբերտ Քոչարյանի` պաշտոնից ազատելու ու դասային աստիճանից զրկելու ապօրինի հրամանագրերը»,- Facebook–ի իր էջում գրել է նա։

Հիշեցնենք` Ռոբերտ Քոչարյանը 2008 թվականի փետրվարին հրամանագիր էր ստորագրել Գագիկ Ջհանգիրյանին Հայաստանի գլխավոր դատախազի տեղակալի պաշտոնից ազատելու մասին: Նույն օրվա մեկ այլ հրամանագրով Գագիկ Ջհանգիրյանը զրկվել էր արդարադատության առաջին դասի պետական խորհրդականի դասային աստիճանից:

Ջհանգիրյանին զբաղեցրած պաշտոնից ազատելու և դատախազության համակարգից հեռացնելու միջնորդությամբ նախագահին դիմել էր այն ժամանակվա գլխավոր դատախազ Աղվան Հովսեփյանը: Որպես իր միջնորդության հիմնավորում` նա մատնանշել էր, որ Գագիկ Ջհանգիրյանը կոպտորեն խախտել է «Դատախազության մասին» օրենքի պահանջը, որով դատախազներին արգելվում է զբաղվել քաղաքականությամբ: Դրանից առաջ Ջհանգիրյանը հայտարարել էր Լևոն Տեր-Պետրոսյանին սատարելու մասին և ելույթ ունեցել նրա կազմակերպած հանրահավաքում:

ՀՀ նախկին զինդատախազ ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի դեմ հայց էր ներկայացրել 2019 թվականին և ՀՀ վարչական դատարանից պահանջել առ ոչինչ ճանաչել Քոչարյանի հրամանագրերը։

0