ԵՐԵՎԱՆ, 11 ապրիլի — Sputnik. Երկու գերտերությունների` Ռուսաստանի ու ԱՄՆ-ի հարաբերությունները սրվում են երկրաչափական պրոգրեսիայով։

Ռուսաստանի դեմ կիրառվող պատժամիջոցներն ու ՌԴ-ի տնտեսական իրավիճակի վատթարացումը չի կարող չանդրադառնալ նաև Հայաստանի վրա։ Sputnik Արմենիան զրուցել է փորձագետների հետ այն մասին, թե ինչպես են զագանալու իրադարձությունները և արդյո՞ք հնարավոր է Երրորդ համաշխարհային պատերազմ լինի։

© Sputnik / Константин Чалабов

Ռուսաստանը կդիմակայի պատժամիջոցներին, իսկ Հայաստանը` դրանց հետևանքներին. փորձագետներ

Նշենք` այսօր ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի հայտարարությունից հետո ռուբլին սկսել է ավելի շատ անկում ապրել։ Դոլարն արդեն արժե 65 ռուբլի, իսկ եվրոն` 80, 5 ռուբլի։ Թրամփը հայտնել է Սիրիային հարված հասցնելու իր մտադրության մասին ու կանխատեսելով, որ Ռուսաստանը կկործանի Սիրիայում ամերիկյան հրթիռները` Twitter-ում գրել է` Վաշինգտոնը կօգտագործի նոր և «խելացի» սպառազինություն։

Քաղաքագետ Երվանդ Բոզոյանի կարծիքով` իրավիճակն ընդհանուր առմամբ կարող է վտանգավոր հետևանքներ ունենալ ոչ միայն Հայաստանի, այլ ամբողջ աշխարհի համար։

«Դա շատ վտանգավոր գործընթաց է, մենք նոր Կարիբյան ճգնաժամ ենք ապրում, և դա կարող է շատ վատ հետևանքներ ունենալ։ Ժամանակակից աշխարհում անհնար է կանխագուշակել այս կամ այն գործողությանը ինչ հակահարված կհաջորդի։ Երրորդ համաշխարհային պատերազմի լուրջ վտանգ կա», — ասաց Բոզոյանը։

Փորձագետի խոսքով` բոլորը հասկանում են, որ այդպիսի պատերազմը ամբողջ մարդկության համար հավանական վտանգ է ներկայացնում, բայց ո՞վ է ասել, որ այդ գործընթացը չի կարող բռնկվել պատահական իրադրաձությունների շղթայի արդյունքում։

Եթե չհաշվենք Կարիբյան ճգնաժամը, սառը պատերազմի ժամանակ անգամ այսպիսի իրավիճակ չի եղել։

«Կարծում եմ` դա կանդրադառնա ոչ միայն Հայաստանի վրա` ճգնաժամի սպառնալիքով, այլև ողջ աշխարհի։ Սա աննախադեպ վիճակ է։ Եթե գերտերությունները չկարողանան սթափ մոտենալ հարցին, ապա կարող է համաշխարհային ողբերգություն տեղի ունենալ», —ասաց Բոզոյանը։

AFP PHOTO / KAREN MINASYAN

Արևմուտքը դիվանագիտական պատերազմ է հայտարարել. որքանո՞վ դա կազդի Հայաստանի վրա

Նա հիշեցրեց, որ Առաջին համաշխարհային պատերազմը պատահական է սկսվել` Սարաևոյում տեղի ունեցած սպանությունից, թեև շատերը կարծում են, որ երկրները պատրաստվում էին դրան։ Քաղաքագետի խոսքով` տեղեկատվական ժամանակաշրջանն առանձնանում է պահի իրավիճակից դրդված որոշումների կայացմամբ, ոչ ոք չի կարող ասել` ինչի դրանք կհանգեն։

Ինչ վերաբերում է ռուսական տնտեսությանը, ապա Բոզոյանի խոսքով` այն արդեն հարմարվել է պատժամիջոցներին, հատկապես 2014-15 թվականենրից հետո, երբ դրան գումարվեց նավթի գնի անկումը։

«Ռուսաստանը դուրս է եկել շոկային վիճակից։ Մեծ հաշվով այն կարողանում է դիմակայել պատժամիջոցներին, եթե, եիհարկե, ոչ մի աղետ տեղի չունենա։ Հիմնական գործոնը, որը կարող է ազդել իրավիճակի վրա, Մոսկվայի անջատումն է SWIFT համակարգից», — ասաց Բոզոյանը։

Մյուս կողմից էլ սա հակամարտության, փաստացիորեն պատերազմի այլ մակարդակ է։ Մոսկվան հայտարարել է, որ պատրաստ է դրան։

«Կարծում եմ` ռուբլու անկումը կարճաժամկետ կլինի, նավթի գինն աճում է, և Ռուսաստանի ֆինանսական համակարգը պետք է դիմակայի դրան», —ասաց Բոզոյանը։

Տնտեսագետ Վահագն Խաչատրյանն այդքան լավատեսորեն տրամադրված չէ։ Նրա կարծիքով` եթե առճակատումը ձգձգվի, և ռուս-ամերիկյան հարաբերություններում խնդիրներին լուծում չտրվի, Հայաստանը կարող է «գլորվել-հասնել» 2014 թվականի իրավիճակին։

© Sputnik / Сергей Пивоваров

Հակառուսական պատժամիջոցները միայն հաստատեցին Թուրքիայի վճռականությունը. Էրդողան

«Հիմա մենք ավելի շատ ենք ինտեգրված Եվրասիական միությունում, և ռուբլու անկումը կզրկի հայ արտահանողներին մրցակցային առավելություններից», — ասաց Խաչատրյանը։

Նա ուշադրություն հրավիրեց Բելառուսի հայտարարությանն այն մասին, որ իրավիճակի խորացման դեպքում այդ պետությունը ստիպված կլինի արհեստականորեն արժեզրկել սեփական տարադրամը, որպեսզի կարողանա մրցակից մնալ Ռուսաստանին։ Հայաստանը չի կարող այդպիսի քայլի դիմել, տնտեսության կառուցվածքը թույլ չի տալիս։ Մասնավորապես խնդիրներ կառաջանան ապրանքների արտահանման հետ, այդ ապրանքների գները կաճեն։

Տնտեսագետի խոսքով` եթե Հայսատանին հաջողվեր ստեղծել մրցունակ, արտահանման վրա հիմնված տնտեսություն, ապա իրավիճակը այլ կլիներ։

«Մենք այդ քայլերը չարեցինք, նույնիսկ հարկային ոլորտում բարեփոխումներ չենք իրականացրել` տեղացի արտադրողներին պաշտպանելու համար, ինչպես դա Ռուսաստանն է անում», —ասաց Խաչատրյանը։

Նա նշեց, որ արդյունքում նույնիսկ ռուսական ապրանքներն են սկսել ճնշել հայկականին հենց Հայաստանում։

Հաշվի առնելով, որ Հայաստանը սպառել է նոր վարկեր գրավելու հնարավորությունները, իշխանությունները պետք է նոր պաշարներ գտնեն, որպեսզի օգնեն տնտեսությանն ու տնտեսվարող սուբյեկտներին։ Առաջին հերթին դա վերաբերում է հարկային ոլորտին։

Չի կարելի մոռանալ նաև այն մասին, որ ռուբլու երկարատև անկումը կարող է վատ անդրադառնալ Ռուսաստանից արված փոխանցումների ծավալների վրա, ինչպես դա եղավ 2016 թվականին։

Խաչատրյանը ուշադրություն հրավիրեց ևս մեկ փաստի` պատժամիջոցների սպառնալիքի տակ է նաև «Ռուսալ-Արմենալ» ընկերությունը։ Պատժամիջոցների տակ հայտնված «Ռուսալի» դուստր ընկերությունն ԱՄՆ-ում է արտադրություն իրականացնում։ Տնտեսագետի կարծիքով` հաշվի առնելով ընկերության դերը Հայաստանի տնտեսությունում` պետք է ամերիկացիների հետ բանակցություններում նոր լուծումներ գտնել։

© Sputnik / Дмитрий Астахов

ԵԱՏՄ երկրներին չի կարելի շեղվել պատժամիջոցներով և դիվանագիտական կոլապսով. որն է ճիշտ ուղին

Ապրիլի 6-ին հայտնի դարձավ, որ ԱՄՆ ֆինանսների նախարարությունը պատժամիջոցներ է սահմանել 38 ռուս գործարարների, պաշտոնական անձանց ու ընկերությունների համար, այդ թվում նաև` «Ռուսալի», որի դուստր-ընկերությունը` «Ռուսալ Արմենալը», Հայաստանի ամենախոշոր արտահանողներից է։

Այդ կապակցությամբ ՀՀ վարչապետի պաշտոնակատար Կարեն Կարապետյանը հայտնել է, որ ռուսական ռուբլու հետագա դեվալվացիան աղետ չի համարում` միաժամանակ ընդունելով, որ դա կարող է բացասական հետևանքներ ունենալ Հայաստանի տնտեսության համար։

«Լա՞վ է, թե՞ վատ է, որ մեզ համար հասկանալի շուկայում պրոբլեմներ կան։ Իհարկե` վատ է։ Բայց դա կատաստրոֆա՞ է, իհարկե` ոչ», — ասել է նա։

Կարապետյանը համարում է, որ Հայաստանի` Եվրասիական տնտեսական միություն մտնելու որոշումը ճիշտ էր, քանի որ այս ընտրությունը հայկական ապրանքների համար ելք է ապահովել 180 միլիոնանոց շուկա։

Նա հավելեց, որ ի պատասխան ռուսական ֆինանսական շուկայի փոփոխությունների` Հայաստանի տնտեսական իշխանություններն աշխատում են այլ շուկաների հետ։

ԵՐԵՎԱՆ, 3 մարտի – Sputnik. Մարդու իրավունքների պաշտպանի աշխատակազմը 2020 թվականի դեկտեմբերին մշտադիտարկման չհայտարարված այց է իրականացրել «Խարբերդի մասնագիտացված մանկատուն» պետական ոչ առևտրային կազմակերպություն և համակարգային խնդիրներ բացահայտել։ Տեղեկությունը հայտնում է պաշտպանի գրասենյակը:

Այցի ընթացքում արձանագրված համակարգային խնդիրներից են՝

• հաստատության իրավասու անձնակազմը նշել է, որ զսպման միջոցների կիրառման մատյաններ չեն վարվում, քանի որ զսպման միջոցներ հաստատությունում գործնական չեն կիրառվում: Այս փաստարկը չի կարող ընդունելի լինել: Նախ` Պաշտպանի աշխատակազմի այցի ընթացքում արձանագրվել է հատուկ միջոցի կիրառում: Դրանից բացի, հաստատությունը, լինելով հոգեբուժական բժշկական օգնություն և սպասարկում իրականացնելու լիցենզիա ունեցող պետական ոչ առևտրային կազմակերպություն, պարտավոր է յուրաքանչյուր դեպքով ապահովել զսպման միջոցների կիրառման համար օրենսդրությամբ սահմանված բոլոր պահանջները, այդ թվում՝ մատյանների վարումը: Ուստի գործընթացի վերահսկողության, մարդու իրավունքների պաշտպանության նպատակով անհրաժեշտ է ներդնել և պատշաճ կերպով վարել զսպման միջոցների կիրառման մատյաններ, ինչպես նաև մեթոդական ուղեցույցներ.
• փակ կարանտինային ռեժիմի պատճառով նեղ մասնագիտական ծառայությունների (օրինակ` հոգեբան, լոգոպեդ և այլն) մատուցումն էականորեն նվազել է, ինչը բացասաբար է անդրադարձել սաների առողջական վիճակի վրա: Մինչդեռ, անձնակազմի վկայությամբ, որոշ սաների հոգեկան և ֆիզիկական առողջության արձանագրված դրական դինամիկան հնարավոր է եղել տարիների ընթացքում կանոնավոր և հետևողական իրականացված աշխատանքի արդյունքում: Ուստի, անհրաժեշտ է նախատեսել լրացուցիչ կանոններ հաստատությունում նեղ մասնագիտական ծառայությունների մատուցման ընթացքի կանոնավոր և անխոչընդոտ ապահովման համար.
• սաների կարիքների գնահատման առկա գործընթացը չի երաշխավորվում դրանց իրական և անհատականացված լինելը, քանի որ բացակայում են համապատասխան մասնագետների համար նախատեսված ուղեցույցներ կամ այլ կարգավորումներ: Միայն այս դեպքում հնարավոր կլինի յուրաքանչյուր սանի նկատմամբ ցուցաբերել անհատական մոտեցում՝ բացահայտելով նրա զարգացման հնարավորությունները և իրական կարիքները.
• սաների խմբերի ձևավորման համար բացակայում են նվազագույն չափորոշիչներ և մեթոդական ուղեցույց: Օրինակ՝ ըստ անձնակազմի՝ որևէ սանի այս կամ այն խմբում ընդգրկվելու համար էական է այն, թե կոնկրետ խմբում աշխատող դայակը կկարողանա կամ պատրաստ է հոգալ տվյալ սանի անձնական հիգիենան, թե ոչ: Արդյունքում, սաների խմբերը գործնականում ձևավորվում են հիմնականում սաների առօրյա խնամքն առավել դյուրին կազմակերպելու մոտեցմամբ, այլ ոչ յուրաքանչյուր սանի զարգացման հնարավորությունները բացահայտելու և դրանց իրացմանը նպաստելու նկատառումներով: Նշված չափորոշիչների և դրանց կիրառման մեթոդաբանության բացակայությունը դժվարացնում է նաև հաստատության տնօրինության աշխատանքը.
• բացակայում են չափահաս սաների զբաղվածության ապահովման նպատակային ծրագրեր, ինչի հետևանքով հաստատությունում կազմակերպվող մասնագիտական հմտությունների զարգացման դասընթացները չեն ապահովում սաների ինքնուրույն կյանքի հմտությունների ձեռք բերումը:Ուստի անհրաժեշտ է մշակել և ներդնել այնպիսի ծրագրեր, որոնք իրական հնարավորություններ կստեղծեն սաների անկախ և ինքնուրույն կյանքի իրավունքի իրացման համար: Սաների զբաղվածության խնդիրն այցի ընթացքում բարձրաձայնվել է նաև չափահաս սաների, հաստատության աշխատակիցների և տնօրենի կողմից.
• որոշ խմբասենյակներ գերծանրաբեռնված են, իսկ ննջարանների և խաղասենյակների առկա բաժանումը ոչ միշտ է ապահովում սաների հանգստի, ինքնուրույն և մասնավոր կյանքի նկատմամբ հարգանքի իրավունքների իրացման իրական հնարավորություն.
• չափահաս և անչափահաս սաները բնակվում են նույն խմբասենյակներում՝ միասին, ինչպես նաև ննջարաններն առանձնացված չեն՝ ըստ սաների սեռի: Վերջինս հատկապես անընդունելի է՝ հաշվի առնելով, այն, որ խնամքի, այդ թվում՝ երեխայի խնամք և իրավունքների պաշտպանություն իրականացնող հաստատություններում արական և իգական սեռի սաների շուրջօրյա համակեցությունը նույն սենյակում չի ապահովում նրանց կենսակերպին և կենցաղին բնորոշ կարիքները՝ պայմանավորված սաների տարիքային, վարքագծային և ֆիզիոլոգիական առանձնահատկություններով:
• Առավել ևս պետք է հաշվի առնել, որ, օրինակ, մասնավոր կյանքի նկատմամբ հարգանքի տեսանկյունից անչափահաս իգական սեռի սանը չի կարող գիշերել արական սեռի չափահաս անձի հետ նույն ննջասենյակում կամ օգտվել նույն սանհանգույցից:
  սաների հետ աշխատող մասնագետների, այդ թվում՝ դայակների, դաստիարակների քանակը բավարար չեն աշխատանքների առավել արդյունավետ կազմակերպման համար, ինչը բացասական է անդրադառնում թե՛ սաների, թե՛ աշխատակիցների իրավունքների երաշխավորման վրա.
• հաստատության աշխատակիցների վարձատրությունը չի համապատասխանում նրանց կողմից իրականացվող և պահանջվող աշխատանքի ծավալներին: Այս խնդիրը և փոխկապակցված այլ հարցերն ուսումնասիրվել են Պաշտպանի աշխատակազմում, մշակվել առաջարկներ և ուղարկվել պետական իրավասու մարմնին:

Նշված խնդիրները բնույթով համակարգային են, տարիների ընթացքում կուտակված և պետության պոզիտիվ պարտավորությունների թերի կատարման արդյունք են: Առկա խնդիրներն էլ լուծվում են առավելապես հաստատության աշխատակիցների բարեխղճությամբ: Մինչդեռ պետությունը պարտավոր է ներդնել այնպիսի մեխանիզմներ, որոնք լիարժեք կերաշխավորեն հաշմանդամություն ունեցող անձանց բոլոր իրավունքները հավասարապես։ Նման պահանջն էլ ավելի հրատապ է այն դեպքերում, երբ խոսքը պետության հոգածության ներքո գտնվող անձանց իրավունքների իրացման երաշխավորման մասին է:
Մարդու իրավունքների պաշտպանը կարևոր է համարում արձանագրել նաև դրական զարգացումները, մասնավորապես՝

• սաների համար իրականացվում է հիպոթերապիայի ծրագիր (բուժական ձիավարության միջոցով վերականգնողական մեթոդ), ինչը կարևոր ազդեցություն է ունենում սաների հոգեկան առողջության, շարժողական իմպուլսների զարգացման տեսանկյունից.
  սաներին աջակցող միջոցների, սայլակների տեխնիկական խնդիրները լուծվում են նաև արտաքին ֆինանսական միջոցներ ներգրավելու, իսկ որոշ դեպքերում՝ անգամ աշխատակիցների միջոցներով: Բացասական է այն, որ այս նպատակով հանրային միջոցների հատկացման գործընթացն արդյունավետ չէ.
• հաստատության սաները մասնակցում են տարբեր խմբակների, օրինակ, ստեղծագործական, արհեստագործական և այլն, ինչպես նաև մասնագիտական հմտությունների դասընթացների, որոնց համար անհրաժեշտ պարագաները, նյութերը հիմնականում ապահովվում են հաստատության կողմից իրականացվող մասնավոր կամ միջազգային համագործակցային ծրագրերի միջոցով.
• չնայած պետության կողմից հատկացված ֆինանսական միջոցների սղությանը՝ սաների խնամքի և հաստատության սանիտարահիգիենիկ բավարար վիճակն ապահովելու համար անհրաժեշտ հիգիենիկ պարագաների և միջոցների չբավարարող քանակը ձեռք է բերվում բարերարների, մասնավոր կազմակերպությունների հետ հաստատության համագործակցության արդյունքում:

Մշտադիտարկման արդյունքները, այդ թվում՝ արձանագրված խնդիրները մանրամասն վերլուծվել, ամփոփվել և լուծումների առաջարկներով ուղարկվել են ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարությանն ու Խարբերդի մասնագիտացված մանկատան ղեկավարին։