Ղազանչեցոց եկեղեցի

Ինչո՞ւ է «ադրբեջանականացվում» Շուշին. փորձագետները` Փաշինյանի հայտարարության մասին

1361
(Թարմացված է 11:38 22.01.2021)
Փորձագետները Հայաստանի ղեկավարությանը քննադատում են Շուշիի հարցի վերաբերյալ ունեցած դիրքորոշման համար։

ԵՐԵՎԱՆ, 21 հունվարի – Sputnik, Աշոտ Սաֆարյան. Արցախյան պատերազմի համատեքստում Շուշիի թեման կրկին բուռն քննարկումների թեմա դարձավ հայկական մեդիատիրույթում։ Եվ այդ բանավեճերի համար կրկին դրդապատճառ դարձավ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի սկանդալային հայտարարությունը։

Փաշինյանը երեկ ԱԺ–ում հայտարարեց, որ ոչ միայն հիմա, այլև բանակցային գործընթացի ողջ ընթացքում չի եղել քննարկման այնպիսի մի տարբերակ, որ ադրբեջանցի փախստականները Շուշի չվերադառնան։ Նա նշեց, որ Շուշին հակամարտությունից և ազատագրումից առաջ ունեցել է 90 և ավելի տոկոս ադրբեջանական բնակչություն։ Փաշինյանը հարց ուղղեց. «90 և ավելի տոկոս ադրբեջանական բնակչություն ունեցող Շուշին հայկակա՞ն է իր այդ կարգավիճակով»։

Պետք է նշել, որ Փաշինյանը մի կարևոր փաստ «անտեսեց»` Շուշիի կարգավիճակը հայկական վերահսկողության տակ ( նույնիսկ 90% ադրբեջանական բնակչության դեպքում) մի բան է, իսկ քաղաքի կարգավիճակը Ադրբեջանի ձեռքում` բոլորովին այլ բան։ Դրանք միմյանցից արմատապես տարբերվող սցենարներ են` տարբեր աշխարհաքաղաքական հետևանքներով, որի մասին Հայաստանի ղեկավարությունն առանձնապես չի սիրում խոսել։ Արդյունքում տպավորություն է ստեղծվում, որ վարչապետն ամեն գնով ձգտում է Շուշիի կորստի համար դիվանագիտական ու ներքաղաքական արդարացում գտնել։ Հատկանշական է, որ վարչապետի ելույթից ընդամենը մեկ ժամ առաջ նույն ԱԺ–ի ամբիոնից ՀՀ արտգործնախարար Արա Այվազյանը Շուշին հայկական մշակույթի կենտրոն էր անվանել։

Ադրբեջանցիներին կարելի է, մեզ` չէ՞. արցախցիների բողոքի ակցիայի հետքերով

«Մեզ համար Շուշին եղել է, կա և կմնա մեր սրբավայրերից մեկը, քաղաք, վայր, որը մեր ինքնության, մեր պատմության, մեր մշակույթի, մեր ցավի, մեր երազանքների կարևորագույն բաղադրիչներից մեկն է։ Կարծում եմ` այդ հարցին նման պատասխան տալն արդեն այլ մեկնաբանություններ չի էլ պահանջում», – Sputnik Արմենիայի հետ զրույցում ասաց Արցախի արտգործնախարար Դավիթ Բաբայանն ի պատասխան այն հարցի, թե ինչպես են Ստեփանակերտում վերաբերվում Շուշիի հետ կապված ներհայաստանյան քննարկումներին։

Քաղաքագետ, արևելագետ Սերգեյ Մելքոնյանն էլ խոսեց ՀՀ վարչապետի` Շուշիի քաղաքական հանձնումն արդարացնելու համակարգային քայլերի մասին։

«Այն, ինչ ասում ու անում է կառավարության ղեկավարը, այլ կերպ, քան ադրբեջանական շահերի առաջխաղացում չես անվանի։ Սա առաջին անգամը չէ։ Նոյեմբերին հայտարարություններ եղան «դժգույն ու դժբախտ Շուշիի» մասին, իսկ այսօր մենք խոսակցություններ ենք լսում 90% ադրբեջանական բնակչության մասին։ Փաշինյանն ամեն կերպ ուզում է ամրապնդել ներկայիս ստատուս քվոն, որն առաջացել է վերջին պատերազմի հետևանքով», – մեզ հետ զրույցում ասաց նա։

Ըստ նրա` նույնիսկ եթե պատերազմից առաջ Շուշիի բնակչության 90%–ն ադրբեջանցիներ են եղել, ի՞նչն էր խանգարում նրանց հանգիստ ապրել ԼՂ կազմում։ Բայց դա այն դեպքում, եթե այդ մարդիկ իսկապես վերադառնային Շուշի։

«Մենք բոլոր հիմքերն ունենք ենթադրելու, որ ադրբեջանցիների այդքան համատարած վերադարձ չէր լինի Շուշի, եթե քաղաքը մնար հայերի վերահսկողության տակ։ Նախ` բնակֆոնդը չէր բավականացնի այդ քանակի քաղաքացիներ տեղավորելու համար։ Երկրորդ` Շուշիում առաջին պատերազմից առաջ ապրող ադրբեջանցիների մեծ մասը վաղուց արդեն բնակություն է հաստատել Ադրբեջանում, Եվրոպայում, հետխորհրդային տարածքում և այլն։ Ոչ ոք չէր տեղափոխվի Շուշի», – ասաց քաղաքագետը։

Վարչապետի հայտարարությունը զարմացրել է նաև գրող, հրապարակախոս և «Շուշի» բարեգործական հիմնադրամի ղեկավար Բակուր Կարապետյանին։ Ըստ նրա` Շուշիում հայերի բազմադարյա ներկայության հետքերի, մշակույթի և պատմության մեծաթիվ հուշարձանների առկայությունը հաշվի առնելով` «Շուշին հայկակա՞ն է» հարցադրումն ադրբեջանական պատվերի է նման։ Շուշիի հայկական լինելը աչք է զարնում հենց առաջին հայացքից` հաշվի առնելով վեհաշուք Սուրբ Ամենափրկիչ Ղազանչեցոց եկեղեցին։

Կարապետյանը համարում է, որ Շուշին կանխամտածված են հանձնել։

«Երբ նայում ենք տեղանքի ռելիեֆին ու քարտեզին, հասկանում ենք, որ ադրբեջանցիներն այդքան հեշտ չէին կարող գրոհել ու վերցնել քաղաքը։ Լավագույն դեպքում կարող էին քաղաք ներթափանցելու փորձ անել թշնամու առանձին, փոքր ջոկատներ։ Բայց հայկական հրետանին հեշտությամբ կարող էր ոչնչացնել նրանց, ինչը, ըստ էության, չի արվել», – ասաց նա Sputnik Արմենիային։

Միևնույն ժամանակ հրապարակախոսը դժգոհում է, որ Հայաստանի նախորդ իշխանությունները նույնպես պատշաճ ուշադրությունը չեն դարձրել քաղաքի զարգացմանը, նրա ճարտարապետական տեսքի վերականգնմանը։

Հասկանալու համար, թե ինչպես է փոխվել Շուշիի ժողովրդագրական պատկերը, պատմական որոշ տվյալներ ներկայացնենք։ Ըստ Անդրկովկասյան երկրամասի բնակչության վերաբերյալ վիճակագրական տվյալների` 1886 թվականին քաղաքում 26,8 հազար մարդ է բնակվել։ Հայերի թիվը մոտ 15,1 հազար է եղել (56,6 տոկոս), կովկասյան թաթարներինը՝ 11,5 հազար (43,3 տոկոս), ռուսները, պարսիկներն ու այլ ազգությունների ներկայացուցիչների թիվն աննշան է եղել։ Արդեն 1916 թվականին Շուշիի բնակչության թիվը հասել է մոտ 44 հազարի, որից 22 հազարը հայեր էին, 18 հազարը` կովկասյան թաթարներ։ 1920 թվականին տեղի ունեցած հայկական ջարդերի հետևանքով քաղաքում ավելացավ ադրբեջանցիների թիվը, որովհետև հայ բնակչությունը ոչնչացվեց կամ արտաքսվեց Շուշիից։ Ղարաբաղյան հակամարտությունից առաջ` 1988-ին, Շուշիում մոտ 20 հազար մարդ էր ապրում, բնակչությանը 90 տոկոսը ադրբեջանցիներ էին։

1361
թեգերը:
Բակուր Կարապետյան, Սերգեյ Մելքոնյան, Դավիթ Բաբայան, Շուշի, Նիկոլ Փաշինյան, Արցախ, Հայաստան
Ըստ թեմայի
Անվանի հայեր, որոնց Շուշին նվիրել է համաշխարհային մշակույթին
Ալիևը կնոջ հետ Շուշի է այցելել. նա սկիզբ է դրել Ֆիզուլիի օդանավակայանի շինարարությանը
Հայկական ժառանգության ինքնության խեղաթյուրումը «մշակութային թալանի» փորձ է. ՀՀ ԱԳՆ
Ադրբեջանը պատրաստ չէ հասարակությունների միջև հումանիտար շփումներին. Նաղդալյան
ՀՀ ԱԳՆ

Ադրբեջանը սպառնում է նոր գերեվարումներով. ՀՀ ԱԳՆ

227
Հայ բոլոր գերիներին վերադարձրած լինելու մասին պնդումն արվում է այն ժամանակ, երբ Ադրբեջանի պատկան մարմինները միջազգային կառույցներին փոխանցել են ռազմագերիների առկայության մասին տեղեկատվություն։

ԵՐԵՎԱՆ, 27 փետրվարի - Sputnik. Ի հեճուկս հայ գերիներին վերադարձնելու միջազգային հանրության օրեցօր ուժեղացող կոչերին, Ադրբեջանի նախագահն իր երկրի միջազգային պարտավորությունների խախտումներն արդարացնում է փաստացի սպառնալով նոր գերեվարումներով: Այս մասին «Արմենպրեսին» տված հարցազրույցում ասել է ՀՀ ԱԳ նախարարի խոսնակ Աննա Նաղդալյանը` պատասխանելով Ադրբջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի` հայ գերիների մասին արած հայտարարությանը։

«Ավելին, Ադրբեջանի նախագահի կողմից հայ բոլոր գերիներին վերադարձրած լինելու մասին պնդումն արվում է այն ժամանակ, երբ Ադրբեջանի պատկան մարմինները միջազգային հեղինակավոր կառույցներին փոխանցել են հայ ռազմագերիների առկայության մասին տեղեկատվություն»,– ասել է Նաղդալյանը։

Հիշեցնենք` փետրվարի 26-ին Իլհամ Ալիևը հայտարարել էր, որ Բաքուն բոլոր ռազմագերիներին հանձնել է Երևանին:

«Մենք նրանց վերադարձրեցինք բոլոր գերիներին և զոհված զինծառայողների մարմինները: Պատերազմից հետո նրանց վերադարձվեց ավելի քան 1000 դիակ», - ասել է նա ՝ ավելացնելով, որ Ադրբեջանում հիմա միայն հայ դիվերսանտներ են մնացել:

Հավելենք, որ մինչ օրս Հայաստան է վերադարձել 69 գերի։ Ադրբեջանում գտնվող հայ գերիների թվի մասին պաշտոնական տվյալներ չկան։

227
թեգերը:
Ադրբեջան, Հայաստան, գերի
Ըստ թեմայի
Անհապաղ ազատ արձակել Ադրբեջանում գերության մեջ պահվող հայ գերիներին. Ժոզեֆ Սիգելե
Ադրբեջանական կողմը մանիպուլյացիայի է ենթարկում հայ գերիների ցուցակը. ՀՀ արտգործնախարար
Բաքուն մեր գերիներին չպետք է գործարքի մաս դարձնի. անհետ կորածների ծնողները՝ նախագահականում
 Նոր Մարաղա, Մարտակերտի շրջան, Արցախ. 19 նոյեմբերի, 2020

Ադրբեջանն ամեն ինչ անում է, որ հայերը չվերադառնան Արցախ, այդ թվում՝ Հադրութ ու Շուշի. ԱԳՆ

186
(Թարմացված է 21:14 27.02.2021)
Ադրբեջանի ղեկավարությունը հայ և ադրբեջանցի ժողովուրդների համակեցության հայտարարություններով իրականում ընդամենը փորձում է քողարկել Արցախում էթնիկ զտումների և հայաթափության իր տխրահռչակ քաղաքականությունը, հայտարարել է ԱԳՆ խոսնակը:

ԵՐԵՎԱՆ, 27 փետրվարի - Sputnik. Արցախյան 44-օրյա պատերազմի հետևանքով Ադրբեջանի հսկողությանն անցած բնակավայրերից տեղահանված հայերը պետք է վերադառնան իրենց նախկին բնակավայրեր, այդ թվում` Հադրութ, Շուշի ու ադրբեջանական օկուպացիայի տակ գտնվող այլ բնակավայրեր։

Այս մասին «Արմենպրես»–ին տված հարցազրույցում ասել է ՀՀ ԱԳ նախարարի մամուլի խոսնակ Աննա Նաղդալյանը։

«Նոյեմբերի 9-ի եռակողմ հայտարարությունը նախատեսում է տեղահանված անձանց վերադարձը իրենց բնակության վայրեր՝ ՄԱԿ-ի փախստականների հարցերով գերագույն հանձնակատարի գրասենյակի վերահսկողության ներքո: Այնուամենայնիվ, հայտարարությունից անգամ մոտ չորս ամիս անց ադրբեջանական կողմը խոչընդոտում է միջազգային կառույցների, այդ թվում՝ ՄԱԿ մասնագիտացված մարմինների մուտքը Արցախ՝ խաթարելով հումանիտար առաքելությունների իրականացումը»,– ասել է նա։

Ըստ Նաղդալյանի, նոյեմբերի 9-ին ստորագրված եռակողմ հայտրարությունից ակնհայտ է, որ պետք է վերադառնան նախևառաջ վերջին լայնածավալ պատերազմի ընթացքում տեղահանվածները, և որ այդ հայտարարությունը միտված է առաջին հերթին այդ պատերազմի հումանիտար հետևանքների վերացմանը:

«Մինչդեռ ադրբեջանական զինված ուժերը ոչ միայն չեն թույլատրում տեղահանվածների վերադարձը, այլև այրելով և ոչնչացնելով վերջիններիս բնակավայրերը՝ փորձում են դա անհնար դարձնել»,– ասել է Նաղդալյանը:

Նրա գնահատմամբ, նման վարվելակերպը հստակորեն մատնանշում է, որ Ադրբեջանի ղեկավարությունը հայ և ադրբեջանցի ժողովուրդների համակեցության հայտարարություններով իրականում ընդամենը փորձում է քողարկել Արցախում էթնիկ զտումների և հայաթափության իր տխրահռչակ քաղաքականությունը:

Հիշեցնենք` 2020թ.–ի նոյեմբերի 9-ին ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը, ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը և Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը համատեղ հայտարարություն ընդունեցին ռազմական գործողությունների դադարեցման վերաբերյալ։

Եռակողմ հայտարարության մեջ մասնավորապես նշվում է, որ մինչև նոյեմբերի 15-ը Ադրբեջանին է վերադարձնում Քելբաջարը (ավելի ուշ այդ ժամկետը 10 օրով երկարաձգվեց-խմբ.), մինչև նոյեմբերի 20-ը՝ Աղդամի շրջանը, մինչև դեկտեմբերի 1-ը՝ Լաչինի շրջանը` թողնելով միջանցք 5 կմ լայնությամբ, որը ապահովելու է Հայաստանի կապը, սակայն չի շոշափելու Շուշին։ 

Հայաստանն ապահովում է տրանսպորտային կապ Ադրբեջանի արևմտյան շրջանների և Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության միջև։ 

Ինչ տվեց Արցախի վերաբերյալ եռակողմ հայտարարությունը․ քարտեզ

Նշվում է նաև, որ ներքին տեղահանվածները և փախստականները վերադառնում են ԼՂ և հարակից շրջաններ, իրականացվում է ռազմագերիների փոխանակություն և մյուս պահվող անձանց փոխանակություն, ապաարգելափակվում են բոլոր տնտեսական և տրանսպորտային կապերը տարածաշրջանում։

186
թեգերը:
Ադրբեջան, տեղահանված, Արցախ, Հայաստան
Ըստ թեմայի
Հայաստանը տրամադրված է Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների ամրապնդմանը. Արա Այվազյան
ԱԳՆ-ն ոչինչ չէր որոշում, կամ ովքեր են զբաղեցրել Արա Այվազյանի աշխատասենյակը
ՌԴ–ն ակնկալում է Հայաստանում իրավիճակի խաղաղ կարգավորում. Լավրովը խոսել է Այվազյանի հետ
Լարիսա Ալավերդյան

Միջազգային հանրությանը մեղադրելը տեղին չէ. Ալավերդյանը` Սումգայիթյան ջարդերի մասին 

0
Հայաստանի առաջին օմբուդսման, «Ընդդեմ իրավական կամայականության» ՀԿ նախագահ Լարիսա Ալավերդյանի հետ Sputnik Արմենիայի եթերում զրուցել ենք Սումգայիթյան ջարդերի, ՀՀ իշխանությունների անելիքների և միջազգային հանրության անտարբերության մասին։
Եթե պետությունը ոչինչ չի անում, ինչ պետք է անի միջազգային հանրությունը. Ալավերդյանը` Սումգայիթյան ջարդերի մասին

Վերջին 33 տարիներին նորանկախ Հայաստանի բոլոր ղեկավարները որևէ որոշում չեն ընդունել, որով Սումգայիթում իրականացրած գործողությունները որակվեն որպես ցեղասպանություն, և դա է պատճառը, որ հայերին զուտ հայ լինելու համար սպանում ու խոշտանգում են նաև մեր օրերում։

«Եթե այդ զրկանքները, այդ ողբերգությունը կրող պետությունը չի ընդունում այդպիսի որոշումներ, որոշումները չի տարածում և չի աշխատում հասցեական թե՛ առանձին պետությունների, թե՛ միջազգային կազմակերպությունների հետ, ո՞վ պետք է դրան արձագանքի»,- ասաց նա։

Ալավերդյանի խոսքով` թշնամական Ադրբեջանում ճիշտ հակառակն է արվում` ադրբեջանական կողմը հետևողականորեն շարունակում է իր իսկ նախաձեռնած ցեղասպանությունը քողարկել և դրանք հերքող «փաստեր» հավաքագրել։ Իսկ նման իրավիճակում մեղադրանքի սլաքները միջազգային հանրության ուղղությամբ թեքելը, մեղմ ասած, տեղին չէ։ 

«Ադրբեջանը միջազգային բոլոր հարթակներում, բոլոր պետություններում այն լեզվով է տարածում սուտն ու կեղծիքը, որով խոսում են այդ պետություններում, բոլոր միջազգային կոնֆերանսներին Ադրբեջանը գալիս է մի տրցակ նյութերով, ու ոչ միայն տպագիր, այլև տեսանյութերով, ու տարածում դրանք ամենուր»,- նշեց Ալավերդյանը։ 

Նրա խոսքով` հայկական կողմը ոչ թե մեկ, այլ հարյուր-հազարավոր այդպիսի տրցակներ, բազմաթիվ ապացույցներ կարող է ներկայացնել ոչ միայն տեսանյութերի, հեռուստառեպորտաժների, այլև դատավճիռների տեսքով, որոնք ընդամենը պետք է հավաքագրել և միջազգային հարթակներում ներկայացնել։ Սակայն մեր երկրում չգիտես ինչու՝ իշխանությունները ոչ միայն  փաստահավաք խումբ չեն ստեղծում, այլև ամեն տարի, երբ խնդրով մտահոգ քաղաքացիները դիմում են պատկան մարմիններին Սումգաիթյան ջարդերը դատապարտելու  և դրանց իրավական որակում տալու  հարցով, նրանց դիմումներն անարձագանք են մնում։ 

Հիշեցնենք, որ 1988թ. փետրվարի 26-ից Բաքվից 20 կիլոմետր հեռավորության վրա գտնվող Սումգայիթ քաղաքում ադրբեջանական իշխանություններն սկսեցին տեղի հայ բնակչության բնաջնջումը, որն ուղեկցվում էր հայերի ունեցվածքի զանգվածային թալանով և ոչնչացմամբ:

Մեր իշխանությունները սումգայիթյան ցեղասպանությունից այդպես էլ դասեր չեն քաղել. Ուլուբաբյան

Պաշտոնական տվյալներով՝ զոհվել է 26 հայ, ոչ պաշտոնական տվյալներով՝ զոհերի թիվը մի քանի հարյուր է։

0
թեգերը:
Լարիսա Ալավերդյան, Սումգայիթ
Ըստ թեմայի
Արցախի վերածնունդն ու Ադրբեջանի բացեիբաց հայտարարությունները. ՀՀ ԱԳՆ–ն ուղերձ է հղել
Վարչապետը հարգանքի տուրք է մատուցել Սումգայիթի ոճրագործության զոհերի հիշատակին
Սումգայիթում մարդասպանների հերոսացումն իր արտացոլումը ստացավ Արցախյան պատերազմում. ԱԳՆ