Արմեն Քթոյան

Մեր տարածաշրջանը, անկախ պատերազմից, ներդրողների համար միջինից բարձր ռիսկային գոտի է

39
(Թարմացված է 17:14 29.03.2021)
Հանրային քաղաքականության հետազոտությունների ազգային կենտրոնի փորձագետ, տնտեսագետ Արմեն Քթոյանը Sputnik Արմենիայի եթերում անդրադարձել է Fitch միջազգային վարկանիշային գործակալության զեկույցին, որը Հայաստանի վարկային վարկանիշը թողել է B+ մակարդակում` կայուն կանխատեսմամբ:
Քթոյան. «Մեր տարածաշրջանը ներդրողների համար միջինից բարձր ռիսկային գոտի է»

Անդրադառնալով մասնավորապես պետական և արտաքին պարտքի բավականին բարձր մակարդակի գնահատականին` Արմեն Քթոյանն ընդգծեց, որ իրավիճակն իսկապես լարված է, սակայն անկայուն չէ, և պարտքի հետ կապված պետք է նկատի ունենալ նաև այն հանգամանքը, որ 2019-21 թվականները մեր երկարաժամկետ պարտքային ռազմավարության մեջ սպասարկման առումով առավել ծանր տարիներն են։ 

«Դրան գումարվում են նաև համավարակով ու պատերազմով պայմանավորված խնդիրները, բայց մյուս կողմից պարտքի հետ կապված սահմանաչափերը բյուջետային ռազմավարության մեջ թեև ունեն ընդհանուր տրամաբանություն, բայցևայնպես տարբեր են` կախված երկրների առանձնահատկություններից։ Եթե երկիրը գերազանցում է պարտքի շեմը, ապա դա խոսում է ոչ թե ինչ–որ կրիտիկական իրավիճակի մասին, այլ վկայում է այն մասին, որ հետագա տարիների ընթացքում կառավարությունը պետք է նախաձեռնի համապատասխան քաղաքականություն, ինչը թույլ կտա առաջիկա 5-10 տարիների ընթացքում պետական պարտքը բերել ավելի ցածր շեմի»,– նշեց տնտեսագետը։

Քթոյանի դիտարկմամբ` մեր պարտքի կառավարման ռազմավարությունը Fitch–ի համար հասկանալի է եղել, որքան էլ որ ռիսկերը նկատելի լինեն։ Ըստ նրա` արտաքին վարկավորման առումով մեր գերակայություններից մեկը թերևս ներքին աղբյուրների հաշվին բյուջետային պակասորդի ֆինանսավորումն է, ինչը հնարավորություն է տալիս փոխարժեքի տատանումների կամ դրամի արժեզրկման պարագայում էականորեն չավելացնել պարտքի բեռը, այսինքն` փորձ է արվում ավելի շատ ներգրավել ներքին պարտքեր, ինչը կարելի է դրական միտում համարել։ Տնտեսագետի կարծիքով` մեր երկրի վարկունակության գնահատման համար հիմք է հանդիսանում նաև եվրոբոնդերի տեղաբաշխման ցածր տոկոսադրույթի ցուցանիշը։ 

Ռազմական ծախսերը պարտքո՞վ են արել. ինչու է աճում պետական պարտքն ըստ տնտեսագետի

«Կարելի է ասել, որ Հայաստանում տնտեսական ռիսկերի գնահատման առումով շատ մեծ տեղաշարժ չկա, իսկ ինչ վերաբերում է քաղաքական անկայունությանն ու աշխարհաքաղաքական լարվածությանը, ապա պետք է նկատի ունենալ, որ մեր տարածաշրջանը այսպես, թե այնպես ներդրողների համար համարվում է միջինից բարձր ռիսկային գոտի և անկախ այն հանգամանքից` այստեղ ակտիվ պատերազմական գործողություններ ընթանում են, թե ոչ, այդուհանդերձ երկարաժամկետ ներդրում անողի համար գոտին համարվում է ռիսկային։ Պատերազմը թեև գնահատականների առումով արձանագրել է որոշակի փոփոխություն, սակայն տեղին չի լինի ասել, որ մենք ներդրումային գրավչության առումով որակապես վատացրել ենք մեր իրավիճակը»,– նշեց տնտեսագետը։

Քթոյանի կարծիքով` Հայաստանում կա զուտ օտարերկրյա ներդրումների ներհոսքի հարաբերական ցուցանիշների վատացում 2013-14 թվականներից սկսած, և այդ ցուցանիշը կայուն կերպով վատանում է, ուղղակի օտարերկրյա ներդրումներ–ՀՆԱ հարաբերակցությունը, ինչը կարևոր գնահատական է երկրի ներդրամուային գրավչության առումով, 2014 թվականից ի վեր նվազում է, և այստեղ, ինչ խոսք, մեծ նշանակություն ունի նաև տարածաշրջանային անկայունության խնդիրը։       

Տեղեկացնենք, որ Fitch-ի զեկույցում առկա գնահատականն արտացոլում է պետական և արտաքին պարտքի բավականին բարձր մակարդակը, համեմատաբար թույլ արտաքին ֆինանսավորումը և աշխարհաքաղաքական լարվածությունը, որը կարող է վերաճել ռազմական հակամարտության:

Հայաստանի պետական պարտքն ավելացել է 647,2 մլն դրամով

Սակայն, ըստ գործակալության, դրանք որոշակիորեն հավասարակշռվում են այլ գործոններով` բնակչության մեկ շնչի հաշվով համեմատաբար բարձր եկամուտ (income per capita), բիզնեսի կառավարման, զարգացման և վարման պարզության ցուցանիշներ, որոնք գերազանցում են «B» միջին ցուցանիշը, ինստիտուտներ, որոնք ապահովել են քաղաքական բարեփոխումների գործընթացի սահունությունը, դիմացել են 2020 թվականի համավարակի շոկին և Ադրբեջանի հետ վեցշաբաթյա պատերազմին:

39
թեգերը:
Հայաստան, պետական պարտք, տնտեսություն, Արմեն Քթոյան
Ըստ թեմայի
ՀՀ տնտեսությունը պահում են հանքերն ու առողջապահությունը. 2020թ–ի տնտեսական ցուցանիշները
Կրիտիկական կետ․ ԱՄՆ-ի պետական պարտքը գերազանցել է տնտեսության ՀՆԱ-ն
Քանի որ փետրվարն ուներ մեկ օր ավելի, ՀՀ տնտեսությունը համարյա վերականգնվել է. նախարար
Արմեն Բադալյան

«Փաշինյանը չի կարող վարչական ռեսուրսն օգտագործելով հաղթանակ ապահովել». քաղտեխնոլոգ

53
Քաղտեխնոլոգ Արմեն Բադալյանի հետ Sputnik Արմենիայի եթերում անդրադարձել ենք նախանշված ընտրությունների արդյունքներին։
«Վարչապետը չի կարող վարչական ռեսուրսն օգտագործելով հաղթանակ ապահովել». Բադալյան

Այս պահի դրությամբ Նիկոլ Փաշինյանը չունի այն վարչական ռեսուրսը, որ կարողանա «նկարչությամբ» իր հաղթանակն ապահովել, ավելին՝ վարչական ռեսուրսով Հայաստանում հաղթանակ երբեք չի ապահովվել։ Sputnik Արմենիայի հետ զրույցում նման կարծիք հայտնեց քաղտեխնոլոգ Արմեն Բադալյանը։

«Որոշակի տոկոս հնարավոր է ապահովել, բայց ոչ երբեք հաղթանակ։ Ծեծելով, բռնությամբ թվեր նկարել են, ինչպես 90-ականներին, կամ փող բաժանելով հաջողության հասել են` ինչպես 2000-ականներին և դրանից հետո ընկած ժամանակաշրջանում»,- ասաց նա։

Նրա դիտարկմամբ` առաջիկա ընտրություններում հիմնական պայքարը լինելու է ՔՊ կուսակցության և նրա ղեկավար Նիկոլ Փաշինյանի և Քոչարյանի շուրջ ձևավորվող դաշինքի և նրա ղեկավարի միջև, իսկ այդ պայքարի արդյունքը մեծապես կախված է նրանից, թե որքան գրագետ կկազմակերպվեն ընտրությունները։

Բադալյանի խոսքով` հիմնական մրցակիցներից բացի` ձայների որոշակի քանակ կհավաքեն նաև ԲՀԿ-ն, «Հայրենիք» կուսակցության առաջնորդը, որոշ արևմտամետ ուժեր, կլինեն նաև զուտ գաղափարական ուժերին կողմ քվեարկողներ։

Ինչ վերաբերում է մարդ-կուսակցություններին, ապա նրանք, ըստ քաղտեխնոլոգի, ընտրապայքարում լուրջ դերակատարում չեն ունենա։

Հիշեցնենք՝ մարտի 18-ին վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց, որ հունիսի 20-ին Հայաստանում ԱԺ արտահերթ ընտրություններ կկայանան: Ավելի ուշ Ազգային ժողովը հաստատեց Ընտրական օրենսգրքի փոփոխությունների նախագիծը, ըստ որի՝ խորհրդարանական ընտրությունները տեղի կունենան միայն համամասնական ընտրակարգով։

Արտահերթ ընտրությունները երկիրը ճգնաժամից դուրս չեն բերի. Արմեն Սարգսյան

53
Ըստ թեմայի
ԼՀԿ–ն ընտրությունների ցուցակ չի կազմում. Անի Սամսոնյանն ասաց` ինչին են սպասում
Ո՞ր դեպքում Լևոն Տեր-Պետրոսյանի կուսակցությունը կմասնակցի ընտրություններին
Արա Զոհրաբյանն էլ կմասնակցի ընտրություններին. ո՞ւմ հետ կհամագործակցի նա
Արմեն Մանվելյան

Նոր ատոմակայանի կառուցումն իրատեսական չէ. Արմեն Մանվելյան

77
(Թարմացված է 15:25 11.04.2021)
Իրանագետ-էներգետիկ Արմեն Մանվելյանը Sputnik Արմենիայի եթերում անդրադարձել է ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի` նոր ատոմակայան կառուցելու մասին հայտարարությանը։
«Նոր ատոմակայանի կառուցման հարցն իրատեսական չէ». Մանվելյան

Հայաստանում երկրորդ ատոմակայանի կառուցումն իրատեսական չէ։ Sputnik Արմենիայի հետ զրույցում նման կարծիք հայտնեց իրանագետ-էներգետիկ Արմեն Մանվելյանը։

«Ատոմակայանը բավականին թանկ արժե, օրինակ` մեկ ռեակտորի գինը մոտավոր 5.5 միլիարդ դոլար է, չեմ կարծում, որ Հայաստանն այդքան գումար ունի կամ էլ ինչ-որ մեկը Հայաստանին 5.5 միլիարդի վարկ կտա»,- ասաց նա։

Ատոմակայանի կառուցման հարցը հարցականի տակ դնող երկրորդ հիմնական պատճառը, ըստ Մանվելյանի, արտադրվող էներգիայի սպառման շուկայի բացակայությունն է։

«Հայաստանի տարեկան պահանջարկը 1300 մեգաբայթ է։ Գոնե այս պահին մնացած արտադրանքը սպառելու տեղ չունենք։ Հիմա ավելի իրատեսական և խելամիտ է գործող ատոմակայանը վերանորոգել և շահագործել, մանավանդ, որ օրինակներ կան, որ այդ կարգի ատոմակայանների գործունեության ժամկետը մինչև 50 տարով (5 անգամ 10 տարի) երկարաձգվել է»,- նշեց Մանվելյանը։

Նրա կարծիքով` նոր ատոմակայանի կառուցման մասին հայտարարություններն արվում են հայաստանյան լսարանի համար` ընտրություններին ընդառաջ։ 

Նշենք, որ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը ապրիլի 7-ին կատարած մոսկովյան այցի ժամանակ ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հետ զրույցում խոսել էր նաև նոր ատոմակայան կառուցելու մասին։

77
թեգերը:
Հայաստան, ատոմակայան
Ըստ թեմայի
Մեծամորի էներգետիկները կուսումնասիրեն ռուսական ատոմակայանների փորձը
Մոսկվայում կքննարկվի Հայաստանում նոր ատոմակայան կառուցելու հնարավորությունը
Հայաստանն ավելի արդյունավետ ատոմակայան կունենա
Յուրի Գագարին

Իմ Գագարինը, հայերն ու տիեզերքը

0
(Թարմացված է 18:12 08.04.2021)
Գագարինի, տիեզերքի ուսումնասիրման մեջ հայ գիտնականների ավանդի ու այն մասին, թե ինչպես էին հայերը փնտրում իրենց «կապը տիեզերքի հետ». Տիեզերագնացության օրն է:

1961 թվականի ապրիլի 12։ Դեռ նոր էին հայտարարել երկնքից երկիր Յուրի Գագարինի վերադարձի մասին, երբ հայերը սկսեցին զբաղվել սիրելի գործով՝ սկսեցին կապ փնտրել Հայաստանի և առաջին տիեզերագնացի միջև։ Երկար փնտրեցին, բայց ոչինչ չգտան։ Այդ ժամանակ փնտրտուքների շրջանակը լայնացրին՝ «հայերն ու տիեզերքը», և այստեղ հնարավոր եղավ փոքր-ինչ հուսադրող բան գտնել։

Կանցնեն տարիներ, և 2001 թվականին Տիեզերական ուսումնասիրությունների հայկական կենտրոնի ղեկավար, ՀՀ ԳԱ ակադեմիկոս Գրիգոր Գուրզադյանը կժամանի «Աստղային ավան»՝ տոնելու Գագարինի թռիչքի 40-ամյակը, և օդաչու-տիեզերագնաց Վալենտին Լեբեդևը Գուրզադյանին կնվիրի իր գիրքը հետևյալ մակագրությամբ․ «Հայ ժողովրդի մեծ զավակին, ով ճանապարհ է հարթել դեպի տիեզերական գիտություն։ Խորին հարգանքով ու երախտագիտությամբ։ Ձեր աշակերտ»։

Астрофизик Григор Гурзадян во время прогулки (1976 год)
© Sputnik / Шахбазян
Գրիգոր Գուրզադյան (1976 թ.)

Կապ կա

50-ականներին, երբ Գագարինը դեռ դպրոցական էր, Գուրզադյանը Բյուրականում բացառիկ աստղաֆիզիկական սարք ստեղծեց տիեզերքում աշխատելու համար, ապա մեկ այլ լաբորատորիա՝ Գառնիում, որը Տիեզերական աստղագիտության ինստիտուտ դարձավ։ Այստեղ են ծնվել «Օրիոն-1» և «Օրիոն-2» հայտնի ուղեծրային աստղադիտարանները։ Այստեղ՝ Գառնիում, իրենց նախաթռիչքային պատրաստությունն անցան նաև խորհրդային շուրջ 40 տիեզերագնացներ։

Ի՞նչ վատ կապ է

․․․ Այդ ընթացքում Հրազդան գետի ձախ ափին գտնվող քաղաքային տիպի Ծաղկունք ավանը կվերանվանեն Գագարին, առաջին տիեզերագնացի պատվին արձան կկանգնեցնեն, Հայաստանում նրա անվան փողոցներ, դպրոցներ ու այգիներ կհայտնվեն։ Ահա ևս մեկ կապ, այն էլ ինչպիսին։ Արդեն կարելի է համարձակ ասել՝ Գագարինը մերն է։

Երբեք չգիտես՝ որտեղ կհաջողես։ 50-ակաների վերջին, երբ դեռ դպրոցական էի, ինձ լողալ էր սովորեցնում Լևոն Փիրուզյանը, որն այդ ժամանակ Երևանի բժշկական համալսարանում էր սովորում։ Հետագայում նա մեկնեց Մոսկվա՝ ասպիրանտուրայում սովորելու, հետո դարձավ ինստիտուտի տնօրեն, Մեծ Ակադեմիայի ակադեմիկոս, համաշխարհային հեղինակություն՝ բժշկական կենսաֆիզիկայի ոլորտում։

Փիրուզյանը բազմաթիվ տիեզերագնացների հետ էր շփվում աշխատանքի բերումով և ճանաչում էր Գագարինին, իսկ ես գիտեի Լևոն Փիրուզյանին, նշանակում է ինչ-որ ձև, թեկուզ շատ հեռավոր, բայց մոտենում էի Գագարինին նաև ես։ Հայկական տրամաբանության ուղիներն անքննելի են։

Автомобиль Чайка на выставке Arm Auto Show Expo 2018
© Sputnik / Aram Nersesyan
«Չայկա» ավտոմեքենա

Մի բան էլ Գագարինի հետ վիրտուալ կապի ոլորտից: «Չայկա» լիմուզինն այն ժամանակ զուտ կառավարական մեքենա էր և մասնավոր անձանց վաճառքի ենթակա չէր, բայց Գագարինի համար բացառություն արեցին՝ մեքենան նրան նվիրեց խորհրդային կառավարությունը։ Որոշ ժամանակ անց աստղային «Չայկան» հայտնվեց Հայաստանում։ Չգիտեմ ինչու, բայց որոշ ժամանակ անց Գագարինը որոշեց վաճառել մեքենան, իսկ Էջմիածնից մեր հայրենակիցը՝ գնել։ Այսպես Հայաստանում հայտնվեց Գագարինի հանրահայտ «Չայկան»։ Ճիշտ է, այն տեսնելը հեշտ չէր, ճանապարհային ոստիկանությունը երկար ժամանակ ձգձգում էր համարանիշների տրամադրումը. սովորական մահկանացուն կառավարական լիմուզինի ղեկին՝ դա արդեն չափազանց էր։

...Մի անգամ զանգահարեց ռադիոֆիզիկական չափումների ինստիտուտի տնօրեն ակադեմիկոս Պարիս Հերունին։

Ինչու էր Գագարինը հորից գաղտնի թռել տիեզերք, կամ ինչպես էին տղաները «վերևում» կոնյակ խմում

- Ինձ մոտ է տիեզերագնաց Սավինիխը, ուզու՞մ ես ծանոթանալ:

- Նա դեռ հարցնում է…

Գնացինք Գառնի, հետո՝ Հերունու տուն։ Տիեզերագնաց Սավինիխի կենացներից, որ հիշում եմ՝ ծնողների, իմաստուն, խելացի և պարզապես հայերի, Հայաստանի, Գագարինի կենացը։ Վիկտոր Սավինիխը հիշեց Մեսրոպ Մաշտոցին, Մարտիրոս Սարյանին, Արամ Գուրզադյանին, Տիգրան Պետրոսյանին…

... Իսկ ժամանակն անցնում էր, առաջնահերթությունները փոխվում էին, սակայն տիեզերքում հայի տեսնելու երազանք, ապա պարզապես ցանկությունը մնում էր։ Ասում են, որ եթե ոչ միայն շատ ուզես, այլև դրա համար ինչ-որ բան անես, անպայման կստացվի։ Ստացվեց։ 1989 թվականի մարտին ամբողջ մոլորակի վրա հայերենով հնչեց. «Իմ ժողովուրդ, իմ նախնիների երկիր, դուք միշտ սրտումս եք։ Մաղթում եմ ձեզ երջանկություն, հաջողություն ու բարեկեցություն»։

Джеймс Багян
Ջեյմս Բաղյան

Տիեզերքից հայերենով հեռարձակվող ձայնը ամերիկահայ տիեզերագնաց Ջեյմս Բաղյանինն էր, Մալաթիայից ԱՄՆ գաղթած Նազարեթի ու Սաթենիկի թոռանը։

Ընդհանրապես, նա Կունդեբաղյան է, բայց Հայաստանից Ամերիկա արտագաղթելիս հոր պապիկի ազգանունը միգրացիոն բյուրոյում կրճատել են «Բաղյան», ամերիկյան լրատվամիջոցներին տված հարցազրույցում հիշում էր տիեզերագնացը։

Ավելի ուշ Բաղյանը նաև այլ «տիեզերական ոդիսականներ» ունեցավ, բայց իր առաջին թռիչքը նա նվիրեց Հայաստանին։ Շնորհակալություն, Ջեյմս։ Այսօր Բաղյանը գլխավորում է Միչիգանի համալսարանի բժշկական ճարտարագիտության և հիվանդների անվտանգության կենտրոնը։

Ժամանակը կանգ չի առնում, և ահա՝ ծնունդով Մայկոպից Հարություն Կիվիրյանը հավակնում է դառնալ «Ռոսկոմոս» տիեզերագնացների ջոկատի անդամ։

Իսկ ի՞նչ է հայտնի նրա մասին։ 2015 թվականին ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի «Վոենմեխը» «Հրթիռաշինություն» մասնագիտությամբ: Կիվիրյանների ընտանիքը համեստ է։ Հայրը զբաղվում է մեղվաբուծությամբ։ Մայրը՝ Անժելիկա Աշոտովնան, տնային տնտեսուհի է։ Կիվիրյանները փոքր բիզնես ունեն սննդամթերքի արտադրության, շինարարական աշխատանքների և բեռնափոխադրումների ոլորտում։ Ձեռնարկությունը բարեխիղճ հարկատուների թվում է։ Արդյո՞ք Կիվիրյանը խոսում է հայերեն՝ պարզել չի հաջողվել։

Космонавт Арутюн Кивирян
Հարություն Կիվիրյան

...Յոթանասունականների կեսերին, երբ Գագարինն այլևս չկար (մահացել է 1968-ի մարտին) հանգստանում էի «Ֆորոս» առողջարանում։ Մի անգամ զբոսնելիս հասա արահետի, որտեղ ազդեցիկ ցուցանակը զգուշացնում էր. «Ճանապարհ չկա»։ Առաջ գնացի, և երկու կիլոմետր անց հայտնվեցի ուղեփակոցի մոտ։ Պահակակետից դուրս եկավ կիսազինվորական համազգեստով մի մարդ։

- Որտեղի՞ց եք։

- «Ֆորոսից», հանգստացող եմ։ Կներեք, իսկ այստեղ ի՞նչ է։

- Տիեզերագնացների ամառանոցները։

-Գագարինի ամառանոցն է՞լ։

-Իհարկե։

- Կարո՞ղ եմ նայել։

Պահակը մտքերի մեջ ընկավ («Ֆորոսը», որը հայտնի է Միխայիլ Գորբաչովի արտաքսման պատմությունից, ԽՄԿԿ Կենտկոմի առողջարանն էր), բայց թույլ տվեց:

- Գագարինի ամառանոցը, - բացատրեց նա,- գլխավոր ծառուղով, աջ կողմում գտնվող երկրորդ տնակը:

Գնացի ծառուղով, գտա աջ կողմի երկրորդ տնակը, կանգնեցի:

Памятник Гагарину в селе Гагарин
© Sputnik / Asatur Yesayants
Գագարինի արձանը Հայաստանի Գագարին գյուղում

Հիշեցի Գագարին գյուղը՝ Սևանա լճի մոտ, առանց համարների «Չայկան» Էջմիածնից, ակադեմիկոսներ Գուրզադյանին, Օսիպյանին։ 1961 թվականը, երբ բոլոր բարձրախոսներից ՏԱՍՍ-ը հայտնեց ամբողջ աշխարհին․ «Ապրիլի 12-ին Խորհրդային Միությունում երկրի շուրջ ուղեծիր է դուրս բերվել աշխարհում առաջին տիեզերանավ-արբանյակը՝ «Վոստոկը», որում մարդ կա»:

Այդ ժամից մինչ օրս այդ մարդն ինձ համար մնում է «իմ Գագարինը»։

0
թեգերը:
հայ, Յուրի Գագարին, տիեզերագնաց
Ըստ թեմայի
Հայը կթռչի տիեզերք. ի՞նչ է հայտնի տիեզերագնաց Հարություն Կիվիրյանի մասին
Փարիզը, արծաթագույն ամպերն ու Սևանը․ ՄՏԿ–ի տիեզերագնացների անհավանական լուսանկարները
Մերձերկրային ուղեծրում տիեզերական հյուրանոց կբացվի. ահա թե ինչ տեսք է այն ունենալու