ՀՀ նախագահ Արմեն Սարգսյան

Կորոնավիրուսի տված դասը, վարչապետն ու Մոսկվան. ինչպես է պարտավոր մտածել Հայաստանի նախագահը

1813
(Թարմացված է 10:01 26.05.2020)
ՀՀ նախագահ Արմեն Սարգսյանը Sputnik Արմենիային տված հարցազրույցում խոսել է կորոնավիրուսի մարտահրավերների, նախագահի ինստիտուտի, Հայաստանի ներքին ու արտաքին քաղաքականության և այլ կարևոր հարցերի մասին։

Պարո՛ն Նախագահ, թույլ տվեք սկսել ամենացավոտ հարցից՝ կորոնավիրուսի համավարակից։ Ի՞նչ եք մտածում աշխարհում տիրող արտակարգ իրավիճակի մասին։ Ինչպե՞ս կարող է այն անդրադառնալ Հայաստանի և ԵԱՏՄ երկրների վրա։

–Այս իրավիճակի յուրահատկությունը ոչ թե հենց վիրուսի բնույթն է, այլ պայմանները, որոնցում այն զարգանում է։ Աշխարհը շատ ավելի շարժուն է դարձել, անկանխատեսելի, վիրտուալ, փոփոխություններ են տեղի ունենում մարդու կենսագործունեության բոլոր ոլորտներում՝ քաղաքականությունից մինչև սովորական մարդկային հարաբերություններ։ Կորոնավիրուսը, կարելի է ասել, միայն արագացրել է այդ փոխակերպումները, բայց չի ազդել դրանց բնույթի և բովանդակության վրա։ Այդ առումով` կորոնավիրուսն աշխարհում տեղի ունեցող խորը փոփոխությունների հետևանքն է, ոչ թե պատճառը։ Հենց դրա համար էլ անհրաժեշտ է առաջին հերթին դիտարկել այն միտումները, որոնք սկսվել են վիրուսից դեռ շատ առաջ։

Ինչպիսին կլինի աշխարհը կորոնավիրուսից հետո. Արմեն Սարգսյանի պատասխանը

Այժմ բոլոր մակարդակներում քննարկվում է, թե ինչպիսին կլինի հետկորոնավիրուսային աշխարհը։ Արդեն իսկ ակնհայտ է դրա բացասական ազդեցությունը համաշխարհային տնտեսության վրա և շարունակական հետընթացի շրջանը։ Սակայն, իմ կարծիքով, համավարակը մի շարք ավելի խորը հետևանքներ ունի։ Նախևառաջ` համաշխարհային հանրությունը գիտակցեց իր խոցելիությունը գլոբալ մարտահրավերների բախվելիս, որոնք, ի դեպ, քվանտային բնույթ ունեն։ Երկրորդը` պետությունն ու հանրությունը զգացին, թե ոքան կարևոր է ներդրում անել հենց գիտության և առողջապահության ոլորտներում. դրանք կարող են միլիոնավոր կյանքեր փրկել։

Президент Армен Саркисян дает интервью на свежем воздухе
© Photo / official site of the President of RA.
ՀՀ նախագահ Արմեն Սարգսյան

Ինչ վերաբերում է ԵԱՏՄ-ին, ապա կարելի է նկատել, որ յուրաքանչյուր երկիր պայքարի իր տարբերակն է ընտրել։ Ուստի հետևանքները նույնպես տարբեր կլինեն։ Ընդհանուր առմամբ` հույս ունեմ, որ այս ճգնաժամը մի տեսակ դրդող ուժ կհանդիսանա առաջին հերթին գիտական-առողջապահական ոլորտի ինտեգրացիայի համար։ Արմատական փոփոխություններ են սպասվում աշխատանքի ոլորտում, որն ամենախոցելիներից մեկը դարձավ համավարակի պայմաններում։ Բարձր որակավորում ունեցող կադրերի անհրաժեշտությունը նաև կրթական քաղաքականության վերանայման անհրաժեշտություն կառաջացնի։

Պետք է լուծենք այս կարևորագույն խնդիրները, իսկ դա ենթադրում է համագործակցության ակտիվացում երեք ուղղություններով` գիտություն, կրթություն, աշխատանքի ոլորտ։ Սիներգիական էֆեկտը, որին կարելի է հասնել այս ոլորտներում ԵԱՏՄ պետությունների կարողությունները միավորելու շնորհիվ, թույլ կտա առաջընթաց գրանցել խնդիրների լուծման հարցում։

Հնարավոր է, որ առողջապահության գլոբալ ճգնաժամն առանցքային քաղաքական օրակարգում գրավի կլիմայական փոփոխությունների տեղը, քանի որ կորոնավիրուսի հետ կապված մտավախություններն ավելի ու ավելի իրական են դառնում։ Բացի այդ, փորձելով վերականգնել տնտեսությունը, պետություններն առավելագույն ջանքեր կգործադրեն և կներգավեն բոլոր ուժերը։ Ամենայն հավանականությամբ` դա կխորացնի կլիմայական փոփոխությունները և օդի աղտոտումը, քանի որ բնապահպանական կանոնները, ըստ երևույթին, կթուլացվեն կամ առհասարակ կանտեսվեն։

–Երկու տարի առաջ, երբ Դուք զբաղեցրիք նախագահի պաշտոնը, Հայաստանում փոխվեց քաղաքական կարգը։ Սահմանադրության համաձայն` երկրի փաստացի ղեկավարը դարձավ վարչապետը։ Բարեփոխումը համընկավ լուրջ քաղաքական ճգնաժամի հետ, որի հետևանքով իշխանությունը փոխվեց։ Բոլորը հիշում են Ձեր մասնակցությունն այն ժամանակվա բարդ գործընթացներին։ Դա ճակատագրի մարտահրավե՞րն էր։ Իբրև առաջնորդ, ի՞նչ նոր փորձ ձեռք բերեցիք այդ ժամանակահատվածում։

–Հայաստանի ամբողջ պատմությունը ճակատագրի մշտական մարտահրավերներ են, որոնք մեր ժողովուրդն արժանապատվորեն հաղթահարել է՝ դառնալով ավելի ուժեղ և իմաստուն։ Որպես Երրորդ հանրապետության ակունքներում կանգնած մարդ, ես չէի ցանկանա գնահատականներ հնչեցնել կոնկրետ որևէ քաղաքական գործընթացի մասին։

Իբրև նախագահ, որը երկար քաղաքական ճանապարհ է անցել, իմ առաջադրանքը համակարգային խնդիրների համար լուծումներ փնտրելն է, իսկ իբրև հայ ազգի և պետականության ամբողջականության երաշխավոր՝ մեր խորքային երկարաժամկետ հետաքրքրությունների պաշտպանությունը։ Հենց այդտեղ եմ ես տեսնում նախագահի կառույցի հիմնական գործառույթը։

Սրա հետ մեկտեղ պետք է հաշվի առնել, որ իմ լիազորությունները սահմանափակված են գործող Սահմանադրությամբ, և ես չեմ կարող ազդել ո՛չ քաղաքական որոշումների վրա, ո՛չ էլ որևէ գնահատական տալ դրանց։ Սակայն ես հասկանում եմ, որ մեր պետականաշինության վերջնական հաջողությունը կախված է հավասարակշռության և հակակշիռների համակարգի ստեղծումից։

Համոզված եմ, որ ո՛չ առանձին վերցրած որևէ քաղաքական գործիչ, և ո՛չ էլ իշխանության մի առանձին ճյուղ չեն կարող գլուխ հանել իրենց առաջ դրված առաջադրանքների լայն շրջանակից։ Համակարգային մոտեցումը ոչ միայն անհրաժեշտ է, այլ այլընտրանք էլ չունի, քանի որ մենք կանգնած են գլոբալ փոփոխությունների ճամփաբաժանին, և այդ փոփոխություններն արդեն իսկ տեղի են ունենում մեր աչքի առաջ։

Մեր խնդիրների մեծ մասը բարդ, համալիր բնույթ ունեն, և դրանց համար արդյունավետ լուծումներ գտնելը մեզնից ոչ ստանդարտ մտածողություն է պահանջում։ Հակառակ դեպքում` մենք կարող ենք պատմության ճամփեզրին մնալ։

–Ի՞նչ հարաբերություններ ունեք ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հետ։ Արարողակարգային հանդիպումներից դուրս շփում կա՞։

–Պետականաշինության գործընթացում նախագահի փոխգործակցությունը վարչապետի և այլ քաղաքական գործիչների հետ անհրաժեշտություն է, այնպես որ, այդ հարցի պատասխանը միանգամայն ակնհայտ է։ Ուզում եմ ևս մեկ անգամ ընդգծել, որ իբրև պետականության և Սահմանադրության երաշխավոր, ես չեմ կարող ինձ թույլ տալ խոսելու անձնական փոխհարաբերությունների մասին։ Նախագահը պարտավոր է մտածել բացառապես քաղաքական կատեգորիաներով՝ ձգտելով աջակցել որակապես այլ քաղաքական մշակույթի ստեղծմանը, որից ուղղակիորեն կախված է մեր ապագան։

Торжественная церемония награждения военнослужащих в честь Дня армии в резиденции президента (27 января 2020). Еревaн
© Photo / official site of the President of RA.
Հայոց բանակի օրվա առթիվ զինծառայողների պարգևատրման հանդիսավոր արարողություն նախագահի նստավայրում (27 հունվարի, 2020թ.). Երևան

–Ձեր ելույթներում հաճախ է հնչում այն միտքը, որ պետք է արդյունավետ օգտագործել ամբողջ աշխարհի հայերի հնարավորությունները։ Ի՞նչ գործնական մեխանիզմներ եք տեսնում այդ գաղափարի իրագործման համար։

–Մեր պատմությունն այնպես է դասավորվել, որ դարեր շարունակ զրկված ենք եղել պետականությունից, բայց աշխարհի տարբեր անկյուններում բնակվող հայերը երբեք չեն հրաժարվել անկախ Հայաստանը վերածնելու գաղափարից։ Առանց այդ սերնդեսերունդ փոխանցվող նպատակի` Խորհրդային Միության փլուզումից հետո մեզ համար շատ ավելի բարդ կլիներ անկախ Հայաստանի պետականության ստեղծումը։

Հայկական սփյուռքն իրոք ֆենոմենալ է և մայր հայրենիքի հանդեպ իր վերաբերմունքով իրավամբ օրինակելի է համարվում աշխարհում։ Ի տարբերություն հարուստ, բայց սպառվող բնական ռեսուրսներ ունեցող շատ երկրների` հայկական սփյուռքը անսպառ հնարավորություն է, որի համար մշտական աղբյուր են հանդիսանում Հայաստանի հանդեպ սերն ու նվիրվածությունը։ Իրենց քաղաքացիության և բնակության երկրներում հայերն օրինակելի, հարգված և հաջողակ քաղաքացիներ են։ Մեր աշխարհաքաղաքական դիրքը հաշվի առնելով՝ սփյուռքը կամուրջ և կապող օղակ է Հայաստանի և աշխարհի միջև։

Ես կարծում եմ, որ հայկական սփյուռքի պոտենցիալի, հատկապես նրանց գիտելիքների և փորձի առավել արդյունավետ օգտագործման համար, ինստիտուցիոնալ մոտեցում է անհրաժեշտ՝ օրենսդրական և գործնական միջոցառումների համադրությամբ, որոնք ուղղված կլինեն հասարակական-քաղաքական կյանքում և հատկապես երկրի մշակութային և տնտեսական զարգացման մեջ նրանց մասնակցության ընդլայնմանը։

«Սա պայքար է անտեսանելի թշնամու դեմ». Արմեն Սարգսյանն ուղերձ է հղել

Մի շարք օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ պատճառներով, ցավոք, առայժմ մեզ չի հաջողվել գտնել սփյուռքի հետ համակարգային երկարաժամկետ ռազմավարական հարաբերություններ հաստատելու համար անհրաժեշտ ժամանակակից մոդելը։ Խնդիրը գուցե մի կողմից բուն Հայաստանի տեսլականի բացակայությունն է, մյուս կողմից՝ հենց համայնքները, որոնց ինքնությունը մեծամասամբ կապված է ոչ այնքան հայկական պետականության, որքան Հայոց ցեղասպանության ողբերգական իրադարձությունների հետ։

Ես կասեի, որ սփյուռքը ցավից ու արդարության ծարավից շղթայված հզոր էներգիայի կուտակում է։ Բայց ես համոզված եմ, որ արդարության հարցում հաջողության կարելի է հասնել միմիայն մեր երկրի ամրապնդման գործում ակտիվ մասնակցություն ունենալով, քանի որ պետությունը ոչ միայն Հայաստանի քաղաքացիների, այլև հայկական ազգային ինքնության անվտանգության միակ երաշխավորն է։ Մեր առաքելությունն ակնհայտ է` կառուցել ազգի ցանցային մոդել՝ հզոր պետության միջոցով։

–Խոսենք Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների մասին։ Երկկողմանի հարաբերությունների ո՞ր ուղղություններն են առաջնահերթ։ Որտե՞ղ է պետք ուժեղացնել համագործակցությունը։

-Ռուսաստանը միայն Հայաստանի ռազմավարական գործընկերն ու դաշնակիցը չէ․ մեզ կապում են բազմադարյա բարեկամական ջերմ հարաբերությունները, որոնք անցել են միասին հաղթահարված դժվարությունների փորձությունները և ամրացել համատեղ հաջողություններով, ուստի բարդ իրավիճակներում միմյանց աջակցելու ցանկությունը բնական է։ Հենց այդ պատճառով է, որ այսօր այդ հարաբերություններն անխորտակելի են դարձել։

Ուզում եմ նշել, որ Ռուսաստանի հետ հարաբերություններում հայկական պետականությունը նվազագույն և առավելագույն հիմնախնդիրներ ունի։ Նվազագույնը խորը պատմական-արժեհամակարգային կապերի վրա հիմնված ռազմավարական երկխոսության նախկին մակարդակի պահպանումն է։ Մենք պետք է գնահատենք մեր ընդհանուր ժառանգությունը և հենց դրանով կողմնորոշվենք մեր այս կամ այն քաղաքականությունն իրացնելիս։ Այդ դեպքում մենք կխուսափենք լուրջ սխալներ գործելուց։

Առավելագույն առաջադրանքը մեր փոխհարաբերությունները նոր մակարդակի հասցնելն է, «ձեռք չտված» ոլորտները բացելն ու նոր հնարավորություններ ստեղծելը։ Մեր փիլիսոփայությունը տարածաշրջանային և համաշխարհային ֆորմատներում պետք է բխի երկկողմանի և բազմակողմանի մակարդակներում «միմյանց ուժեղացնելու» բանաձևից։

Շատ բան կախված է նրանից, թե առանձին խնդիրներից անկախ` գործնականում մենք ինչպես կկիրառենք մեր ռազմավարական միությունը։ Նոր ուղղություններից կառանձնացնեի տարածաշրջանային մակարդակով համագործակցության ընդլայնման, մշակութային, մարդասիրական և կրթական ծրագրերի ուժեղացման անհրաժեշտությունը: Ավելի հստակ գործելու դեպքում մենք հսկայական ներուժ կունենանք։

Ռուսաստանի հետ համագործակցությունը բազմաշերտ է և ներառում է մեր հարաբերությունների ողջ ներկապնակը։ Այսօր մենք պետք է կարողանանք խորացնել այդ հարաբերությունները տարածաշրջանային տնտեսական նախագծերում, հատկապես բարձր տեխնոլոգիաների, արհեստական ինտելեկտի և նորարարությունների, պարենային անվտանգության ոլորտներում։

Ավելի սերտ համահործակցություն է հարկավոր էներգետիկայի ոլորտում, ներառյալ միջուկայինը։ Մեր հանրապետության ներուժը կարող է առանցքային դեր խաղալ Ռուսաստանի սննդի և պարենային անվտանգության պահպանման գործում։

Ցավոք, նոր սերունդն այնքան էլ լավ չգիտի ռուսական հզոր դասական գրականությունը, հնարավորություն չունի Երևանում տեսնելու թատերական ներկայացումներն ու լսելու այն երաժշտությունը, որոնք կարևոր հետք են թողել ավագ սերնդի կայացման գործում։ Մենք չպետք է մոռանանք մեր ընդհանուր ժառանգությունը բազմապատկելու կարևորությունը։

Ես կարծում եմ, որ երկկողմանի հարաբերությունները կարևոր գործոն կարող են դառնալ նաև մեր երկրների բազմակողմանի կապերի համար։ Հայաստանը կարող է կամուրջ հանդիսանալ տարբեր ինտեգրացիոն նախագծերի և տարածաշրջանների միջև, ինչպիսիք են, օրինակ, ԵԱՏՄ-ն և ԵՄ-ն։

–Մոսկվայի հետ բանակցությունների օրակարգում հայկական կողմը ներառում է այնպիսի հարցեր, ինչպիսիք են գազի գինը, ներդրումների ավելացումը, տրանսպորտային խնդիրների լուծումը։ Միևնույն ժամանակ, Հայաստանում գործող որոշ ռուսական ընկերություններ դժվարություններ ունեն։ Հայտարարվել էր, որ նրանք լուրջ խախտումներ են թույլ տվել, և դա ազդել է նրանց գործունեության և ծրագրերի վրա։ Հետաքննությունը մինչ օրս հստակ պատասխաններ չի տվել։ Ինչպե՞ս եք գնահատում այդ իրավիճակը, և ինչպե՞ս է պետք կարգավորել այն։

–Խնդիրները, թյուրիմացություններն ու դժվարությունները միանգամայն նորմալ երևույթներ են, երբ խոսքը միջպետական և առևտրային հարաբերությունների մասին է։ Սակայն դրանք չպետք է ազդեն մեր ռազմավարական կապերի որակի վրա։ Կարևոր բառ կա՝ ՎՍՏԱՀՈՒԹՅՈՒՆ։ Ցանկացած վիճելի իրավիճակի կարգավորման հիմքում պետք է լինի մեր երկրների միջև վստահության բարձր մակարդակը։

Որպես հայ-ռուսական հարաբերությունների հիմնական ռազմավարական ուղղությունների ձևավորմանը մոտ կանգնած մարդ (այդ թվում՝ լոգիստիկ, էներգետիկ և այլ ոլորտներում), իրավիճակի կարգավորմանը նպաստելու համար ես նախագահի կառույցի իրավասությունների և հնարավորությունների շրջանակներում կներդնեմ իմ գիտելիքները, հնարավորություններն ու փորձը:

–ՀԱՊԿ շրջանակներում Հայաստանի և Ռուսաստանի ռազմական համագործակցությունն առավել քան արդիական է դառնում ՝ հաշվի առնելով Մերձավոր Արևելքում տիրող իրավիճակը։ Ի՞նչն է մտահոգում Ձեզ, երբ վերլուծում եք Սիրիայում և դրա շուրջ ստեղծված իրավիճակը։

–Հայ-ռուսական ռազմական և ռազմատեխնիկական համագործակցությունը՝ երկկողմ և բազմակողմ ձևաչափերում, կենսական նշանակություն ունի մեզ համար։ Կարծում եմ, որ մենք հավասարապես շահագրգիռ ենք ՀԱՊԿ-ի շրջանակներում հարաբերությունները է՛լ ավելի ամրապնդելու և ընդլայնելու հարցում, որպեսզի ճիշտ ժամանակին արդյունավետ պատասխանենք բոլոր մարտահրավերներին ու սպառնալիքներին:

Սիրիան մեզ համար օտար երկիր չէ, հաշվի առնելով այն փաստը, որ այդ պետության տարածքում ապաստան են գտել Ցեղասպանությունից փրկված հարյուր հազարավոր հայեր։ Հայերը Հալեպում և Քեսաբում ապրել են դրանց հիմնադրման պահից ի վեր, և մենք չէինք կարող անտաբեր մնալ այս հարցում։ Դուք գիտեք, որ Հայաստանը ՀԱՊԿ անդամ միակ երկիրն է, որն ուղղակիորեն (Ռուսաստանի հետ միասին) մասնակցում է մարդասիրական գործողություններին, այդ թվում` ռազմաբժիշկներ և սակրավորներ ուղարկելով։ Մենք անշուշտ գնահատում ենք այն կարևորագույն առաքելությունը, որն իրականացնում է Ռուսաստանը տեռորիզմի դեմ պայքարում։

Պետք է խոստովանել, որ հայերն ու հայկական համայնքները Մերձավոր Արևելքի խճանկարի եզակի մասնիկ են, քաղաքակրթությունների համակեցության և քրիստոնյա ու մահմեդական աշխարհների միջև խաղաղության խորհրդանիշ։ Մենք պետք է պահպանենք այդ խճանկարի ամբողջականությունը։

–Հայկական կողմի համար Արցախի հարցի կարգավորումը վաղուց արդեն հիմնային է դարձել։ Ինչպե՞ս եք տեսնում իրավիճակի զարգացումը։

–Կարգավորման խնդրով զբաղվում է կառավարությունը, ուստի ես չէի ցանկանա կանգ առնել հարցի բանակցային կողմի վրա, որը վարչապետի և Արտաքին գործերի նախարարության իրավասության ներքո է։

Մենք համոզված ենք, որ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի շրջանակում (Ռուսաստանի, Ֆրանսիայի և ԱՄՆ-ի նախագահությամբ) խաղաղ բանակցություններն այլընտրանք չունեն։

Սակայն, չնայած մեր խաղաղ մտադրություններին, Ադրբեջանի կողմից ռազմական ռևանշի փորձի դեպքում մենք պատրաստ ենք և կպաշտպանենք Արցախի ժողովրդի իրավունքներն ու անվտանգությունը։ Հայաստանի Հանրապետությունը հակամարտության խաղաղ կարգավորման և Արցախի Հանրապետության քաղաքացիների իրավունքների պաշտպանության գլխավոր երաշխավորն է։

Ուժի գործադրման սպառնալիքն ու խնդրի լուծման պատերազմական սցենարը բացարձակ անընդունելի են, և միջազգային հանրությունը պետք է խստագույն ձևով կանխի դա։ Մենք մշտապես ապրում ենք «սև կարապների» անկանխատեսելի ժամանակներում և ինձ համար միանգամայն ակնհայտ է, որ պատերազմական սցենարն անկանխատեսելի հետևանքներ կունենա բոլորի համար։ Ընդ որում, ուզում եմ ընդգծել, որ Արցախի հարցը դուրս է գալիս Հայաստանի սահմաններից և շատ զգայուն է ամբողջ աշխարհի հայության համար, որը լսելի ձայն ու գլոբալ մակարդակի ազդեցություն ունի։

Երբեք չպետք է թույլ տալ, որ Արցախը քաղաքական դաշտում դառնա շահարկումների գործիք. Պողոսյան

Մեզ համար առաջնահերթն Արցախի հիմնախնդրի արդարացի կարգավորման հարցն է, միջազգային իրավունքի նորմերի և սկզբունքների հիման վրա ամուր խաղաղության հաստատումը, հայ ժողովրդի անվտանգությունն ու Արցախի ժողովրդի կողմից իրացված ինքնորոշման իրավունքի ամրապնդումը:

–Ի՞նչ եք կարծում Մարտի 1-ի գործով դատավարության մասին. լուրջ մեղադրանքներ են առաջադրվել նախկին բարձրաստիճան պաշտոնյաների, որոնց հետ Դուք աշխատել եք։

–Ծայրահեղ ոչ կոռեկտ եմ համարում գնահատականներ հնչեցնելը` միջամտելով իշխանության այլ կառույցների, այդ թվում՝ դատական իշխանության իրավասությանը։

Ես շարունակում եմ հետևել գործընթացին ինչպես քաղաքացու, այնպես էլ երկրի ղեկավարի տեսանկյունից, և վստահ եմ, որ արդարությունը կհաղթի։

–Հայաստանի նախագահի պաշտոնում ունե՞ք որևէ նվիրական նպատակ, որին հասնելու դեպքում կհամարեք, որ զուր չեք աշխատել։

–Հայկական պետության ամբողջականությունը և ազգային լուրջ պառակտումներ թույլ չտալը գլխավոր առաքելությունն է, որն իր առաջ դնում է նախագահի ինստիտուտը։

Ես բազմաթիվ նվիրական նպատակներ ունեմ՝ Հայոց ցեղասպանության ճանաչումից և դրա հետևանքների վերացումից` մինչև տնտեսապես հզոր և տարածաշրջանում ու աշխարհում արժանապատիվ դիրք զբաղեցնող Հայաստանի ստեղծում։

Ես կուզեի Հայաստանը տեսնել որպես տեխնոլոգիապես ամենազարգացած երկրներից մեկը, որն աշխարհում առաջիններից կլինի արհեստական ինտելեկտի օգտագործման վրա հիմնված համակարգերի մշակման և ներդրման գործում։

Այդ ուղին, կարծում եմ, Հայաստանին թույլ կտա գտնել աշխարհում իր տեղը և ապացուցել, որ փոքր երկիրը կարող է «հաջողակ» լինել։ Հենց դրան են ուղղված նախագահական նախաձեռնությունները։

Հ.Գ. Հարցազրույցից հետո նախագահը խոսեց Վիկտոր Չերնոմիրդինի հետ բարեկամության և չիրականացած նախագծերի հետ կապված հիշողությունների մասին։

1813
թեգերը:
Դմիտրի Պիսարենկո, հարցազրույց, Արմեն Սարգսյան, Նախագահ, Հայաստան
Ըստ թեմայի
Ինչպիսին կլինի աշխարհը կորոնավիրուսից հետո. Արմեն Սարգսյանի պատասխանը
Արմեն Սարգսյանը նամակ է գրել ՌԴ վարչապետին
Ինչպես Արմեն Սարգսյանը ծանոթացրեց Չերչիլի թոռանն ու Վարդանյանին. բացառիկ հարցազրույց
Գագիկ Ծառուկյան, արխիվային լուսանկար

Երբ նախագիծը հաստատվում էր, խաղատունը կառուցված էր. ինչպես «մոլորվեց» ՀՀ կառավարությունը

642
(Թարմացված է 22:21 15.06.2020)
Կառավարության 2013թ.-ի որոշումից պարզ է դառնում, կառավարության անդամները պետք է որ տեղյակ լինեին Սևանի ճանապարհին Գագիկ Ծառուկյանի խաղատների կառուցման պատմությունից, եթե, իհարկե, կարդային, թե ինչ որոշում են ընդունում:

ԵՐԵՎԱՆ, 15 հունիսի – Sputnik. Նելլի Դանիելյան. ԲՀԿ առաջնորդ Գագիկ Ծառուկյանին պատկանող խաղատները, ժամանցի ու հանգստի հանրահայտ վայրերը, պարզվում է` գրանցվել, գործել ու շահույթ են ստացել ապօրինի ճանապարհով՝ համեմայնդեպս 2014թ-ի հունվարից հետո:

Նման հայտարարություն հունիսի 14-ին արեց ՀՀ Ազգային անվտանգության ծառայությունը՝ պաշտոնական հաղորդագրություն տարածելով Ծառուկյանին պատկանող այդ բիզնեսների մասին:

Ըստ ԱԱԾ բացահայտումների, Ծառուկյանը «մոլորության մեջ է գցել պատկան մարմիններին», «ստացել ՀՀ կառավարության հավանությունը» և այդ գործունեության արդյունքում պետությանը պատճառել 29 մլրդ 750 մլն դրամի վնաս:

Իրեն մեղսագրվող այս ու ոչ միայն այս արարքի մասին, պարզվում է` Գագիկ Ծառուկյանն իմացել է միայն հունիսի 14-ին, այն էլ՝ պատահաբար, համացանցից: Տեղեկությունը Sputnik Արմենիային հայտնեց նրա փաստաբան Էմին Խաչատրյանը:

«Հարց է առաջանում, թե պարոն Ծառուկյանը ինչպես կամ որտեղից պիտի իմանար հարուցված քրեական գործերի մասին, եթե որևէ կարգավիճակ չի ունեցել»,- ասաց նա:

Պարզվում է` ԲՀԿ ղեկավարին այդ մասին չեն ասել անգամ ԱԱԾ-ում 8 ժամ հարցաքննելիս, քանի որ, ըստ փաստաբանի, այնտեղ խոսքը բոլորովին այլ քրեական գործերի մասին է եղել։ Մասնավորապես՝  նա կանչվել է ՊԵԿ նախկին նախագահ Գագիկ Խաչատրյանի նկատմամբ հարուցված քրեական գործով` որպես վկա:

Էմին Խաչատրյանը նշեց, որ բացի մամուլում հրապարակված հաղորդագրություններից ու Ծառուկյանի տանն իրականացրած խուզարկության որոշումներից ու արձանագրություններից, քրեական գործին անչվող այլ նյութերի հետ ծանոթանալու հնարավորություն դեռ չեն ունեցել: Նույնիս տեղյակ չեն, թե ինչ  կարգավիճակ ունի իր վստահորդն այդ քրեական գործով:

Ծառուկյանի խաղատնային բիզնեսի մասին այլ պարզաբանում այս պահին ո՛չ իրավապահները, ո՛չ Ծառուկյանի պաշտպանները չեն տալիս: Քրեական գործի մասին հայտարարություն է արել միայն «Օնիրա Քլաբ» ՍՊԸ  տնօրինությունը՝ նշելով, որ Գագիկ Ծառուկյանը որևէ  անմիջական առնչություն չունի «Օնիրա Քլաբ» ՍՊԸ-ի գործունեության հետ այն պարզ պատճառով, որ ընկերությունը հանձնված է հավատարմագրային կառավարման, և դրա մենեջմենթն իրականացնում են Անգլիայից ու Ռուսաստանից ժամանած թոփ մենեջերները:

Թե ինչ ավարտ կունենա այս` արդեն բավական աղմուկ հանած պատմությունն ու ինչ հանգուցալուծում կստանա բացված քրեական գործը, պարզ կլինի թերևս տարիներ անց, երբ կկայացվի դատական վերջնական ակտը: Իսկ մինչ այդ, չխախտելով անմեղության կանխավարկածը և օգտվելով հրապարակային աղբյուրներից, փորձենք հասկանալ, թե ինչից սկսվեց ամեն ինչ ու ինչ նպատակով Գագիկ Ծառուկյանը «մոլորեցրեց» ՀՀ այն ժամանակվա կառավարությանը:

Ամեն ինչ սկսվեց նրանից, երբ 2013թ-ին կառավարությունը որոշեց Երևանից ու ՀՀ մյուս բնակավայրերից հանել բոլոր խաղատները և դրանք տեղափոխել 50 կմ հեռու: Իսկ Ծառուկյանն արդեն Երևանին շատ մոտ կառուցել ու անգամ շահագործում էր որոշ խաղատներ:

«Շահումով խաղերի և խաղատների մասին» ՀՀ օրենքում այս փոփոխություններն ԱԺ-ում ընդունվեցին 2013 թվականի դեկտեմբերի 28-ին ու պետք է իրավական ուժ ստանային 2014թ-ի հունվարի 1-ից:

Բայց ԱԺ որոշումից 2 օր առաջ՝ դետեմբերի 26-ին, ՀՀ կառավարությունը մի որոշում ընդունեց, որով թույլ տվեց, որ Ծառուկյանի՝ Կոտայքի մարզի Վերին Պտղնի գյուղի Երևան-Աբովյան խճուղի 5 հասցեում կառուցված խաղատները շարունակեն գործել:

Նման իրավունք էր ընձեռում օրենքում ներառված այն բացառությունը, որ խաղատունը բնակավայրին մոտ կարող է կառուցվել միայն կառավարության հավանությանն արժանացած 40 միլիարդ դրամից ավելի ներդրումային ծրագրի դեպքում:

Կառավարության պաշտոնական կայքում հրապարակված 2013թ-ի հիշյալ որոշումից տեղեկանում ենք, որ «Օնիրա Քլաբի» ծրագիրը գնահատվել էր 45-50 միլիարդ դրամ: 

Նման գնահատում էր արել «Հ. Ս.ՊՌՈ» ՍՊԸ-ն, որին էլ հանձնարարվել էր նախագծանախահաշվային փաստաթղթերի կազմումը՝ 13.597 հա հողամասի վրա համալիրը կառուցելու համար։

«Ծրագրի իրականացման արդյունքում կմատուցվեն բարձրակարգ ծառայություններ, կապահովի էլ ավելի գրավչություն, հատկապես օտարերկրացիների համար, և արդյունավետ ֆինանսատնտեսական գործունեություն։ Ծրագրի իրականացման արդյունքում կստեղծվեն լրացուցիչ աշխատատեղեր»,- ասված է կառավարության որոշման հիմնավորման մեջ:

Հետաքրքական է, որ դեկտեմբերի 26-ին ընդունված որոշման մեջ գրված է. «ծրագրի իրականացումը նախատեսվում է ավարտել 2013 թվականին»:

«Խնձոր կերեք». ձայներ բերելու առնչությամբ ԲՀԿ–ական պատգամավորների արձագանքը

Կառուցվող խաղատների ու ժամանցի կենտրոնների սեփականատեր «Օնիրա Քլաբ» ՍՊԸ-ն պետական գրանցում է ստացել 2010 թվականի դեկտեմբերի 29-ին, ու, ըստ կառավարության որոշման, հենց նույն օրն էլ հրավիրված «բաժնետերերի ժողովում հաստատվել է վերոհիշյալ ներդրումային ծրագիրն, ու դրա արդյունավետ իրականացման գործընթացն ապահովելու պատասխանատվությունը վերապահվել «Մուլտի ԳրուպԿոնցեռն» ՍՊԸ-ի գլխավոր տնօրեն Սեդրակ Առուստամյանին և նույն ընկերության ֆինանսական տնօրեն Գեղամ Թովմասյանին։

Բանն այն է, որ համաձայն պետական գրանցման տեղեկատվության` «Օնիրա Քլաբի» հիմնադիրներն են«Մուլտի ԳրուպԿոնցեռն»-ը, Գագիկ Ծառուկյանն ու նրա կինը՝ Ջավահիր Ծառուկյանը:

ՀՀ կառավարության որոշման մեջ, ի դեպ, չի թաքցվում, որ խաղատների կառուցումը նոր չի սկսվելու, այլ սկսվել է դեռ 2 տարի առաջ: «Համաձայն ներդրումային ծրագրի` «Օնիրա Քլաբ» ՍՊԸ-ն 2011 թվականից Հայաստանի Հանրապետության Կոտայքի մարզի Վերին Պտղնի գյուղի Երևան-Աբովյան խճուղի 5 հասցեում` 13,597 հա հողամասի վրա, ձեռնարկել է ժամանցի և հանգստի կենտրոնի կառուցումը։ Շինարարական աշխատանքները 2013 թվականի դեկտեմբերի 1-ի դրությամբ ամբողջովին ավարտվել են և գնահատվել անկախ գնահատող «Էյ Էնդ Էմ ֆայնենշլ Քոնսալթինգ» ՓԲԸ-ի կողմից։ Վերջինիս կողմից, համաձայն հաշվետվության, ընկերության գույքը գնահատվել է 61 146 139 340 դրամ, այդ թվում` շենքերը և շինությունները` 59 039 197 608 դրամ, հողամասը` 1 809 665 732 դրամ, շարժական գույքը` 300 276 000 դրամ»,- ասված է կառավարության որոշման մեջ:

Փաստորեն, ստացվում է, որ կառավարությունն այնքան էլ «մոլորված» չի եղել ու որոշումը կարդալով կարող էր հասկանալ, որ 59 մլրդ դրամի շենք-շինություններն արդեն կառուցված են ու նոր չէ, որ պիտի կառուցվեն, կամ գոնե պիտի կռահեր, որ դեկտեմբերի 26-ին շինարարությունը սկսելու դեպքում հազիվ թե մինչև տարեվերջ հասցնեն ավարտել:

Թե ինչ է հասկացել կառավարությունն ու ինչպես է թույլ տվել, որ իրեն «մոլորեցնեն» գուցե նախաքննությունը կպարզի, իսկ մինչ այդ նշենք, որ հունիսի 14-ին տարածած հայտարարության մեջ ԱԱԾ-ն ևս գրել էր, որ «Օնիրա Քլաբ» ՍՊԸ-ի և նրա հիմնադիրների ու մասնակիցների կողմից կառուցված 13.377  հա մակերեսով ժամանցի վայրերը, ինչպես նաև արդեն իսկ գործող «Շանգրի Լա» խաղատունը 2011թ. հունվարի 19-ին պետական գրանցում են ստացել ՀՀ անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտեում:

Բացի այդ, ըստ ԱԱԾ-ի, «Օնիրա Քլաբը» խաղատնային բիզնեսի արտոնագիրը ստացել է 2013 թ. դեկտեմբերի 27-ին՝ մեկ խաղատան համար, բայց դրանով շահագործել 2 խաղատուն: «Օնիրա Քլաբի» տարածած պարզաբանման համաձայն` դրանք ոչ թե տարբեր խաղատներ են, այլ նույն խաղատան երկու սրահներ: Այս հարցը ևս վերջնական պատասխան կստան դատարանում:

Ծառուկյանն ու Վանեցյանը մի քանի անգամ հանդիպել են նույն այգում. ԱԺ փոխխոսնակ

Իսկ մինչ այդ հիշեցնենք, որ 2013թ-ին, երբ կառավարությունն ընդունում էր Ծառուկյանի ներդրումային ծրագրի մասին վիճահարույց որոշումը ՀՀ վարչապետն էր Տիգրան Սարգսյանը: Իսկ որոշումը կառավարությանն է ներկայացրել ՀՀ կառավարության աշխատակազմի ղեկավար- նախարար Վաչե Գաբրիելյանը:

Հիշեցնենք՝ ՀՀ ԱԱԾ-ն հունիսի 14-ի վաղ առավոտից  խուզարկություն է իրականացրել ԲՀԿ առաջնորդ, պատգամավոր Գագիկ Ծառուկյանի Առինջ գյուղի առանձնատանը: Ավելի ուշ Ծառուկյանին հրավիրել էին ԱԱԾ՝ հարցաքննության:

Գագիկ Ծառուկյանի հարցաքննության ընթացքում ԱԱԾ-ն հանդես եկավ մի քանի  պաշտոնական հայտարարություններով, որտեղ ներկայացրեց Ծառուկյանի նկատմամբ կատարված քննչական գործողությունների իրավական հիմքերն ու հարուցված 3 քրեական գործեր:

Առաջին քրեական գործը վեերոհիշյալ խաղատներին վերաբերող գործն է, երկրորդը վերաբերում է 2017թ-ի խորհրդարանական ընտրություններին: Ըստ գործի նյութերի` ԲՀԿ-ն  հարյուր հազարների ընտրակաշառք է բաժանել:

Իսկ երրորդ քրեական գործը վերաբերում է Կոտայքի մարզի Առինջ համայնքում Ծառուկյանին պատկանող «Նյու» ընկերությանն օտարված հողատարածքին: Առինջի գյուղապետի ու ավագանու անդամների անօրինական որոշումների արդյունքում, ըստ գործի, համայնքին պատճառվել է շուրջ 400 մլն դրամի վնաս: Երեք քրեական գործերով նախաքննությունը շարունակվում է:

642
թեգերը:
Տիգրան Սարգսյան, Հայաստանի Հանրապետական կուսակցություն (ՀՀԿ), ՀՀ կառավարություն, ՀՀ ազգային անվտանգության ծառայություն. ԱԱԾ, խաղատուն, Գագիկ Ծառուկյան, Բարգավաճ Հայաստան կուսակցություն (ԲՀԿ)
թեմա:
Գագիկ Ծառուկյանի շուրջ ծավալված իրադարձությունները
Ըստ թեմայի
Թաթոյանն ամփոփիչ հայտարարություն է արել Ծառուկյանի հետ կապված իրադարձությունների մասին
Ծառուկյանն ու Վանեցյանը մի քանի անգամ հանդիպել են նույն այգում. ԱԺ փոխխոսնակ
ԱԺ նիստում ընդգրկվել է Ծառուկյանի նկատմամբ քրեական հետապնդում սկսելու միջնորդությունը
Մեղրաձորի հանքավայրը

Հանքափորների մահվան հետքերով. Մեղրաձորում շնչահեղձ են եղել մի գրամ ոսկու համար

540
(Թարմացված է 19:25 11.06.2020)
Մեղրաձորում վաղուց այդպիսի ողբերգություն չէր եղել. հանքում միանգամից 3 մարդ է մահացել։ Sputnik Արմենիան փորձել է պարզել, թե ինչու են գյուղի բնակիչները հանուն նման վաստակի պատրաստ վտանգել սեփական կյանքը։

Արամ Գարեգինյան, Sputnik Արմենիա

Կոտայքի Մեղրաձորում հող այդքան շատ չեն մշակում.  հիմնականում աշխատում են հանքում։ Նրանց մեջ կան նաև շատ ապօրինի հանքափորներ (որոնց տեղացիներն ասում են «չղջիկներ»)։

Կաթ, թե՞ ոսկի

Ահա այն հաշվարկը, որը կատարում են մեղրաձորցի տղամարդիկ (հատկապես երիտասարդները, ովքեր ուզում են ավելի շատ փող վաստակել)։ Հայաստանում մի կովից մեկ տարում կարելի է 2-2.5 տոննա կաթ ստանալ և վաճառել այն 300-400 հազար դրամով։ Նույնքան կարելի է ստանալ 15 գրամ ոսկի վաճառելով, ընդամենը մեկ–երկու շաբաթում։ Նման հաշվարկն է, որ նախանցած գիշեր ողբերգական է դարձել երեք հոգու համար։ Նրանք սարի խորքն են մտել 50-100 մետր և միացրել իրենց մեծ դրելներն ու դիզել-գեներատորները («դվիժոկ») (չէ որ սարի խորքում հոսանք չկա)։ Այդ նեղվածքում էլ  շնչահեղձ են եղել «դվիժոկի» շմոլ գազից։

Село Мехрадзор, где находится Мехрадзорский золотой рудник (10 июня 2020). Котайкская область, Армения
© Sputnik / Asatur Yesayants.
Մեղրաձորը

Գյուղապետ Նարեկ Հարությունյանը մեր հարցերին հրաժարվեց պատասխանել։

«Հերիք է, անընդհատ նման բաներով հետաքրքրվեք։ Ումից ուզում եք հարցրեք, ինձ հանգիստ թողեք», – հայտարարեց  նա։

Հանքավայրի տնօրեն Վարդան Մարգարյանը խնդրեց իրեն չնկարահանել։ Առանց այդ էլ ամբողջ օրը ոստիկանների և քննիչների հարցերին է պատասխանում, մամուլի ժամանակը չէ։  Բայց զրուցել այնուամենայնիվ համաձայնեց։

Ոսկե «գողոն»

Նույնիսկ եթե հանքի տնօրինությունը լքված թունելները լցնում է քարով ու հողով, «չղջիկներն» էլի կարողանում են անցնել. նրանք և՛ բահ ունեն, և՛ քլունգ։ Իսկ ամենակարևորը` գիտեն, թե որտեղ անեն իրենց գործը։

Руда из Мехрадзорского золотого рудника (10 июня 2020). Котайкская область, Армения
© Sputnik / Asatur Yesayants.
Մեղրաձորի հանքավայրից ստացածը

Ապօրինի հանքափորներից ոմանք հանքավայրի նախկին աշխատակիցներ են. նրանք գիտեն` որտեղով են անցնում ոսկու երակները և որտեղ փնտրել ոսկու մնացորդները։  Բավարար է մեկ իմացող մարդ լինի, հավաքի իր եղբայրներին կամ ընկերներին և ցույց տա, թե որտեղ է պետք փորել։

Ապօրինի հանքափորներ կան նաև մյուս հանքավայրերում, սակայն Մեղրաձորում  նրանց ավելի հեշտ է, քանի որ այստեղ ոչ թե բաց հանք է, որտեղ ամեն ինչ ի տես է, այլ՝ փակ հանքահոր։ Բացի այդ, Մարգարյանի խոսքով, հանքավայրն էլ այդքան մեծ չէ, ինչպես Սոթքի կամ Շահումյանի դեպքում, անվտանգության աշխատակիցներ պահելն այստեղ ձեռք չի տալիս։ Այսքանին գումարած` հանքն ունի տասնյակ ուղիներ, և «ամեն մի ծակին» հետևելը, տնօրենի խոսքով, պարզապես անհնար է։

Էլի փոքր հանքեր կան, բայց դրանց ավելի հեշտ է։ Օրինակ, Մղարթի  հանքը Ծառուկյանինն է , Մարգարյանը բացատրում է, որ նրա «ախռանան» այսօր արդեն այդքան էլ «արխային» չէ, ինչպես նախկինում, բայց մեկ է՝ նրանցից զգուշանում են։ Բացի այդ էլ այնտեղ հանքը բաց է, ու ամեն ինչ՝ աչքի առաջ։

«Չղջիկները»՝  յուրաքանչյուրն իր հատվածում, մեկ ամսում միասին կարող են 50-100 գրամ ոսկի տանել։  Այդքան էլ մեծ թիվ չէ (ամսական ձեռնարկությունը 8-10 կգ է հանքարդյունահանում), սակայն փոքր էլ չէ։ Տնօրենի խոսքով` ոսկի կարող են տանել նաև հանքի օրինական աշխատակիցները։

«Օրինակ` հանքի աղքատ հատվածներում շատերի մոտ հորատանցումը 2-3 անգամ արագ է ստացվում, քան հարուստներում ։ Ինչո՞ւ։ Որովհետև այստեղ նրանք ավելի երկար են կանգ առնում։ Վարպետը մի րոպեով աչքը թեքեց, թե չէ, աշխատողը մի կտոր իր համար կոտրեց և դրեց կուրտկայի գրպանը կամ սապոգի մեջ։ Մեկ-մեկ վարպետն էլ կարող է նրանց հետ փայ մտնել», – ասում է Մարգարյանը և հավելում, որ բնականաբար, հանքում կան նաև բարեխիղճ աշխատողներ, բոլորին մեղադրելը չափազանց անարդար կլինի։

«Նոբելյան քիմիկոսները» և 6-րդ վարչությունը

Գիտության պատմության մեջ հայտնի դեպք կա, թե ինչպես էր հունգարացի քիմիկոս Դյորդ դե Հևեշին թաքցրել իր երկու գերմանացի գործընկերների նոբելյան մեդալները (Գերմանիայում գիտնականներին արգելված էր նոբելյան մրցանակների նշաններ  ունենալ)։ Նա հալեցրել էր դրանք ազոտաթթվի և աղաթթվի խառնուրդում («արքայաջուր»), իսկ պատերազմից հետո ոսկին վերականգնել էր և փոխանցել Նոբելյան կոմիտե, որտեղ նրա գործընկերների համար նորից պատրաստել էին մեդալներ։

Мехрадзорский золотой рудник (10 июня 2020). Котайкская область, Армения
© Sputnik / Asatur Yesayants.
Մեղրաձորի հանքավայրը

Մեղրաձորում ոչ մեկի դրանով չես զարմացնի. «արքայաջրի» և այլ ռեակտիվների մասին շատերն անգիր գիտեն ։ Կան մարդիկ, որոնք տանը գաղտնի փոքր արտադրամասեր ունեն, որտեղ հանքաքարից ոսկի են ստանում։ Երկու տարի առաջ  նրանց հետքը բռնել էր ոստիկանության 6-րդ վարչությունը (կազմակերպված հանցավորության դեմ պայքարով զբաղվող) և ավելի քան 20 հոգու հեռախոսազրույցներ է գաղտնալսել` «քիմիկոսների», «չղջինկերի» և այլն։

«Սակայն 2018 թվականի համաներումից հետո այդ մարդկանց ազատել են, ու նրանք նորից վերադարձել են իրենց գործին», – հավելեց Մարգարյանը։

Պարզվել էր նաև, թե որտեղ են նրանք իրացնում այդ ոսկին. ճանապարհներից մեկը տանում էր Երևանի խոշոր ոսկու շուկաներից մեկը։ Շարունակվել է հետաքննությունը, թե ոչ, Մարգարյանը տեղյակ չէ։

Բենզինով ջիպ

«Առանց հանքի էլ գյուղում գործ կա»,- մեզ հետ զրույցում ասում են տեղացիները ։ Դաշտերի ու արոտավայրերի մի զգալի մասը գյուղում չի օգտագործվում։ Մարդիկ սովորել են աշխատել կա՛մ հանքում, կա՛մ Մոսկվայում։ Գյուղի բնակիչ տիկին Սիրանույշն ասում է, որ այնտեղ մեղրաձորցիները վերելակների վերանորոգմամբ են զբաղվում։

Руда из Мехрадзорского золотого рудника (10 июня 2020). Котайкская область, Армения
© Sputnik / Asatur Yesayants.
Մեղրաձորի հանքավայրից ստացածը

Այս տարի վիրուսի պատճառով նրանք ստիպված տանն են մնացել։  Երեք մահացածներից հենց մեկը նախկինում Մոսկվայում էր աշխատում։

Այդ չարաբաստիկ օրը` հունիսի 9-ին, երբ  ընկերները չսպասեցին իրեն և ևս երկուսին, գնացին հասույթի հետևից, մտան թունել և թունավորվեցին շմոլ գազից։ Նրանց անմիջապես Հրազդանի հիվանդանոց տեղափոխեցին։ Նրանց մեջ էր նաև ջիպի տերը, որը նույնպես մինչ այդ խոպան էր գնում Մոսկվա։

«Ջիպ էր, էն էլ գազով չէ, բենզինով։ Գյուղում, երբ որ մարդկանց մեքենայից հանում էին, երևաց, որ ներսը գազի բալոն չկա», – պատմում է գյուղի բնակիչներից մեկը։

Ավելորդ է նկարագրել, թե Հայաստանում բենզինով ջիպ ունենալը ինչ «հարգանք ու պատվի» նշան է... Այդ ջիպում նստածներից մեկին հիվանդանոց էին տեղափոխում գլխի վրա խաչած ձեռքերով։

Հանքահումքի միջազգային գների անկումը կարող է ուղղակիորեն հարվածել ՀՀ տնտեսությանը 

«Նրա ձեռքերը բացեցին, ինքը նորից գլխին սեղմեց։ Դե պատկերացրեք՝ էդ ինչ անտանելի ցավ ուներ գազից, որ էդ անգիտակից վիճակում էլ էդ ցավից չէր պրծնում», – ասում է տեղի բուժկետի բուժքույրը։

Երիտասարդներն ուզում են ջիպ քշել, բայց արժի՞ դրա համար այդպիսի գին վճարել։ Սա այդ տղաների մայրերին հուզող գլխավոր հարցն է։

Իսկ առա՞ջ

Գյուղում աշխատանքը նախկին ծավալով չկա, անհամեմատ քիչ է։  Խորհրդային տարիներին այստեղ կոլտնտեսություն է եղել, մեծ անասնաբուծական ֆերմա (Միության փլուզումից հետո դրա պատերն ու տանիքը քանդել-տարել էին)։ Միայն գյուղում չէ, որ աշխատում էին. ամեն առավոտ ծառայողական ավտոբուսները, մեկը մյուսի հետևից, գյուղից Հրազդան էին տանում մի քանի հարյուր մարդու։ Այստեղ գործում էր արդյունաբերական հսկա «Հրազդանմաշը», որտեղ աշխատում էր ավելի քան 15 հազար մարդ։ 2000-ականներին քարուքանդ արին նաև «Հրազդանմաշը», ու այսօր քաղաքում էլ գործ չկա (հրազդանցիներն են անգործ նստած, էլ ուր մնաց գյուղացին գործ գտնի)։ Սակայն գյուղից քիչ հեռու վերջերս սկսեց աշխատել մեծ ջերմոցային համալիրը, ուր մի քանի գյուղացի դասավորվեցին աշխատանքի։ Վերջապես, սեփական հողի միջոցով էլ մի կերպ գլուխդ կպահես։

Мехрадзорский золотой рудник (10 июня 2020). Котайкская область, Армения
© Sputnik / Asatur Yesayants.
Մեղրաձորի հանքավայրը

«Տղաս էլ էր առաջ Մոսկվայում աշխատում, հիմա կով էլ կարող է արածեցնել, ոչխար էլ, գործից չի ամաչում։ Ու էդպես մենակ ինքը չի, կան էդպիսի մարդիկ», – ասում է կինը։

Լեռնագործ բանվորները հանքահորերում կարող են հազար դոլարից ավելի վաստակել, իսկ ընդհանուր առմամբ`հանքում միջին աշխատավարձը մոտ 300 հազար դրամ է։ Մաքուրով մնում է մոտ 230 հազար։ Նույնիսկ Երևանի համար այդքան էլ վատ չէ, գյուղի համար` առավել ևս։ Իհարկե, տիկին Սիրանույշը նկատում է, որ կովերից ու հողից այդքան չես ստանա, բայց գոնե քո մթերքը կունենաս, իսկ հանքում աշխատողը դա առնում է։

«Աշխատավարձերը վատ չեն, բայց գներն էլ են դրան համապատասխան։ Ասենք, տնական ձուն  80 դրամ է՝ Երևանի պես։ Այսինքն` ոնց որ թե քիչ չեն վաստակում, բայց դե ծախսում էլ են», – հավելում է նա։

Руда из Мехрадзорского золотого рудника (10 июня 2020). Котайкская область, Армения
© Sputnik / Asatur Yesayants.
Մեղրաձորի հանքավայրից ստացածը

Այնպես չէ, որ գյուղի գործը հեշտ է (քաղաքացին դա գիտի, գյուղացին` առավել ևս)։ Սակայն ապօրինի գործ անելն էլ շատ ուրախ բան չէ։ Հանքում մահացած երեքից մեկի հայրն էլ էր տարիներ առաջ նույն կերպ մահացել. իրենց բարեկամներից մեկին էր փորձում գետնի տակից հանել։

Հանքի տնօրեն Վարդան Մարգարյանն ասում է, որ թեև «չղջիկները» օրենք են խախտում, սակայն նրանց մասին միայն վատն ասել չի կարելի։ Հինգ կոպեկի համար իրար «բողազից չեն բռնում»։ Նույնն է ասում նաև տիկին Սիրանույշը։

«Բացի էդ, մեծերը 90-ականներին կռվել ենԱրաբոյի ջոկատում, Սասունի մոտ... Իրենք էլ, իրենց երեխաներն էլ իրենց մարդավարի էին պահում։ Կարող էին վիճել, բայց որ ոսկու կամ փողի համար իրար վրա դանակ քաշեն` էդպիսի բան չի եղել։ Գողական բարքեր էլ չկային, մեր մարդիկ էդպես չեն», – ասում է կինը։

Мехрадзорский золотой рудник (10 июня 2020). Котайкская область, Армения
© Sputnik / Asatur Yesayants.
Մեղրաձորի հանքավայրը

Հիմա գործազուրկ գյուղացիների ընտանիքներում մտածում են, թե ինչպես գումար վաստակեն, իսկ իրենց զավակներին կորցրած երեք ընտանիքներում փորձում են հասկանալ, թե ինչպես շարունակեն ապրել։

540
թեգերը:
Գյուղ, Մահ, Ոսկի, հանքարդյունաբերություն, հանք
Տղամարդը The Guardian է կարդում. արխիվային լուսանկար

Ինչպես են լուսաբանում հայ-ադրբեջանական հակամարտությունը միջազգային մամուլում

0
(Թարմացված է 23:12 15.07.2020)
Անգլիական ու ամերիկյան պարբերականներն ընդհանուր առմամբ չեզոք են լուսաբանում հակամարտությունը, թուրքական ու պակիստանյան լրատվամիջոցներն ադրբեջանամետ են։ Իսկ ահա Հնդկաստանում ու Հունաստանում այլ կերպ են տեսնում հակամարտությունը։

ԵՐԵՎԱՆ, 15 հուլիսի – Sputnik. Հայաստանի ու Ադրբեջանի սահմանային բախումները տարբեր արձագանք են ունեցել համաշխարհային ԶԼՄ-ներում։

Անգլիական ու ամերիկյան պարբերականներն ընդհանուր առմամբ չեզոք են լուսաբանում իրադարձությունները։

ԱՄՆ Պետդեպարտամենտը դատապարտել է հարձակումները, կոչ արել երկու կողմերին դադարեցնել ուժ կիրառել ու ավելացրել, որ ակտիվորեն ներգրավվելու է խաղաղ համաձայնության հասնելու գործընթացին։

New York Times-ը մեջբերել է ՀՀ պաշտպանության նախարարության մամուլի խոսնակ Շուշան Ստեփանյանի մեկնաբանությունը, որում նշված է, որ Ադրբեջանի զինված ուժերը որպես կենդանի վահան են օգտագործում իրենց իսկ խաղաղ բնակչությանը։ Հայաստանի սահմանից տասը կիլոմետր հեռավորության վրա գտնվող Դոնդար Ղուշչու գյուղը շրջապատված է ադրբեջանական հրետանու մարտկոցներով։

«Ադրբեջանական կողմը սեփական բնակչությանը շրջապատել է հրետանային մարտկոցներով` դարձնելով թիրախ, ու բողոքում է, որ ՀՀ ԶՈւ-ից այդ ուղղությամբ կրակ է արձակվել»,-ասված է հաղորդագրության մեջ», - մեջբերում է New York Times-ը Ստեփանյանի խոսքերը։

Թերթը մեջբերում է նաև ադրբեջանական կողմի մեկնաբանությունը։

Թուրքական պարբերականները, բնականաբար, բացահայտ ադրբեջանամետ են։ Դա նկատվում է նույնիսկ այն թերթերի դեպքում, որոնք պաշտոնապես ձգտում են օբյեկտիվ մնալ, մասնավորապես՝ Daily Sabah-ը հուզական սահմանումներ չի տալիս, սակայն ներկայացնում է միայն ադրբեջանական, թուրքական ու ռուսական տեսակետը։ Պաշտոնական Երևանի տեսակետը ոչ մի կերպ ներկայացված չէ։

Ակնկալելի արձագանք են տվել պակիստանյան պարբերականները (Պակիստանն այն քիչ երկրներից է, որը չի ճանաչում Հայաստանը)։

«Պակիստանի ԱԳՆ-ն հայտնել է, որ այդ միջադեպը Հայաստանի փորձն էր` խանգարելու հակամարտության խաղաղ կարգավորման բանակցային գործընթացին, որը նշված է ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի բանաձևերում», - նախարարության հաղորդագրությունը մեջբերում է Tribune տեղական թերթը։

Պակիստանցի դիվանագետները «մոռացել» են, որ միայն ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը հակամարտության միջնորդ լինելու մանդատ ունի։

Այլ կերպ են իրադարձությունները լուսաբանվում Հնդկաստանում, որն ի դեպ՝ Պակիստանի հետ նույն հարաբերությունների մեջ է, ինչ Հայաստանն ու Ադրբեջանը։ Ի տարբերություն արևմտյան բազում պարբերականների, The Indian Express հնդկական թերթը գրում է, որ Լեռնային Ղարաբաղում հանրաքվե է անցկացվել, որը չի ճանաչվել Ադրբեջանի կողմից, ինչպես նաև այն, որ բնակչության գերակշիռ մասն այստեղ եղել և մնում են հայերը։

Պարբերականը մեջբերում է նաև ՀՀ պաշտպանության նախարար Դավիթ Տոնոյանի խոսքերն այն մասին, որ հայկական բանակը հարվածներ չի հասցնում խաղաղ բնակիչներին, այլ միայն ինժեներական կառույցներն ու Ադրբեջանի ԶՈւ օբյեկտներն է թիրախավորում։

Հունական պարբերականների դիրքորոշումը նույնպես ցույց է տալիս վերաբերմունքը և՛ Հայաստանի, և՛ Թուրքիայի հանդեպ։ Իրադարձություններին անդրադառնալիս Greek City Times-ը հոդվածի հետ Երևանի զինվորական շքերթի լուսանկարն է հրապարակվել՝ ծածանվող հայկական դրոշներով։

«Հայաստանի պաշտպանության նախարարության խոսքով՝ Ադրբեջանի գնդակոծել է հայկական դիրքերը։ Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը կառավարությունում հայտնել է, որ Ադրբեջանի սադրանքներն անպատասխան չեն մնա։ Նա ավելացրել է, որ հայկական ուժերը չեն գնդակոծել խաղաղ թիրախները։ Ինչ վերաբերում է Թուրքիայի ԱԳՆ-ին, զարմանալի չէ, որ նրանք Ադրբեջանին սատարող հայտարարություն են արել, քանի որ դա էլ է թյուրքական երկիր», - գրում է հունական պարբերականը։

Հիշեցնենք` հուլիսի 12–ից իրավիճակը սրվել է հայ–ադրբեջանական սահմանի Տավուշի հատվածում։ Հուլիսի 12–ին` ժամը 12:30-ի սահմանում, Ադրբեջանի զինված ուժերի զինծառայողները ՈւԱԶ մակնիշի ավտոմեքենայով Տավուշի ուղղությամբ ՀՀ պետական սահմանը խախտելու փորձեր են կատարել:

Հայկական կողմի նախազգուշացումից հետո Ադրբեջանի զինծառայողները, թողնելով ավտոմեքենան, վերադարձել են իրենց դիրքեր: Դրանից հետո ադրբեջանական ԶՈՒ-ն պարբերաբար կրակ է արձակում ինչպես հայ դիրքապահների, այնպես էլ գյուղերի ուղղությամբ։

Հայկական կողմն ունի 4 զոհ և 10 վիրավոր։ Ադրբեջանը պաշտոնապես հայտարարել է 11 զոհի մասին, նրանց թվում է գեներալ-մայոր Փոլադ Հաշիմովը։

Կիպրոսի ԱԳ նախարարը դատապարտել է ՀՀ-ի նկատմամբ ադրբեջանական ագրեսիան

0
թեգերը:
Թուրքիա, Հունաստան, Հնդկաստան, Իսրայել, հայ-ադրբեջանական, ադրբեջանցի, Ադրբեջան, հայ, ԶԼՄ
Ըստ թեմայի
«Հիմա պետք չէ մեղավորներ փնտրել». Մատվինեկոն` հայ–ադրբեջանական սահմանի լարվածության մասին
Ներքին Խնձորեսկի անհետացած բնակիչը հայտնվել է Ադրբեջանի տարածքում
Մեր դռան առջև նորից վտանգն է և թշնամին. ՀՀ նախագահը միասնության կոչ է արել