Անդրեյ Դեմուրենկոն

Ամենակարևորն այն է, որ Արցախում կողմերին ստիպեն չկրակել. նախկին խաղաղապահ Դեմուրենկո

151
(Թարմացված է 18:25 28.12.2020)
1994 – 1996 թվականներին Անդրեյ Դեմուրենկոն Բոսնիայում և Հերցեգովինայում գլխավորում էր ՄԱԿ–ի խաղաղապահ զորակազմի «Սարաևո» հատվածի շտաբը` միաժամանակ լինելով հարավսլավական այս նախկին հանրապետության մայրաքաղաքում տեղակայված ռուսական ստորաբաժանման հրամանատարը։

Ինչ ռիսկերի են բախվում զինծառայողները խաղաղապահ գործողությունների ժամանակ և ինչ է հարկավոր Լեռնային Ղարաբաղում նոր էսկալացիան կանխելու համար. Sputnik Արմենիայի հետ զրույցում սեփական փորձի իր օրինակով պատմել է ռուս ռազմական փորձագետ, պահեստազորի գնդապետ, քաղաքական գիտությունների թեկնածու Անդրեյ Դեմուրենկոն։

Բոսնիական փորձը

Դեմուրենկոն պատմում է, որ Բոսնիայում և Հերցեգովինայում միջազգային խաղաղապահները երեք հատված ունեին։ Նրանց պատասխանատվության գոտին էր մայրաքաղաքն ու հարակից տարածքները։

-Անդրեյ Վլադիմիրովիչ, ո՞ր երկրներն էին ներառված զորակազմում։

-Մեր ինտերնացիոնալ միավորման մեջ ամենամեծ զորամասը ֆրանսիականն էր։ Հետևաբար, սեկտորի հրամանատարը ևս այդ երկրի ներկայացուցիչ էր։ Ավելին, ֆրանսիացի գեներալը նախկին Հարավսլավիայում ղեկավարում էր բոլոր խաղաղապահներին։ Սարաևոյում Ռուսաստանից ներկա էր երկու գումարտակ, և դա խոշոր միավորում էր համարվում։

Бывший начальник штаба - заместитель командующего миротворческим контингентом ООН в секторе Сараево (Босния и Герцеговина) в 1994-1996 годах Андрей Демуренко
© Photo : provided by Andrey Demurenko
Անդրեյ Դեմուրենկոն

Նման թվաքանակով էին ներկայացված նաև Ուկրաինան, Պակիստանն ու Մեծ Բրիտանիան։ ԱՄՆ–ից վաշտ կար, իսկ Բելգիայից և Հոլանդիայից` հատուկ փոքր ջոկատներ, որոնց կազմում փորձագետներ և հետախույզներ էին։

-Դուք առաջինների՞ց էիք հետխորհրդային ռուսական բանակում, որ միջազգային խաղաղապահ գործողություններում մասնակցության փորձ ձեռք բերեց։

-Ես ռուսական բանակի երրորդ ու վերջին սպան էի Բոսնիայի խաղաղապահ գործողություններում։ Ինձնից առաջ Խորվաթիա–Սերբիա հատվածում հրամանատարը մեր գեներալն էր, որին ՄԱԿ-ի պաշտոնյաները հեռացրին իր առաքելության ավարտից 48 ժամ առաջ:  Դա հատուկ արված վիրավորական քայլ էր։ Հետո ևս մեկ գնդապետ կար` շտաբի ղեկավար էր ծառայում այլ հատվածում։ Իմ դեպքը բացառիկ է նրանով, որ ես եղել և մնացել եմ միակ ռուս սպան, ով ավարտել է օպերատիվ–մարտավարական մակարդակի ամերիկյան ակադեմիան։ Մեր Ֆրունզեի անվան ակադեմիայի նման ակադեմիա կա Կանզաս նահանգում` Ֆորթ Լիվենվորթ բերդամասում։  Այդ պատճառով ինձ ավելի հեշտ էր օտարերկրյա գործընկերներին հասկանալը, նրանք էլ ինձ էին հասկանում։ 

Արցախյան զորավարժարան

Փորձագետը կարծում է, որ Լեռնային Ղարաբաղում խաղաղապահների գործողությունները բացառիկ են նրանով, որ այստեղ ռուս զինծառայողների գործողությունները խաղաղություն պարտադրելու բնույթ չեն կրում։

-Ռուսաստանն Արցախում լայնածավալ խաղաղապահ գործունեություն է իրականացնում։ Ինչի՞ հետ այն կարելի է համեմատել։

-Այստեղ կողմերին ուժով բաժանելու կարիք չկար։ Մի հետաքրքիր դեպք հիշեմ ՆԱՏՕ–ի շտաբներից մեկում մեր գեներալ Ժուրբենկոյի դասախոսություններից։  Նրան հարցրին` ո՞րն է խաղաղապահ ուժերի առաքելությունը հակամարտության գոտում։ Նա շատ պարզ պատասխան տվեց։ Շարասյունը տեղակայվում է թշնամական կողմերի միջև և առաջին, երրորդ, հինգերորդ, յոթերորդ տանկերն իրենց փողերը մի կողմ են ուղղում, իսկ երկրորդ, չորրորդ, վեցերորդը` մյուս` պատրաստ կրակելու։

Բոլորն, իհարկե,  ժպտացին, բայց չվիճեցին. պարզունակ, բայց հուսալի տարբերակ էր։ Խաղաղապահ ուժերը պատրաստ են կրակել յուրաքանչյուր կողմին, որպեսզի ստիպեն նրանց չկրակել։ Արցախում, փառք Աստծո, մեր զինվորականները կրակ բացելու կարիք չունեին, և հույս ունեմ, որ չեն ունենա։ Ի դեպ Մերձդնեստրում դրանից խուսափել չհաջողվեց, իսկ Օսեթիայում և Աբխազիայում հայտնի է, թե ինչով ամեն ինչ ավարտվեց։

-Նման գործողությունների համար ի՞նչը կարող է առիթ դառնալ։

-Սադրիչ միջադեպերը։ Կողմերը կարող են ստիպել զինվորներին պատասխան կրակ բացել։ Հետպատերազմական իրավիճակներում մարդիկ հաճախ չեն կարողանում անմիջապես հանդարտվել։ Մի կողմից խաղաղապահները պետք է ցույց տան, որ չեն նահանջելու և շարունակելու են կատարել իրենց` մարդկանց կյանքն ու անվտանգությունը պահպանելու առաքելությունը, մյուս կողմից` պետք է զենքը ձեռքին զինվոր մնալ, որը պատրաստ է անհրաժեշտության դեպքում կոշտ հակահարված տալ։ Այդ առումով Արցախում բավական պատասխանատու գործողություններ են, որոնք կարող են ավելի երկար տևել, քան նախատեսված հինգ տարին է։

-Կարո՞ղ եք խաղաղապահների պատասխան գործողությունների կոնկրետ օրինակներ բերեք։

-Սարաևոյի մեր  հատվածում ոչ միայն ստանդարտ անցակետեր կային և պարեկներ էին փողոցում գործում, այլև`  հակադիպուկահարային խմբեր։ Նրանց կազմում հատուկ ընտրված մարդիկ էին, որոնք որսում էին պատերազմող կողմերի դիպուկահարներին։ Դիպուկահարները խաղաղ բնակիչների էին սպանում, ինչպես Սերբիայի, այնպես էլ Բոսնիայի կողմից։ Դա սարսափելի էր, չէ՞ որ օրը ցերեկով  մարդիկ սպանվում էին փողոցի մեջտեղում։

Андрей Демуренко
© Photo : provided by Andrey Demurenko
Անդրեյ Դեմուրենկոն

Կրակում էին շինությունների խորքերից` պատուհանից դուրս չգալով։ Նման հրաձիգների չեզոքացման համար ստիպված սեփական դիպուկահարներից բաղկացած հատուկ խումբ ձևավորեցինք։ Գործողություններ էինք հորինում, որոնք թույլ կտային հասկանալ` որտեղից են կրակ բացում և ինչպես այն կասեցնել։ Չեմ ուզում առաջ ընկնել, բայց ակնհայտ է, որ դա է գլխավոր վտանգը։ 

-Նման սցենար կարող է կրկնվել Արցախո՞ւմ։

-Հավանական է, որ դրան դրդեն արտաքին թշնամիները։ Նրանք, որոնց խաղաղությունը ձեռնտու չէ, միշտ ապակայունացման համար առիթ կգտնեն։ Բոսնիայում և՛ բոսնիացիների, և՛ խորվաթների, և՛ սերբերի կողմից վարձկանների ստորաբաժանումներ էին կռվում` հանուն գաղափարի։ Նրանք, որպես կանոն, ընդհանուր հրամանատարության կողմից չէին վերահսկվում։

Հարսանիք Դադիվանքում` ռուս խաղաղապահների օժանդակությամբ

Արցախյան հատվածում ևս չի բացառվում, որ կհայտնվեն ուժեր, որոնք անձամբ կմասնակցեն ապակայունացնող գործողություններին և մարդկանց կդրդեն դրան։ Օրինակ` մարտական թրեյնինգներ անցկացնել, ներքաշել մարդկանց գաղափարային ծուղակի մեջ և թույլ չտալ նրանց հանդարտվել։ Խաղաղապահները նման իրավիճակները կանխելու մեծ փորձ ունեն, հատուկ ստորաբաժանումներ կան։

-Ի՞նչ մեթոդներ են նրանք կիրառում։

-Գրագետ քարոզ և հակաքարոզ։ Խաղաղապահ առաքելությանն իմ մասնակցության ժամանակ յուրաքանչյուր շտաբում հատուկ խմբեր էին գործում, որոնք զբաղվում էին խաղաղապահների վարկաբեկումը կանխելով։ Օրինակ` հեշտ է մարտիկին թալանի մեջ մեղադրել, եթե նրա ձեռքին  մի քանի ժամացույց կա։ Եթե զինվորին մասնագետը դա չհուշի, նա չի էլ մտածի, որ նման մանրուքը կարող է կարող է լուրջ հարված հասցնել ողջ անձնակազմի հեղինակությանը։

Իսկ տեղի բնակիչների հետ գաղափարական աշխատանք էր տարվում նաև ԶԼՄ–ների միջոցով։ Անհրաժեշտ էր շատ նուրբ, գրագետ ձևով շփվել բնակչության հետ, որը չգիտեր` ում լսել, ում հավատալ։ Ինչպես կարող է ընտանիքը, որտեղ դեռ երեկ հարազատ է սպանվել, ընդունել այն միտքը, որ պետք է խաղաղ համագոյակցություն ունենա թշնամական կողմի հետ։ Սպասարկող անձնակազմից մի բոսնիացի կին կար մեզ մոտ, Տիֆա անունով։

Մի օր գալիս եմ, հարցնում` իսկ ո՞ւր է Տիֆան։ Պատասխանում են` ահա հրապարակում պառկած է։ Մյուս կողմից դիպուկահարն էր սպանել։ Այդ դեպքում` ինչպես կարող է նրա ընտանիքը հավատալ, որ կյանքն արդեն կարող է խաղաղ հունով ընթանալ։ Չէ՞ որ նման միջադեպը մարդկանց սրտում սպի է թողնում  առնվազն մի քանի տարի, կամ գուցե և ողջ կյանքում։

Խաղաղապահներն ու բանակը

Դեմուրենկոյի կարծիքով` Արցախում ռուս զինծառայողների կարևորագույն խնդիրներից մեկը խաղաղապահ առաքելությանը վարկաբեկելու փորձերը կանխելն է։ Այլապես մանր միջադեպերը կարող են լոկալ մարտավարական գործողությունների վերածվել և ապակայունացման հանգեցնել սահմանազատման գծի ողջ երկայնքով։

-Արցախում ռուս խաղաղապահներն իրենց գործունեությունն իրականացնում են այն պայմաններում, երբ հակամարտող կողմերը զենքը դեռ վայր չեն դրել և շարունակում են մարտական հերթապահություն իրականացնել դիրքերում...

-Այդպես լինում է չկարգավորված ռազմաքաղաքական իրավիճակում։ Մանրուքներն ամենաթույլ և բարդ օղակն են։  Միշտ, երբ կողմերը մեծ քայլ են անում, հետո ոչ մի կերպ չեն կարողանում լրացուցիչ փոքր քայլեր անել` վերջակետին հասնելու համար։ Բոսնիայում հակամարտության ռազմական փուլն ավարտվեց, երբ կողմերի ուժերը սպառվեցին։ Սերբերը չէին կարողանում ո՛չ վերցնել Սարաևոն, ո՛չ նահանջել։ Եվ այդ ժամանակ թշնամական կողմերի իշխանությունները ծանր և հրաձգային զենքի հանձնում կազմակերպեցին։

Бывший начальник штаба - заместитель командующего миротворческим контингентом ООН в секторе Сараево (Босния и Герцеговина) в 1994-1996 годах Андрей Демуренко
© Photo : provided by Andrey Demurenko
Անդրեյ Դեմուրենկոն

Հավաքեցին և անվտանգության աշխատակիցներ կանգնեցրին։ Բայց մեկուկես տարի անց քիչ–քիչ սկսեցին այդ ամենը թալանել ու աչք փակել դրա վրա։ Դա ոչ թե զինվորականների, այլ քաղաքական գործիչների և մյուսների ձեռքի գործն է, ովքեր նրանց կողքն են պտտվում։ Եթե չեք կարող, ապա փոխանցեք լիազորությունները զինվորականներին, նրանք կկարողանան ամեն ինչ ավարտին հասցնել։

-Ռուսաստանի համար որքանո՞վ է կարևոր Լեռնային Ղարաբաղում զինվորական անձնակազմի ներկայությունը։

-Պետք չէ չափազանցնել դրա հնարավորությունները։ Թվաքանակով այն բրիգադ է։ Այսինքն` ռազմական լեզվով ասած, ոչ թե օպերատիվ, այլ մարտավարական մակարդակ է։  Պատասխանատվության գոտի է ուղարկվել հասկանալի թվաքանակ` պատերազմը կանգնեցնելու համար։ Ցանկացած ԶՈւ–ի համար շատ կարևոր մի փաստարկ կա` նույնիսկ խաղաղապահ գործողությունները, որոնց զինվորականները փոքր-ինչ թերահավատորեն են վերաբերվում, վարժանք են զորքի համար։ Եթե ավազի կամ ձյան մեջ մեքենան կես տարով խրվի` տեղից չի շարժվի։

Վաղարշակ Հարությունյանն այցելել է ՊՆ խաղաղապահ ուժերի բրիգադ

Այդպես է նաև բանակում։ Եթե այն ոչինչ չի անում, այլ միայն ձյունն է մաքրում վարժանքների համար նախատեսված հրապարակից և դարպասները ներկում, ապա դա բանակ չէ։ Այդ պատճառով մշտապես պետք է լավ պատրաստության մեջ լինել։ Թեկուզ և դրանք իսկական մարտական գործողություններ չեն և հմտություններդ կիրառելու քիչ շանսեր կան, այնուամենայնիվ խաղաղապահությունը ռազմական գործունեություն է, որը թույլ չի տալիս թուլանալ։ Ամերիկացիները, օրինակ, մշտապես ոչ մարտական կամ ոչ ստանդարտ գործողություններ են իրականացնում, որոնց միջոցով  վարժեցնում են սեփական անձնակազմին։

151
թեգերը:
Ադրբեջան, Ռուսաստան, Լեռնային Ղարաբաղ, Արցախ, խաղաղապահ
թեմա:
Խաղաղապահներն Արցախում (110)
Ըստ թեմայի
Արցախում խաղաղապահների համար բլոկային-մոդուլային քաղաք է կառուցվել
Ռուս խաղաղապահները դիմում են ստացել 540 անհետ կորած հայ զինծառայողի մասին
Արցախում 537 անհետ կորած զինծառայողի գտնելու համար դիմել են ռուս խաղաղապահներին
Ալեքսանդր Կնյազև

Ադրբեջանը ստացավ Արցախի մեծ մասը, բայց կորցրեց ինքնիշխանությունը. Կնյազև

840
Ռուս փորձագետի կարծիքով՝ Ադրբեջանում իր ռազմական ներկայությամբ Էրդողանը նպատակուղղված ձգտում է շրջապատել Իրանը՝ ԱՄՆ-ին և Մեծ Բրիտանիային ապացուցելով, թե ինքը որքան օգտակար է Թեհրանի հետ առճակատման հարցում:

Լեռնային Ղարաբաղում պատերազմից հետո Հարավային Կովկասի տարածաշրջանը հետաքրքիր փոխակերպությունների է ենթարկվում։ Ադրբեջանում Թուրքիայի ռազմական ներկայության աճը Բաքվի համար զգալիորեն նվազեցնում է խուսանավելու հնարավորությունը, մյուս կողմից էլ աստիճանաբար ուրվագծվում են թուրքական «խեղդօղակի» աշխարհաքաղաքական մոտիվները։ Այս և բազմաթիվ այլ գործընթացների մասին Sputnik Արմենիայի թղթակից Աշոտ Սաֆարյանը զրուցել է Կենտրոնական Ասիայի և Միջին Արևելքի գծով հայտնի փորձագետ Ալեքսանդր Կնյազևի հետ։

-Արցախյան պատերազմից հետո թուրք-ադրբեջանական տանդեմի հարձակումների թիրախ դարձավ Իրանը, ինչի վկայությունն են Բաքվի զորահանդեսի ժամանակ Էրդողանի հնչեցրած խոսքերը․․․ Ի՞նչ երկարաժամկետ նպատակներ են հետապնդում Անկարան ու Բաքուն` փաստացի տարածքային պահանջներ ներկայացնելով Իրանի Իսլամական Հանրապետությանը։

-Այն, ինչ Էրդողանն ասում էր Բաքվում, պետք է գնահատել որպես մարտահրավեր ոչ միայն Իրանին, այլև Ռուսաստանին, Չինաստանին և մյուս բոլոր երկրներին, որոնց քաղաքականությունը հակասության մեջ է ԱՄՆ-ի ու Մեծ Բրիտանիայի հետ։

Կատարում Թուրքիայի ռազմակայանները կարող են սպառնալ Իրանի դիրքերին Պարսից ծոցում, հիմա Էրդողանը նպատակուղղված ձգտում է շրջապատել Իրանը` Իսլամական Հանրապետության հետ հակամարտության հարցում իր օգտակարությունն ապացուցելով ԱՄՆ-ին ու Մեծ Բրիտանիային։ Ի հեճուկս Էրդողանի հակաամերիկյան և հակաեվրոպական հռետորաբանության՝ բնության մեջ այնպիսի թուրքական քաղաքական ուժ չկա, որը կհրաժարվի արևմտյան հովանուց։

Անսասան է թվում, օրինակ, Թուրքիայի անդամակցությունը ՆԱՏՕ-ին։ Ամերիկյան կոնգրեսում որոշակի հակաթուրքական ակտիվությունը, ինչպես նաև Ջոզեֆ Բայդենի մի շարք նախընտրական հայտարարությունները մարտավարական բնույթ ունեն և չեն կարող նշանակել, որ ԱՄՆ-ն հրաժարվում է Անկարայի հետ դաշնակցային հարաբերություններից, որի շրջանակում վերջինիս գործողություններին բավականին մեծ ազատություն է տրված։

Այս երևույթը պատմական բնույթ ունի, հարյուրամյակներ շարունակ Թուրքիան իր շահերը համատեղել է արևմտյան տերությունների տարածաշրջանային կամակատարի գործառույթի հետ, և Ռեջեփ Էրդողանի յուրահատուկ արտաքին քաղաքական պահվածքը հազիվ թե այդ դիսպոզիցիայի արմատական փոփոխության հիմք հանդիսանա։

Չի կարելի չնկատել, որ Վաշինգտոնն ու Լոնդոնը ուղղակի կամ անուղղակի կերպով աջակցում են Էրդողանի բոլոր զավթողական ձգտումներին Ադրբեջանում, Հունաստանում, Լիբիայում, Ղրիմի պատկանելության հարցում, Լեռնային Ղարաբաղում։

Ռուսաստանի նկատմամբ, օրինակ, ստեղծվել է այսպես կոչված «Ղրիմյան հարթակը», որն ակնհայտ է փորձ է Ղրիմի շուրջ իրավիճակը միջազգայնացնելու համար՝ Ռուսաստանի վրա ճնշում գործադրելու նպատակով։ ԱՄՆ-ի և Մեծ Բրիտանիայի անտարբեր դիրքորոշման պարագայում Թուրքիան հակամարտության մեջ է մտնում է անգամ ՆԱՏՕ-ի դաշնակիցների՝ Հունաստանի և Ֆրանսիայի հետ։

Ինչ վերաբերում է Էրդողանի «Մեծ Թուրանի» ծրագրին, ապա դրա մեջ ներառված են շատ երկրների տարածքներ, ընդ որում՝ ոչ միայն թյուրք ժողովուրդներով բնակեցված` ռուսական Ղրիմն ու Սիբիրը, մոլդովական Գագաուզիան, Միջին Արևելքի տարածքները, չինական Սինցզյանը և հեռավոր Մյանման, Աֆղանստանը, Պակիստանը, աֆրիկյան երկրները։ Իհարկե, այս համատեքստում Անկարայի ուշադրությունից դուրս չեն մնացել նաև իրանի թյուրքալեզու էթնոսները։

Էրդողանի անդրադարձը Իրանի տարածքներին առայժմ պետք է դիտարկել որպես ուղերձներ. Անկարան դեռ պատրաստ չէ Իսլամական Հանրապետության հետ ուղիղ հակամարտության մեջ մտնել՝ ուժերը չեն հերիքի, բայց դա ազդանշան է թյուրք ազգայնականներին, առաջին հերթին՝ բուն Թուրքիայում, իհարկե Ադրբեջանում, որոշ չափով՝ Իրանում։

Միայն թե պետք է հաշվի առնել նաև Իրանում էթնիկ ադրբեջանցիների նշանակությունը․ մի քանի տարի առաջ, քննարկելով Բաքվի ազգայնականների կոչերը իրանական Ադրբեջանի միավորման մասին, իրանի ադրբեջանցիներից մեկը կատակեց․ «Կարելի է միացնել միայն փոքրը մեծին»։ Եթե Ադրբեջանի Հանրապետությունում ադրբեջանցիների թիվը մոտ 8 միլիոն է, իսկ Իրանում 20 միլիոնից ոչ պակաս, ապա ո՞րը ում պետք է միացնել։ Ի դեպ, Իրանում բավական տարածված է «Բաքվի Հանրապետություն» հասկացության կիրառումը, քանի որ Իրանում ամբողջ երկու օստան՝ նահանգ կա` Արևելյան Ադրբեջան և Արևմտյան Ադրբեջան։

-Իսկ ի՞նչ գործառույթներ են հատկացված Ադրբեջանին Թուրքիայի զավթողական ծրագրերում։

-Բաքվին այս ամբողջ հակաիրանական «մեծ խաղում» շախմատային մանր ֆիգուրի դեր է տրվել։ Հազիվ թե կարելի է խոսել ինչ-որ տանդեմի մասին, տանդեմն այնուամենայնիվ մասնակիցների հավասարազորություն է ենթադրում։ Ադրբեջանը վերջնականապես հաստատել է իր ընտրությունը Թուրքիայի օգտին և իր ինքնիշխանության կորուստը։

Ժամանակին ես Աֆղանստանը «եվրասիական քաղաքականության կոնտրապունկտ» էի անվանել, այդ արտահայտությունը վաղուց արդեն կիրառելի է նաև Մերձավոր Արևելքի տարածաշրջանի համար, հիմա նման դերի է հավակնում նաև Ադրբեջանը։ Թուրքական ղեկավարման տակ գտնվելով` Բաքուն ավելի շատ է ստիպված լինելու հաշվի նստել Ռուսաստանի և նրա ռազմական ներկայության հետ դե յուրե նրա տարածքում Իրանի հետ։

Բացի այդ, իրանա-ադրբեջանական հարաբերությունները բարդացնելու կարևոր շարժառիթը, դրանց լուրջ գրգռիչը ես կհամարեի անցած պատերազմին Բաքվի կողմից Թել Ավիվի մասնակցությունը, չի կարելի մոռանալ Իրանի ու Իսրայելի հակամարտության մասին, և դա միայն Ադրբեջան ուղղվող իսրայելական ռազմական մատակարարումները չեն: Հարցը շատ ավելի բարդ է։

Այս համատեքստում որպես թուրքական և ադրբեջանական տրանսպորտային քաղաքականության որոշակի հաջողություն կարելի է դիտարկել, օրինակ, Լեռնային Ղարաբաղի վերջին հակամարտության հետևանքով Ադրբեջանի և Նախիջևանի միջև միջանցք ստեղծելու ներկայիս որոշումը։ Բայց այդ միջանցքը վերահսկվում է ՌԴ ԱԴԾ ռուսական սահմանապահ զորքերի կողմից, և դրա շահագործումը ցանկացած պահի կարող է լուրջ կասկածի ենթարկվել։

Իրական քաղաքականությունը միշտ հիմնված է կոնկրետ շահերի վրա, որոնք պարտադիր չէ` համընկնեն կնքվող պայմանագրերի և համաձայնագրերի հետ, ո՛չ լավ է, ո՛չ վատ, դա պարզապես մեր իրականությունն է: Իսկ այս իրականության մեջ ո՛չ ռուսական կողմը, ո՛չ իրանականը շահագրգռված չեն Ադրբեջանի ու Թուրքիայի տարածքների միջև ուղիղ կապի գործունեությամբ։

Կարելի է մտածել նման միջանցքի գոյության հարցում Չինաստանի շահի մասին, բայց չի բացառվում, որ դրա գործարկման համար բազմաթիվ խոչընդոտներ ի հայտ գան։ Եվ Լեռնային Ղարաբաղի վերաբերյալ համաձայնագրի այդ կետը լիարժեքորեն կարող է և չիրականացվել։ Հաշվի առնելով նաև այս տարածաշրջանում պահպանվող ընդհանուր անորոշությունը։

Միաժամանակ, ադրբեջանա-թուրքական դաշինքում հակաիրանական դիսկուրսը կշարունակվի, ինչը, ի լրումն արդեն վաղուց գոյություն ունեցող հակասությունների, չեզոքացնում է շատ դրական տարածաշրջանային նախաձեռնություններ։ Բնական է, որ այս իրավիճակը մշտապես հրահրելու է տարածաշրջանում հակամարտության բարձր աստիճան և առաջին հերթին հենց Ադրբեջանի նկատմամբ ։

-Հայաստանում չեն բացառում Արցախում նոր պատերազմի հեռանկարը․․․ Ի՞նչը կարող է հանգեցնել այդ սցենարին։

- Ինձ արդեն քիչ հավանական է թվում նախկին տեսքով պատերազմը, երբ Արցախի ու Հայաստանի ուժերը ռազմական բախման են գնում Ադրբեջանի դեմ, որին աջակցում է Թուրքիան՝ Իսրայելի մասնակցությամբ և ԱՄՆ-ի ու Մեծ Բրիտանիայի լուռ թողտվությամբ։ Թուրքիայի ներգրավումը և ռուսական ներկայությունը, իրանական գործոնը՝ այս ամենը հակամարտությունը դարձնում են Բաքվի և Երևանի միջև հակամարտության սահմաններից դուրս շատ հեռուն գնացող երևույթ: Այս հակամարտությունը նախկինում էլ միագիծ չէր, բայց հիմա այն բարդանում է, դրանում չափազանց մեծ թվով հետաքրքրված կողմերի շահեր կան։

-Կարո՞ղ ենք պնդել, որ Հայաստանն Արցախում պարտության դատապարտված կլինի` հաշվի առնելով Թուրքիայի և նրա հետևում կանգնածների ակտիվ մասնակցությունը։

-Պատմությունը միշտ էլ օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների համակցություն է, ուստի դատապարտված լինելու մասին կարելի է խոսել միայն պատերազմի սկզբի կոնկրետ իրավիճակի վերաբերյալ։ Այո, սուբյեկտիվ գործոնները՝ 2020թ․-ի հոկտեմբերի դրությամբ ռազմական ներուժների վիճակը, Բաքվի և Անկարայի մտադրությունները, ՀՀ գործող իշխանության դրությունը և մի շարք այլ գործոններ Հայաստանի օգտին չէին։ Բայց այդ համադրությունը, ճշգրիտ գիտությունների լեզվով ասած, փոփոխական մեծություն է։

840
թեգերը:
Ալեքսանդր Կնյազև, Պատերազմ, Արցախ, Իրանի Իսլամական Հանրապետություն, Թուրքիա, Ադրբեջան, Հայաստան
Ըստ թեմայի
Ստացվում է` Թուրքիայի հետախուզական կենտրոն Արցախում. Վրթանեսյանը` համատեղ կենտրոնի մասին
Թուրքիան «ճերմակ ձի հեծած» պետք է մուտք գործեր Արցախ, կամ ԱՄՆ-ի ձախողումը տարածաշրջանում
Չավուշօղլուն խոսել է ՀՀ–Ադրբեջան և ՀՀ–Թուրքիա հարաբերությունների կարգավորման մասին
Ռոման Ֆեդին

Նրա հետ նաև ես եմ զոհվել և մեր չծնված երեխան. Հայաստանում զոհված օդաչուի կնոջ պատմությունը

3542
(Թարմացված է 10:48 26.12.2020)
Յուլյա Ֆեդինան Ռոման Ֆեդինի կինն է. նա ադրբեջանական ԶՈւ-ի կողմի խոցված ռուսական Մի-24 ուղղաթիռի օդաչուներից էր։ Յուլյան Sputnik Արմենիայի հետ զրույցում պատմում է ամուսնու և այդ ողբերգական օրվա մասին։

Լաուրա Սարգսյան, Sputnik Արմենիա

Նոյեմբերի 9-ին Հայաստանի երկնքում  տեղի ունեցած ողբերգությունը, երբ Ադրբեջանի ԶՈւ-ն խոցեց ռուսական Մի-24 ուղղաթիռը, Յուլյա Ֆեդինայից խլեց նախ ամուսնուն, ապա՝ դեռ չծնված երեխային։ Յուլյան կարծում է, որ այդ երեկո Ռոմանի փոխարեն ինքն է զոհվել։

Չնայած այդ ծանր փորձությանը՝ նա այնուամենայնիվ իր մեջ ուժ գտնում է կյանքը շարունակելու համար։ Sputnik Արմենիայի հետ զրույցում Յուլյան խոստովանում է, որ իրեն խորթ է դարձել քաղաքացիական կյանքը և հնարավոր է՝ հետագայում կյանքը բանակի հետ կապի։

Погибший техник сбитого Азербайджаном вертолета 24-летний Роман Федина с супругой Юлией
© Photo : provided by Yulia Fedina
Ռոման Ֆեդինը կնոջ` Յուլյա Ֆեդինայի հետ

Յուլյան և Ռոմանը ամուսնացել էին 2.5 տարի առաջ, ամուսնությունից մեկ ամիս անց տեղափոխվել էին Հայաստան։ Ֆեդինը Ն․Ե․Ժուկովսկու և Յ․Ա․Գագարինի անվան ռազմաօդային ակադեմիան ավարտելուց անմիջապես հետո ուղարկեցին ծառայելու Հայաստանում։ Զույգի ամենասիրելի վայրը Ջերմուկն էր։ Ծրագրել էին ձմռանը նորից այցելել այդ քաղաք, բայց չհասցրին...

Առանց երկար հրաժեշտի...

Յուլյան ու Ռոմանը վերջին անգամ իրար տեսել են ողբերգության նախորդ օրը` կիրակի երեկոյան, նոյեմբերի 8-ին։ Ֆեդինին, ինչպես և մյուսներին, կանչել էին ծառայության։

 «Նա արագ հավաքվեց, ես թերմոսի մեջ թեյ լցրի նրա համար, միշտ իր հետ վերցնում էր։ Ամեն ինչ խառն էր, պետք էր մեկ ժամվա ընթացքում ներկայանալ շարք։ Նա գնաց, ես ճանապարհեցի, ինչպես միշտ։ Երկար հրաժեշտ չի եղել, մենք գրկախառնվեցինք, համբուրեցինք, ու նա գնաց»,- հիշում է Յուլյան։

Ռոմանը կնոջը զանգեց երկուշաբթի` նոյեմբերի 9-ին, հայտնեց, որ աշխատանքի վայրում կմնա, բայց գուցե երեկոյան տուն մտնի՝ լոգանք ընդունելու, հագուստը փոխելու և որոշ իրեր վերցնելու համար։ Յուլյան հավաքեց նրա պայուսակը։ Նույն օրը առավոտյան Յուլյան բժշկի էր գնացել և իմացել, որ հղի է։ Նախ լավ նորությունը հայտնեց ամուսնուն։ Այն երկար սպասված էր, քանի որ նրանք վաղուց էին երեխաներ ուզում։

Այդ օրը Յուլյան և Ռոման հեռախոսով գրեթե չեն խոսել, քանի որ Ռոման ժամանակ չուներ, բայց օրվա ընթացքում հաղորդագրություններ են իրար ուղարկել։

Զոհվելուց երկու ժամ առաջ նա ասել էր, որ ամեն ինչ կարգին է, որպեսզի Յուլյան չանհանգստանա։ Երիտասարդ կինը խոստովանում է, որ իրեն առավոտից տանջում էր տագնապի զգացողությունը, գլխում զանազան մտքեր էին գլխում պտտվում։ Նախկինում նա նման բան չէր զգացել։

«Ես նրան զոհվելուց մեկ ժամ առաջ գրեցի, պատասխանեց՝ «արևս (նա ինձ միշտ այդպես էր անվանում), մի հուզվիր, մենք նստած ենք, ոչ մի թռիչք չի նախատեսվում»։ Ես ասացի, որ կարոտել եմ, ախր մենք 24 ժամ չէինք հանդիպել։ Հետո sms-ներ էի գրում, դրանք հասնում էին, բայց Ռոման արդեն չէր պատասխանում»,-պատմում է Յուլյան։

Погибший техник сбитого Азербайджаном вертолета 24-летний Роман Федина с супругой Юлией
© Photo : provided by Yulia Fedina
Ռոման Ֆեդինը կնոջ` Յուլյա Ֆեդինայի հետ

Մի-24-ի խոցումից 15 րոպե առաջ Յուլյան նորից գրեց ամուսնուն, բայց հաղորդագրություններն արդեն չէին հասնում։ Ֆեդինան հասկացավ, որ թռիչքն իրականցվել է։

Ֆեյք չէ, այլ իրականություն...

Մոտ կես ժամ անց Telegram-ի ալիքներից մեկում Յուլյան նորություն տեսավ, որ ռուսական ուղղաթիռ է խոցվել։ Նա սկսեց ցնցվել, լաց լինել։ Ընտանիքի բարեկամը փորձեց հանգստացնել նրան, ասել, որ դա հերթական ապատեղեկատվությունն է։

«Նա դուրս եկավ, երկար խոսում էր հեռախոսով, երբ ներս մտավ, տեսքից երևում էր, որ ինչ-որ բան է եղել։ Ես հարցրի՝ ի՞նչ է եղել, որտե՞ղ է Ռոման։ Ասաց, որ ոչինչ չգիտի, չնայած արդեն գիտեր։ Բայց քանի որ անձնակազմի անդամներից մեկը ողջ էր մնացել, ոչ ոք չգիտեր, թե նրանից ով է զոհվել»,-պատմում է Յուլյան։

Погибший техник сбитого Азербайджаном вертолета 24-летний Роман Федина
© Photo : provided by Yulia Fedina
Ռոման Ֆեդին

Ռոմայի ընկերը զորամաս էր գնում, Յուլյան նրան իրերով և ուտելիքով պայուսակ տվեց, որը պատրաստել էր Ռոմայի համար։ Սակայն նա պայուսակը չտարավ, թողեց շքամուտքում։ Իր տեղը չգտնելով` Յուլյան զանգահարեց Ռոմանի ծառայակցին։ Սակայն նա էլ ոչինչ չհայտնեց, ասելով` որ ամեն բան կարգին է և որ հետ կզանգի։

Յուլյային զանգահարեց մայրն ու ասաց, որ լուրերով հայտնում են, թե Մի-24-են խոցել։ Չգիտես ինչպես, բայց Յուլյան գլխի ընկավ, որ ամուսինը զոհվել է։ Դրանից հետո կատարվածը աղոտ է հիշում։

«Հիշում եմ, որ շատ վատ էի։ Այդ պահին ոչ թե նա զոհվեց, այլ ես և այն ամենը, ինչ կար իմ մեջ»,-ասաց Յուլյան։

Հետո հրաժեշտն էր ռազմակայանում, Ռոմայի հուղարկավորությունը Սմոլենսկում, որտեղ ապրում են նրա ծնողները։

Օրգանիզմը չդիմացավ

Վթարից մեկ շաբաթ անց նոր ողբերգություն պատահեց՝ Յուլյան կորցրեց երեխային։ Խոստովանում է` ամեն կերպ փորձում էր պահպանել Ռոմայի մասնիկը, բայց օրգանիզմը չդիմացավ։

«Վստահ էի, որ երեխան Ռոմային նման կլիներ։ Բայց չստացվեց, երևի ինչ-որ մեկն այդպես որոշեց մեր փոխարեն»,-ասում է Յուլյան։

Այսօր Յուլյան փորձում է քիչ–քիչ կյանք վերադառնալ։ Հոգեբանական օգնություն է ստանում բարձր որակավորմամբ մասնագետից, Վորոնեժում։ Դա նրան օգնում է հաղթահարել խնդիրներն ու բարդությունները։

Յուլյան աշխատանքի առաջարկ է ստացել այն բուհից, որտեղ սովորել է Ռոման։ Հավանաբար կընդունի․հիմա զինվորական կյանքը նրան ավելի մոտ է, ուրիշ բան առայժմ չի պատկերացնում։ Բացի այդ, Յուլյային թվում է, որ այդպես ավելի մոտ կլինի Ռոմային։

Նոյեմբերի 9-ին զոհված օդաչուի կինը եկել է Հայաստան, բայց ուղղաթիռի կործանման վայր այցելել չի համարձակվել։ Նախատեսում է հաջորդ անգամ Հայաստան գալ ամուսնու ծնողների հետ և ցույց տալ նրանց այն վայրերը, որտեղ իրենք իսկապես երջանիկ են եղել։

Ադրբեջանի կողմից խոցված ռուսական ուղղաթիռի անձնակազմի պատվին հուշարձան կտեղադրվի

Գյումրիում ռուսական ռազմակայանի շարասյանն ուղեկցող ուղղաթիռն Ադրբեջանի ԶՈւ-ի կողմից խոցվել է նոյեմբերի 9-ին։ Զոհվել էին անձնակազմի երկու անդամ՝ Յուրի Իշչուկը և Ռոման Ֆեդինը, իսկ Վլադիսլավ Գրյազինը տեղափոխվել էր հիվանդանոց։ Այդ միջադեպից հետո ստորագրվեց Լեռնային Ղարաբաղում հրադադարի մասին համաձայնագիրը։ Ողբերգության վայրում հուշարձան կկանգնեցվի։

3542
թեգերը:
ուղղաթիռ, Կին, Զոհ, ռուս, Օդաչու
Ըստ թեմայի
Ռուսական Մի-24 ուղղաթիռի կործանման վայրը շրջափակված է․ բացառիկ կադրեր
Ղարաբաղում խաղաղապահ առաքելության ժամանակ ռազմական ուղղաթիռներ կգործարկվեն
Մերկասառույց

10 մեքենաներ արգելափակվել էին ձյան մեջ․ փրկարարներն օգնություն են ցուցաբերել

0
(Թարմացված է 00:04 26.01.2021)
Արգելափակված մեքենաները եղել են Գեղարքունիքի, Արագածոտնի և Կոտայքի մարզերում։

ԵՐԵՎԱՆ, 26 հունվարի – Sputnik. Վերջին մեկ օրվա ընթացքում փրկարարները հանրապետության տարբեր հատվածներում արգելափակումից մեքենաներ են դուրս բերել։ Տեղեկությունը հայտնում է ԱԻՆ մամուլի ծառայությունը։

«Հունվարի 24-ից 25-ն ԱԻՆ ՓԾ ճգնաժամային կառավարման ազգային կենտրոնում 10 ահազանգ է ստացվել հանրապետության տարբեր տարածքներում ձյան մեջ արգելափակված ավտոմեքենաների վերաբերյալ»,- նշված է հաղորդագրության մեջ։

Մասնավորապես, արգելափակված մեքենաները եղել են Գեղարքունիքի մարզի Գավառ, Վարդենիս, Վայոց ձորի մարզի Ջերմուկ, Արագածոտնի մարզի Ապարան քաղաքներում, Ջամշլու գյուղում, Կոտայքի մարզի Գեղարդ գյուղում, Ալագյազ-Վարդաբլուր ավտոճանապարհին։

Դեպքի վայր ժամանած փրկարարներն արգելափակումից դուրս են բերել 10 ավտոմեքենա։ 9 քաղաքացու ցուցաբերվել է համապատասխան օգնություն։

0
թեգերը:
ավտոմեքենա, ձյուն, Ճանապարհ
թեմա:
Վթար, պատահար, սպանություն, գողություն
Ըստ թեմայի
Գորիս-Տաթև ճանապարհը բքի պատճառով փակ է
Մի քանի օր շարունակ ձյուն չի տեղա. եղանակի տեսություն
Առատ ձյուն, ավտոերթ, դատ, հերոս-եղբայրներ. շաբաթվա տպավորիչ լուսանկարները