Կոնստանտին Օրբելյան

Կվերադառնա «աշխարհի միակ թատրոն»․ Օրբելյանի անկեղծ պատասխանները «վատ հարցերին»

144
(Թարմացված է 22:23 23.03.2021)
Օպերայի և բալետի Ազգային ակադեմիական թատրոնի տնօրեն և գեղարվեստական ղեկավար Կոնստանտին Օրբելյանը համավարակի սկզբից իր վեր առաջին հարցազրույցն է տվել, ներկայացրել ծրագրերն ու ձեռքբերումները, պատմել, թե հնարավո՞ր է արդյոք թատերախումբը ղեկավարել հեռակա։

ԵՐԵՎԱՆ, 23 մարտի – Sputnik, Լաուրա Սարգսյան. Սպենդիարյանի անվան Օպերայի և բալետի Ազգային ակադեմիական թատրոնը, ինչպես և շատ այլ մշակութային կառույցներ, վերապրել է կոոնավիրուսի և կարանտինային սահմանափակումների հետևանքները։ Թատրոնը հանդիսատեսի համար փակ է եղել, սակայն ամբողջ տարվա ընթացքում Facebook-ում թատրոնի պաշտոնական էջում հեռարձակվել են խաղացանկային ներկայացումները։

Sputnik Արմենիային տված հարցազրույցում թատրոնի տնօրեն և գեղարվեստական ղեկավար Կոնստանտին Օրբելյանը պատմեց, որ համավարակի պատճառով ստիպված են եղել դադարեցնել 2020թ․-ի համար նախատեսվող բոլոր նոր բալետային և օպերային բեմադրությունների նախապատրաստական աշխատանքներն ու փորձերը։

«Եվ քանի որ մենք միայն վերջերս ենք սկսել մեր սովորական աշխատանքային ռեժիմին վերադառնալ, աստիճանաբար վերսկսում ենք աշխատանքը նոր բեմադրությունների վրա և կարող ենք սկսել իրատեսորեն ծրագրել դրանց ներկայացման ժամկետները»,-ասաց նա։

2020-ին թատրոնն «օնլայն» էր

Օրբելյանը հիշեցրեց, որ արվեստում նո բարձունքների հասնելու համար պետք է կանոնավոր աշխատելու և ելույթ ունենալու հնարավորություն ունենալ։ Այդ առումով համավարակն իր շտկումներն է մտցրել։ Տուժել են աշխարհի բոլոր թատրոնները և դերասանները, բացառություն չէ նաև Հայաստանի Օպերային թատրոնն իր թատերախմբով, որը չէր կարողանում ելույթ ունենալ և անգամ փորձ անել։

Նա ընդգծեց․ շնորհիվ այն բանի, որ իրենց տեսագրել էին բալետների և օպերաների մեծ մասը, թատրոնը կարողացել է ցուցադրել հայկական «Անուշ», «Ալմաստ» օպերաները, Արամ Խաչատրյանի բալետները («Գայանե», «Դիմակահանդես», «Սպարտակ») և Կարեն Խաչատրյանի «Չիպոլինոն», Շառլ Ազնավուրի կենսագրության և երաժշտության վրա հիմնված «La Boheme» բալետային ներկայացումը և մի շարք այլ խաղացանկային ներկայացումներ։ Դրանք հեռարձակվել են Facebook-ում՝ թատրոնի պաշտոնական էջում։

Կոնստանտին Օրբելյանը շահել է դատն ընդդեմ ԿԳՄՍ նախարարության

«Հավատում եմ, որ ամբողջ աշխարհում մարդիկ, որոնք որևէ պատկերացում չունեին հայկական օպերայի կամ մեր բալետի մասին, կարողացան ինտերնետում տեսնել մեր հիասքանչ ներկայացումներն ու համերգները։ Չէ՞ որ մենք աշխարհի միակ թատրոնն ենք, որի խաղացանկում այսքան հայկական գլուխգործոցներ կան»,-ասաց նա։

Այժմ թատերախումբն աշխատում է Վերդիի «Օթելլո» օպերայի համերգային տարբերակի վրա՝ թատրոնի առաջատար մենակատարների մասնակցությամբ, բեմադրվում է «Պայացներ» օպերան, նախատեսվում է «Սիրո ըմպելիքը» և «Գյուղական պատիվ» օպերաների համերգային կատարումը։ Բացի այդ, բանակցություններ են ընթանում Խաչատրյանի «Սպարտակ» բալետի վերականգնման հնարավորության համար։

Հնարավո՞ր է թատրոնը հեռակա ղեկավարել

Օրբելյանն ավելի քան մեկ տարի է, ինչ Հայաստանում չէ, և այս ամբողջ ընթացքում ստիպված է եղել թատերախմբի հետ աշխատել դրսից, կամ, ինչպես ընդունված է ասել COVID-19-ի դարաշրջանում՝ հեռավար։ Այն հարցին, թե որքանով են համատեղելի թատրոնն ու հեռավար աշխատանքը, Օրբելյանը պատասխանեց․ «Մեր օրերում ամեն ինչ հնարավոր է»։

Նա ընդգծեց, որ այս ամբողջ ընթացքում աշխարհը վկա դարձավ, թե ինչպես են նախագահները առցանց ռեժիմով երկրներ ղեկավարում։

«Ռոմանսիադա» միջազգային մրցույթում հաղթել է Կառլեն Մանուկյանը

«Կարանտինի պատճառով լիակատար լոքդաունի շրջանում թատրոնում ոչինչ տեղի չէր ունենում, քանի որ բոլորը ստիպված էին տանը մնալ։ Թատրոնը հիմնականում փակ էր բոլորի համար, բացի տեխնիկական-ադմինիստրատիվ աշխատակազմի մի քանի հոգուց։ Այն ժամանակ թատրոնի գործունեությունն անցավ առցանց ռեժիմի»,-ասաց Օրբելյանը։

Նա նշեց, որ հեռակա ղեկավարելը միանգամայն հնարավոր, ավելին՝ շատ արդյունավետ, ինչի մասին խոսում է համավարակի շրջանում Facebook-ում բոլոր հրապարակումների վեց միլիոնանոց ընդգրկումը և թատրոնի հանդեպ շոշափելիորեն մեծացած հետաքրքրությունը։

«Հիմա էլ, երբ թատրոնն աստիճանաբար անցնում է լիարժեք աշխատանքի (ճիշտ է՝ որոշ սահմանափակումներով), ամեն բան արվում է իմ լիարժեք վերահսկողությամբ»,-պարզաբանեց նա։

Օրբելյանը տեղեկացրեց, որ պատվաստվելուց անմիջապես հետո կվերադառնա Երևան։

Պատերազմն ու 2021թ․-ի ծրագրերը

Օպերային թատրոնի գեղարվեստական ղեկավարն ընդգծեց, որ Արցախյան պատերազմի օրերին իրենց ամբողջ թիմը աջակցել է  բանակին, յուրաքանչյուրն իր հնարավորությունների չափով։ Կոլեկտիվի աշխատակիցները մասնակցել են քողարկող ցանցերի պատրաստմանը։ Մի քանի տեսահոլովակ է ձայնագրվել թատրոնի մեներգիչների և նվագախմբի մասնակցությամբ՝ այդ սոսկալի օրերին հայրենիքի համար կռվողների մարտական ոգին բարձրացնելու համար։ Նա հիշեցրեց, որ դեռևս պատերազմից առաջ թատրոնի արտիստները ելույթ էին ունենում տարբեր զորամասերում, զինվորները հաճախ էին ներկա գտնվում ներկայացումներին։

«Մենք կշարունակենք հատուկ միջոցառումների կազմակերպումը զինվորականների և նրանց ընտանիքների համար, առավելագույնս ներգրավելով նրանց մեր թատրոնի կյանքում։ Մենք պարտավոր ենք մշտապես լինել մեր զինվորների և նրանց ընտանիքների կողքին»,-ասաց նա։

Օրբելյանը նշեց, որ իդեալական պայմաններում 2021թ․-ի համար նոր բեմադրություններ, հիանալի ելույթներ և հրավիրված փայլուն մենակատարներ կցանկանար։ Սակայն ամեն բան կախված է համաճարակաբանական իրավիճակից։

Խոսելով Հայաստանում օպերային և բալետային արվեստի ժողովրդականացման ճանապարհային քարտեզի մասին, նա նշեց, որ դա շատ բարդ հարց է, քանի որ տեղաշարժման սահմանափակումները դեռ որոշ ժամանակ գործելու են։

«Միակ բանը, որ կարող ենք անել՝ հուսալ և աղոթել, որ համավարակը վերջանա և մենք կարողանանք բացել համերգային դահլիճները բոլոր երկրներում։ Հուսով եմ՝ կկարողանամ վերականգնել կապերս պրոդյուսերների հետ ամբողջ աշխարհում, որպեսզի կարողանամ մեր հրաշալի թատերախումբը հյուրախաղերի ուղարկել»,-ասաց նա։

Հիշեցնենք՝ Օրբելյանի լիազորությունները որպես թատրոնի տնօրեն դադարեցվել էին 2019թ․-ի մարտի 29-ին՝ այն ժամանակվա մշակույթի նախարարի ժ․պ․  Նազենի Ղարիբյանի որոշմամբ, ինչն առաջացրել էր թատրոնի աշխատակիցների և շարքային քաղաքացիների դժգոհությունը։ Ընդ որում՝ Օրբելյանը շարունակում էր մնալ թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար։ 2020թ․-ի փետրվարին նրան վերականգնեցին տնօրենի պաշտոնում։

144
թեգերը:
Օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոն, Կոնստանտին Օրբելյան
Ըստ թեմայի
«Սուսերով պարը» Տոկիո հասավ․ Արամ Խաչատրյանի մասին ֆիլմը էկրան կբարձրանա Ճապոնիայում
Ի՞նչ է կատարվում օպերայի բակում. շենքի մոտ հրշեջներ ու մարտական հաշվարկներ են հավաքվել
ՀՀ նախագահը հետմահու պարգևատրել է Սամվել Կարապետյանին և մշակութային գործիչների
Արմեն Աթայանը

Կյանքի 99–րդ տարում մահացել է գեղանկարիչ Արմեն Աթայանը

58
(Թարմացված է 16:06 08.04.2021)
Նկարիչների միությունն իր ցավակցությունն է հայտնում Արմեն Աթայանի ընտանիքին և հարազատներին ու տեղեկացնում հոգեհանգստի և վերջին հրաժեշտի տեղն ու ժամը:

ԵՐԵՎԱՆ, 8 ապրիլի- Sputnik. Կյանքի 99–րդ տարում այսօր մահացել է Հայաստանի նկարիչների միության անդամ, գեղանկարիչ Արմեն Աթայանը:

Նկարիչների միության Facebook–յան էջը հայտնում է, որ նկարչի հոգեհանգիստը տեղի կունենա ապրիլ 9-ին Մալայանի անվան ակնաբուժական հիվանդանոցի դիմաց գտնվող սգո սրահում, հուղարկավորությունը՝ ապրիլ 10-ին, ժամը՝ 13:00-ին նույն վայրից:

Արմեն Աթայանը ծնվել է 1922 թվականին:  1941 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, 1952 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստի ինստիտուտը:

1954 թվականից Աթայանը ստեղծագործել է Կիևում, իսկ 1965-ից՝ Երևանում: Դասավանդել է ԵԳԻ-ում։ Մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին (1941-1945)։

Հեղինակ է բնանկարների, դիմանկարների և նատյուրմորտների, որոնց բնորոշ է քնարական պայծառ երփնագիրը։ Արմեն Աթայանը անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Ուկրաինայում, Երևանում:

58
թեգերը:
Մահ, Նկարիչների միություն, նկարիչ, Հայաստան
Աննախադեպ նախագիծ. հայերն ու ռուսները միասին ձայնագրում են Բեթհովենի 9 սիմֆոնիաները

Աննախադեպ նախագիծ. հայերն ու ռուսները միասին ձայնագրում են Բեթհովենի 9 սիմֆոնիաները

48
(Թարմացված է 17:17 02.04.2021)
Հայաստանի ազգային ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի ղեկավարությունը և Մարիինյան թատրոնի մասնագետները նախագիծը համարում են համատեղ հաջող համագործակցության օրինակ և հույս ունեն, որ աշխարհը կգնահատի դրա արդյունքները:

ԵՐԵՎԱՆ, 2 ապրիլի - Sputnik. Հայաստանի ազգային ֆիլհարմոնիկ նվագախումբը (ՀՖՆ) ձայնագրում է գերմանացի կոմպոզիտոր և դաշնակահար Լյուդվիգ վան Բեթհովենի բոլոր ինը սիմֆոնիաները: Նման նախագծեր իրականացրել են միայն մի քանի համաշխարհային առաջատար նվագախմբեր։ Մարիինյան թատրոնի (Սանկտ Պետերբուրգ) մասնագետների աջակցությամբ Հայաստանի նվագախմբի ձայնագրած տարբերակը վերջնականապես պատրաստ կլինի ամռան կեսին:

Sputnik Արմենիա մուլտիմեդիոն մամուլի կենտրոնում կայացած մամուլի ասուլիսի ժամանակ նախագծի պրոդյուսեր, ՀՖՆ գլխավոր պրոդյուսեր Արման Պադարյանն ասաց, որ այդ նախաձեռնության նպատակը միջազգային մակարդակի արվեստը ստեղծելն է:

Эдуард Топчян на пресс-конференции, посвященной записи всех 9 симфоний Людвига Ван Бетховена (2 апреля 2021). Еревaн
© Sputnik / Andranik Ghazaryan
Էդուարդ Թոփչյանը

«2020 թվականին պետք է տոնեինք Բեթհովենի 250-ամյակը, սակայն համավարակի ու լոքդաունի պատճառով ստիպված էինք կարևոր միջոցառումների մի մասը տեղափոխել 2021 թվական, այդ թվում նաև Բեթհովենի սիմֆոնիայի ձայնագրությունը», - ասաց Պադարյանը։

Մարիինյան թատրոնի մասնագետները՝ ձայնային ռեժիսոր, Գրեմմի-2014-ի դափնեկիր Իլյա Պետրովը, բեմադրող ռեժիսոր, ՏԷՖԻ-2005, 2008-ի թեկնածու Դմիտրի Կազակովը և բեմադրող օպերատոր, տեխնիկական տնօրեն Արսենի Նիկոլաևն առաջին անգամ Հայաստան են ժամանել հունվարի 16-ին: Այն ժամանակ ձայնագրվել են առաջին, երկրորդ և հինգերորդ սիմֆոնիաները։

Armenian National Philharmonic Orchestra
Промовидео записи девяти симфоний Бетховена в Ереване

Աշխատանքային ծրագրի շրջանակում արդեն մարտի վերջին-ապրիլի սկզբին ձայնագրվեցին չորրորդ, վեցերորդ և յոթերորդ սիմֆոնիաները։ Մոտ ապագայում նախատեսվում է երրորդ և ութերորդ, իսկ արդեն հուլիսի կեսերին՝ իններորդ սիմֆոնիայի ձայնագրությունը։

«Այսպիսով, մենք կդառնանք այն եզակի կոլեկտիվներից մեկը (ինչպես նախկին ԽՍՀՄ տարածքում, այնպես էլ այլ երկրներում, որտեղ կան համաշխարհային մակարդակի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբեր, ընդհուպ մինչև Չինաստան, Ավստրալիա, Հարավային Կորեա), որը ձայնագրել է Բեթհովենի բոլոր ինը սիմֆոնիաները, ընդ որում ոչ միայն աուդիո, այլև վիդեոտարբերակով», - ասաց է Պադարյանը՝ ընդգծելով նախագծի աննախադեպ լինելը:

Пресс-конференция, посвященная записи всех 9 симфоний Людвига Ван Бетховена (2 апреля 2021). Еревaн
© Sputnik / Andranik Ghazaryan
Արման Պադարյանը, Իլյա Պետրովը և Էդուարդ Թոչյանը

Հետագայում նախատեսվում է ձայնագրությունը տարածել նաև թվային կրիչների վրա՝ երիտասարդների շրջանում այն հասանելի դարձնելու համար։

Նույն Բեթհովենն է, նոր հնչեղությա՞մբ

Հայաստանի ազգային ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի գեղարվեստական ղեկավար և գլխավոր դիրիժոր Էդուարդ Թոփչյանը խոստովանեց, որ ձայնագրությունից առաջ երկար և մանրակրկիտ ուսումնասիրել է նամակները, կենսագրությունը և այն ամենը, ինչ կապված է Բեթհովենի հետ։

Նա նշեց, որ այս ծրագիրն աննախադեպ է։ Դրա համար նորմալ  է, որ երկրում բազմաթիվ խնդիրների ֆոնին, այնուամենայնիվ նման որոշում է կայացվել ու նման նախագիծ է իրականացվում։

Пресс-конференция, посвященная записи всех 9 симфоний Людвига Ван Бетховена (2 апреля 2021). Еревaн
© Sputnik / Andranik Ghazaryan
Արման Պադարյանը և Իլյա Պետրովը

«Մտածեցինք՝ քանի որ Բեթհովենի տարին չկայացավ, ավելի լավ է ձայնագրել կատարումը ինչպես աուդիո, այնպես էլ վիդեո տարբերակով։ Ամբողջ կյանքումս նայել, սովորել եմ՝ ինչպես է  պետք կատարել Վիեննայի դասականներին, հատկապես՝ Մոցարտին և Բեթհովենին։ Ինձ թվաց, որ մենք ասելիք ունենք և իրավունք ունենք դա ձայնագրել և ներկայացնել», - ասաց  Թոփչյանը։

Նա հույս հայտնեց, որ նախագիծը հաջողություն կբերի ինչպես կոլեկտիվին, այնպես էլ Հայաստանին։ Թոփչյանն ընդգծեց, որ աշխատանքներ են տարվել յուրաքանչյուր նոտայի, ֆրազի, ձևի, երանգների վրա: Նրա խոսքով` դասականի համար միշտ էլ կարևոր է եղել, թե ինչպես են նվագում իր ստեղծագործությունները, և Բեթհովենն իր նամակներում միշտ խոսել է այդ մասին։

Демонстрация видео-ролика на пресс-конференции, посвященной записи всех 9 симфоний Людвига Ван Бетховена (2 апреля 2021). Еревaн
© Sputnik / Andranik Ghazaryan
Հայերն ու ռուսները միասին ձայնագրում են Բեթհովենի 9 սիմֆոնիաները

«Յոթերորդ սիմֆոնիայի երկրորդ մասը գրված է ալեգրետտո և մետրոնոմ։ Ինքը՝ Բեթհովենը, գրել է այդ մասին։ Իսկ մինչ վերջերս այդ մասը նվագում էին դանդաղ, այլ երաժշտություն էր ստացվում։ Բեթհովենն ասել է, որ եթե դանդաղ ես նվագում, ապա սգո երթ է ստացվում, իսկ մենք այդպես չենք անում», - նշեց Թոփչյանը։

Իսկ Մարիինյան թատրո՞նը

Մարիինյան թատրոնի մասնագետներն ի սկզբանե չէին հավատում, որ նախագիծն ընդհանրապես կկայան։ Ամեն ինչ իր տեղն ընկավ, երբ նրանք հունվարին եկան և սկսեցին աշխատել։

Հնչյունային ռեժիսոր Իլյա Պետրովը Sputnik Արմենիա մուլտիմեդիոն մամուլի կենտրոնում կայացած ասուլիսի ժամանակ ընդգծեց, որ Հայաստանում կոլեկտիվի հետ հիանալի հարաբերություններ են ձևավորվել, և նա մեծ հաճույք է ստանում երաժիշտների հետ աշխատանքից։ Ամենից շատ նրան զարմացրել է կոլեկտիվի բարեսրտությունն ու ադեկվատ արձագանքը դիտողություններին։

Дмитрий Казаков на пресс-конференции, посвященной записи всех 9 симфоний Людвига Ван Бетховена (2 апреля 2021). Еревaн
© Sputnik / Andranik Ghazaryan
Դմիտրի Կազակովը

Բեմադրող ռեժիսոր Դմիտրի Կազակովն էլ կարևորեց ձայնագրությունը և այն, որ դա տեղի է ունենում այնպիսի գեղեցիկ քաղաքում, ինչպիսին Երևանն է։

«Քաղաքը չի հոգնեցնում, զարմանալի փափուկ, եվրոպական, մշակութային, մաքուր։ Մենք աշխատում ենք երաժիշտների հետ, որոնք եկել են ոչ թե աշխատանքի, այլ նվագելու», - ասաց նա։

Эдуард Топчян на пресс-конференции, посвященной записи всех 9 симфоний Людвига Ван Бетховена (2 апреля 2021). Еревaн
© Sputnik / Andranik Ghazaryan
Էդուարդ Թոփչյանը

Բեմադրող օպերատոր, տեխնիկական տնօրեն Արսենի Նիկոլաևը նույնպես տպավորված է կոլեկտիվի արձագանքից:

Նա նշեց, որ անձնակազմի անդամները միշտ ժամանակին են գալիս, մարդիկ բաց են ցանկացած աշխատանքի ու խնդրի համար:

Նրա խոսքով՝ նախագիծը, որը ձայնագրվում է 4К ձևաչափով, իրենց համար էլ է նոր փորձ։

48
թեգերը:
Էդուարդ Թոփչյան, Հայաստանի սիմֆոնիկ նվագախումբ, Լյուդվիգ վան Բեթհովեն, Ֆիլհարմոնիկ նվագախումբ, երաժշտություն, երաժիշտ, Ռուսաստան, Հայաստան
Ըստ թեմայի
Հայ կոմպոզիտորների գործերը կներառենք Մալթայի սիմֆոնիկ նվագախմբի ելույթներում. Սմբատյան
Արհեստական բանականությունը կփորձի ավարտել Բեթհովենի տասներորդ սիմֆոնիան
Սիմֆոնիկ նվագախումբն իր առցանց կատարումը նվիրել է կորոնավիրուսի դեմ պայքարող բժիշկներին
Յուրի Գագարին

Իմ Գագարինը, հայերն ու տիեզերքը

0
(Թարմացված է 18:12 08.04.2021)
Գագարինի, տիեզերքի ուսումնասիրման մեջ հայ գիտնականների ավանդի ու այն մասին, թե ինչպես էին հայերը փնտրում իրենց «կապը տիեզերքի հետ». Տիեզերագնացության օրն է:

1961 թվականի ապրիլի 12։ Դեռ նոր էին հայտարարել երկնքից երկիր Յուրի Գագարինի վերադարձի մասին, երբ հայերը սկսեցին զբաղվել սիրելի գործով՝ սկսեցին կապ փնտրել Հայաստանի և առաջին տիեզերագնացի միջև։ Երկար փնտրեցին, բայց ոչինչ չգտան։ Այդ ժամանակ փնտրտուքների շրջանակը լայնացրին՝ «հայերն ու տիեզերքը», և այստեղ հնարավոր եղավ փոքր-ինչ հուսադրող բան գտնել։

Կանցնեն տարիներ, և 2001 թվականին Տիեզերական ուսումնասիրությունների հայկական կենտրոնի ղեկավար, ՀՀ ԳԱ ակադեմիկոս Գրիգոր Գուրզադյանը կժամանի «Աստղային ավան»՝ տոնելու Գագարինի թռիչքի 40-ամյակը, և օդաչու-տիեզերագնաց Վալենտին Լեբեդևը Գուրզադյանին կնվիրի իր գիրքը հետևյալ մակագրությամբ․ «Հայ ժողովրդի մեծ զավակին, ով ճանապարհ է հարթել դեպի տիեզերական գիտություն։ Խորին հարգանքով ու երախտագիտությամբ։ Ձեր աշակերտ»։

Астрофизик Григор Гурзадян во время прогулки (1976 год)
© Sputnik / Шахбазян
Գրիգոր Գուրզադյան (1976 թ.)

Կապ կա

50-ականներին, երբ Գագարինը դեռ դպրոցական էր, Գուրզադյանը Բյուրականում բացառիկ աստղաֆիզիկական սարք ստեղծեց տիեզերքում աշխատելու համար, ապա մեկ այլ լաբորատորիա՝ Գառնիում, որը Տիեզերական աստղագիտության ինստիտուտ դարձավ։ Այստեղ են ծնվել «Օրիոն-1» և «Օրիոն-2» հայտնի ուղեծրային աստղադիտարանները։ Այստեղ՝ Գառնիում, իրենց նախաթռիչքային պատրաստությունն անցան նաև խորհրդային շուրջ 40 տիեզերագնացներ։

Ի՞նչ վատ կապ է

․․․ Այդ ընթացքում Հրազդան գետի ձախ ափին գտնվող քաղաքային տիպի Ծաղկունք ավանը կվերանվանեն Գագարին, առաջին տիեզերագնացի պատվին արձան կկանգնեցնեն, Հայաստանում նրա անվան փողոցներ, դպրոցներ ու այգիներ կհայտնվեն։ Ահա ևս մեկ կապ, այն էլ ինչպիսին։ Արդեն կարելի է համարձակ ասել՝ Գագարինը մերն է։

Երբեք չգիտես՝ որտեղ կհաջողես։ 50-ակաների վերջին, երբ դեռ դպրոցական էի, ինձ լողալ էր սովորեցնում Լևոն Փիրուզյանը, որն այդ ժամանակ Երևանի բժշկական համալսարանում էր սովորում։ Հետագայում նա մեկնեց Մոսկվա՝ ասպիրանտուրայում սովորելու, հետո դարձավ ինստիտուտի տնօրեն, Մեծ Ակադեմիայի ակադեմիկոս, համաշխարհային հեղինակություն՝ բժշկական կենսաֆիզիկայի ոլորտում։

Փիրուզյանը բազմաթիվ տիեզերագնացների հետ էր շփվում աշխատանքի բերումով և ճանաչում էր Գագարինին, իսկ ես գիտեի Լևոն Փիրուզյանին, նշանակում է ինչ-որ ձև, թեկուզ շատ հեռավոր, բայց մոտենում էի Գագարինին նաև ես։ Հայկական տրամաբանության ուղիներն անքննելի են։

Автомобиль Чайка на выставке Arm Auto Show Expo 2018
© Sputnik / Aram Nersesyan
«Չայկա» ավտոմեքենա

Մի բան էլ Գագարինի հետ վիրտուալ կապի ոլորտից: «Չայկա» լիմուզինն այն ժամանակ զուտ կառավարական մեքենա էր և մասնավոր անձանց վաճառքի ենթակա չէր, բայց Գագարինի համար բացառություն արեցին՝ մեքենան նրան նվիրեց խորհրդային կառավարությունը։ Որոշ ժամանակ անց աստղային «Չայկան» հայտնվեց Հայաստանում։ Չգիտեմ ինչու, բայց որոշ ժամանակ անց Գագարինը որոշեց վաճառել մեքենան, իսկ Էջմիածնից մեր հայրենակիցը՝ գնել։ Այսպես Հայաստանում հայտնվեց Գագարինի հանրահայտ «Չայկան»։ Ճիշտ է, այն տեսնելը հեշտ չէր, ճանապարհային ոստիկանությունը երկար ժամանակ ձգձգում էր համարանիշների տրամադրումը. սովորական մահկանացուն կառավարական լիմուզինի ղեկին՝ դա արդեն չափազանց էր։

...Մի անգամ զանգահարեց ռադիոֆիզիկական չափումների ինստիտուտի տնօրեն ակադեմիկոս Պարիս Հերունին։

Ինչու էր Գագարինը հորից գաղտնի թռել տիեզերք, կամ ինչպես էին տղաները «վերևում» կոնյակ խմում

- Ինձ մոտ է տիեզերագնաց Սավինիխը, ուզու՞մ ես ծանոթանալ:

- Նա դեռ հարցնում է…

Գնացինք Գառնի, հետո՝ Հերունու տուն։ Տիեզերագնաց Սավինիխի կենացներից, որ հիշում եմ՝ ծնողների, իմաստուն, խելացի և պարզապես հայերի, Հայաստանի, Գագարինի կենացը։ Վիկտոր Սավինիխը հիշեց Մեսրոպ Մաշտոցին, Մարտիրոս Սարյանին, Արամ Գուրզադյանին, Տիգրան Պետրոսյանին…

... Իսկ ժամանակն անցնում էր, առաջնահերթությունները փոխվում էին, սակայն տիեզերքում հայի տեսնելու երազանք, ապա պարզապես ցանկությունը մնում էր։ Ասում են, որ եթե ոչ միայն շատ ուզես, այլև դրա համար ինչ-որ բան անես, անպայման կստացվի։ Ստացվեց։ 1989 թվականի մարտին ամբողջ մոլորակի վրա հայերենով հնչեց. «Իմ ժողովուրդ, իմ նախնիների երկիր, դուք միշտ սրտումս եք։ Մաղթում եմ ձեզ երջանկություն, հաջողություն ու բարեկեցություն»։

Джеймс Багян
Ջեյմս Բաղյան

Տիեզերքից հայերենով հեռարձակվող ձայնը ամերիկահայ տիեզերագնաց Ջեյմս Բաղյանինն էր, Մալաթիայից ԱՄՆ գաղթած Նազարեթի ու Սաթենիկի թոռանը։

Ընդհանրապես, նա Կունդեբաղյան է, բայց Հայաստանից Ամերիկա արտագաղթելիս հոր պապիկի ազգանունը միգրացիոն բյուրոյում կրճատել են «Բաղյան», ամերիկյան լրատվամիջոցներին տված հարցազրույցում հիշում էր տիեզերագնացը։

Ավելի ուշ Բաղյանը նաև այլ «տիեզերական ոդիսականներ» ունեցավ, բայց իր առաջին թռիչքը նա նվիրեց Հայաստանին։ Շնորհակալություն, Ջեյմս։ Այսօր Բաղյանը գլխավորում է Միչիգանի համալսարանի բժշկական ճարտարագիտության և հիվանդների անվտանգության կենտրոնը։

Ժամանակը կանգ չի առնում, և ահա՝ ծնունդով Մայկոպից Հարություն Կիվիրյանը հավակնում է դառնալ «Ռոսկոմոս» տիեզերագնացների ջոկատի անդամ։

Իսկ ի՞նչ է հայտնի նրա մասին։ 2015 թվականին ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի «Վոենմեխը» «Հրթիռաշինություն» մասնագիտությամբ: Կիվիրյանների ընտանիքը համեստ է։ Հայրը զբաղվում է մեղվաբուծությամբ։ Մայրը՝ Անժելիկա Աշոտովնան, տնային տնտեսուհի է։ Կիվիրյանները փոքր բիզնես ունեն սննդամթերքի արտադրության, շինարարական աշխատանքների և բեռնափոխադրումների ոլորտում։ Ձեռնարկությունը բարեխիղճ հարկատուների թվում է։ Արդյո՞ք Կիվիրյանը խոսում է հայերեն՝ պարզել չի հաջողվել։

Космонавт Арутюн Кивирян
Հարություն Կիվիրյան

...Յոթանասունականների կեսերին, երբ Գագարինն այլևս չկար (մահացել է 1968-ի մարտին) հանգստանում էի «Ֆորոս» առողջարանում։ Մի անգամ զբոսնելիս հասա արահետի, որտեղ ազդեցիկ ցուցանակը զգուշացնում էր. «Ճանապարհ չկա»։ Առաջ գնացի, և երկու կիլոմետր անց հայտնվեցի ուղեփակոցի մոտ։ Պահակակետից դուրս եկավ կիսազինվորական համազգեստով մի մարդ։

- Որտեղի՞ց եք։

- «Ֆորոսից», հանգստացող եմ։ Կներեք, իսկ այստեղ ի՞նչ է։

- Տիեզերագնացների ամառանոցները։

-Գագարինի ամառանոցն է՞լ։

-Իհարկե։

- Կարո՞ղ եմ նայել։

Պահակը մտքերի մեջ ընկավ («Ֆորոսը», որը հայտնի է Միխայիլ Գորբաչովի արտաքսման պատմությունից, ԽՄԿԿ Կենտկոմի առողջարանն էր), բայց թույլ տվեց:

- Գագարինի ամառանոցը, - բացատրեց նա,- գլխավոր ծառուղով, աջ կողմում գտնվող երկրորդ տնակը:

Գնացի ծառուղով, գտա աջ կողմի երկրորդ տնակը, կանգնեցի:

Памятник Гагарину в селе Гагарин
© Sputnik / Asatur Yesayants
Գագարինի արձանը Հայաստանի Գագարին գյուղում

Հիշեցի Գագարին գյուղը՝ Սևանա լճի մոտ, առանց համարների «Չայկան» Էջմիածնից, ակադեմիկոսներ Գուրզադյանին, Օսիպյանին։ 1961 թվականը, երբ բոլոր բարձրախոսներից ՏԱՍՍ-ը հայտնեց ամբողջ աշխարհին․ «Ապրիլի 12-ին Խորհրդային Միությունում երկրի շուրջ ուղեծիր է դուրս բերվել աշխարհում առաջին տիեզերանավ-արբանյակը՝ «Վոստոկը», որում մարդ կա»:

Այդ ժամից մինչ օրս այդ մարդն ինձ համար մնում է «իմ Գագարինը»։

0
թեգերը:
հայ, Յուրի Գագարին, տիեզերագնաց
Ըստ թեմայի
Հայը կթռչի տիեզերք. ի՞նչ է հայտնի տիեզերագնաց Հարություն Կիվիրյանի մասին
Փարիզը, արծաթագույն ամպերն ու Սևանը․ ՄՏԿ–ի տիեզերագնացների անհավանական լուսանկարները
Մերձերկրային ուղեծրում տիեզերական հյուրանոց կբացվի. ահա թե ինչ տեսք է այն ունենալու