Դոլար

Հայաստանի պետական պարտքն «ահագնանո՞ւմ» է. պարզաբանում է ֆիննախի մասնագետը

241
(Թարմացված է 18:19 13.07.2021)
Հայաստանի պետական պարտքի «ահագնացումը» դարձել է հասարակությունում ամենաքննարկվող հարցերից մեկը։ Քննարկումներն էլ հանգում են նրան, որ «երկրում ինչ մնացել է, կվաճառեն»։

ԵՐԵՎԱՆ, 12 հուլիսի – Sputnik. ՀՀ կառավարության պարտքը հիմա իրոք ավելի բարձր է, քան ՀՆԱ–ի (այսինքն` երկրի տնտեսության) 60%-ը. 2020-ի վերջի դրությամբ այն կազմում էր 63,5%։ Սակայն կան մի քանի գործոններ, որոնք էապես նվազեցնում են պարտքի իրական բեռը։

Ներքին պարտք

Վերջին տարիներին նախևառաջ աճում էր ներքին պարտքի տեսակարար կշիռը. 2009-ին այն կազմել է ընդհանուր պարտքի մոտ 14%-ը, իսկ 2020-ի վերջում` արդեն գրեթե 25%–ը, հիշեցնում է ՀՀ ֆինանսների նախարարության Պետական պարտքի կառավարման վարչության պետ Արշալույս Մարգարյանը։

Սա կարևոր է այնքանով, որ ներքին պարտքն ավելի հեշտ է սպասարկել. դրա վրա չեն ազդում փոխարժեքի ռիսկերը, անհրաժեշտության դեպքում այն ավելի հեշտ է վերաձևակերպել։ Բայց ամենաէականը` այդ գումարը մնում է երկրի ներսում, մասնակցում տնտեսական շարժին, իսկ դրա մի մասն էլ հարկվում է, այսինքն` վերադառնում պետական բյուջե։

«Իհարկե, պարտատոմսերի տոկոսային բեռն ավելի բարձր է, բայց վերջին տարիներին այն անընդհատ նվազում է, ինչը վկայում է մեր երկրի հանդեպ ունեցած վստահության մասին։ Դրանից բացի, 2017-ից մեր երկիրը թողարկում է 30 տարվա ժամկետով պարտատոմսեր, որոնց թողարկումներն ամբողջությամբ գնվում են։ Կասկածելի երկրի պարտքը ոչ ոք չէր համաձայնվի գնել երեսուն տարով», – Sputnik Արմենիայի հետ զրույցում ընդգծում է Մարգարյանը։

Ըստ գործադիրի կազմած` կառավարության պարտքի կառավարման 2021-23 թթ. ռազմավարական ծրագրի` ներքին պարտքի տեսակարար կշիռը կառավարության ընդհանուր պարտքում նախատեսվում է ավելացնել առնվազն մինչև 30%:

Начальник департамента по управлению госдолгом Минфина Армении Аршалуйс Маркарян
© Sputnik / Aram Nersesyan
Արշալույս Մարգարյան

«Պետական պարտատոմսեր են ձեռք բերում ոչ միայն բանկերը, այլև հասարակ քաղաքացիները։ Եթե 15-20 տարի առաջ այդպիսի գնորդները 80-90 էին, ապա հիմա` մի քանի հազար հոգի, իսկ նրանց գումարային ներդրումները 5-6 միլիարդ դրամ են։ Սա շատ մեծ թիվ չէ (շրջանառվող գանձապետական պարտատոմսերի մեկ տոկոսից պակաս է), բայց կրկին վկայում է բնակչության վստահության մասին», – հավելում է Մարգարյանը։

Ի՞նչ տոկոսներ ենք տալիս

Կառավարության պարտքի միջին կշռված տոկոսադրույքը 2020-ի ընթացքում ոչ միայն չի աճել, այլ անգամ նվազել է` 4,8%-ից 4,3%։

Պատճառներից մեկը կախված չէր կառավարությունից. 2020-ի ճգնաժամի հետևանքով նվազել են միջազգային լողացող տոկոսադրույքները (օրինակ՝ Libor տոկոսադրույքը միջին տարեկան ցուցանիշը 2,32%-ից նվազել է 0.69%), իսկ այդ տոկոսադրույքներով սպասարկվող վարկերը կառավարության պարտքի մոտ 20%-ն են կազմում։

Բայց կա նաև մեկ այլ կարևոր գործոն։ Նախորդ տարիներին Համաշխարհային բանկը (որը Հայաստանի խոշորագույն վարկատուն է) սկսել էր վերաձևակերպել իր` նախկինում տրված վարկերի տոկոսները, քանի որ Հայաստանը թևակոխել է «բարձր միջին եկամուտ ունեցող» երկրների խումբ` ըստ մեկ շնչին ընկնող ՀՆԱ–ի (այս իրավիճակը պահպանվել է նաև 2020-ին: Այսպես՝ Զարգացման միջազգային ընկերակցության գործադիր տնօրենների խորհուրդը որոշում էր ընդունել Հայաստանին նախկինում տրամադրված վարկերի մեծ մասի գծով վարկավորման պայմանների խստացման ուղղությամբ՝ հավելյալ 1.7% դրույքաչափով ավելացնելով վարկային համաձայնագրերով ամրագրված տոկոսադրույքը, որը կիրառվեց 2014 թվականի հուլիսի 1-ից: Սակայն հաշվի առնելով 2020-ի ճգնաժամային իրադարձությունները` ՀԲ–ն համաձայնել էր ժամանակավորապես (մեկ տարի ժամկետով՝ մինչև այս տարվա հունիսի 30-ը) չեղարկել տոկոսադրույքների բարձրացման որոշումը։ Հայաստանը մեկ տարում տնտեսել է տասը միլիոն դոլարից ավել տոկոսավճար։

Վերջապես, արտարժութային պետական պարտատոմսերով (եվրաբոնդերով) վճարումներ կատարվել են նույնիսկ ամենածանր ժամանակ` 2020 թվականի սեպտեմբերի 30-ին։ Այդ ժամանակ մարվել է 2013-ին թողարկված և դեռևս շրջանառության մեջ եղած մոտ 98 միլիոն դոլարի պարտատոմս։

Սա վկայում է, որ Հայաստանը ցանկացած վիճակում պատրաստ է մարել իր պարտավորությունները, և սա պատճառներից մեկն էր (թեև ոչ միակը), որով 2021թ. հունվարին Հայաստանը կարողացավ տեղաբաշխել նոր 10 տարվա ժամկետով պարտատոմսեր աննախադեպ ցածր` 3.875% եկամտաբերությամբ։

«Այսպիսով, մենք ունենք մինչև մարումը տարբեր ժամկետներ ունեցող երեք պարտատոմսերի էմիսիա։ Սա շատ մեծ վստահություն է ներշնչում մեր միջազգային գործընկերներին, քանի որ նրանք ունեն մեր երկրի ռիսկերի չափման միանգամից երեք շուկայական գործիք», – ընդգծում է Մարգարյանը։

Ընդ որում` բացառված չէ, որ այս վերջին` 750–միլիոնանոց թողարկման մի մասի հաշվին կմարվեն նախորդ թողարկումները. սա արվում էր նաև նախկինում և թույլ էր տվել մեղմել 2020-ի մարման պիկը (այդ ժամանակ պիտի մարվեր 2013-ի թողարկումը, բայց դրա մի մասը մարվել է դեռևս 2015-ին և 2019-ին)։ Նույնը կարող է արվել նաև 2025 և 2029 թ մարումների համար։

Պարտքի վերադարձ

Հիշեցնենք, որ 2020-ին վերցվել էր միայն մեկ խոշոր վարկ` Արժույթի միջազգային հիմնադրամից (որն ի սկզբանե նախատեսված չէր և կրում էր հակաճգնաժամային բնույթ)։ Ստորագրված վարկը կազմել էր 231.7 միլիոն SDR (ԱՄՀ–ի կողմից օգտագործվող պայմանական հաշվարկային միավոր) և ընդհանուր ստորագրված նոր վարկերի մոտ 90%-ն էր։ Մնացած երկու վարկերը միասին մոտ 30 միլիոն եվրո էին կազմել, ինչը շատ ավելի քիչ է, քան նախորդ տարիներին։ Դրանից բացի, ինչպես նշեցինք, ներգրավվել է 750 միլիոն դոլարի պարտատոմս, բայց դրա մարման հնարավորությունների մասին ևս արդեն խոսեցինք։

Իրականում, չհաշված ԱՄՀ–ի ճգնաժամային վարկը, Հայաստանի արտաքին վարկերը շարունակում են կրճատվել, այսինքն` վարկերի մարումներն ավելի շատ են, քան նոր վարկերի ներգրավումը։

Պարտքի կրճատման ռազմավարությունը ընդհանուր գծերով նույնն է` ավելացնել ներքին պարտքը, իսկ նախևառաջ` սեփական եկամուտները։ Սա հնարավոր չէ անել առանց արդյունաբերության զարգացման և նոր արտադրությունների, բայց սա արդեն այլ թեմա է։

Հիշեցնենք` 2021-ի մայիսի վերջի դրությամբ ՀՀ կառավարության պարտքը կազմել է 8 միլիարդ 318 միլիոն դոլար կամ 2021թ. պետական բյուջեով 2021-ի համար ծրագրված անվանական ՀՆԱ–ի 67,7%-ը։ Ինչ վերաբերում է պարտքի կառավարելիության ցուցանիշներին, ապա ներքին պարտքի կշիռն ընդհանուր պարտքի մեջ կազմում է 24,8% (ուղենիշային ցուցանիշը` 25%), ֆիքսված տոկոսադրույքով պարտքի կշիռը կազմում է 82,3% (ուղենիշ` 80%), պարտքի միջին ժամկետայնությունը կազմում է մոտ 8,8 տարի (ուղենիշը` 8-11 տարի), իսկ պարտքի միջին կշռված տոկոսադրույքը կազմում է 4,3%` համեմատած 2019-ի 4,8%-ի հետ և 2015-ի 4.5%–ի հետ։

241
թեգերը:
Հայաստան, ՀՀ ֆինանսների նախարարություն, պետական պարտք
Ըստ թեմայի
Ի՞նչ ունես–չունես. նոր հավելվածները կօգնեն հարկեր վճարել և... ՊԵԿ–ից գումար ստանալ
«Ամենագետ» հայ սեփականատերերը, կամ ի՞նչն է խանգարում հայկական արտադրանքին ՌԴ շուկայում
Նանոշապիկներ. ինչպես և ինչով կարող է Իրանը փոխարինել թուրքական հագուստն ու ներկը ՀՀ–ում
Ինչպես է փոխվել անշարժ գույքի շուկան Հայաստանում 2021թ․-ի մայիսին․ կադաստրի տվյալները
Արխիվային լուսանկար

Մթերքի համաշխարհային գները դեռ բարձր կմնան. ՀՀ ԿԲ

9
(Թարմացված է 16:54 03.08.2021)
Սպասվում է արևածաղկի ձեթի ու կարագի գնի որոշակի նվազում, բայց ընդհանուր առմամբ ներմուծվող ապրանքների գները գնաճի վրա ճնշում կգործադրեն բարձրացման ուղղությամբ:

ԵՐԵՎԱՆ, 3 օգոստոսի - Sputnik. Պարենամթերքի համաշխարհային գները հիմնականում բարձր են մնում, ինչն էլ կպահպանի Հայաստանում համեմատաբար բարձր գնաճը։ Այսօր կայացած մամուլի ասուլիսի ժամանակ նման կարծիք հայտնեց ՀՀ Կենտրոնական բանկի նախագահ Մարտին Գալստյանը։

ՄԱԿ-ի Պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպության (FAO) տվյալներով՝ հուլիսին Պարենի համաշխարհային գների ինդեքսը 12 ամսվա ընթացքում առաջին անգամ նվազել է:

«Ընդհանուր առմամբ, հումքի ու պարենի շուկաներում բարձր գնաճային մթնոլորտ է տիրում, իսկ գործընկեր երկրներում նկատվում է գնաճի սպասվածից բարձր մակարդակ։ Այս պայմաններում ԿԲ խորհուրդն ակնկալում է, որ ներկրվող ապրանքների գները հիմնականում ճնշում կգործադրեն գնաճի վրա», - ասաց Գալստյանը։

ԿԲ կանխատեսման մեջ հաշվի են առնվել նաև արևածաղկի բարձր բերքի և արևածաղկի ձեթի, ինչպես նաև կարագի գների իջեցման կանխատեսումները: Այնուամենայնիվ, ընդհանուր առմամբ, ներմուծվող ապրանքների գները կմնան համեմատաբար բարձր։

Գնաճը Հայաստանում դուրս է եկել վերահսկողությունից. տնտեսագետ    

Մասնակիորեն այս բացասական ազդեցությունը կմեղմացվի պղնձի խտանյութի արտահանումից գոյացած հասույթի աճով, նաև այլ լեռնամետալուրգիական արտադրանքի (մոլիբդենային խտանյութ, ֆերոմոլիբդեն) արտադրանքով: Դա դրական կազդի երկրի վճարային հաշվեկշռի վրա, սակայն դեռ պարզ չէ, թե ինչպես այդ միջոցները կազդեն տնտեսոթյան վրա վրա (քանի որ դրանք դեռ չեն վերածվել բյուջետային մուտքերի)։

Գնաճը Հայաստանում միջազգայինից կրկնակի բարձր տեմպ ունի. ինչ է փորձում կոծկել իշխանությունը

9
թեգերը:
Կենտրոնական բանկ (ԿԲ), գնաճ, մթերք, Մարտին Գալստյան
Ըստ թեմայի
ԿԲ նախագահը կանխատեսում է՝ ընտրությունները չեն հանգեցնի գնաճի
«Միտումները ցույց են տալիս, որ գործ կունենանք գնաճային լուրջ ալիքի հետ». տնտեսագետ
Գնաճը զարգանում է. ԿԲ–ը դարձյալ բարձրացրել է վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը
2022թ–ին գնաճն ավելի ցածր կլինի, քան այս տարի. ԿԲ նախագահ
Կենտրոնական բանկ

ԿԲ–ն վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը բարձրացրել է 0.5 տոկոսային կետով