Կիրսավան գյուղի երեխաները սպասում են մորը Ստեփանակերտի հրապարակում

Չորս կողմը թուրքեր են․ ինչպես են Արցախի հայերը փորձում վերադառնալ խաղաղ կյանքին

885
(Թարմացված է 18:11 23.11.2020)
Արցախի իշխանությունները երկրի բնակիչներին կոչ են արել վերադառնալ հայրենիք՝ խոստանալով հոգ տանել նրանց տեղավորելու մասին։ Կենցաղային հարցերը շատ կարևոր են, բայց արցախցիներին միայն դա չէ, որ անհանգստացնում է։

Փողոցում ցուրտ է։ Արցախի մայրաքաղաք են մուտք գործում փախստականներով և բռնի տեղահանված մարդկանցով լի ավտոբուսները։ Մեկ րոպե անց տարածքը լցվում է փախստականներով, բարեկամներով, տաքսիստներով։ Գրկախառնություններ, ճիչեր, շփոթվածություն։ Հրապարակում իրար վրա կուտակված իրերի բլուրներ են աճում, որոնց մոտ մեկին թողնում են՝ հետևելու։ Մյուսները փնտրում են հարազատներին, ընկերներին, տաքսիներին…

Беженцы из Карабаха прибывают из Армении в Степанакерт (20 ноября 2020). Карабах
© Sputnik / Aram Nersesyan
Արցախից տեղահանվածները Հայաստանից վերադառնում են Ստեփանակերտ. 20 նոյեմբերի, 2020

Այս անգամ ավտոբուսների շարասյունը եկել է Գորիսից։ Հայաստանից ժամանած արցախցիները, որոնք արագ գտել ենք «իրենցոնց», աստիճանաբար ցրվում են Արցախի մայրաքաղաքի գլխավոր փողոցից։ 15-20 րոպե անց կենտրոնի աշխուժությունը կամաց-կամաց նվազում է։

Մարդկանց ոչ մեծ խումբ է մնում՝ իրենց իրերով։ Կանանցից մեկը՝ Վիկտորյա Ասրյանը, փեսային է սպասում։ Ստեփանակերտի նրա տունը ռմբակոծությունների արդյունքում «շատ չի տուժել»՝ կոտրված են պատուհաններն ու դուռը։ Բայց ամենևին էլ դա չէ, որ անհանգստացնում է նրան։

Жительница Степанакерта Виктория Асрян
© Sputnik / Aram Nersesyan
Վիկտորյա Ասրյան

«Ընտանիքով ենք այստեղ տեղափոխվում, բայց վախվխելով։ Վախենում ենք շատ։ Չորս կողմը թուրքեր են։ Ինչպե՞ս ապրել, երեխա մեծացնել, երեխաներին անգամ բակ վախենալով ենք թողնելու։ Օր ու գիշեր վախենալու ենք, մեզ ազատ չենք զգալու»,-ասում է կինը։

Նա կարծում է, որ եթե չտային գոնե Քաշաթաղի (Լաչինի) շրջանը, այդքան էլ վատ չէր լինի։ Զրույցի ընթացքում պարզվում է, որ կինը փախել է դեռ Բաքվում հայկական ջարդերի ժամանակ, այնտեղ թողնելով իր ամբողջ ոււնեցվածքը․ «Այնտեղից փախանք, հիմա էլ այստեղ փախստական դարձանք»։

Նրա ամուսինը անհետ կորել է առաջին Արցախյան պատերազմի ժամանակ, իսկ ընտանիքը մինչև օրս վարձով է ապրում։ 30 տարի նրանց տուն են խոստանում, բայց արդեն քանի տարի է՝ ուրիշի տանն են ապրում։ Դեմ չէին լինի Հայաստան տեղափոխվել, պարզապես հնարավորություն չունեն։

Մինչ զրուցում ենք, մոտենում է փեսան, պայուսակները ինչ-որ տեղ է տանում՝ հավանաբար տաքսի է գտել։

Карабахские беженцы прибывают из Армении в Степанакерт
© Sputnik / Aram Nersesyan
Արցախից տեղահանվածները Հայաստանից վերադառնում են Ստեփանակերտ

«Ինչքան 18-20 տարեկան տղաներ զոհվեցին։ Ես չեմ ուզում, որ նոր սերունդը կրկին բախվի սրան։ Ինչ ասեմ, այստեղ կապրենք, բայց վախենալով»,-հուսահատորեն ասում է Վիկտորիան։

Նա չի հավատում, որ ադրբեջանցիների հետ կարելի է խաղաղ ապրել։ Հիանալի հիշում է, թե ինչ էր կատարվում Սումգայիթում․ «Արնախումները ջարդում էին Սումգայիթում, հղիների փորն էին պատռում, երեխաներին վառում էին խարույկի վրա, նրանք օձերից վատն են»։

Նրանից մոտ տասը մետր հեռու ևս մեկ կին է կանգնած՝ գրեթե նույնպիսի ուղեբեռով։ Սպասում է ինչ-որ մեկին։ Սկզբում դժկամությամբ, բայց այնուհետև համաձայնում է զրուցել. «Միայն թե չլուսանկարեք»։

«Որտե՞ղ ապրենք, եթե ոչ այստեղ։ Ուրիշ տեղ մենք տուն չունենք։ Այստեղ ծնվել ու մեծացել են իմ պապերը։ Այս պատերազմում թոռներս են կռվել՝ 18 ու 20 տարեկան (ընդհանուր 7 թոռ ունի)։ Երկուսն է վիրավորվել են։ Իսկ փեսաս էլ չկա, գնացել էր կռվելու որդուս կողքին․․․ Հիմա եկել ենք, էլ ո՞ւր գնանք, այստեղ է մեր տունը։ Ո՞ւր պիտի գնան հայերը, Արցախը թուրքական չէ, հայկական է։ Երևի սա մեր ճակատագիրն է»,-նա չի կարողանում զգացմունքները զսպել։

Մեկ-երկու րոպե անց հավաքում է իրեն և արդեն հույսով ավելացնում՝ ով գիտի, գուցե սահմանները նորից ընդլայնվեն։ Այնուամենայնիվ, «հույսը վերջինն է մեռնում»։ Նա ինքն այստեղից չի հեռանա, Գայանեն այստեղ է ապրել իր կյանքի բոլոր 66 տարիները։

Նա ցույց է տալիս Ազգային Ժողովի շենքը․ «Այնտեղ թիվ 1 դպրոցն էր, այնտեղ եմ սովորել»։ 25 տարի աշխատել է կոշիկի ֆաբրիկայում, 11 տարի՝ շուկայում, հիմա էլ ահա 7 տարի է՝ տորթեր է թխում փռում, որտեղ «Ստեփանակերտի ամենահամեղ տորթերն են»։

Ապա Գայանեն նորից հիշում է թոռներին։ Վիրավորում ստացածներից մեկը բժշկական համալսարանում է սովորում, անվճար է ընդունվել։ Ռազմական բժիշկ դառնալ չի ուզում, ուզում է անոթային վիրաբույժ դառնալ։

Ուզում ենք վերադառնալ, բայց ու՞ր. շուշեցի կանայք պատասխան չունեն

«Ձեռքերը, մատները ամբողջությամբ վերքերի մեջ են, իսկ նա ինձ ասում է. «Տատի, միևնույնն է բուժում են, ես ամեն ինչ դասավորել եմ, միևնույնն է վիրաբույժ եմ դառնալու»․․․ Երկու թոռներս էլ Հադրութում էին ծառայում, մի շաբաթվա տարբերությամբ վիրավորվել են։ Երկրորդի ուսը լրիվ փշրված է, հավաքում են․․․»,-պատմում է կինը ու մի րոպե լռում։

Հետո Աստծուն շնորհակալություն է հայտնում, որ ողջ են։ Իսկ մահերի հետո որքան էլ տարածք կորցրին. «Կորցրինք, թե տվեցինք՝ արդեն անհայտ է»։

Անհայրենիք մնացածները

Ժամանածների թվում ոչ միայն Ստեփանակերտի բնակիչներ են։ Հադրութցիներ կան, շուշեցիներ, Արդբեջանի վերահսկողության տակ մնացած գյուղերի բնակիչներ։ Նրանք շատ չեն, բայց հաճախ հրապարակում բոլորից երկար են մնում։ Հաճախ նրանց դիմավորող չկա․․․

Հադրութի բնակչուհիներից մեկը նախապես զանգահարել է ծանոթներին և ճշտել, որ ավելի լավ է ինքը բնակարան գտնի ու վարձակալի, իշխանությունները պատրաստ են վճարել վարձը։ Բնակարան դեռ չեն գտել, թեև փնտրում են, իսկ ինքը առայժմ մտադիր է ստեփանակերտցի ընկերների մոտ տեղափոխվել։

Արցախը լքել ոչ մի դեպքում չի պատրաստվում։

«Որդիս այստեղ է ծառայում, սպա է։ Ո՞ւր գնամ, միայն այստեղ եմ ապրելու»,-ասում է նա։

Այդ պահին մեզ մոտ 40 տարեկան մի տղամարդ է մոտենում և հարցնում՝ կարիք չկա՞ որևէ տեղ հասցնել։ Կինը հրաժարվում է։

«Ձրի եմ տանում, արդեն մի քանի ուղերթ արել եմ։ Ձեզ հաստա՞տ օգնություն պետք չէ»,-հարցնում է ևս մի անգամ՝ համենայն դեպս։ Պատասխանը բացասական է, ու նա հեռանում է։

Ոչ բոլորն են Արցախ գալուց առաջ կապ հաստատել տեղական իշխանությունների կամ ծանոթների հետ։ Այսպես, Շուշիից մի ընտանիք, չիմանալով, թե ինչ անել, դիմում է ոստիկաններին։ Վերջիններս խորհուրդ են տալիս դիմել տեղեկատվական շտաբ։

Ժամանում՝ «առանց նախազգուշացման»

Ավելի քան 6 հազար մարդ Շուշիից և մերձակա գյուղերից, ներառյալ Քարին Տակ գյուղը, բնակարանի կարիք ունեն։ Շուշիի քաղաքային վարչությունում (այն հիմա տեղակայված է Ստեփանակերտում) մեզ ասացին, որ 800 ընտանիք արդեն գրանցվել է տեղավորման համար։ Նրանցից մոտ 100-ն են տուն վարձել Ստեփանակերտում, տեղավորվել հյուրանոցում կամ ծանոթ-բարեկամների տանը։

Բնակֆոնդը չի բավականացնում, Հադրութի և Շուշիի շրաններից չափազանց շատ մարդ կա, մարդկանց ժամանակավոր տեղավորելու համար պատրաստում են դպրոցներն ու մանկապարտեզները։ Տեղի իշխանությունները մարդկանց խնդրում են Հայաստանից առանց նախազգուշացման չվերադառնալ, նախ պետք է նրանց համար տեղ գտնեն, շատերին խնդրում են ինքնուրույն բնակարան վարձել՝ գումարը կտրամադրեն։

Բայց ոչ բոլորին է հաջողվում բնակարան գտնել։ Տեղեկատվական կենտրոնի շենքում իրեր են դրված, տղամարդկանցից մեկն արդեն երկու օր է՝ այստեղ է մնում, նա պարզապես չի կարողանում բնակարան գտնել։

«Ասում են՝ տուն գտիր։ Որտեղի՞ց գտնեմ»,-ասում է տղամարդը՝ գանգատվելով անկազմակերպ վիճակից։

Նա կարծում է, որ մարդկանց պետք է տեղավորել մանակապարտեզներում կամ դպրոցներում։ Բայց իշխանություններն ասում են, որ դրանք դեռ պատրաստ չեն։

Беженцы из Карабаха прибывают из Армении в Степанакерт (20 ноября 2020). Карабах
© Sputnik / Aram Nersesyan
Արցախից տեղահանվածները Հայաստանից վերադառնում են Ստեփանակերտ. 20 նոյեմբերի, 2020

Այստեղ սպասում է նաև մի կին՝ Շուշիի շրջանի Քիրսավան գյուղից, երկու երեխաներին (6 և 10 տարեկան) հրապարակում է թողել՝ իրերի մոտ և եկել է պարզելու, թե ուր կարող են գնալ։ Գոհարը վերադարձել է Հայաստանից, որտեղ բնակվում էր ազգականների մոտ, հեռուստացույցով Արցախի իշխանությունների կոչը լսելուց հետո։

Շուշիի վարչության ներկայացուցիչները կնոջը խորհուրդ են տալիս գյուղ վերադառնալ։ Բայց պարզվում է, որ Քիրսավանը շատ մոտ է ադրբեջանցիների գրաված տարածքներին։ Այդ պատճառով նա վախենում է վերադառնալ;

«Ամուսինս դեռ դիրքերում է, պահեստազորային է։ Ես ինչպե՞ս այնտեղ վերադառնամ, եթե գրեթե մարդ չկա։ Իսկ եթե ադրբեջանցիները մտնե՞ն գյուղ։ Ես առանց ամուսնուս այնտեղ չեմ գնա»,-ասում է Գոհարը։ Նա խնդրում է իրեն ինչ-որ տեղ տեղավորել։

Жительница села Кирсаван в Карабахе Гоар
© Sputnik / Aram Nersesyan
Արցախի Կիրսավան գյուղի բնակիչ Գոհարը

Բայց կնոջը չեն կարող ներառել օգնության ծրագրում։ Ավելին՝ չափազանց շատ մարդ առհասարակ անտուն է մնացել։ Գոհարը շփոթված դուրս է գալիս կենտրոնից, առանց ամուսնու գյուղ վերադառնալ կտրականապես չի ուզում։ Շուտով հիշում է Ստեփանակերտում ապրող ծանոթուհու մասին, նրա հեռախոսահամարը չունի, բայց նա հաստատ քաղաքում է։

Ճանապարհին կինը պատմում է, որ գյուղում իրենց տանը չեն ապրում։ Սեփական տունը չհասցրին կառուցել՝ պատերազմ սկսվեց։

Փախստականներին Ստեփանակերտ տեղափոխող ավտոբուսների հերթական շարասյունը տեղ է հասել

Գոհարի ավագ որդին ցույց է տալիս ճանապարհը. «Այս կողմ, այս կողմ թեքվեք»։

«Նրանք այս տարի ոչինչ չսովորեցին, հաջորդ տարի, հավանաբար, ստիպված կլինեն նորից նույն դասարանները գնալ»,-ասում է կինը։

Իսկ այդ ընթացքում Ստեփանակերտի հրապարակում կանգ է առնում ավտոբուսների նոր շարասյունը․․․

885
թեգերը:
Ստեփանակերտ, Փախստական, Արցախյան պատերազմ
Ըստ թեմայի
Արայիկ Հարությունյանի ընտանիքն էլ է Արցախ վերադարձել
Կոչ արցախցիներին` եթե տուն եք կորցրել, դեռ մի վերադարձեք. բնակարանները չեն հերիքում
Արդեն շուրջ 7000 արցախցի է վերադարձել Ղարաբաղ. Սերգեյ Շոյգու
Բերձոր

Բերձորն ու հարևան գյուղերը մնում են հայկական. ինչ ինֆորմացիա ունի քաղաքապետը

462
(Թարմացված է 16:46 01.12.2020)
Քաշաթաղի հյուսիսային հատվածում, որը, ըստ պայմանավորվածության, դեկտեմբերի 1-ից պետք է անցներ Ադրբեջանին, արդեն ադրբեջանական զինված ուժերի ստորաբաժանումներ են տեղակայվել:

ԵՐԵՎԱՆ, 1 դեկտեմբերի – Sputnik. Բերձորցիները չեն շտապում լքել հարազատ քաղաքը: Sputnik Արմենիայի հետ զրույցում տեղեկությունը հայտնեց Բերձորի քաղաքապետ Նարեկ Ալեքսանյանը:

«Մարդիկ մնում են, այս պահին էլ Բերձորում բավականաչափ բերձորցիներ կան: Ընդհանուր առմամբ, ինչ-որ վտանգավոր կամ խուճապային իրավիճակ Բերձորում չկա»,- ասաց նա:

Ալեքսանյանը հայտնեց, որ Քաշաթաղի հյուսիսային հատվածում, որը, ըստ պայմանավորվածության, դեկտեմբերի 1-ից պետք է անցներ Ադրբեջանին, արդեն ադրբեջանական զինված ուժերի ստորաբաժանումներ են տեղակայվել:

Քաղաքապետի տեղեկություններով՝ Քաշաթաղի շրջանի բնակավայրերից Բերձոր քաղաքը, Աղավնո և Սուս գյուղերը շարունակելու են մնալ հայկական:

«Մինչև այս պահը գոնե մեր ունեցած ինֆորմացիան սա է ու հույս ունեմ` չի փոխվի»,- մեր հարցին ի պատասխան ասաց քաղաքապետը՝ հավելելով, որ հայկական կողմն այսօր չի պատրաստվում հեռանալ այդ տարածքից: 

Բերձորի խանութում սուրճն անվճար են տալիս կանխիկ փող չունեցող ռուս խաղաղապահին․ տեսանյութ

Քաղաքապետը շեշտեց, որ իր տեղեկությունները հիմնված են բացառապես իր ու շրջվարչակազմի ղեկավարության ունեցած տվյալների վրա: Հայաստանի ու Արցախի բարձրաստիճան ղեկավարներից, ինչպես ինքն է ասում, տեղեկություններ չի ստանում:

Ինչ վերաբերում է Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի առաջարկին՝ Լաչինը շրջանցող նոր ճանապարհ կառուցելու մասին, Նարեկ Ալեքսանյանը նշեց, որ նոր ճանապարհի մասին որևէ տեղեկություն չունի:

ՌԻԱ Նովոստիին տված հարցազրույցում մեկնաբանելով Լաչինի միջանցքի այլընտրանքային տարբերակի հարցը՝ Հայաստանն ու Ղարաբաղը կապող նոր ճանապարհի կառուցման տարբերակը, հետխորհրդային հետազոտությունների կենտրոնի փորձագետ Ստանիսլավ Պրիտչինն ասել է, որ լեռնային տեղանքում բոլորովին նոր ճանապարհ կառուցելը կլինի ծախսատար և երկար ժամանակ կպահանջի: Բացի այդ, նոր ճանապարհը կլինի շատ ավելի երկար և կպահանջի ռուս խաղաղապահների թվի ավելացում:

ՌԴ նախագահի պաշտոնական կայքում նոյեմբերի 10-ին հրապարակված Ադրբեջանի, Հայաստանի, Ռուսաստանի նախագահների հայտարարության պաշտոնական տեքստում Լաչինին վերաբերող հատվածում բառացիորեն ասված է, որ այն Ադրբեջանին է վերադարձվում մինչև 2020 թվականի դեկտեմբերի 1–ը:

«Լաչինի միջանցքը (5 կմ լայնությամբ), որն ապահովելու է Լեռնային Ղարաբաղի կապը Հայաստանի հետ և միևնույն ժամանակ չի շոշափելու Շուշին, մնում է Ռուսաստանի Դաշնության խաղաղապահ զորակազմի վերահսկողության տակ: Կողմերի համաձայնությամբ առաջիկա երեք տարում կորոշվի Լեռնային Ղարաբաղի և Հայաստանի միջև կապ ապահովող Լաչինի միջանցքով երթևեկության նոր ուղու կառուցման ծրագիրը, որին կհաջորդի այդ երթուղու պահպանման համար ռուսական խաղաղապահ զորակազմի վերաբաշխումը: Ադրբեջանի Հանրապետությունը երաշխավորում է Լաչինի միջանցքով քաղաքացիների, տրանսպորտային միջոցների և բեռների երթևեկության անվտանգությունը երկու ուղղություններով»,- աված է փաստաթղթում:

«Ասել են` կարող եք մնալ». Բերձոր, Աղավնո և Սուս համայնքների ճակատագիրն անհայտ է

Բանն այն է, որ վերոհիշյալ 3 հայկական բնակավայրերն իրենց աշխարհագրական դիրքով տեղավորվում են Լաչինի միջանցքի համար պահպանվող 5 կմ-անոց հատվածում, այսինքն՝ ըստ փաստաթղթի՝ պետք է մնան Ռուսաստանի խաղաղապահ զորակազմի վերահսկողության տակ:

462
թեգերը:
Ադրբեջան, քաղաքապետ, հայեր, Բերձոր
թեմա:
Իրադրությունը Հայաստանում և Արցախում հայտարարության ստորագրումից հետո
Ըստ թեմայի
Բերձորի ուղղությամբ հայկական ուժերը կարևոր բարձունք են գրավել. թշնամին կորուստներ ունի
Հայկական ուժերը ջախջախել են Բերձորի ուղղությամբ գրոհող ադրբեջանական ուժերը և զինտեխնիկան
«Չեմ ուզում 2-րդ անգամ բռնագաղթեմ». Բերձորի բնակիչը պատմում է ռուս խաղաղապահների մասին
Ֆրանսիայի խորհրդարանի անդամները Ծիծեռնակաբերդում. 25 հոկտեմբերի, 2020

«Հայկական հարցը»՝ Ֆրանսիայի ներքին ու արտաքին քաղաքականության ելևէջներում

57
ՌԴ ԱԳՆ ՄՄՀՊԻ միջազգային հետազոտությունների ինստիտուտի առաջատար գիտաշխատող, «Международная аналитика» ամսագրի գլխավոր խմբագիր Սերգեյ Մարկեդոնովը՝ Sputnik Արմենիայի համար։

ԵՐԵՎԱՆ, 1 դեկտեմբերի - Sputnik. Ֆրանսիայի խորհրդարանի վերին պալատը՝ Սենատը, նոյեմբերի 25-ին քվեարկեց չճանաչված Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության անկախության բանաձևի օգտին: Փաստաթղթին կողմ քվեարկեց 305 սենատոր, դեմ միայն մեկ ձայն կար։ Սակայն Ֆրանսիայի արտաքին գործերի նախարարությունը չաջակցեց իշխանության օրենսդիր ճյուղի ներկայացուցիչների նախաձեռնությանը։ Արդեն Սենատի պատերից ներս տեղի ունեցած բանավեճի ընթացքում ԱԳՆ-ի պետքարտուղար Ժան-Բատիստ Լեմուանը հատուկ ընդգծեց, որ իր երկրի դիրքորոշումը՝ որպես ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ, թույլ չի տալիս Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակին վերաբերող կտրուկ շարժումներ անել։

Այդ ելույթը սենատորների դիրքորոշման վրա ազդեցություն չունեցավ։ Սակայն քվեարկությունից հետո Ֆրանսիայի ԱԳՆ-ն պաշտոնական հայտարարություն տարածեց, որում հաստատեց, որ Փարիզի պարտականությունն է աշխատել «Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման շուրջ բանակցությունների միջոցով, մասնավորապես՝ Լեռնային Ղարաբաղի ապագա կարգավիճակի հարցի շուրջ, և այդ բանակցությունների ելքը չի կարող որոշվել նախապես և միակողմանի կարգով»:

Արդյո՞ք դա նշանակում է, որ ֆրանսիացի սենատորների նախաձեռնությունը պարզապես փոթորիկ էր մի բաժակ ջրում։ Եվ եթե ոչ, ի՞նչ հետևանքների այն կարող է հանգեցնել։ Ինչո՞վ է պայմանավորված Ֆրանսիայի հետաքրքությունը կովկասյան խնդիրների նկատմամբ։

«Հայկական հարցը» Ֆրանսիայում․ ներքին և արտաքին քաղաքական համատեքստը

Այս հարցերին պատասխանելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել մի քանի կարևոր հանգամանք։ Առաջին անգամը չէ, որ Ֆրանսիան անդրադառնում է Հայաստանի ու հայերի հետ կապված ինչպես պատմական անցյալի, այնպես էլ արդիական ներկայի թեմաներին։ 1998թ. մայիսի 29-ին այդ երկրի Ազգային ժողովն ընդունեց Օսմանյան կայսրությունում 20-րդ դարասկզբի ողբերգական իրադարձությունները ցեղասպանություն ճանաչելու մասին օրինագիծը: Սենատը նմանատիպ բանաձևին կողմ քվեարկեց 2000 թվականի նոյեմբերին, իսկ 2001 թվականին նախագահ Ժակ Շիրակը ստորագրեց համապատասխան օրենքը:

Ի՞նչ կտա Հայաստանին Արցախի միջազգային ճանաչման վերաբերյալ Ֆրանսիայի Սենատի բանաձևը

2011թ․-ի դեկտեմբերին Հայոց ցեղասպանության ժխտումը քրեականացնող օրինագիծն ընդունվեց Ֆրանսիայի խորհրդարանի Ստորին պալատի, իսկ 2012թ․-ի հունվարի 23-ին՝ Վերին պալատի կողմից: Այս նախաձեռնության հեղինակը Վալերի Բուայեն էր։ Առաջ անցնելով, ասենք, որ հենց նա է կանգնած 2020թ. ղարաբաղյան բանաձևի ակունքներում։

Սակայն Ֆրանսիայի Ազգային ժողովի ավելի քան 70 սենատորներ և 50 պատգամավորներ դիմեցին երկրի Սահմանադրական խորհուրդ՝ ցեղասպանության ժխտումը քրեականացնող օրենքը վերացնելու միջնորդությամբ: Եվ 2014 թ․-ի փետրվարի վերջին Ֆրանսիայի բարձրագույն դատական ատյանը այն ճանաչեց հիմնական օրենքին հակասող։ Այնուամենայնիվ, դրանից հետո էլ այս թեման բազմիցս բարձրացվել և քննարկվել է քաղաքական գործիչների և հասարակական տարբեր ակտիվիստների կողմից։

Ֆրանսիայում 350-500 հազար հայ է ապրում, ու այդ առումով այն աշխարհում երրորդ երկիրն է  Ռուսաստանից և ԱՄՆ-ից հետո։ Առավել խոշոր համայնքները Փարիզում, Լիոնում և Մարսելում են (վերջինում Բուայեն փոխքաղաքապետ էր): Ի թիվս Ֆրանսիայի՝ հայկական արմատներ ունեցող նշանավոր քաղաքացիների, այնպիսի մարդիկ են, ինչպիսիք են ռեժիսոր Անրի Վերնոյը, շանսոնյե Շառլ Ազնավուրը, ֆուտբոլիստներ Յուրի Ջորկաեֆն ու Ալեն Պողոսյանը, քաղաքական գործիչ Պատրիկ Դևեջյանը:

Հայոց պատմության վերաբերյալ սյուժեներ (ներառյալ 20-րդ դարասկզբի ողբերգության հիշատակումը) լայնորեն ներկայացված են ֆրանսիական կինեմատոգրաֆում, գրականության և արվեստի մեջ։ Որպես օրինակ կարելի է բերել թեկուզ Վերնոյի «Մայրիկ» ֆիլմը։

Լոբբիստական կառույցները նույնպես ավանդաբար ակտիվ են (օրինակ` Հայկական հարցի պաշտպանության կոմիտեն, Հայկական սփյուռքի հետազոտությունների կենտրոնը), չնայած, փորձագետների և հրապարակախոսների որոշ գնահատականներով՝ չափազանց շատ են կենտրոնանում պատմական և պատմաիրավական թեմաների, այլ ոչ թե Հայաստանի շահերի առաջմղման արդիական օրակարգի վրա։

Ադրբեջանի ԱԳՆ-ն բողոքի նոտա է հանձնել Ֆրանսիայի դեսպանին ԼՂՀ-ի հետ կապված բանաձևի պատճառով

Այս ամենը, իհարկե, չի նշանակում, որ Ֆրանսիան չի փորձում հարաբերություններ կառուցել Ադրբեջանի հետ։ Այդ երկիրը մնում է Փարիզի կարևորագույն առևտրային գործընկերը Հարավային Կովկասում։ Ադրբեջանին բաժին է ընկնում Կովկասյան տարածաշրջանի երեք երկրների հետ Ֆրանսիայի ընդհանուր ապրանքաշրջանառության ավելի քան 60 տոկոսը։ Ֆրանսիական ուղղությամբ Բաքուն տարիներ շարունակ ձգտում էր ապացուցել, որ որպես գործընկեր ադրբեջանական կողմն ավելի մեծ հետաքրքրություն է ներկայացնում ներկայի և ապագայի առումով, քան՝ անցյալի: Որպես հետևանք՝ որոշակի հիասթափություն ֆրանսիացի սենատորների գործողություններից և Ադրբեջանի կոշտ արձագանքը նոյեմբերյան որոշմանը։

Մինչդեռ ֆրանսիական քաղաքական ակտիվությունը չի բացատրվում միայն հայկական սփյուռքի գործոնով։ Փարիզը Անկարայի ընդդիմախոսն է Միջերկրածովյան ուղղությամբ։ Դա վերաբերում է ինչպես հույն-թուրքական և թուրք-կիպրոսական հարաբերությունների ամբողջ համալիրին, այնպես էլ Լիբիային։ Այս համատեքստում ղարաբաղյան հակամարտությունը, տնտեսագետների լեզվով ասած, «ավելացված արժեք» է հաղորդում Անկարայի և Փարիզի հակասություններին։

Առաջին հայացքից դժվար է ինչ-որ ընդհանրություն գտնել կովկասյան տարածաշրջանի հակամարտության և Ֆրանսիայի ներսում ընթացող կուսակցական-քաղաքական գործընթացների միջև։ Սակայն 2022 թ․-ին երկրում նախագահական ընտրություններ են սպասվում, իսկ դրանց վրա այնպիսի հարցերը, ինչպիսիք են ահաբեկչության դեմ պայքարը, միգրացիոն գործընթացների կարգավորումը, պետության աշխարհիկ բնույթի պահպանման համար պայքարը առաջնահերթ ազդեցությունների թվում են լինելու։

Եվ ահա ղարաբաղյան բանաձևի հարցով զեկուցող սենատոր Բրյունո Ռետայոն հայտարարեց, որ այդ փաստաթուղթը վեր է զանազան կուսակցությունների միջև հակասություններից, քանի որ այն վերաբերում է ոչ թե առանձին հակամարտությանը, այլ ֆրանսիական արժեքներին։ Սենատորն ընդգծեց, որ այն պահից, երբ ղարաբաղյան հակամարտությանը միջամտեց Անկարան, այն դադարեց լինել միայն կովկասյան տարածաշրջանի խնդիր:

Այսօր Թուրքիան դառնում է Փարիզի գրեթե գլխավոր ընդդիմախոսը՝ ժամանակակից հասարակության մեջ կրոնի դերի մասին բանավեճում։ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը փորձում է «ավանդապաշտների» յուրօրինակ պաշտպանի դեր խաղալ՝ ինքն իրեն հակադրելով «անգաղափար պոստմոդեռնիստ» Մակրոնին։ Այս բոլոր գործոնները՝ միասին և առանձին, Ֆրանսիային առաջին պլան են մղում ղարաբաղյան խնդրի քննարկման մեջ։

Ինքնորոշման իրավունքը, իրավակիրառումն ու բացառիկությունը

Բայց արդյո՞ք Սենատի բանաձևը գործնական հետևանքներ կունենա։ Եթե հետևանքներ ասելով նկատի ունենք ինչ-որ բան, որ կփոխի չճանաչված հանրապետության կարգավիճակը, ապա, ամենայն հավանականությամբ, ոչ։ Ցանկացած իրավական ակտ պետք է աջակցություն ստանա իրավակիրառման ուժով։ Այլապես այն այդպես էլ կմնա հռչակագրի մակարդակում: Ակնհայտ է, որ ֆրանսիական քաղաքական դասի համար Լեռնային Ղարաբաղի քննարկումը արժեքավոր է ոչ թե ինքն իրենով, այլ ավելի լայն համատեքստում՝ լինի դա ընտրություններ, թե Թուրքիայի հետ առճակատում։ 

Բայց ներկա պայմաններում Ֆրանսիան պատրաստ չէ լուրջ մասնակցություն ունենալ Հայաստանի և չճանաչված ԼՂՀ-ի ճակատագրի որոշմանը։ Դա ոչ լավ է, ոչ վատ, դա իրականությունն է։ Նույնիսկ եթե Ֆրանսիայի ԱԳՆ դիրքորոշումը հանկարծ փոխվի և այն համաձայնի սենատորների փաստարկների հետ, ապա Լեռնային Ղարաբաղի տեսական ճանաչումը կլինի ավելի շուտ խորհրդանշական քաղաքականության, այլ ոչ թե քաղաքական պրակտիկայի ակտ։ Եվ դա է այդ գործողության սկզբունքային տարբերությունը ԱՄՆ-ի կողմից Կոսովոյի, Ռուսաստանի կողմից՝ Աբխազիայի և Հարավային Օսիայի, իսկ Թուրքիայի կողմից՝ Հյուսիսային Կիպրոսի Թուրքական հանրապեության ճանաչումից։

Նշված բոլոր չորս դեպքերը վկայում են, որ այն երկրները, որոնք ճանաչում են անկախությունը, պատրաստ են երաշխավորել նրանց ազգային ինքնորոշումը, ում իրենք տարբեր պատճառներով և տարբեր հանգամանքների բերումով պատրաստ էին աջակցել: Այո, Սերբիայի նախկին ինքնավար երկրամասը ճանաչվել է մոտ հարյուր պետության կողմից։

Ադրբեջանի խորհրդարանն ուզում է Ֆրանսիային հեռացնել ԵԱՀԿ Մինսկի խմբից

Բայց Կոսվոյի «ինքնուրույնության» համար առանցքայինը ԱՄՆ-ի աջակցությունն է, այլ ոչ թե Կոլումբիայի, Աֆղանստանի կամ Վաշինգտոնի ցանկացած այլ դաշնակցինը, որոնք պատրաստ են համաձայնություն հայտնել նրան, այդ թվում՝ Պրիշտինային աջակցելու եղանակով։ Նույնը վերաբերում է նաև աբխազական-հարավ-օսիական իրավիճակին։ Առանցքային խաղացողներն այստեղ Նիկարագուան կամ Վենեսուելան չեն։ Նրանցից յուրաքանչյուրը, աջակցելով Սուխումին ու Ցխինվալին, ավելի շուտ ցուցադրում է, որ չի ընդունում ամերիկյան քաղաքականությունը և հակառակը, հարգում է բազմաբևեռայնությունը, որի մարմնացումը Ռուսաստանն է, քան որ անմիջականորեն հետաքրքրված է Կովկասով։ Բայց միայն Աբխազիայի և Հարավային Օսիայի ճանաչումը Մոսկվայի կողմից իրապես փոխեց ստատուս-քվոն տարածաշրջանում։

Միևնույն ժամանակ չպետք է թերագնահատել Ֆրանսիայի Սենատի նոյեմբերյան բանաձևը։ Մի երկրում, որը համարվում է արևմտյան մեյնսթրիմի մաս (ՆԱՏՕ-ի անդամ, ԵՄ-ի անդամ, ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի մշտական անդամ), քննարկվում է նախկին խորհրդային ինքնավարություններից մեկի ինքնորոշման հարցը։ Ընդ որում, նախկինում գերիշխող պատկերացումը Կոսովոյի «յուրահատկությունն» էր։ Ինչպես տեսնում ենք, այդ դիսկուրսն աստիճանաբար լղոզվում է։ Մյուս էթնոքաղաքական հակամարտություններն ու դրանց ընթացքում առաջացած դե ֆակտո գոյացությունները, պարզվում է, նույնպես կարող են եզակի լինել և տարբերվել միմյանցից։

Ի դեպ, վերջին ժամանակներս արդիականացել է բանավեճը Հյուսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետության ճանաչմանը պատրաստ երկրների ավելացման հեռանկարների շուրջ։ Այն բանից հետո, երբ 2020թ.-ի հոկտեմբերին Մուսթաֆա Աքընջին (որը հայտնի է Էրդողանի դեմ իր առճակատմամբ և Կիպրոսի հույների հետ բանակցությունների պատրաստակամությամբ) փոխարինեց Անկարայի անկախության և ներկայիս արտաքին քաղաքականության ավելի կոշտ ջատագով Էրսին Թաթարին, իրագործման հնարավորություններն ավելի մեծացան։ Եվ չի բացառվում, որ Փարիզում ինքնորոշման սահմանների և սահմանագծերի շուրջ վեճեր դեռ շատ կլինեն։

57
թեգերը:
Ֆրանսիա, Հայաստան, Արցախ
Ըստ թեմայի
Ֆրանսիայում Արցախի ճանաչման շուրջ գրեթե հանրային կոնսենսուս է ձևավորվել․ Էդվարդ Նալբանդյան
Ֆրանսիայի Սենատն արձանագրել է Ադրբեջանի ու Թուրքիայի իրական քաղաքականությունը. ԱԳՆ
Կարևոր մարդասիրական քայլ էր. Գարեգին Բ–ն ողջունել է Ֆրանսիայի Սենատի ընդունած բանաձևը

«Որ մեզ հետ էլ հաշվի նստեն որպես ազգ»․ Փաշինյանի հրաժարականը պահանջող երիտասարդների երգը

0
ՀՅԴ երիտմիության անդամները դեպի կառավարության շենք քայլերթի ժամանակ կատարեցին ՀՅԴ անդամ, ամերիկահայ Գառնիկ Սարգսյանի հայտնի «Ելեք, հայեր» երգը։

Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հրաժարականը պահանջող երիտասարդները ոչ միայն կոչեր են հնչեցնում, այլև երգում են։ ՀՅԴ երիտմիության անդամները դեպի կառավարության շենք քայլերթի ժամանակ կատարեցին ՀՅԴ անդամ, ամերիկահայ Գառնիկ Սարգսյանի հայտնի «Ելեք, հայեր» երգը։

«Չվախենաք, չվախենաք դուք հայեր,

Անդրանիկի, քաջ Սերոբի հետնորդներ,

Էսօր՝ Արցախ, վաղը՝ Վանը պիտ առնենք,

Որ որպես ազգ մեզ հետ էլ հաշվի նստեն», - երգում են երիտասարդները։

Երգի հեղինակ Գառնիկ Սարգսյանը և իր ընկերները, ոգեշնչված ԱՍԱԼԱ-ի գործողություններից, 1982-ին պայթեցրել էին ԱՄՆ-ի Ֆիլադելֆիա նահանգի թուրքական հյուպատոսությունը՝ այդպիսով աշխարհի ուշադրությունը հրավիրելով Թուրքիայի կողմից Հայոց ցեղասպանության չճանաչման խնդրի վրա։

Նշենք, որ ԼՂ վերաբերյալ եռակողմ հայտարարությունից հետո 16 ընդդիմադիր կուսակցություններ (սկզբում 17-ն էին՝ ներառյալ «Ալյանսը») հանրահավաքներ են անցկացնում վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հրաժարականի պահանջով։

0
թեգերը:
Երիտասարդ, երգ, Հրաժարական, Նիկոլ Փաշինյան
թեմա:
Իրադրությունը Հայաստանում և Արցախում հայտարարության ստորագրումից հետո