ԵՐԵՎԱՆ, 16 սեպտեմբերի– Sputnik. Հին ձեռագիր մատյանների թանգարան–ինստիտուտը հիմնվել է 1957թ.–ին։ Այստեղ պահվում է ավելի քան 18 հազար ձեռագիր մատյան, որոնք պատմության, աշխարհագրության, քերականության, փիլիսոփայության, իրավունքի, բժշկության մասին եզակի նյութեր են հայերեն, արաբերեն, պարսկերեն, հունարեն, ասորերեն, լատիներեն, եթովպերեն, հնդկերեն, ճապոներեն և այլ լեզուներով։ Պահոցի ֆոնդը մշտապես համալրվում է։ Միայն վերջին 3-4 տարիներին այն համալրվել է մոտավորապես մեկուկես հազար ձեռագրով։

Sputnik Արմենիային հաջողվել է մտնել Մատենադարանի «սրբատեղի»` վերականգնողական բաժին, որտեղ եզակի ձեռագրերը բառի բուն իմաստով երկրորդ կյանք են ստանում`  վերականգնելով մարդկային ոգու և մտքի ձեռակերտ հուշարձանները։

Վերականգնողի գլխավոր սկզբունքը` մի՛ վնասիր

Մատենադարանի վերականգնողական բաժնի վարիչ Գայանե Էլիազյանը Sputnik Արմենիա պորտալի թղթակցի հետ զրույցում խոսեց վերականգնողի աշխատանքի հիմնական սկզբունքների մասին և ներկայացրեց այն, ինչը, որպես կանոն, կադրից դուրս է մնում, քանի որ թանգարան–ինստիտուտի այցելուները տեսնում են միայն նրանց աշխատանքի արդյունքները։

«Մենք վերականգնում ենք այն ամենը, ինչ գտնվում է Մատենադարանում, որի արխիվում պահվում են ավելի քան 500 հազար փաստաթղթեր։ Մասնավորապես, հիմա մենք սկսել են Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանի փաստաթղթերի վերականգնումը։ Այդ արխիվը շատ արժեքավոր է, բայց ժամանակին այն սխալ են միացրել, որի հետևանքով այն մասամբ վնասվել է»,– ասել է Էլիազյանը։

Նա պատմեց, որ ի տարբերություն հասարակական կարծիքի` վերականգնողների հիմնական աշխատանքը ֆոնդերի պահպանումն է։ Քանի որ եթե ֆոնդի պահպանվածությունը չապահովվի, ապա վերականգնումն անիմաստ կդառնա։

«Աշխատանքի կարգն այսպիսին է` ախտահանվում է ցանկացած օբյեկտ, որը մտնում է Մատենադարան, վերցվում են սնկերի և բակտերիաների առկայության նմուշներ, անհրաժեշտության դեպքում աշխատում են կենսաբանները, յուրաքանչյուր թերթիկը բուժման գործընթաց է անցնում»,– ասաց Էլիազյանը։

Նա հատուկ նշեց, որ ախտահանումն անցկացվում է հատուկ լուծույթով, որը ստեղծվել է Հայաստանում հատուկ խոտաբույսերի հիման վրա։

«Վերականգնման բուն գործընթացը կազմված է փոշեզրկումից, կեղտաբծերի հեռացումից, էջերի վերականգնումից և սոսնձումից։ Ցանկացած ձեռագիր մատյանի կամ գրքի համար մշակվում է վերականգնողական գործընթացի հատուկ ռազմավարություն։ Յուրաքանչյուր նմուշն առանձին օրգանիզմ է, որի շուրջ մենք խորհրդակցություն ենք անցկացնում, ռազմավարություն մշակում, թե ինչպես ճիշտ սկսենք վերականգնումը»,– ասաց Էլիազյանը։

Նրա կարծիքով`ինչպես բժիշկների, այնպես էլ վերականգնողի հիմնական սկզբունքը մեկն է` «մի՛ վնասիր»։ Վերականգնողի աշխատանքի նպատակն է ոչ թե բացառիկ գեղեցկության հասնելը, այլ ձեռագրի հետագա քայքայումը և հնեցումը կանխելը, օբյեկտի պատմական տեսքը պահպանելը։ «Վերականգնումը գեղեցկության վիրահատություն չէ»,– համոզված է Էլիազյանը։

Հրաշագործ Ավետարան. փարատիր իմ վշտերը

Մատենադարանի վերականգնողական բաժնի ղեկավարը պատմեց, որ իր «սաների» մեծ մասն իրենց յուրահատուկ աուրան ունեն։

«Օրինակ` հիմա մենք ունենք ձեռագիր, որը հզոր էներգետիկա ունի։ Մասնավոր Ավետարան է, որը, ինչպես պարզվեց, հրաշագործ է։ Բոլորովին պատահական պարզվեց։ Աղջիկներն աշխատանքի համար նրա տակ էին դրել իրենց լուսանկարները, և նրանց ցանկությունները կատարվել էին։ Իսկ հետո մենք իմացանք, որ մարդիկ գալիս են այդ ձեռագրի մոտ և հրաշք խնդրում»,– ասաց Էլիազյանը։

Նա նաև հայտնեց, որ ներկա պահին բանակցություններ են ընթանում` այդ Ավետարանը Մատենադարանի հավաքածուի համար ձեռք բերելու նպատակով։

ԵՐԵՎԱՆ, 3 մարտի -Sputnik. Մահացել է հայտնի թավջութակահար, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ Մեդեա Աբրահամյանը: Այս մասին հայտնել է Արամ Խաչատրյանի տուն-թանգարանի տնօրեն Արմինե Գրիգորյանը:

© Photo : Facebook / National Cinema Center of Armenia-Հայաստանի ազգային կինոկենտրոն

Մահացել է Գեորգի Կևորկովը

Նշենք, որ Մեդեա Աբրահամյանի նվագացանկում ընդգրկված է եղել թավջութակի ավելի քան 300 ստեղծագործություն, որոնցից շուրջ 120-ը գրված հենց նրա համար և նվիրվել են նրան։ Նրա լեգենդար անունն այսօր դարձել է դասական կատարողական արվեստի խորհրդանիշ:

Աբրահամյանն առաջին թավջութակահարն էր, որ պատուհան բացեց դեպի միջազգային հեղինակավոր բեմեր:

Նրան ծափահարել են աշխարհի բազմաթիվ երկրներում՝ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում,  Կանադայում,  Ֆրանսիայում, Գերմանիայում, Իսլանդիայում, Արգենտինայում, Ուրուգվայում, Սիրիայում, Լիբանանում, Կորեայում, Ռումինիայում, Հունգարիայում, Բուլղարիայում, Լեհաստանում, Բելգիայում, Լյուքսեմբուրգում, նախկին խորհրդային հանրապետություններում և այլ երկրներում։

Մեդեա Աբրահամյանն արժանացել է բազմաթիվ մրցանակների, դրանք են`

• Պրահայի Հ. Վիհանի անվան թավջութակահարների միջազգային մրցույթի դափնեկիր (երկրորդ մրցանակ), 1955
• Հայաստանի երիտասարդության առաջին փառատոնի դափնեկիր (առաջին մրցանակ), 1957
• Մոսկվայի երաժիշտ-կատարողների համամիութենական մրցույթի դափնեկիր (առաջին մրցանակ), 1961
• ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ, 1963
• Բուլղարիայի Ռուսե քաղաքի պատվավոր քաղաքացի, 1968  
• ՀԽՍՀ պետական մրցանակ, 1973
• ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ, 1980
• Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր, 1983
• ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության կողմից «Աշխատանքի վետերան» մեդալ, 1987
• Հայ արվեստի ասպետ, 2007
• «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալ, 2012
• ՀՀ վարչապետի ոսկե հուշամեդալ, 2016
• «Նաիրի» համահայկական երաժշտական փառատոնի գլխավոր մրցանակ «Դասական լարային նվագարաններ» անվանակարգում, 2017[6]
• Հայաստանի երաժշտական ընկերության «Կոմիտաս» հուշամեդալ, 2018

1956 թվականից մինչև 1990-ական թվականների վերջը Մեդեա Աբրահամյանը եղել է Հայֆիլհարմոնիայի մենակատար։

Մահացել է նախկին գյուղնախարար Սերգո Կարապետյանը