Հայկական պար «Ուզունդարա»

«Սարի աղջիկ»․ թե ինչպես հայկական երգը կռվախնձոր դարձավ Անկարայի ու Բաքվի միջև

1320
(Թարմացված է 11:17 01.01.2021)
«Սարի աղջիկ» երգը սիրված է Հայաստանում, Թուրքիայում, Իրանում, Ադրբեջանում, Իրաքում և, թերևս, մեր տարածաշրջանում ամենաքննարկվող և վիճելի ստեղծագործություններից է։ Ո՞վ է, վերջիվերջո, առաջինը կատարել այն։

Լիլիթ Հարությունյան, Sputnik Արմենիա

Այս կամ այն տարածաշրջանում հայտնի բազմաթիվ ստեղծագործություններ հաճախ անվերջանալի բանավեճերի առիթ են տալիս․ յուրաքանչյուր ժողովուրդ այն հարազատ է համարում և, բնականաբար, դասում է իր մշակութային ժառանգության շարքում։

Երգչուհի Լիլուն ամուսնու ու երեխաների հետ նոր լուսանկար է հրապարակել

Այդպիսի ստեղծագործություններից է «Սարի աղջիկ» երգը, ադրբեջաներեն՝ «Սարը գելին» («Դեղին հագած հարսնացուն»)։ Երգը սիրված է Հայաստանում, Թուրքիայում, Իրանում, Ադրբեջանում, Իրաքում և մշտական վեճերի առարկա է։

Երգի ամենատարածված մեկնաբանությունն այսպիսին է․ երիտասարդ մահմեդականը սիրահարվում է գեղեցկուհի հայուհուն, սական աղջիկն ուրիշի՝ քրիստոնյայի հետ է ամուսնանում, քանի որ ինքն էլ քրիստոնյա է։

Փաստերը համառ երևույթ են

Որքան էլ վիճեն այդ թեմայով, «Սարի աղջիկ» ստեղծագործության ամենահին գրառված նոտաները հայ մեծ կոմպոզիտոր, երաժշտագետ և ազգագրագետ Կոմիտասինն են։

«Տվյալ ստեղծագործության հայկական ծագման հարցում կասկած անգամ չկա, քանի որ գոյություն ունեն Կոմիտասի ձեռքով գրառված նոտաները, որոնք թվագրված են․ «1913․ Էրիվանի նահանգի Սուրմալու գավառ»։ Ադրբեջանցիները պարզապես չեն կարող այն իրենցով անել, քանի որ դրա նոտայագրումը չունեն։ Իսկ ինչո՞ւ չեն արել։ Որովհետև դա իրենց երաժշտությունը չէ»,-ասում է երգահան, կոմիտասագետ Արթուր Շահնազարյանը։

Այդ նոտայագրումը կա «Կոմիտաս․ Հատոր 12, երգ 276» գրքում։

Ընդ որում՝ ադրբեջանցիները դանդաղեցրել են երգի ռիթմը և մուղամ են ներառել, մինչդեռ Կոմիտասի մոտ այլ կերպ է հնչում։

Wikipedia առցանց հանրագիտարանում նշվում է, որ ռուս հետազոտող և երաժշտագետ Լյուբով Բերգերը վերականգնում է «Սարի աղջիկ» երգի մեղեդին։ Այն, ինչպես և մի շարք այլ հին հայկական երգեր, խուռիական մեղեդի է հիշեցնում (խուռիները Հայկական լեռնաշխարհում բնակվում էին մ․թ․ա․ 3-րդ հազարամյակից)։ Ըստ վերականգնված տարբերակի, ստեղծագործությունը ինտոնացիոն-տիպային առումով մոտ է խուռիական հիմնին։

Ադրբեջան VS Թուրքիա

«Սարի աղջիկը» կռվախնձոր է ոչ միայն հայ և ադրբեջանցի ժողովուրդների, այլև Թուրքիայի և Ադրբեջանի միջև։

Բանն այն է, որ Թուրքիայում այդ երգը հայկական է համարվում և հենց հայերի հետ է ասոցացվում։ Ավելին՝ հենց այդ ստեղծագործությունն էր 2007 թվականին հնչում թուրքական «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության համագումարում՝ ի հիշատակ հայտնի հայազգի լրագրող Հրանտ Դինքի։

Այս երգի հայկական ծագմանը թուրք հետազոտողներն ու երաժիշտները չեն կասկածում։  Օրինակ՝ գիտնական, զանգվածային մեդիայի ոլորտի մասնագետ Գյուլլու Կարանֆիլը կարծում է, որ «Սարը գելլինը» ծագում է հայկական երգից, որը ժամանակի ընթացքում թուրքական մշակույթի մաս է դարձել։ Նույն կարծիքին է նաև թուրք երաժիշտ և կոմպոզիտոր, իրավապաշտպան Շանար Յուրդաթափանը։

Իհարկե, «ավագ եղբայրների» նման մոտեցումը կատաղության է հասցնում ադրբեջանցիներին, որոնք երգը իրենց ազգայինի տեղ անցկացնելու համար ուժ ու միջոցներ չեն խնայում։ Մշակույթի բոլոր հնարավոր ոլորտներում ստեղծագործությունն անվերջ անգամներ օգտագործելու հետևանքով թվում է, թե այդ երկրում «Սարի աղջիկ» երգի պաշտանմունք կա։

Սրան գրական ստեղծագործություններ են նվիրված (պիեսներից ու պատմվածներից մինչև բանաստեղծություններ), մի քանի ֆիլմ, տեահոլովակներ, պար։ Ադրբեջանում անգամ «Սարը գելին» կոչվող երաժշտական խումբ կա։ Այս երգն էր 2012թ․-ին բացել «Եվրատեսիլ» մրցույթը Բաքվում։

Այսքան ջանքերից հետո զարմանալի չէ, որ ադրբեջանական հանրությունը ցավագին է արձագանքում, երբ Թուրքիայում այն հայերի, մասնավորապես՝ Արևմտյան Հայաստանից արտագաղթածների հետ են կապում։

Երբ հայտնի թուրք երգչուհի Սեզեն Ակսուն «Սարի աղջիկը» երգեց թուրքերեն և հայերեն լեզուներով՝ հայկական երգչախմբի հետ միասին, նրա վրա հարևան երկրից քննադատությունների տարափ թափվեց։

«Սարի աղջիկ» երգի հայ–ադրբեջանական կատարումը «պայթեցրել» է դահլիճը. տեսանյութ

Հայտնի ադրբեջանցի երգիչ, Ադրբեջանի ժողովրդական արտիստ Ակիֆ Իսլամզադեն, օրինակ, ասաց․ «Ինչ վերաբերում է Սեզեն Ակսուին՝ նրան կարելի է հասկանալ, նա կորցրել է ձայնը, բայց նրան փող է պետք․․․ Իսկ ես կուզեի նրան խորհուրդ տալ չքաղաքականանցել երգը և ես մեկ անգամ ուշադրություն դարձնել իր համբավին»։

Երևում է՝ թուրքական և ադրբեջանական հանրությունները այդ հարցում երբեք միասնական կարծիքի չեն հանգի, քանի որ որքան էլ Բաքվում բղավում են ստեղծագործության իբր ադրբեջանական ծագման մասին, անգամ Թուրքիայի նախկին արտգործնախարար, նախկին վարչապետ Ահմեդ Դավութօղլուն էր այն հայերի հետ ասոցացնում։

Երբ նա թուրքական Kanal D հեռուստաալիքի «Şeffaf Oda» («Թափանցիկ սենյակ») հաղորդման հյուրն էր, հաղորդավարը, խոսելով բարեկամական և եղբայրական հարաբերությունների մասին, ասաց․ «Եկեք լսենք հայկական «Սարը գելլին» երգը»։ Երգի կատարման ընթացքում Թուրքիայի արտգործնախարարը նույնիսկ սկսեց ժպտալով ձայնակցել։

Հիմա մեր հարևանները որոշել են հայկական երգը կատարել հայկական ազգային երաժշտական գործիքներով, մասնավորապես՝ դուդուկով, Շուշիի Ղազանչեցոց Սուրբ Ամենափրկիչ հայկական եկեղեցում, որն Ադրբեջանի վերահսկողության տակ է անցել։

Տեսանյութն ակտիվորեն տարածվում է ադրբեջանական Telegram-ալիքներում։

Ղազանչեցոց տաճարը նրանք ավանդաբար ներկայացնում են որպես ալբանական/աղվանական (հարց է ծագում՝ եթե այն ալբանական է, ինչի՞ համար էր պետք այն երկու անգամ ռմբակոծել), իսկ գործիքներն ու երգը, իհարկե, որպես ադրբեջանական։

Ինչ արած, հավանաբար նրանց համար ծանր է գիտակցել, որ Ադրբեջանում ամենահայտնի ժողովրդական երգն իրականում հայկական ծագում ունի․․․

1320
թեգերը:
Ադրբեջան, Հայաստան, Թուրքիա, երգ
Ըստ թեմայի
«Հետ բերենք հողը, փառքը հայության». հադրութցի Արթուր Խաչենցը միասնության կոչ է անում երգով
Իվետա Մուկուչյանը Դադիվանքում «Սիրտ իմ սասանի» երգն է կատարում. տեսանյութ
«Սարի աղջիկ» կամ «Սարը գելին». փնտրիր ակունքներում
Բաքվի արվարձանում պայթյունի հետևանքով 8 մարդ Է տուժել

Բաքվի արվարձանում պայթյունի հետևանքով 8 մարդ է տուժել. տեսանյութ

110
(Թարմացված է 00:11 26.01.2021)
Պայթյունը տեղի է ունեցել բնակելի շենքում։ Տուժածներից մեկի վիճակը ծանր է։

ԵՐԵՎԱՆ, 25 հունվարի – Sputnik. Բաքվի արվարձաններից մեկում բնակելի շենքում տեղի ունեցած պայթյունի հետևանքով 8 մարդ Է տուժել։ Տեղեկությունը հայտնում է ՌԻԱ Նովոստին՝ վկայակոչելով դեպքի վայրում աշխատող բժիշկներին։

Ավելի վաղ Ադրբեջանի ԱԻՆ-ը հայտնել էր, որ պայթյունը տեղի է ունեցել Բաքվի արվարձանում գտնվող բնակելի շենքում․ փլատակների տակ կարող են մարդիկ լինել:

«Այս պահին տուժել է ութ մարդ, նրանցից մեկի վիճակը ծանր է»,- լրագրողներին հայտնել են բժիշկները:

Փլատակների տակից դուրս են բերվել 6 մարդ։ 

Որոնողա-փրկարարարական աշխատանքները շարունակվում են։

Նշենք, որ պայթյունի ալիքից կոտրվել են մոտակա տների լուսամուտների ապակիները։

Ֆիզուլիում ևս մեկ ադրբեջանցի զինծառայող է պայթել ականի վրա

 

110
թեգերը:
պայթյուն, Բաքու
Ըստ թեմայի
Ադրբեջանի տիրապետության տակ անցած արցախյան տարածքում բուլդոզերավար է պայթել ականի վրա
Մեղրիում ականի պայթյունի հետևանքով հրշեջ–փրկարարներից մեկը կորցրել է ոտքը
Ջաբրայիլում ականի վրա ևս մեկ ադրբեջանցի է պայթել. վնասվածքները ծանր են
Բեռնատարներ

Վրաստանում հայկական բեռնատարների վրա հարձակման միջադեպով գործ է հարուցվել

200
(Թարմացված է 18:46 25.01.2021)
Վրաստանի իրավապահ մարմիններն աշխատում են, որպեսզի պարզեն Քվեմո Փոնիճալա շրջանում հայկական բեռնատարների հետ կապված միջադեպի բոլոր հանգամանքները:

ԵՐԵՎԱՆ, 25 հունվարի - Sputnik. Վրաստանում հայկական բեռնատարների վրա հարձակման միջադեպով քրեական գործ է հարուցվել երկրի Քրեական օրենսգրքի 187-րդ հոդվածով (գույքի վնասումը կամ ոչնչացումը հոդվածով)։ Տեղեկությունը Sputnik Արմենիայի թղթակցին հայտնել են Վրաստանի ներքին գործերի նախարարության մամուլի ծառայությունից։ ՆԳՆ-ից կատարվածի մանրամասներ չեն հաղորդել՝ նշելով, որ կատարվածի հանգամանքները կպարզի հետաքննությունը։

Ավելի վաղ Վրաստանում Հայաստանի դեսպանատունը հայտնել էր, որ հունվարի 25-ի գիշերը անհայտ անձինք քարեր են նետել հայկական բեռնատարների վրա: Միջադեպը տեղի է ունեցել Քվեմո Փոնիճալա շրջանում։ Որոշ բեռնատարների առջևի եւ կողային ապակիները կոտրվել են։

Չարագործները դեպքի վայրից դիմել են փախուստի, իսկ բեռնատարները պարեկային ոստիկանության ուղեկցությամբ հասել են վրաց-հայկական սահման և հատել այն:

200
թեգերը:
Քրեական գործ, ադրբեջանցի, բեռնատար, հայկական, Վրաստանի Հանրապետություն
Մերկասառույց

10 մեքենաներ արգելափակվել էին ձյան մեջ․ փրկարարներն օգնություն են ցուցաբերել

0
(Թարմացված է 00:04 26.01.2021)
Արգելափակված մեքենաները եղել են Գեղարքունիքի, Արագածոտնի և Կոտայքի մարզերում։

ԵՐԵՎԱՆ, 26 հունվարի – Sputnik. Վերջին մեկ օրվա ընթացքում փրկարարները հանրապետության տարբեր հատվածներում արգելափակումից մեքենաներ են դուրս բերել։ Տեղեկությունը հայտնում է ԱԻՆ մամուլի ծառայությունը։

«Հունվարի 24-ից 25-ն ԱԻՆ ՓԾ ճգնաժամային կառավարման ազգային կենտրոնում 10 ահազանգ է ստացվել հանրապետության տարբեր տարածքներում ձյան մեջ արգելափակված ավտոմեքենաների վերաբերյալ»,- նշված է հաղորդագրության մեջ։

Մասնավորապես, արգելափակված մեքենաները եղել են Գեղարքունիքի մարզի Գավառ, Վարդենիս, Վայոց ձորի մարզի Ջերմուկ, Արագածոտնի մարզի Ապարան քաղաքներում, Ջամշլու գյուղում, Կոտայքի մարզի Գեղարդ գյուղում, Ալագյազ-Վարդաբլուր ավտոճանապարհին։

Դեպքի վայր ժամանած փրկարարներն արգելափակումից դուրս են բերել 10 ավտոմեքենա։ 9 քաղաքացու ցուցաբերվել է համապատասխան օգնություն։

0
թեգերը:
ավտոմեքենա, ձյուն, Ճանապարհ
թեմա:
Վթար, պատահար, սպանություն, գողություն
Ըստ թեմայի
Գորիս-Տաթև ճանապարհը բքի պատճառով փակ է
Մի քանի օր շարունակ ձյուն չի տեղա. եղանակի տեսություն
Առատ ձյուն, ավտոերթ, դատ, հերոս-եղբայրներ. շաբաթվա տպավորիչ լուսանկարները