Արտակ Մարկոսյան

Ի՞նչ անել, որ Հայաստանի գյուղական համայնքներն անմարդաբնակ կղզյակների չվերածվեն

54
(Թարմացված է 23:22 11.02.2021)
Գյուղական համայնքներում ժողովրդագրական խնդիրների և դրանց լուծմանն ուղղված քայլերի մասին Sputnik Արմենիայի եթերում զրուցել ենք ժողովրդագրագետ Արտակ Մարկոսյանի հետ։
Ինչպե՞ս փրկել հետպատերազմյան Հայաստանի գյուղական բնակավայրերում խորացող դեմոգրաֆիական ճգնաժամը

Ազգային վիճակագրական կոմիտեի հրապարակած տվյալների համաձայն` 2020 թվականին Հայաստանի բոլոր մարզերում ծնունդների թվի զգալի անկում է գրանցվել։

Գյուղական բնակավայրերում այսօր մեկ կնոջը բաժին ընկնող ծնվող երեխաների թիվն ավելի քիչ է, քան քաղաքայիններում։ Սա խոսում է գյուղերում առկա խորը ճգնաժամի մասին, որից օր առաջ պետք է ձերբազատվել։ Sputnik Արմենիայի հետ զրույցում նման կարծիք հայտնեց ժողովրդագրագետ Արտակ Մարկոսյանը։

 Հատկապես սահմանամերձ բնակավայրերում ժողովրդագրական խնդիրները լրջագույն վտանգներ են պարունակում։ Սոցիալ-տնտեսական, կրթական, մշակութային խնդիրներին գումարվել է նաև անվտանգության հարցը և մարդիկ` ապագայի նկատմամբ հույսը կորցրած, լքում են սեփական բնակավայրերը։

Որպես օրինակ Մարկոսյանը ներկայացնում է Տավուշի մարզի Բարեկամավան և Ոսկեպար համայնքներում տիրող իրավիճակը։ Դրանցից առաջինը գրեթե ամբողջությամբ դատարկ է, երկրորդը` դատարկվելու ճանապարհին է։ Մինչդեռ Բարեկամավանում կարելի է անուշահամ թուզ ու արքայանարինջ, նույնիսկ բանան աճեցնել, եթե կառավարությունը որոշի այստեղ առկա ոռոգման ջրի և տարիներով ձգվող ջեռուցման խնդիրը լուծել։ 

«Գյուղերը դատարկվում են։ Բարեկամավանում մարդ չի մնացել, եթե ջուր չկա, մնացածի մասին խոսելն ավելորդ է։ Գազը տարել հասցրել են գյուղ, բայց տներին չեն բաժանել, քանի տարի է այդ հարցերը չեն լուծում»,- Sputnik Արմենիայի հետ զրույցում ասաց Մարկոսյանը։

Նրա խոսքով` Ոսկեպարում էլ բոլոր երիտասարդները ձգտում են Ռուսաստան մեկնել, ասում են` իրենց ծննդավայրում հետաքրքրություն չկա, կայուն եկամտի աղբյուր չկա։ Պատերազմից հետո էլ Սյունիքն է «միացել» դատարկվող «տավուշյան արշավին». Շուռնուխում, Որոտանում մեծաքանակ անասուններ պահող գյուղացիները Կովսականն (Զանգելան) ու Սանասարը (Կուբաթլու) կորցնելուց հետո զրկվելու են իրենց եկամտի հիմնական աղբյուրից և հիմա ստիպված են կա՛մ արտագաղթել, կա՛մ Հայաստանի մեկ այլ բնակավայր տեղափոխվել։ 

Փաշինյանը կարծում է, որ դեմոգրաֆիական խնդրի լուծումը պետք է անցյալում փնտրել

«Հիմա այդ մարդիկ մտածում են` ինչով պիտի զբաղվեն։ Նրանց գյուղական համայնքներում պահում էր այն, որ իրենք այնտեղ լավ եկամուտ էին ստանում»,- նշեց ժողովրդագրագետը։ 

44-օրյա պատերազմից հետո անասուններին արոտավայրերում ազատ արածացնելու հնարավորությունից զրկված են նաև Գեղարքունիքի մարզի այն բնակավայրերը, որոնք սահմանամերձ են Քարվաճառին։ 

Հետպատերազմյան Հայաստանի գյուղական համայնքները անմարդաբնակ կղզյակների չվերածելու համար Մարկոսյանն առաջարկում է եկամուտ ստանալու համար նպաստավոր պայմաններ ստեղծել, ծնելիությունը խրախուսող արտոնություններ սահմանել։ Օրինակ` լիզինգային ծրագրերի միջոցով գյուղատնտեսական տեխնիկայի մայր գումարի որոշ մասը փոխհատուցել, հարկային արտոնություններ սահմանել կամ արևային պանելներ տրամադրել։

«Պետք է այնպես անել, որ մարդուն գյուղում մնալը ձեռք տա, մարդը հավելյալ եկամուտ ստանա։ Նաև միջավայրը պետք է փոխել, մանկապարտեզներում և դպրոցներում  կրթության որակը բարելավել, նոր մշակութային կենտրոններ ստեղծել, որպեսզի ծնողը ձգտի մնալ գյուղում, բայց այսօր մեր գյուղը մեռնում է»,- հավելեց  ժողովրդագրագետը։

Նշենք, որ Ազգային վիճակագրական կոմիտեի հրապարակած տվյալների համաձայն` 2020 թվականին ծնունդների թիվը Հայաստանի առանձին մարզերում նվազել է 15-20 %ով։ Արարատի մարզում ծնունդների բացարձակ թվի անկումը կազմել է 20.5 %, Արմավիրում` 19.5 %, Վայոց Ձորում` 14%, Տավուշում` 11%, Արագածոտնի մարզում` 8.5%, Կոտայքում` 9.1%։

54
թեգերը:
դեմոգրաֆիա, ծնելիություն, գյուղացի, Գյուղ, Հայաստան
Շահան Գանդահարյան

Հայի բախտ. Լիբանանում վիճակը վատ է, բայց մարդիկ երկրից դուրս գալ չեն կարողանում

72
(Թարմացված է 22:02 08.03.2021)
Բեյրութի «Ազդակ» թերթի գլխավոր խմբագիր Շահան Գանդահարյանը Sputnik Արմենիայի եթերում անդրադարձել է Լիբանանի ներքաղաքական զարգացումներին, հասարակական հուզումներին ու հայ համայնքի առջև ծառացած խնդիրներին։
Գանդահարյան. Լիբանանում անհամաձայնությունների հետևանքով ֆինանսատնտեսական ճգնաժամն ահագնանում է

Շահան Գանդահարյանի փոխանցմամբ` Լիբանանում իրավիճակը սրվել է հիմնականում ֆինանսական աննախադեպ, սուր ճգնաժամի պատճառով, ինչը հասավ բարձրակետին, որովհետև լիբանանյան դրամանիշը կտրուկ, գահավեժ անկում արձանագրեց։ Ըստ նրա`թեև ցուցարարները փակում են ճանապարհները, սակայն դրանք որոշ ժամանակ անց վերաբացվում են իրավապահ մարմինների կողմից։ Բանակը նույնպես ներգրավվել է ճանապարհների ապաշրջափակման աշխատանքներում։

«Հայ համայնքը` որպես միասնական ամբողջություն, չի մասնակցում ցույցերին, սակայն կան շատ քաղաքացիներ, որոնք դժգոհ են և ցասումով փողոց են դուրս եկել` բողոքելու քաղաքական անորոշության, անհամաձայնությունների դեմ, ինչի հետևանքով ֆինանսատնտեսական ճգնաժամն ահագնանում է»,– նշեց Բեյրութի «Ազդակ» թերթի գլխավոր խմբագիրը։

Գանդահարյանի պնդմամբ` խնդիրներն անշուշտ միայն ներլիբանանյան չեն, որովհետև Լիբանանը շարունակում է հեռակառավարվել արտաքին կենտրոնների, տարածաշրջանում ազդեցության գոտիներ ունեցող գլխավոր խաղացողների կողմից, հետևաբար ճգնաժամի հանգուցալուծումը բարդ է, կառավարության հստակ կազմի ձևավորումը նույնպես տեսանելի չէ։

«Տեղի հայկական կազմակերպությունների կենսագործունեությունը համավարակի պատճառով արդեն իսկ ենթարկվել էր խիստ սահմանափակումների, ու թեև երկիրը կամաց–կամաց դուրս է գալիս այդ վիճակից, սակայն մահացության ու վարակակիրների թվերը տակավին բարձր են։ Դրան ավելացան ցույցերի պատճառով մարդկանց տեղաշարժի արգելափակումները, ինչը բնականաբար բացասական ազդեց առանց այդ էլ սառեցված ընդհանուր կենսագործունեության վրա։ Սա վերաբերում է ամբողջ Լիբանանին, հետևաբար նաև հայ համայնքի հոգևոր, հասարակական, մշակութային, քաղաքական ու սոցիալական կառույցների գործունեությանը»,– նշեց «Ազդակ» թերթի գլխավոր խմբագիրը։  

Գանդահարյանի տեղեկացմամբ` չնայած ֆինանսատնտեսական սուր ճգնաժամին`լիբանանահայերի շրջանում զանգվածային արտագաղթ չկա, թեև երբ ճգնաժամ է և առկա են տարաբնույթ խնդիրներ, առաջանում է երկիրը լքելու ցանկություն, նկատվում են նման միտումներ, սակայն ներկա պահին անորոշություն է, մարդկանց տեղաշարժը կապված է մեծ ֆինանսական ծախսերի հետ։ 

Բեյրութի պայթյունից հետո 1100 լիբանանահայ տեղափոխվել է Հայաստան մշտական բնակության

Նույնիսկ այն մարդիկ, որոնք բանկերում հաշիվներ ունեն, չեն կարողանում շարժել իրենց գումարները, կանխիկացնել կամ փոխանցումներ կատարել։

«Ազդակ» թերթի գլխավոր խմբագրի խոսքով` Լիբանանի բանկային համակարգը տնտեսության կարևոր հենասյուներից էր, ինչն այսօր չեզոքացվել է, հիմնավորապես խախտվել, և այդ ամենն ազդում է երկիրը լքելու` մարդկանց որոշումների վրա։ Այդուհանդերձ, հայրենիքի հետ կապը կա, «Լիբանանյան ավիաուղիներ» ընկերությունը շաբաթվա կտրվածքով իրականացնում է Բեյրութ–Երևան չվերթերը, սակայն մարդկանց հոսքը զանգվածային չէ։  

Նշենք, որ լիբանանյան լրատվամիջոցների տեղեկատվության համաձայն` ցուցարարներն այրվող անվադողերով ու աղբամաններով արգելափակել են Բեյրութի ելքերն ու մուտքերը։ Նման իրավիճակ է ստեղծվել նաև երկրի այլ քաղաքներում։ Բացի այդ, ցուցարարները արգելափակում են տրանսպորտային ուղիները նաև Լիբանանի հարավում։ Քաղաքացիները պահանջում են միջոցներ ձեռնարկել կյանքի պայմանները բարելավելու և պարետային ժամը վերացնելու ուղղությամբ, որը հաստատվել է երկրում կորոնավիրուսի տարածման պատճառով։

«Մենք պարտավոր ենք մնալ». բեյրութահայերը չեն պատրաստվում լքել ավերակի վերածված իրենց տները

72
թեգերը:
Բեյրութ, հայեր, Շահան Գանդահարյան, Լիբանան
Ըստ թեմայի
Օրվա կադր. Հայաստանի ԱԺ շենքի պատերը «ներկվել» են Լիբանանի դրոշի գույներով
Լիբանանին օգնելը հեռահար նպատակներ ունի. Պողոսյանը` չինական օգնության մասին
Ֆրանսիայի կողմից Արցախի ճանաչման օրինագիծը կարող է ուղենշային լինել մյուս երկրների համար
Ի՞նչ է առաջարկել հայկական խմբակցությունը. Գանդահարյանը` Ադիբի հրաժարականի մասին
Ատոմ Մարգարյան

Անվերահսկելի գնաճ և կորսված ռազմական պոտենցիալ. ինչ պետք է անի իշխանությունը, որ չի անում

52
Տնտեսագետ Ատոմ Մարգարյանը Sputnik Արմենիայի եթերում անդրադարձել է այն հարցին, թե ինչպիսի առաջնահերթ քայլեր պետք է ձեռնարկի ՀՀ կառավարությունը երկրում ապրանքների գնաճը զսպելու համար։ 
Մարգարյան. «Գնաճը զսպելու համար պետք է ավելացնել տարբեր շերտերի օժանդակության փաթեթները»

Ատոմ Մարգարյանի դիտարկմամբ` առաջնահերթություն է նախևառաջ ոչ արդյունավետ, հատկապես կառավարման ապարատի վրա կատարվող ծախսերի սահմանափակումը, և երկրորդ` սոցիալապես խոցելի շերտերի համար անհրաժեշտ օժանդակության փաթեթների ավելացումը, հատկապես ընտանեկան նպաստներ ստացող մարդկանց տրամադրվող հատկացումների մասով, նաև սոցիալապես խոցելի մյուս շերտերի` փախստականների, Արցախից ժամանակավորապես Հայաստան տեղափոխված ընտանիքների, ինչպես նաև գործազուրկների սոցիալական օժանդակության ծրագրերի ավելացումը։

«Բայց, մեծ հաշվով, դա կարճաժամկետ, իրադրային լուծում է, իսկ երկարաժամկետ լուծումն, իհարկե, նոր աշխատատեղեր բացելուն, փոքր բիզնեսը խթանելուն միտված ծրագրերին եռանդուն կերպով օժանդակելն է, այսինքն` ֆինանսական ռեսուրսների հասանելիության մեծացումը թե՛ ուղղակի` սուբսիդավորման գործիքներով, և թե՛ անուղղակի միջոցներով` հարկային արտոնություններով։ Անհրաժեշտ է մեծացնել սկսնակ և ընտանեկան բիզնեսներին աջակցող ծրագրերի քանակը»,– նշեց տնտեսագետը։

Մարգարյանի գնահատմամբ` գործող կառավարությունն իր կեցվածքի ու գործողությունների մեջ բավականաչափ իներտ է, մի տեսակ շոկի մեջ է, դեռ ուշքի չի եկել պատերազմի հարվածներից և բոլոր ուղղություններում տնտեսական քաղաքականության առումով անորոշ վիճակ է` ռիսկերը մնում են։

Հայաստանի տնտեսությունը հետճգնաժամային վերականգնման առաջին նշաններն է ցուցադրում. Փաշինյան

Տնտեսագետը կարծում է, որ հատկապես բյուջեի ծախսային հատվածում առաջնային պետք է լինի ռազմական կորսված պոտենցիալի վերականգնումը, ինչն, ըստ նրա, անհրաժեշտ է անել շատ արագ, ինչպես նաև ստեղծել ռեսուրսների լրացուցիչ աղբյուրներ։  

«Այդ ամենը գործող կառավարության ուժերից վեր է, մինչդեռ կարելի է ստեղծել հավելյալ ռեսուրսներ ստվերի հաղթահարման միջոցով։ Որոշ ոլորտներում, ինչպիսին օրինակ հանքարդյունաբերությունն է, պառլամենտական վերջին հանձնաժողովի զեկույցի համաձայն` ոչ մի մետաղական հանքավայր շահույթով չի աշխատել, ինչն աբսուրդ է։ Առաջին հայացքից հենց այդտեղ է երևակվում այն աղբյուրը, որի հնարավորություններն այս կաբինետը վաղուց պետք է բացահայտեր ու դներ շրջանառության մեջ»,– նշեց տնտեսագետը։

Մարգարյանի պնդմամբ` կառավարությունը դա չի արել և ցանկություն էլ չունի անելու, ուստի անհրաժեշտ են քաղաքական արմատական փոփոխություններ, ինչից հետո միայն կարելի է սկզբունքորեն լուծված տեսնել առկա խնդիրները։   

Տեղեկացնենք, որ Պետական վիճակագրական ծառայության հրապարակած տվյալների համաձայն` Հայաստանի սպառողական շուկայում 12-ամսյա գնաճը (2021 թվականի փետրվարը` 2020 թվականի փետրվարի նկատմամբ) կազմել է 5.3 տոկոս, իսկ նախորդ ամսվա նկատմամբ` 0.6 տոկոս։ 

Ռազմական ծախսերը պարտքո՞վ են արել. ինչու է աճում պետական պարտքն ըստ տնտեսագետի

Վերջին 10 տարիների փետրվար ամսվա սպառողական գների ինդեքսի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ 2021 թվականի փետրվարին արձանագրված գնաճը վերջին վեց ամսվա ընթացքում ամենաբարձրն է։ 

52
թեգերը:
Ատոմ Մարգարյան, կառավարություն, Պատերազմ, Իշխանություն, գնաճ
Ըստ թեմայի
«Հունաստանը կամ Բուլղարիան իրական այլընտրանք կդառնան Ծաղկաձորին». Ատոմ Մարգարյան
Լուն ո՞ւղտ են դարձնում, թե՞ իսկապես Հայաստանից զանգվածային արտագաղթ է սպասվում 
«Հայաստանի արտաքին պարտքը որոշ չափով կաճի». Ատոմ Մարգարյան
«Եթե այսօր չաջակցես բիզնեսին, վաղը հարկադրաբար կվճարես գործազրկության նպաստներ». Մարգարյան
Աշոտ Մինասյան

Կողոպտել են «Սիսական» ջոկատի հրամանատար Աշոտ Մինասյանի տունը և գողացել նրա շքանշանները

229
(Թարմացված է 23:17 08.03.2021)
Այդ տանը ոչ ոք հիմա չի ապրում։ Այն, որպես հայրական օջախ, վերածվել էր Աշոտ Մինասյանի` Արցախյան պատերազմում զոհված եղբոր` Աղվան Մինասյանի թանգարանի։

ԵՐԵՎԱՆ, 8 մարտի - Sputnik․ Անհայտ անձինք կողոպտել են «Սիսական» ջոկատի լեգենդար հրամանատար Աշոտ Մինասյանի հայրական տունը։ Լուրը Sputnik Արմենիայի հետ զրույցում հաստատեց նրա քրոջ դուստրը` Արմինե Սահակյանը։

Նշենք, որ Աշոտ Մինասյանի հայրական տունը գտնվում է Սիսիանի Լծեն գյուղում։

Մեր զրուցակցի խոսքով` այդ տանը ոչ ոք հիմա չի ապրում։ Այն որպես հայրական օջախ վերածվել էր Արցախյան պատերազմին մասնակցած որդիների թանգարանի։ Կողոպուտի մասին նրանց զանգել, տեղեկացրել է հարևանը։

«Ջարդել են ամեն ինչ և տարել են հրամանատարի` առաջին Արցախյան պատերազմի ռազմական շքանշանները: Տարել են նաև զոհված մորեղբորս` Աղվանի Մինասյանի շքանշանները ու նրա մատանին, որը պահում էինք որպես մասունք։ Աղվանի նկարները գցել են գետնին և քայլել վրայով»,–ասաց հրամանատարի ազգականը` հավելելով, որ հնարավոր է` դիտավորյալ արված քայլ է` վախեցնելու, լռեցնելու նպատակ են ունեցել։

Սահակյանը նշեց, որ տան ամեն ինչը խառնել, թափել են գետնին, տանը եղած օղիները մասամբ խմել, մասամբ բացել ու թափել են։ Սենյակներից մեկի վարագույրը մասամբ այրված է եղել, նա ենթադրում է, որ գուցե փորձել են այրել տունը։

Հիշեցնենք, որ ՀՀ ազգային անվտանգության ծառայությունը 2020-ի նոյեմբերի 14-ին ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի սպանության փորձի փաստով հարուցված քրեական գործի շրջանակներում որպես կասկածյալներ ձերբակալել էր մի շարք անձանց, այդ թվում՝ «Հայրենիք» կուսակցության ղեկավար Արթուր Վանեցյանին, ՀՀ ԱԺ նախկին պատգամավոր, ՀՀԿ խմբակցության ղեկավար Վահրամ Բաղդասարյանին, ՀՅԴ անդամ Աշոտ Ավագյանին, ինչպես նաև Սիսիանի կամավորականների ջոկատի հրամանատար Աշոտ Մինասյանին։

Բոլոր 4 կասկածյալներին մեղադրանք է առաջադրվել Քրեական օրենսգրքի 35-300-րդ հոդվածի 1-ին մասի (իշխանության յուրացման), 35-305-րդ հոդվածի (պետական, քաղաքական կամ հասարակական գործչի գործունեությունը դադարեցնելու նպատակով սպանության նախապատրաստման) և 235-րդ հոդվածի (ապօրինի զենք զինամթերք պահելու) կասկածանքով։

229
թեգերը:
Սիսիան, շքանշան, տուն, գողություն, կողոպուտ, Աշոտ Մինասյան