Յալթայի կոնֆերանսը. 1945թ.

Ռուզվելտի նվերը և Խանփերյանց–Խուդյակովի կյանքի մութ կետերը. ինչու գնդակահարեցին մարշալին

1301
(Թարմացված է 22:27 07.05.2020)
Խորհրդային հռչակավոր մարշալ Արմենակ Խանփերյանցի (Խուդյակովի) կյանքի պատմության մեջ մութ կետերը շատ են` կենսագրության արմատական փոփոխությունից, մինչև անսպասելի ձերբակալություն ու գնդակահարություն։
Этот день все приближали как могли
© Sputnik /
Этот день все приближали как могли

Դավիթ Գալստյան, Sputnik Արմենիա

1945թ․-ի դեկտեմբերի 14-ին ԽՍՀՄ մարշալ Արմենակ Խանփերյանցը (Սերգեյ Խուդյակով)  ձերբակալվեց Չիտայում և բերվեց Մոսկվա, նրան մեղադրանք առաջադրվեց  հայրենիքին դավաճանելու, ինչպես նաև Մանչժուրիայից թռչող անհետացած ինքնաթիռի ռազմավարն ու թանկարժեք իրերը յուրացնելու համար։ 1950թ․-ի ապրիլի 18-ին Խուդյակովը դատապարտվեց և գնդակահարվեց։

1954թ․-ին ԽՍՀՄ Գերագույն դատարանի ռազմական կոլեգիան կրկին քննեց նրա գործը։ Նյութերում առաջին անգամ նշվեց հռչակավոր մարշալի իսկական անունը, ազգանունն ու հայրանունը՝ Արմենակ Արտեմի Խանփերյանց։

Маршал Сергей Худяков
© Photo : Public domain
Մարշալ Արմենակ Խամփերյանցը (Սերգեյ Խուդյակով)

Ռազմական կոլեգիան չեղյալ հայտարարեց դատավճիռը, իսկ արդեն 1965 թ․-ին ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության հրամանագրով հետմահու վերականգնվեցին արդարացված Խուդյակովի Ավիացիայի մարշալի զինվորական կոչումն ու պարգևները:

Խանփերյանցի կտրուկ «վերափոխման», նրա սրընթաց կարիերայի, Ստալինի հետ հարաբերությունների և գնդակահարության պատճառների մասին Sputnik Արմենիան զրուցել է մարշալի թոռան՝ Սերգեյ Խուդյակովի հետ։

Արմենակ Խանփերյանցից մինչև Սերգեյ Խուդյակով

Խանփերյանցը ծնվել է 1902 թ․-ի հունվարի 7-ին, Արցախի Մեծ Թաղեր գյուղում։ Աշխատելով Բաքվում՝ նավթարդյունաբերության ոլորտում, Խանփերյանցը, ըստ պաշտոնական տվյալների, 1918թ․-ի փետրվարին զինվորագրվել է Կարմիր բանակին։ Պաշտպանել է Վոլգոգրադը (Ցարիցինը), եղել է դասակի հրամանատար, իսկ Քաղաքացիական պատերազմը եզրափակել է իբրև էսկադրոնի հրամանատար Անդրկովկասյան ռազմաճակատում՝ այնտեղ Խորհրդային իշխանության հաստատումից հետո։

Մարշալի թոռան կարծիքով` «կարմիրների» կողմն անցնելու նրա դրդապատճառներից մեկը կարող էր լինել այն, որ այսպես կոչված «Բաքվի կոմունան» դիմակայում էր նաև թուրքերին։ Հենց այդ հանգամանքը, հատկապես ոչ վաղուց տեղի ունեցած Հայոց  ցեղասպանության ֆոնին, կարող էր լուրջ ազդեցություն ունենալ Խանփերյանցի որոշման վրա ։

Մյուս կողմից, հեղափոխությունը հսկայական սոցիալական վայրիվերումներ  առաջացրեց։ Ազգանուն փոխելը կարող էր օգնել օգտվել դրանցից։ Ոչ հարուստ ընտանիքից սերող անհայտ պատանուն հեղափոխությունը հնարավորություն էր տալիս գլխապտույտ կարիերա կառուցելու։

«Ես ու հայրս շատ երախտապարտ ենք Հայաստանին և հայերին, որոնք պահպանում են պապիս մասին հիշողությունները։ Կարծում եմ` Բաղրամյան և Բաբաջանյան ընտանիքները նույնպես։ Այնուամենայնիվ, իմ պապը Խորհրդային մարշալ էր՝ հայկական ծագումով, ինչպես և Բաղրամյանն ու Բաբաջանյանը։ Հեղափոխությունը, տեկտոնիկ տեղաշարժերն ազգային հանրապետություններից եկած տաղանդավոր, էներգիայով լի մարդկանց հնարավորություն տվեցին լավ կարիերա ստեղծել, և այդտեղ ոչ մի ամոթալի բան չկա»,-ասում է Սերգեյը։

«2 մլն բռնաբարված գերմանուհի». ինչ մեթոդներով են տարիներով պայքարել «անհարմար հերոսի» դեմ

Թե երբ և ինչ հանգամանքներում Խանփերյանց ազգանունը դարձավ Խուդյակով, հստակ հայտնի չէ։ Թոռը, հիշելով հոր պատմածները, ասում է` մարշալը հայերեն խոսում էր, բայց առանձնապես չէր ընդգծում դրա իմացությունը ։

Պաշտոնական պատմագրությունը պնդում է, որ մարշալը «վերցրել է» քաղաքացիական պատերազմում զոհված ընկերոջ անունն ու կենսագրությունը։ Այդ լեգենդն է ապրում նաև Խուդյակովների ընտանիքում։

«Միանգամայն հնարավոր է, որ եղել է նման մարդ` Սերգեյ Խուդյակով անուն–ազգանունով, որը նաև նրա ընկերն է եղել, գուցե՝ ավագ ընկերը»,-ասում է Սերգեյը։ 

Ընդ որում, Խանփերյանցին Խուդյակովի վերածած այդ զարմանալի կերպարանափոխության իրական հանգամանքները հստակեցնելու համար պետք է մանրակրկիտ աշխատել Քաղաքացիական պատերազմի շրջանի փաստաթղթերի հետ, որոնցից, ցավոք, շատ բան չի մնացել։

Ազգանվան փոփոխության հարցում Խուդյակովները չեն բացառում նաև վերևներից թաքնվելը։ Նրանց խոսքով` պապն իրոք ինչ-որ կերպ բախվել է Լավրենտի Բերիայի հետ (Խանփերյանցը, իբր, Հատուկ կոմիտե զեկույց է ներկայացրել առ այն, որ ոմն Բերիա մշտական կապի մեջ է Բաքվում Բրիտանիայի հյուպատոսի հետ)։ Ընտանիքում այս տեսակետի հիմք են համարում այն, որ մարշալի կյանքին վերջակետ են դրել Ստալինն ու Բերիան։

Հերոսի թոռը կտրականապես մերժում է միայն այն շահարկումները, թե նրան կարող էին հավաքագրած լինել, օրինակ, բրիտանացիները։ Սերգեյն այդ տարբերակները անմիտ է անվանում։

Այսօր իր սերունդների համար նա միաժամանակ թե՛ Սերգեյ Խուդյակով է, թե՛ Արմենակ Խանփերյանց՝ հենց այս հերթականությամբ։ Ընդ որում, եթե Սերգեյ`թոռը (և՛ որդին, և՛ թոռը մարշալի անունն են կրում` խմբ․) փորձում է ազգանվան փոփոխությանը նայել ռացիոնալ տեսանկյունից, ապա Սերգեյ`որդին դրան շատ ավելի ցավագին էր վերաբերվում։ Հարցազրույցներից մեկում մարշալի որդին խոստովանել է, որ հոր հայկական ծագման մասին իմացել է 14 տարեկանում միայն։

Գնդապետից մարշալ՝ 3 տարում

1936 թ.-ին Խուդյակովը նշանակվում է Բելառուսի ռազմական շրջանի ավիաբրիգադի օպերատիվ բաժանմունքի պետ։ 1938-ին նա արդեն ռազմաօդային ուժերի թիկունքի պետն էր։ Պատերազմի սկզբից նա Արևմտյան ճակատի Ռազմաօդային ուժերի հրամանատարն էր և այդ պաշտոնում հաջողությամբ պաշտպանում էր Մոսկվան ։ 1944 թվականին նրան նշանակում են Կարմիր բանակի Ռազմաօդային ուժերի հրամանատարի տեղակալ։ Ընդամենը երեք տարվա ընթացքում Խուդյակովը գնդապետից (1941) դառնում է մարշալ (1944):

 В центре - генерал армии Алексей Антонов, справа - маршал авиации Сергей Худяков, слева - адмирал флота Николай Кузнецов
© Sputnik /
Կենտրոնում` բանակի գեներալ Ալեքսեյ Անտոնովը, նրա կողքին, աջից` մարշալ Խամփերյանց–Խուդյակովը, ձախից` ադմիրալ Նիկոլայ Կոզնեցովը

Կարիերայի նման սրընթաց աճը բացատրող մի քանի տարբերակներ կան։ Դրանցից մեկի համաձայն՝ պատերազմի ժամանակ Խուդյակովը Ստալինի ֆավորիտն է եղել, իբր կարևոր դեր են խաղացել Խուդյակովի «վրացական» արմատները (Խուդյակովի կեղծ կենսագրության համաձայն՝ նրա մայրը վրացուհի էր, հայրը՝ ռուս)։

«Ես բավական շատ եմ ուսումնասիրել այս թեման. բանն այն է, որ դեռ մեծ հարց է՝ արդյո՞ք Ստալինը ֆավորիտներ ունեցել է։ Գուցե և ունեցել է մինչև պատերազմը, բայց... պատերազմը խիստ մաղեց բոլորին»,-ասաց Մարշալի թոռը։

Խուդյակովը պրոֆեսիոնալ զինվորական էր։ Նա ավարտել էր Ժուկովսկու ակադեմիայի հրամանատարա-ինժեներական ֆակուլտետը, ինչպես նաև օդաչուների դպրոցը։ Ռուսական բանակում այսպիսի մի ասույթ կա․«Դիլետանտը մարտավարություն է ուսումնասիրում, պրոֆեսիոնալը՝ լոգիստիկա»։

Մարշալի թոռը կարծում է, որ Ստալինը գնահատել է Խուդյակովի ունակությունները։ Քանի որ նա կարողացել է գերմանացիներին ոչ միայն գրագետ դիմադրություն ցույց տալ, այլև վերաբազավորել ինքնաթիռները, փրկել կադրերը, ճիշտ կազմակերպել աշխատանքը։

«Նա արևմտյան ուղղությամբ մարտերում համագործակցեց Ժուկովի ու Կոնևի հետ։ Հրաշալի կազմակերպիչ էր և ղեկավար։ Այդպիսի մարդիկ ցանկացած գործում ոսկու գին ունեն։ Հենց այդպես էլ նա վաստակեց իր համբավը»,-պատմում է Սերգեյը։

Նրա առաջընթացը, ամենայն հավանականությամբ, նախանձ ու խանդ էր առաջացնում։ Հնարավոր է` ինչ-որ կերպ փորձել են նրա «տակը փորել»։ Հայտնի է, օրինակ, որ մարշալն այնքան էլ լավ հարաբերություններ չուներ իր անմիջական ղեկավար Ալեքսանդր Նովիկովի հետ (Ռազմաօդային ուժերի հրամանատար 1943-1946թթ․), թեև անընդհատ կարիերայի վերելք էր ապրում։

Յալթայի կոնֆերանսն ու Ռուզվելտի ուշադրությունը

Խուդյակովը փայլուն կերպով ապահովեց Ստալինի, Ռուզվելտի և Չերչիլի դեպի Թեհրան (1943), ապա նաև դեպի Ղրիմ (1945) կատարած թռիչների գաղտնիությունն ու անվտանգությունը։ Յալթայի կոնֆերանսի հաջող կազմակերպման համար նա Լենինի շքանշան ստացավ։ Բացի այդ, մարշալը մասնակցեց կոնֆերանսին՝ Ստալինի խորհրդականի կարգավիճակով։

Маршал Сергей Худяков во время Ялтинской конференции союзных держав (4 - 11 февраля 1945).
Թեհրանի կոնֆերանսը. 1943թ.

Հակահիտլերյան կոալիցիայի դաշնակիցների հայտնի խմբակային լուսանկարում Խուդյակովը կանգնած է Ստալինի հետևում (ինչը վստահության վկայություն է)։

Խուդյակովի պրոֆեսիոնալիզմն ու կոմպետենտությունը նկատել են Չերչիլը և հատկապես Ռուզվելտը, որը նրան սպորտային ինքնաթիռ է նվիրել։ Տարբերակներից մեկի համաձայն՝ հենց Ռուզվելտի ընդգծված գնահատանքն է, որ խիստ դուր չի եկել Ստալինին։

Սերգեյ Խուդյակով կրտսերը չի կարծում, որ հենց նվիրած ինքնաթիռն է ինչ-որ կերպ ազդել իր պապի ճակատագրի վրա։ Իսկ ահա այն փաստը, որ ամերիկացիները նրան առանձնահատուկ են վերաբերվել, հանգիստ կարող էր կասկածամիտ Ստալինին անվստահության առիթ դառնալ։

«Նա բավական զգոն և ուշադիր հետևում էր, թե ինչ ուշադրության են արժանացնում օտարերկրացիները խորհրդային զորահրամանատարներին։ Յալթայում ամերիկացիների պահվածքը կարող էր Ստալինի մոտ միտք առաջացնել, թե նրանք ուզում են «դուրս գալ» Խուդյակովի վրա։ Դա կարող էր պատճառ դառնալ, որ նա հայտնվեր Ստալինի սև ցուցակում»,-ասում է Սերգեյը։

Այս տարբերակն ավելի հավանական է դառնում, հատկապես հաշվի առնելով, որ Խուդյակովը ղեկավարում էր ամերիկացիների հետ աշխատանքը. ամերիկյան ռմբակոծիչները ռմբակոծում էին Գերմանիան և վայրէջք կատարում Պոլտավայում(Ուկրաինա)։ Ու մի անգամ Խուդյակովի գլխին «շան լափ թափեցին», երբ գերմանացիները գտան և ռմբակոծեցին այդ օդանավակայանը։

Ստալինի որդին, Ստալինը և ֆրոնդան

Խուդյակովների ընտանիքում ավելի շատ վախենում էին Ստալինի որդու՝ Վասիլիի արկածների մասին Խուդյակովի «ոչ շոյիչ» զեկույցներից։

«Հայրս հիշում էր իր եղբոր՝ Վոլոդյա հորեղբորս (մարշալի խորթ որդին՝ Վլադիմիրը) խոսքերից, որ Վասիլիի հերթական շատ տգեղ արարքից հետո պապս պատրաստվում էր զեկուցել Ստալինին, իսկ տատս համոզում էր, որ նման բան չանի։ Հավանական է, որ Ստալինին դա դուր չի եկել, թեև նա նեղացկոտ չէր, այնուամենայնիվ խոսքը սեփական որդու մասին էր։ Բայց պատմում են, որ Ստալինի հետ նման խոսակցություն մի քանի անգամ եղել է»,-մեզ հետ զրույցում պատմում է Սերգեյը։

Մարշալի ճակատագրի վրա, ըստ երևույթին, ազդեցություն է ունեցել մի շարք գործոնների համադրությունը։ Նա ընկել է «հետպատերազմյան մամլիչի» տակ։ Ընտանիքում Խուդյակովի հանդեպ ճնշումները «օդանավորդների գործի» (ավիաարդյունաբերության ղեկավարների և երկրի ռազմաօդային ուժերի հրամանատարության դեմ ուղղված ստալինյան բռնաճնշումներ) մի մասն են համարում։ Իսկ «օդանավորդների գործը» մարշալ Ժուկովի «տակը փորելու» գործընթացի բաղկացուցիչ մասն էր։

Սովետա-իրանական ճակատ. քչերը գիտեն, որ նրանք զոհվեցին Հայաստանում. տեսանյութ

Հավանաբար Ստալինը փորձում էր ապահովագրել ինքն իրեն` կանխելով զինվորականների ղեկավարությամբ «ֆրոնդայի» ձևավորման անգամ ամենաչնչին հավանականությունը․ բավական է հիշել Տուխաչևսկու գործը և 1930-ական թվականները։

Անվան փոփոխությունը հանցանշան ՆԳԺԿ-ի աչքում

Թե երբ է բացահայտվել Խուդյակովի իսկական անուն–ազգանունը, պարզ չէ։ Մարշալի թոռան կարծիքով՝ անգամ եթե ձերբակալության պահին ՆԳԺԿ-ն այդ մասին չգիտեր, ամենայն հավանականությամբ հետո շատ արագ պարզել է։ 

«Հնարավոր է, որ հենց ազգանվան փոփոխությունն է դարձել այն «խաղաթուղթը», որը նա չի կարողացել ծածկել, բացատրել։ Մենք այդ մասին ոչինչ չգիտենք։ ՆԳԺԿ-ին չենք կարող հավատալ՝ նրանք «կարում» էին ցանկացած փաստ, որը կարող էր որևէ կերպ օգնել գործին։ Բայց ինձ թվում է, որ այդ ամենը, այնուամենայնիվ, հետին թվով է արվել»,-նշում է Սերգեյը։

«Հետաքննության» համար, հավանական է, սկզբունքորեն կարևոր էր վկայություն կորզել Ժուկովի մասին, և առհասարակ, «առաջնորդից» հեռու տանել չափազանց հաջողակ ռազմական գործիչներին։ 

Զինվորական ջիղով «ոչ պատկառելի մարշալը»

Թոռան խոսքով՝ Խուդյակովը, չնայած հաջողություններին, քաղաքական հավակնություններ չուներ, նա ուղնուծուծով զինվորական էր։ Մարշալին խորթ չէին որոշակի զինվորական ձևականությունները։ Օրինակ՝ նա սիրում էր լուսանկարվել ձեռքը սյուրթուկի տակ պահած՝ նապոլեոնյան ձևով։ 

Ընդ որում՝ նա շարժուն ու ցածրահասակ տղամարդ էր։  Մարշալը պատանու պես վազելով էր բարձրանում աստիճանները, ոչ թե ծանրումեծ, իբրև լուրջ պաշտոնյա։

«Նաև այդ պատճառով նա մականուն ուներ, որը նրան տատս էր շնորհել՝ «ոչ պատկառելի մարշալ»,-պատմում է Սերգեյը։

Թոռան խոսքով՝ Խուդյակովի հաջողված կարիերայի պատճառներից մեկը հենց նրա էներգիան էր, նրա «զինվորական ջիղը» (ժառանգական զինվորական հատկությունները` խմբ)։

«Նա ռազմամոլ չէր, այլ պրոֆեսիոնալ զինվորական, որը գիտեր պատերազմի ու պատերազմական տնտեսության կանոնները։ Իզուր չէ, որ նա ծնունդով Արցախից էր»,-ընդգծում է Սերգեյը։

Թոռը վստահ է, որ Սերգեյ Խուդյակով ավագի գնդակահարությամբ երկիրը շատ բան է կորցրել...

1301
թեգերը:
գնդակահարություն, հերոս, ԽՍՀՄ, Իոսիֆ Ստալին, Հայրենական մեծ պատերազմ
թեմա:
Հայրենական մեծ պատերազմի հաղթանակի 75–ամյակը (40)
Ըստ թեմայի
«Նացիստների և Նժդեհի միջև զուգահեռներն անընդունելի են»․ Միրզոյանը՝ ԱՊՀ գործընկերներին
Հաղթանակի ավիաշքերթ. ՌԴ վաստակավոր օդաչուն փորձ է իրականացնում «Էրեբունի» օդանավակայանում
«Անմահ գնդի» քայլերթն այս տարի առցանց կանցկացվի. Գոհար Ղումաշյանը մանրամասներ է հայտնում
ՀՀ նախագահ Արմեն Սարգսյան

Կորոնավիրուսի տված դասը, վարչապետն ու Մոսկվան. ինչպես է պարտավոր մտածել Հայաստանի նախագահը

1217
(Թարմացված է 10:01 26.05.2020)
ՀՀ նախագահ Արմեն Սարգսյանը Sputnik Արմենիային տված հարցազրույցում խոսել է կորոնավիրուսի մարտահրավերների, նախագահի ինստիտուտի, Հայաստանի ներքին ու արտաքին քաղաքականության և այլ կարևոր հարցերի մասին։

Պարո՛ն Նախագահ, թույլ տվեք սկսել ամենացավոտ հարցից՝ կորոնավիրուսի համավարակից։ Ի՞նչ եք մտածում աշխարհում տիրող արտակարգ իրավիճակի մասին։ Ինչպե՞ս կարող է այն անդրադառնալ Հայաստանի և ԵԱՏՄ երկրների վրա։

–Այս իրավիճակի յուրահատկությունը ոչ թե հենց վիրուսի բնույթն է, այլ պայմանները, որոնցում այն զարգանում է։ Աշխարհը շատ ավելի շարժուն է դարձել, անկանխատեսելի, վիրտուալ, փոփոխություններ են տեղի ունենում մարդու կենսագործունեության բոլոր ոլորտներում՝ քաղաքականությունից մինչև սովորական մարդկային հարաբերություններ։ Կորոնավիրուսը, կարելի է ասել, միայն արագացրել է այդ փոխակերպումները, բայց չի ազդել դրանց բնույթի և բովանդակության վրա։ Այդ առումով` կորոնավիրուսն աշխարհում տեղի ունեցող խորը փոփոխությունների հետևանքն է, ոչ թե պատճառը։ Հենց դրա համար էլ անհրաժեշտ է առաջին հերթին դիտարկել այն միտումները, որոնք սկսվել են վիրուսից դեռ շատ առաջ։

Ինչպիսին կլինի աշխարհը կորոնավիրուսից հետո. Արմեն Սարգսյանի պատասխանը

Այժմ բոլոր մակարդակներում քննարկվում է, թե ինչպիսին կլինի հետկորոնավիրուսային աշխարհը։ Արդեն իսկ ակնհայտ է դրա բացասական ազդեցությունը համաշխարհային տնտեսության վրա և շարունակական հետընթացի շրջանը։ Սակայն, իմ կարծիքով, համավարակը մի շարք ավելի խորը հետևանքներ ունի։ Նախևառաջ` համաշխարհային հանրությունը գիտակցեց իր խոցելիությունը գլոբալ մարտահրավերների բախվելիս, որոնք, ի դեպ, քվանտային բնույթ ունեն։ Երկրորդը` պետությունն ու հանրությունը զգացին, թե ոքան կարևոր է ներդրում անել հենց գիտության և առողջապահության ոլորտներում. դրանք կարող են միլիոնավոր կյանքեր փրկել։

Президент Армен Саркисян дает интервью на свежем воздухе
© Photo / official site of the President of RA.
ՀՀ նախագահ Արմեն Սարգսյան

Ինչ վերաբերում է ԵԱՏՄ-ին, ապա կարելի է նկատել, որ յուրաքանչյուր երկիր պայքարի իր տարբերակն է ընտրել։ Ուստի հետևանքները նույնպես տարբեր կլինեն։ Ընդհանուր առմամբ` հույս ունեմ, որ այս ճգնաժամը մի տեսակ դրդող ուժ կհանդիսանա առաջին հերթին գիտական-առողջապահական ոլորտի ինտեգրացիայի համար։ Արմատական փոփոխություններ են սպասվում աշխատանքի ոլորտում, որն ամենախոցելիներից մեկը դարձավ համավարակի պայմաններում։ Բարձր որակավորում ունեցող կադրերի անհրաժեշտությունը նաև կրթական քաղաքականության վերանայման անհրաժեշտություն կառաջացնի։

Պետք է լուծենք այս կարևորագույն խնդիրները, իսկ դա ենթադրում է համագործակցության ակտիվացում երեք ուղղություններով` գիտություն, կրթություն, աշխատանքի ոլորտ։ Սիներգիական էֆեկտը, որին կարելի է հասնել այս ոլորտներում ԵԱՏՄ պետությունների կարողությունները միավորելու շնորհիվ, թույլ կտա առաջընթաց գրանցել խնդիրների լուծման հարցում։

Հնարավոր է, որ առողջապահության գլոբալ ճգնաժամն առանցքային քաղաքական օրակարգում գրավի կլիմայական փոփոխությունների տեղը, քանի որ կորոնավիրուսի հետ կապված մտավախություններն ավելի ու ավելի իրական են դառնում։ Բացի այդ, փորձելով վերականգնել տնտեսությունը, պետություններն առավելագույն ջանքեր կգործադրեն և կներգավեն բոլոր ուժերը։ Ամենայն հավանականությամբ` դա կխորացնի կլիմայական փոփոխությունները և օդի աղտոտումը, քանի որ բնապահպանական կանոնները, ըստ երևույթին, կթուլացվեն կամ առհասարակ կանտեսվեն։

–Երկու տարի առաջ, երբ Դուք զբաղեցրիք նախագահի պաշտոնը, Հայաստանում փոխվեց քաղաքական կարգը։ Սահմանադրության համաձայն` երկրի փաստացի ղեկավարը դարձավ վարչապետը։ Բարեփոխումը համընկավ լուրջ քաղաքական ճգնաժամի հետ, որի հետևանքով իշխանությունը փոխվեց։ Բոլորը հիշում են Ձեր մասնակցությունն այն ժամանակվա բարդ գործընթացներին։ Դա ճակատագրի մարտահրավե՞րն էր։ Իբրև առաջնորդ, ի՞նչ նոր փորձ ձեռք բերեցիք այդ ժամանակահատվածում։

–Հայաստանի ամբողջ պատմությունը ճակատագրի մշտական մարտահրավերներ են, որոնք մեր ժողովուրդն արժանապատվորեն հաղթահարել է՝ դառնալով ավելի ուժեղ և իմաստուն։ Որպես Երրորդ հանրապետության ակունքներում կանգնած մարդ, ես չէի ցանկանա գնահատականներ հնչեցնել կոնկրետ որևէ քաղաքական գործընթացի մասին։

Իբրև նախագահ, որը երկար քաղաքական ճանապարհ է անցել, իմ առաջադրանքը համակարգային խնդիրների համար լուծումներ փնտրելն է, իսկ իբրև հայ ազգի և պետականության ամբողջականության երաշխավոր՝ մեր խորքային երկարաժամկետ հետաքրքրությունների պաշտպանությունը։ Հենց այդտեղ եմ ես տեսնում նախագահի կառույցի հիմնական գործառույթը։

Սրա հետ մեկտեղ պետք է հաշվի առնել, որ իմ լիազորությունները սահմանափակված են գործող Սահմանադրությամբ, և ես չեմ կարող ազդել ո՛չ քաղաքական որոշումների վրա, ո՛չ էլ որևէ գնահատական տալ դրանց։ Սակայն ես հասկանում եմ, որ մեր պետականաշինության վերջնական հաջողությունը կախված է հավասարակշռության և հակակշիռների համակարգի ստեղծումից։

Համոզված եմ, որ ո՛չ առանձին վերցրած որևէ քաղաքական գործիչ, և ո՛չ էլ իշխանության մի առանձին ճյուղ չեն կարող գլուխ հանել իրենց առաջ դրված առաջադրանքների լայն շրջանակից։ Համակարգային մոտեցումը ոչ միայն անհրաժեշտ է, այլ այլընտրանք էլ չունի, քանի որ մենք կանգնած են գլոբալ փոփոխությունների ճամփաբաժանին, և այդ փոփոխություններն արդեն իսկ տեղի են ունենում մեր աչքի առաջ։

Մեր խնդիրների մեծ մասը բարդ, համալիր բնույթ ունեն, և դրանց համար արդյունավետ լուծումներ գտնելը մեզնից ոչ ստանդարտ մտածողություն է պահանջում։ Հակառակ դեպքում` մենք կարող ենք պատմության ճամփեզրին մնալ։

–Ի՞նչ հարաբերություններ ունեք ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հետ։ Արարողակարգային հանդիպումներից դուրս շփում կա՞։

–Պետականաշինության գործընթացում նախագահի փոխգործակցությունը վարչապետի և այլ քաղաքական գործիչների հետ անհրաժեշտություն է, այնպես որ, այդ հարցի պատասխանը միանգամայն ակնհայտ է։ Ուզում եմ ևս մեկ անգամ ընդգծել, որ իբրև պետականության և Սահմանադրության երաշխավոր, ես չեմ կարող ինձ թույլ տալ խոսելու անձնական փոխհարաբերությունների մասին։ Նախագահը պարտավոր է մտածել բացառապես քաղաքական կատեգորիաներով՝ ձգտելով աջակցել որակապես այլ քաղաքական մշակույթի ստեղծմանը, որից ուղղակիորեն կախված է մեր ապագան։

Торжественная церемония награждения военнослужащих в честь Дня армии в резиденции президента (27 января 2020). Еревaн
© Photo / official site of the President of RA.
Հայոց բանակի օրվա առթիվ զինծառայողների պարգևատրման հանդիսավոր արարողություն նախագահի նստավայրում (27 հունվարի, 2020թ.). Երևան

–Ձեր ելույթներում հաճախ է հնչում այն միտքը, որ պետք է արդյունավետ օգտագործել ամբողջ աշխարհի հայերի հնարավորությունները։ Ի՞նչ գործնական մեխանիզմներ եք տեսնում այդ գաղափարի իրագործման համար։

–Մեր պատմությունն այնպես է դասավորվել, որ դարեր շարունակ զրկված ենք եղել պետականությունից, բայց աշխարհի տարբեր անկյուններում բնակվող հայերը երբեք չեն հրաժարվել անկախ Հայաստանը վերածնելու գաղափարից։ Առանց այդ սերնդեսերունդ փոխանցվող նպատակի` Խորհրդային Միության փլուզումից հետո մեզ համար շատ ավելի բարդ կլիներ անկախ Հայաստանի պետականության ստեղծումը։

Հայկական սփյուռքն իրոք ֆենոմենալ է և մայր հայրենիքի հանդեպ իր վերաբերմունքով իրավամբ օրինակելի է համարվում աշխարհում։ Ի տարբերություն հարուստ, բայց սպառվող բնական ռեսուրսներ ունեցող շատ երկրների` հայկական սփյուռքը անսպառ հնարավորություն է, որի համար մշտական աղբյուր են հանդիսանում Հայաստանի հանդեպ սերն ու նվիրվածությունը։ Իրենց քաղաքացիության և բնակության երկրներում հայերն օրինակելի, հարգված և հաջողակ քաղաքացիներ են։ Մեր աշխարհաքաղաքական դիրքը հաշվի առնելով՝ սփյուռքը կամուրջ և կապող օղակ է Հայաստանի և աշխարհի միջև։

Ես կարծում եմ, որ հայկական սփյուռքի պոտենցիալի, հատկապես նրանց գիտելիքների և փորձի առավել արդյունավետ օգտագործման համար, ինստիտուցիոնալ մոտեցում է անհրաժեշտ՝ օրենսդրական և գործնական միջոցառումների համադրությամբ, որոնք ուղղված կլինեն հասարակական-քաղաքական կյանքում և հատկապես երկրի մշակութային և տնտեսական զարգացման մեջ նրանց մասնակցության ընդլայնմանը։

«Սա պայքար է անտեսանելի թշնամու դեմ». Արմեն Սարգսյանն ուղերձ է հղել

Մի շարք օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ պատճառներով, ցավոք, առայժմ մեզ չի հաջողվել գտնել սփյուռքի հետ համակարգային երկարաժամկետ ռազմավարական հարաբերություններ հաստատելու համար անհրաժեշտ ժամանակակից մոդելը։ Խնդիրը գուցե մի կողմից բուն Հայաստանի տեսլականի բացակայությունն է, մյուս կողմից՝ հենց համայնքները, որոնց ինքնությունը մեծամասամբ կապված է ոչ այնքան հայկական պետականության, որքան Հայոց ցեղասպանության ողբերգական իրադարձությունների հետ։

Ես կասեի, որ սփյուռքը ցավից ու արդարության ծարավից շղթայված հզոր էներգիայի կուտակում է։ Բայց ես համոզված եմ, որ արդարության հարցում հաջողության կարելի է հասնել միմիայն մեր երկրի ամրապնդման գործում ակտիվ մասնակցություն ունենալով, քանի որ պետությունը ոչ միայն Հայաստանի քաղաքացիների, այլև հայկական ազգային ինքնության անվտանգության միակ երաշխավորն է։ Մեր առաքելությունն ակնհայտ է` կառուցել ազգի ցանցային մոդել՝ հզոր պետության միջոցով։

–Խոսենք Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների մասին։ Երկկողմանի հարաբերությունների ո՞ր ուղղություններն են առաջնահերթ։ Որտե՞ղ է պետք ուժեղացնել համագործակցությունը։

-Ռուսաստանը միայն Հայաստանի ռազմավարական գործընկերն ու դաշնակիցը չէ․ մեզ կապում են բազմադարյա բարեկամական ջերմ հարաբերությունները, որոնք անցել են միասին հաղթահարված դժվարությունների փորձությունները և ամրացել համատեղ հաջողություններով, ուստի բարդ իրավիճակներում միմյանց աջակցելու ցանկությունը բնական է։ Հենց այդ պատճառով է, որ այսօր այդ հարաբերություններն անխորտակելի են դարձել։

Ուզում եմ նշել, որ Ռուսաստանի հետ հարաբերություններում հայկական պետականությունը նվազագույն և առավելագույն հիմնախնդիրներ ունի։ Նվազագույնը խորը պատմական-արժեհամակարգային կապերի վրա հիմնված ռազմավարական երկխոսության նախկին մակարդակի պահպանումն է։ Մենք պետք է գնահատենք մեր ընդհանուր ժառանգությունը և հենց դրանով կողմնորոշվենք մեր այս կամ այն քաղաքականությունն իրացնելիս։ Այդ դեպքում մենք կխուսափենք լուրջ սխալներ գործելուց։

Առավելագույն առաջադրանքը մեր փոխհարաբերությունները նոր մակարդակի հասցնելն է, «ձեռք չտված» ոլորտները բացելն ու նոր հնարավորություններ ստեղծելը։ Մեր փիլիսոփայությունը տարածաշրջանային և համաշխարհային ֆորմատներում պետք է բխի երկկողմանի և բազմակողմանի մակարդակներում «միմյանց ուժեղացնելու» բանաձևից։

Շատ բան կախված է նրանից, թե առանձին խնդիրներից անկախ` գործնականում մենք ինչպես կկիրառենք մեր ռազմավարական միությունը։ Նոր ուղղություններից կառանձնացնեի տարածաշրջանային մակարդակով համագործակցության ընդլայնման, մշակութային, մարդասիրական և կրթական ծրագրերի ուժեղացման անհրաժեշտությունը: Ավելի հստակ գործելու դեպքում մենք հսկայական ներուժ կունենանք։

Ռուսաստանի հետ համագործակցությունը բազմաշերտ է և ներառում է մեր հարաբերությունների ողջ ներկապնակը։ Այսօր մենք պետք է կարողանանք խորացնել այդ հարաբերությունները տարածաշրջանային տնտեսական նախագծերում, հատկապես բարձր տեխնոլոգիաների, արհեստական ինտելեկտի և նորարարությունների, պարենային անվտանգության ոլորտներում։

Ավելի սերտ համահործակցություն է հարկավոր էներգետիկայի ոլորտում, ներառյալ միջուկայինը։ Մեր հանրապետության ներուժը կարող է առանցքային դեր խաղալ Ռուսաստանի սննդի և պարենային անվտանգության պահպանման գործում։

Ցավոք, նոր սերունդն այնքան էլ լավ չգիտի ռուսական հզոր դասական գրականությունը, հնարավորություն չունի Երևանում տեսնելու թատերական ներկայացումներն ու լսելու այն երաժշտությունը, որոնք կարևոր հետք են թողել ավագ սերնդի կայացման գործում։ Մենք չպետք է մոռանանք մեր ընդհանուր ժառանգությունը բազմապատկելու կարևորությունը։

Ես կարծում եմ, որ երկկողմանի հարաբերությունները կարևոր գործոն կարող են դառնալ նաև մեր երկրների բազմակողմանի կապերի համար։ Հայաստանը կարող է կամուրջ հանդիսանալ տարբեր ինտեգրացիոն նախագծերի և տարածաշրջանների միջև, ինչպիսիք են, օրինակ, ԵԱՏՄ-ն և ԵՄ-ն։

–Մոսկվայի հետ բանակցությունների օրակարգում հայկական կողմը ներառում է այնպիսի հարցեր, ինչպիսիք են գազի գինը, ներդրումների ավելացումը, տրանսպորտային խնդիրների լուծումը։ Միևնույն ժամանակ, Հայաստանում գործող որոշ ռուսական ընկերություններ դժվարություններ ունեն։ Հայտարարվել էր, որ նրանք լուրջ խախտումներ են թույլ տվել, և դա ազդել է նրանց գործունեության և ծրագրերի վրա։ Հետաքննությունը մինչ օրս հստակ պատասխաններ չի տվել։ Ինչպե՞ս եք գնահատում այդ իրավիճակը, և ինչպե՞ս է պետք կարգավորել այն։

–Խնդիրները, թյուրիմացություններն ու դժվարությունները միանգամայն նորմալ երևույթներ են, երբ խոսքը միջպետական և առևտրային հարաբերությունների մասին է։ Սակայն դրանք չպետք է ազդեն մեր ռազմավարական կապերի որակի վրա։ Կարևոր բառ կա՝ ՎՍՏԱՀՈՒԹՅՈՒՆ։ Ցանկացած վիճելի իրավիճակի կարգավորման հիմքում պետք է լինի մեր երկրների միջև վստահության բարձր մակարդակը։

Որպես հայ-ռուսական հարաբերությունների հիմնական ռազմավարական ուղղությունների ձևավորմանը մոտ կանգնած մարդ (այդ թվում՝ լոգիստիկ, էներգետիկ և այլ ոլորտներում), իրավիճակի կարգավորմանը նպաստելու համար ես նախագահի կառույցի իրավասությունների և հնարավորությունների շրջանակներում կներդնեմ իմ գիտելիքները, հնարավորություններն ու փորձը:

–ՀԱՊԿ շրջանակներում Հայաստանի և Ռուսաստանի ռազմական համագործակցությունն առավել քան արդիական է դառնում ՝ հաշվի առնելով Մերձավոր Արևելքում տիրող իրավիճակը։ Ի՞նչն է մտահոգում Ձեզ, երբ վերլուծում եք Սիրիայում և դրա շուրջ ստեղծված իրավիճակը։

–Հայ-ռուսական ռազմական և ռազմատեխնիկական համագործակցությունը՝ երկկողմ և բազմակողմ ձևաչափերում, կենսական նշանակություն ունի մեզ համար։ Կարծում եմ, որ մենք հավասարապես շահագրգիռ ենք ՀԱՊԿ-ի շրջանակներում հարաբերությունները է՛լ ավելի ամրապնդելու և ընդլայնելու հարցում, որպեսզի ճիշտ ժամանակին արդյունավետ պատասխանենք բոլոր մարտահրավերներին ու սպառնալիքներին:

Սիրիան մեզ համար օտար երկիր չէ, հաշվի առնելով այն փաստը, որ այդ պետության տարածքում ապաստան են գտել Ցեղասպանությունից փրկված հարյուր հազարավոր հայեր։ Հայերը Հալեպում և Քեսաբում ապրել են դրանց հիմնադրման պահից ի վեր, և մենք չէինք կարող անտաբեր մնալ այս հարցում։ Դուք գիտեք, որ Հայաստանը ՀԱՊԿ անդամ միակ երկիրն է, որն ուղղակիորեն (Ռուսաստանի հետ միասին) մասնակցում է մարդասիրական գործողություններին, այդ թվում` ռազմաբժիշկներ և սակրավորներ ուղարկելով։ Մենք անշուշտ գնահատում ենք այն կարևորագույն առաքելությունը, որն իրականացնում է Ռուսաստանը տեռորիզմի դեմ պայքարում։

Պետք է խոստովանել, որ հայերն ու հայկական համայնքները Մերձավոր Արևելքի խճանկարի եզակի մասնիկ են, քաղաքակրթությունների համակեցության և քրիստոնյա ու մահմեդական աշխարհների միջև խաղաղության խորհրդանիշ։ Մենք պետք է պահպանենք այդ խճանկարի ամբողջականությունը։

–Հայկական կողմի համար Արցախի հարցի կարգավորումը վաղուց արդեն հիմնային է դարձել։ Ինչպե՞ս եք տեսնում իրավիճակի զարգացումը։

–Կարգավորման խնդրով զբաղվում է կառավարությունը, ուստի ես չէի ցանկանա կանգ առնել հարցի բանակցային կողմի վրա, որը վարչապետի և Արտաքին գործերի նախարարության իրավասության ներքո է։

Մենք համոզված ենք, որ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի շրջանակում (Ռուսաստանի, Ֆրանսիայի և ԱՄՆ-ի նախագահությամբ) խաղաղ բանակցություններն այլընտրանք չունեն։

Սակայն, չնայած մեր խաղաղ մտադրություններին, Ադրբեջանի կողմից ռազմական ռևանշի փորձի դեպքում մենք պատրաստ ենք և կպաշտպանենք Արցախի ժողովրդի իրավունքներն ու անվտանգությունը։ Հայաստանի Հանրապետությունը հակամարտության խաղաղ կարգավորման և Արցախի Հանրապետության քաղաքացիների իրավունքների պաշտպանության գլխավոր երաշխավորն է։

Ուժի գործադրման սպառնալիքն ու խնդրի լուծման պատերազմական սցենարը բացարձակ անընդունելի են, և միջազգային հանրությունը պետք է խստագույն ձևով կանխի դա։ Մենք մշտապես ապրում ենք «սև կարապների» անկանխատեսելի ժամանակներում և ինձ համար միանգամայն ակնհայտ է, որ պատերազմական սցենարն անկանխատեսելի հետևանքներ կունենա բոլորի համար։ Ընդ որում, ուզում եմ ընդգծել, որ Արցախի հարցը դուրս է գալիս Հայաստանի սահմաններից և շատ զգայուն է ամբողջ աշխարհի հայության համար, որը լսելի ձայն ու գլոբալ մակարդակի ազդեցություն ունի։

Երբեք չպետք է թույլ տալ, որ Արցախը քաղաքական դաշտում դառնա շահարկումների գործիք. Պողոսյան

Մեզ համար առաջնահերթն Արցախի հիմնախնդրի արդարացի կարգավորման հարցն է, միջազգային իրավունքի նորմերի և սկզբունքների հիման վրա ամուր խաղաղության հաստատումը, հայ ժողովրդի անվտանգությունն ու Արցախի ժողովրդի կողմից իրացված ինքնորոշման իրավունքի ամրապնդումը:

–Ի՞նչ եք կարծում Մարտի 1-ի գործով դատավարության մասին. լուրջ մեղադրանքներ են առաջադրվել նախկին բարձրաստիճան պաշտոնյաների, որոնց հետ Դուք աշխատել եք։

–Ծայրահեղ ոչ կոռեկտ եմ համարում գնահատականներ հնչեցնելը` միջամտելով իշխանության այլ կառույցների, այդ թվում՝ դատական իշխանության իրավասությանը։

Ես շարունակում եմ հետևել գործընթացին ինչպես քաղաքացու, այնպես էլ երկրի ղեկավարի տեսանկյունից, և վստահ եմ, որ արդարությունը կհաղթի։

–Հայաստանի նախագահի պաշտոնում ունե՞ք որևէ նվիրական նպատակ, որին հասնելու դեպքում կհամարեք, որ զուր չեք աշխատել։

–Հայկական պետության ամբողջականությունը և ազգային լուրջ պառակտումներ թույլ չտալը գլխավոր առաքելությունն է, որն իր առաջ դնում է նախագահի ինստիտուտը։

Ես բազմաթիվ նվիրական նպատակներ ունեմ՝ Հայոց ցեղասպանության ճանաչումից և դրա հետևանքների վերացումից` մինչև տնտեսապես հզոր և տարածաշրջանում ու աշխարհում արժանապատիվ դիրք զբաղեցնող Հայաստանի ստեղծում։

Ես կուզեի Հայաստանը տեսնել որպես տեխնոլոգիապես ամենազարգացած երկրներից մեկը, որն աշխարհում առաջիններից կլինի արհեստական ինտելեկտի օգտագործման վրա հիմնված համակարգերի մշակման և ներդրման գործում։

Այդ ուղին, կարծում եմ, Հայաստանին թույլ կտա գտնել աշխարհում իր տեղը և ապացուցել, որ փոքր երկիրը կարող է «հաջողակ» լինել։ Հենց դրան են ուղղված նախագահական նախաձեռնությունները։

Հ.Գ. Հարցազրույցից հետո նախագահը խոսեց Վիկտոր Չերնոմիրդինի հետ բարեկամության և չիրականացած նախագծերի հետ կապված հիշողությունների մասին։

1217
թեգերը:
Դմիտրի Պիսարենկո, հարցազրույց, Արմեն Սարգսյան, Նախագահ, Հայաստան
Ըստ թեմայի
Ինչպիսին կլինի աշխարհը կորոնավիրուսից հետո. Արմեն Սարգսյանի պատասխանը
Արմեն Սարգսյանը նամակ է գրել ՌԴ վարչապետին
Ինչպես Արմեն Սարգսյանը ծանոթացրեց Չերչիլի թոռանն ու Վարդանյանին. բացառիկ հարցազրույց
Լևոն Արոնյան. արխիվային լուսանկար

Լևոն Արոյանը պարտվեց ամերիկացի շախմատիստ Հիկարու Նակամուրայից

71
(Թարմացված է 22:46 25.05.2020)
Փորձագետները կարծում են, որ չնայած ծանր հոգեբանական վիճակին, Լևոն Արոնյանը հետաքրքիր խաղ է ցուցադրում։

ԵՐԵՎԱՆ, 25 մայիսի - Sputnik. Հայկական շախմատի առաջատար Լևոն Արոնյանն արագ շախմատի Lindores Abbey Rapid Challenge առցանց մրցաշարի քառորդ եզրափակչի երկրորդ խաղում պարտվեց ամերիկացի շախմատիստ Հիկարու Նակամուրայից։

ՌԻԱ Նովոստիի փոխանցմամբ ՝ չորս խաղերի արդյունքների համաձայն՝ Նակամուրան հաղթել է 3-1 հաշվով և մտել մրցակցության հաջորդ փուլ: Արոնյանի հետ առաջին հանդիպումը նույնպես հօգուտ ամերիկացու էր:

Lindores Abbey Rapid Challenge մրցաշարը կավարտվի հունիսի 3-ին, ինչից հետո կկայանան ևս մի քանի մրցաշարեր` Online Chess Masters-ը (հունիսի 20-ից հուլիսի 5-ը), Legends of Chess-ը (հուլիսի 21-ից օգոստոսի 5-ը) և Grand Final-ը (օգոստոսի 9-20-ը):

Մրցաշարի մրցանակային ընդհանուր ֆոնդը 1 միլիոն դոլար է:

Փորձագետների կարծիքով՝ կնոջ` շախմատիստուհի և հասարակական գործիչ Արիանա Կաոլիի մահից հետո անգամ, չնայած ծանր հոգեբանական վիճակին, Արոնյանը վերջին շրջանում հիանալի խաղ է ցուցադրում։

71
թեգերը:
Պարտություն, Շախմատի միջազգային ֆեդերացիա (ՖԻԴԵ), շախմատիստ, շախմատ, Լևոն Արոնյան
թեմա:
Լևոն Արոնյանի վերելքներն ու վայրէջքները
Ըստ թեմայի
«Գիտեինք, որ երկուսդ էլ հանձնվող տեսակ չեք». նախագահը և վարչապետը ցավակցել են Արոնյանին
Լևոն Արոնյանը կխաղա Եվրոպայի թիմի կազմում 
Լևոն Արոնյանը Եվրոպայի թիմի կազմում շարունակում է հաղթել
Մանեկեններ

Վրաստանում գործող հագուստի խանութների հանդերձարանները կփակվեն

4
(Թարմացված է 00:16 27.05.2020)
Ընկերության ներկայացուցիչները քայլեր են ձեռնարկում, որպեսզի կանխեն կորոնավիրուսի տարածումը։

ԵՐԵՎԱՆ, 27 մայիսի – Sputnik. Վրաստանի մի շարք խանութների հաճախորդները չեն կարողանա գնումներ կատարելուց առաջ փորձել հագուստը։ Retail Group Georgia ընկերության տնօրեն Ռեզո Մագալաշվիլին «Բիզնեսպրեսնյուսի» հետ զրույցում ասել է, որ խանութների հանդերձարանները կփակվեն։

Խոսքը վերաբերում է Zara, Massimo Duti, Oisho, Bershka, Stradivarius և Վրաստանում ներկայացված մի շարք ապրանքանիշներին։ Որոշման պատճառը կորոնավիրուսի համավարակն է։ Արգելքն ուժի մեջ կմտնի, երբ սահմանափակումները կչեղարկվեն ու առևտրի կենտրոնները կբացվեն։

«Մեծ ռիսկ կա, որ վարակը կարող է տարածվել նաև հագուստի միջոցով, այդ պատճառով էլ կանխարգելիչ միջոցներ կկիրառվեն», - ասել է Մագալաշվիլին։

Նա նշել է նաև, որ հագուստը վերադարձնելու դեպքում այն անպայման կախտահանվի։

Հիշեցնենք` Վրաստանը մայիսի 23-ին որոշեց չերկարաձգել արտակարգ դրության ռեժիմը, սակայն մի շարք սահմանափակումներ կգործեն մինչև հուլիսի 15-ը։ Օրինակ` հագուստի և կոշիկի խանութներն այժմ կարող են միայն առցանց աշխատել։

Մայիսի 26-ի դրությամբ՝ Վրաստանում 732 մարդ է վարակվել կորոնավիրուսով։

Բարի գալուստ ապագա. նստել եմ թախտին, սպասում եմ առաքմանը, նրանք ինձ հաց ու ջուր են բերում

4
թեգերը:
կորոնավիրուս, խանութ, Վրաստանի Հանրապետություն
թեմա:
Կորոնավիրուսը Չինաստանում և աշխարհում
Ըստ թեմայի
Բալիի փոխարեն «Զում», կամ հայաստանյան առցանց հարսանիքն արտակարգ դրության պայմաններում
Կորոնավիրուսը բոլորի տուն «կմտնի», կամ վարակը ստիպում է հիշել «տալոնով» հացը
Սերիալներ, շաուրմա, կարկանդակներ․ ինչ են որոնել և պատվիրել հայերը արտակարգ դրության օրերին
Առցանց առևտուր ու բժշկություն. ինչ է փոխել կորոնավիրուսը Հայաստանի աշխատաշուկայում