Լիլիթ Սիմոնյան

Սիմոնյան. «Հուղարկավորությունը հիգիենիկ և ծիսական տեսանկյունից միանգամայն արդարացված է»

88
Ազգագրագետ-հոգեբան Լիլիթ Սիմոնյանը Sputnik Արմենիայի հետ զրույցում անդրադարձել է հուղարկավորության ու դիակիզման շուրջ առաջացած դիլեմային և ներկայացրել իր տեսակետներն ինչպես հոգեբանության, այնպես էլ ազգագրագիտության տեսանկյունից: 
Լիլիթ Սիմոնյան. «Հուղարկավորությունը հիգիենիկ և ծիսական տեսանկյունից միանգամայն արդարացված է»

Հայերի մոտ հանգուցյալի աճյունը հողի մեջ թաղելու սովորույթը պատահական չէ. մենք երկրագործ ժողովուրդ ենք: Իրականում դա շատ սիմվոլիկ բան է: Sputnik Արմենիայի հետ զրույցում այս մասին ասաց ազգագրագետ-հոգեբան Լիլիթ Սիմոնյանը։ 

«Ցորենի մասին ասվում է՝ առնեմ ափով, ցանեմ թափով, մեռնի տարով, ապրի բարով: Այդպես էլ մարդն է, որին պետք է տնկեին, որպեսզի իր բարով ու սերունդներով շարունակեր ապրել: Հուղարկավորությունը մեզանում շատ կարևոր է ծիսական առումով, որովհետև գերեզմանոցն ինքնին համարվում է սուրբ օբյեկտ: Մենք ունենք մի շարք ծեսեր, որոնք կատարվում են տնից դուրս, գերեզմանատներում»,- նշեց ազգագրագետ-հոգեբանը: 

Աղանդավորական օրգիա՞, թե՞ հեթանոսական ծես. ի՞նչ են անում հայերը նախնյաց սրբավայրերում

Լիլիթ Սիմոնյանի համոզմամբ՝ հուղարկավորությունը և՛ իր հիգիենիկ, և՛ խորհրդանշական տեսանկյունից միանգամայն արդարացված ծես է: 
Խորհրդային Հայաստանի կառավարությունը դիակիզարան կառուցելու որոշում էր կայացրել դեռ 1975 թվականին: 2006 թվականին ՀՀ Ազգային ժողովն ընդունեց «Հուղարկավորությունների կազմակերպման և գերեզմանատների ու դիակիզարանների շահագործման մասին» օրենքը:

Ըստ օրենքի` Հայաստանում պետք է մինչև 2008 թ-ը դիակիզարաններ կառուցված լինեին, սակայն այդ գործընթացը դեռ սառեցված է: 

88
թեգերը:
Հայաստան, Լիլիթ Սիմոնյան, Հող, թաղում, հայեր, հայ
Ըստ թեմայի
Հոգևորականն ահազանգում է` սատանայապաշտները ծես են անցկացրել Նուբարաշենում. լուսանկարներ
Գառնու տաճարը՝ զբոսաշրջիկի աչքերով. ինչպես էին տաճարում ծիսակարգեր կատարում
140 տարի անց լույս է տեսել Հայ եկեղեցու գլխավոր ծիսական մատյաններից մեկը՝ Ժամագիրքը
Ատոմ Մարգարյան

Ո՞ր դեպքում ֆինանսական-տնտեսական ցնցումներ կլինեն. Մարգարյանը` դրամի կայունության մասին

37
Տնտեսագետ Ատոմ Մարգարյանը Sputnik Արմենիայի եթերում անդրադարձել է դրամի փոխարժեքի կայունացմանը և նշել, թե որ դեպքում կարող են ցնցումներ գրանցվել։
«Հնարավոր են որոշակի ֆինանսական-տնտեսական ցնցումներ». Մարգարյան

Եթե ընտրություններն անցնեն անցնցում, և հետընտրական անցանկալի զարգացումներ չլինեն, դրամի փոխարժեքի կայունությունը կշարունակվի, և հնարավոր է` էլ ավելի ամրապնդի դիրքերը։ Sputnik Արմենիայի հետ զրույցում նման կարծիք հայտնեց տնտեսագետ Ատոմ Մարգարյանը։

«ԿԲ ռեզերվները, որոնք շուրջ 3 մլրդ դոլար են կազմում, թերևս գտնվում են պատմականորեն ամենաբարձր մակարդակի վրա, այնպես որ այս իմաստով խնդիր չի լինելու, եթե քաղաքական գործընթացներն ընթանան օրենսդրության շրջանակում, հակառակ պարագայում հնարավոր է ամեն ինչ, այդ թվում նաև որոշակի ֆինանսական-տնտեսական ցնցումներ»,- ասաց նա։

Նրա խոսքով` փոխարժեքի որոշակի կայունացումն արհեստական չէ. մեծ հաշվով մակրոտնտեսական ցուցանիշները հավասարակշռված են, սակայն գնաճային միջավայրն է որոշակի լարված, հատկապես արտաքին շուկաներից եկող ռիսկերի կամ ճնշումների համատեքստում։

Կենտրոնական բանկը խստացնում է վարկեր տրամադրելու կանոնները

«Հատկապես պարենային ապրանքների և վառելիքի թանկացումները միջազգային շուկայում ավելի շատ էկզոգեն գործոններ են, որոնք ազդում են հայաստանյան թե՛ սպառողական, թե՛ արտարժութային շուկայի զարգացումների վրա, արհեստականության տարր այստեղ չկա»,- նշեց Մարգարյանը։

Նշենք, որ վերջին օրերին դրամի փոխարժեքը դոլարի նկատմամբ որոշակի կայունություն է գրանցել։

Ինչպիսին կլինի ապագա իշխանությունը. ընտրության մասնակիցների կեսը տնտեսական ծրագիր չունի

37
թեգերը:
դրամ, Ատոմ Մարգարյան, Հայաստան
Ըստ թեմայի
Գնաճը զարգանում է. ԿԲ–ը դարձյալ բարձրացրել է վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը
Հայկական արժույթ` Եվրասիական բանկից․ ԵԱԶԲ-ն դրամով պարտատոմսեր կթողարկի
ԿԲ նախագահը կանխատեսում է՝ ընտրությունները չեն հանգեցնի գնաճի
Սուրեն Սուրենյանց

Ինչով առանձնացավ այս քարոզարշավը մյուսներից. ամփոփում է քաղաքագետը

82
(Թարմացված է 16:23 18.06.2021)
Քաղաքագետ Սուրեն Սուրենյանցը Sputnik Արմենիայի եթերում անդրադարձել է այն հարցին, թե ինչպիսին էր արտահերթ խորհրդարանական ընտրությունների քարոզարշավը։ 
Սուրենյանց. «Մենք այդպես էլ ականատես չեղանք քաղաքական, ծրագրային մրցակցության»

Սուրեն Սուրենյանցի դիտարկմամբ` մենք ըստ էության գործ ունեցանք ոչ թե քաղաքական, ծրագրային մրցակցության, այլ անտագոնիստական ռեժիմի հետ և ամենամեղմ բառերը, որ հակադիր երկու–երեք բևեռները միմյանց հասցեագրում էին, «կապիտուլյանտ» և «թալանչի» բառերն էին։

Ըստ նրա` կողմերից ընթացքում հնչեցին բառեր, որոնք ոչ նորմատիվային էին, ավելին` առաջին անգամ մեր պատմության մեջ ականատես եղանք, երբ պետության ղեկավարը հանդես եկավ բռնություն խորհրդանշող գործիքով` մուրճով, շրջեց մարզերով և սպառնաց մրցակիցներին` խոսելով քաղաքացիական վենդետաների մասին։

«Ցավոք սրտի, անտագոնիզմի աղբյուրն իշխանությունն է։ Հանրային հեռուստաընկերության կազմակերպած բանավեճերն ըստ էության չստացվեցին։ Բանավեճերից մեկին 13 քաղաքական ուժերի փոխարեն ներկա էին չորսը, այսինքն` մրցակցային միջավայր չձևավորվեց։ Երկրորդ առանձնահատկությունն այն է, որ այս ընտրություններին ուղղակի կամ անուղղակի կերպով մասնակցում են ՀՀ գործող և նախկին բոլոր ղեկավարները, ինչը նշանակում է, որ դիսկուրսը ոչ թե ապագայի շուրջ է, այլ անցյալի, ուստի այս ընտրությունները ցավոք սրտի զարգացման ռեսուրս չեն կարող պարունակել»,– նշեց քաղաքագետը։ 

Պեսկովը խոսել է Հայաստանում կայանալիք ընտրությունների մասին

Սուրենյանցի կարծիքով`երկրորդ կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ տոտալ կերպով կիրառվեց վարչական ռեսուրս, հետևաբար այս ընտրություններում, ըստ քաղաքագետի, նույնսիկ հունիսի 20-ին կլինեն վարչական ու ֆինանսական ռեսուրսների չարաշահման համատարած դեպքեր։      

Նշենք, որ Հայաստանում հունիսի 7-ից պաշտոնապես մեկնարկել է խորհրդարանական ընտրությունների նախընտրական քարոզարշավը:

Արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններին կմասնակցեն 21 կուսակցություն և 4 դաշինք, որոնք պայքարում են Հայաստանի ընտրողների ռեգիստրում ընդգրկված 2 581 093 ընտրողների ձայների համար։

Հիշեցնենք, որ խորհրդարանական արտահերթ ընտրությունները կայանալու են հունիսի 20-ին։ 

Քարոզարշավի շրջանակում հասարակությանը բևեռացրին 2 ուժերի շուրջ. Սամվել Բաբայան

82
թեգերը:
Հայաստան, քարոզարշավ, արտահերթ նիստ, Սուրեն Սուրենյանց
Ըստ թեմայի
Ռազմագերիներով Ադրբեջանը լուծել է մի քանի խնդիր. Սուրենյանցը` քարտեզի և զորակոչի մասին
Ո՞ր թեկնածուներն են ձեռնտու Ռուսաստանին. քաղաքագետի կարծիքը
«Կոմպրոմատ չեմ համարի». քաղաքագետը` Սերժ Սարգսյանի ձայնագրության մասին
Pop it

Միֆ և իրականություն. ի՞նչ պետք է իմանան հայ ծնողները «Pop it» խաղալիքների մասին

0
(Թարմացված է 19:36 17.06.2021)
Ճանաչված հոգեբան Անի Խուդոյանը Sputnik Արմենիայի հետ զրույցում մանրամասն ներկայացրել է ծնողներից շատերին մտահոգող խաղերի, երեխաների ագրեսիայի առաջացման հիմնական պատճառների մասին և ոչ միայն։

Վերջին ամիսներին Հայաստանում թրենդային են դարձել ամբողջ աշխարհում հայտի «Pop it» խաղալիքները, որոնք նախատեսված են երեխաների նյարդերը թուլացնելու համար։ Սակայն համացանցում այս խաղալիքների հանդեպ ծնողների կարծիքները խիստ հակասական են։ Օրեր շարունակ Facebook սոցիալական ցանցի հայկական տիրույթի մի շարք խմբերում ծնողներն ահազանգում են, որ նշված խաղալիքները «խիստ վտանգավոր» են երեխաների համար և խանգարում են ուղեղի բնականոն աշխատանքին։

Sputnik Արմենիան խաղալիքի օգուտների և վնասների մասին խոսել է հոգեբանական գիտությունների թեկնածու, հոգեբան Անի Խուդոյանի հետ։

«Երբ մարդու հոգին լարված է, մարմինը փորձում է հանգստացնել այն։ Շատերն անգիտակցաբար կրկնվող գործողություն են անում, որպեսզի լարվածությունը թուլացնեն։ Ելնելով այդ առանձնահատկությունից խաղալիք արտադրողները ստեղծել են Pop it–ն ու դրա նման խաղալիքներ, որոնք նյարդերը հանգստացնող ազդեցություն ունեն»,–ասում է հոգեբանը։

Նրա խոսքով` այլ հարց է, թե արդյո՞ք երեխաներն այնքան լարված իրավիճակում են, որ անհրաժեշտ է նրանց նյարդերը թուլացնել։

Игрушка-антистресс Попит
© Sputnik / Andranik Ghazaryan
Pop it

«Ես փորձել եմ մի փոքր հետազոտություն անել այն ծնողների հետ, որոնց երեխաները խաղում են «Pop it»–ով։ Կարող եմ ասել, որ դա ընդամենը թրենդային խաղալիքի մակարդակից ավել չի անցել ու որևէ բացասական ազդեցություն այս պարագայում դժվար թե նկատվի։ Երեխան ուզում է կամ ունի «Pop it» , որովհետև դրանից ունի իր ընկերը, դասարանցին... Ծնողները փաստում են, որ երեխաներն այդ խաղալիքը 1-2 անգամ օգտագործելուց հետո ուղղակի մի կողմ են դնում, այնուհետև պարզապես ասում, որ իրենք էլ դրանից ունեն։ Կա տեսակետ, մտահոգություն, որ այդ խաղալիքը անջատում է երեխայի ուղեղը, չի թողնում, որ այն լավ աշխատի։ Կարճ ասեմ` դա այն խաղալիքը չէ, որի հետևանքով երեխան կկտրվի աշխարհից։ Ուղղակի եթե երեխայի մոտ նյարդային լարվածություն կա, այս խաղալիքը կարող է թեթև, աննշան դրական ազդեցություն ունենալ»,–նշում է մասնագետը։

Բայց նման խաղալիքները հակացուցուցված են հատուկ կարիքներ ունեցող երեխաներին, որոնք չափազանց դյուրագրգիռ են։

«Օրինակ` աուտիզմով երեխաները ուրախանում են կրկնվող գործողություններից, կարող են ձեռքերը թափահարել, ծափ տալ, նրանց դեպքում նման խաղալիքը հակացուցված է, դա կարող է երեխայի մոտ ստիմային վարքի (ինքնախթանում) առաջացմանը նպաստել, երեխան դրանից ոգևորվում է, ու նորից սկսում են ստիմերը ակտիվանալ»,–զգուշացնում է Խուդոյանը։

Հոգեբանի խոսքով` երեխաների հետ աշխատանքում իրենք էլ են լարվածությունը արհեստականորեն թուլացնող խաղեր կիրառում։

Օրինակ` փուչիկի մեջ ալյուր են լցնում, երեխան լարվածության ժամանակ այն սեղմում–թողնում է, կամ լոբին խառնում են ձավարի հետ, երեխային խնդրում են` դրանք իրարից առանձնացնի և այլն։

Խուդոյանը շեշտում է, որ երեխաների ագրեսիվ վարքի պատճառները պետք է հասկանալ, հետո միայն փորձել նրան օգնել։ Իսկ ամենաառաջին պատճառը հենց ծնողի վարքի ընդօրինակումն է։

«Եթե ծնողը երեխայի հետ բղավելով է խոսում, ապա երեխան կրկնօրինակում է։ Եթե չի կարող ծնողի վրա բղավել, բղավում է ընկերոջ կամ խաղալիքի վրա։ Ամերիկացի հոգեբան Ալբերտ Բանդուրան «Բոբո» տիկնիկի փորձով ապացուցում է, որ երեխան ագրեսիվ վարքը ընդօրինակելու հատկություն ունի. երեխան նստում է մեծ էկրանի դիմաց և նայում, թե ինչպես է մեկ այլ երեխա ծեծում տիկնիկին, դրանից հետո երեխային տալիս են այդ նույն տիկնիկը ու սպասում, թե նա ինչ պետք է անի։ Երեխան սկսում է ծեծել տիկնիկին։ Այսինքն` նախադպրոցական տարիքում երեխայի ընդօրինակման ֆունկցիան շատ զարգացած է»,–ասում է մասնագետը։

Նրա խոսքով` նախ պետք է հասկանալ, թե ծնողների մոտ ինչն է առաջին հերթին ագրեսիա առաջացնում։ Առաջին տեղում համացանցն է, որտեղ կա հսկայական տեղեկատվություն։ Ծնողների մեծ մասը չի տարբերում ճշտված լուրը չճշտվածից, անընդհատ սթրեսի մեջ են ընկնում, դրան գումարվում է երկրի դրությունը, հետպատերազմական իրավիճակը, ընտանեկան խնդիրները և այլն։

Համացանցի պատճառով մի շատ վատ էֆեկտ է տարածվում մարդկանց մեջ` իրենց ընտանիքը լավն է, մերը` վատը։ Օրինակ` երբ կինը համացանցում տեսնում է ինչ–որ մեկին ամուսնու հետ ջերմ գրկախառնված, մտածում է, որ ինքն այդպիսի նկար չի կարող հրապարակել, որովհետև գուցե բավարար սիրված չէ, ու նրա մոտ արդեն սթրես է սկսվում։ Այդ պահին մարդու մոտ ներքին չարություն է կուտակվում։

Հոգեբանը բացատրում է, որ ստեղծված իրավիճակը իրականում շատ հեշտ է հաղթահարել։ Պետք է ընդամենը դուրս գալ համացանցից և ժամանակը հատկացնել սեփական երեխային, ընտանիքին, իսկ համացանցը օգտագործել որպես կարճ ժամանակում տեղեկություն ստանալու միջոց։

Մասնագետի խոսքով`երկրորդ կարևոր գործոնը, որը ազդում է երեխայի վրա, նրա նայած մուլտֆիլմներն են, յութուբյան տեսանյութերը։

«Ցանկացած մուլտֆիլմ, տեսանյութ կարող է ունենալ բացասական հետևանք, եթե ծնողը չի բացատրում երեխային դրա իմաստը։ Եթե երեխայի համար մուլտֆիլմ եք միացնում ու գնում եք ձեր գործերն անելու, ու երեխան 2-3 ժամ նայում է, օրինակ, թե ինչպես է Մաշան («Մաշան և արջը» մուլտֆիլմի գլխավոր հերոսը ) չարություններ անում, ապա նա անգիտակցաբար դա կրկնելու է, բայց եթե ծնողը նստի երեխայի կողքին, բացատրի, թե ինչն է ճիշտ, ինչը` սխալ, ապա երեխան վատ բանը չի անի։ Այստեղ կրկին պետք է խոսել Ալբերտ Բանդուրան «Բոբո» տիկնիկի երկրորդ փորձից, որի ժամանակ ծնողը երեխային բացատրում է, որ մյուս երեխան սխալ է անում, երբ ծեծում է տիկնիկին, ու երբ տեսանյութից հետո երեխային նույն տիկնիկը տալիս են, նա այլևս տիկնիկին չի ծեծում»,–բացատրում է Խուդոյանը։

Հոգեբանը երեխաների ագրեսիայի 3–րդ պատճառը համարում է համակարգչային «կռիվ–կռիվ» խաղերը, որոնք ուղղակի չեն կարող ագրեսիա չառաջացնել։ Իհարկե դրա հակատեսությունն էլ կա. որոշ մասնագետներ նշում են, որ երեխաները խաղի միջոցով դուրս են հանում իրենց ագրեսիան, բայց հետազոտություններն այլ բան են ցույց տալիս։

Փաստ է, որ միայն 6-7 տարեկանում է երեխայի մոտ ձևավորվում տրամաբանական մտածողությունը, ու նա սկսում է ինքնուրույն վերլուծություններ անել, թե որն է ճիշտ, որը` սխալ, բայց մինչ այդ, երեխային պետք է օգնել։ Երեխայի դաստիարակության համար բաց թողնված տարիները, ոչ բավարար ուշադրությունը անդառնալի հետևանքներ կարող են ունենալ։

Ինչպես ազատվել սթրեսից ու նյարդային լարվածությունից․ 6 արդյունավետ միջոց

0
թեգերը:
Խաղ, հոգեբան, ծնող, երեխա, Հայաստան
Ըստ թեմայի
Ո՞րն է երեխայի սեռական դաստիարակության սահմանը. պարզաբանում է հոգեբանը
Կոմունիկատորի վստահելիություն. հոգեբանն ասել է` որ դեպքերում են մարդիկ տրվում ասեկոսեներին
Ինչ հոգեբանական խնդիրներ կարող է առաջացնել կորոնավիրուսը. պարզաբանում է մասնագետը