Հանրապետության հրապարակը Երևանում

Մեսչեանը հետաքրքրուած է․ Հանրապետութեան հրապարակի ստորգետնեայ քաղաքը կը բանա՞ն

208
Հնագէտ Ֆրինա Պապայեան վստահ է, որ պէտք է բանալ ու ցոյց տալ աշխարհին Երեւանի կրաձոյլով պատուած, աւազի ու աղբի մէջ թաղուած ստորգետնեայ քաղաքը:

ԵՐԵՒԱՆ, 12 մայիսի — Sputnik, Լաուրա Սարգսեան․ հնարաւոր է` Երեւանի Հանրապետութեան հրապարակին տակ գտնուող ասֆալթապատ ստորգետնեայ քաղաքը բացուի տեղացիներու ու զբօսաշրջիկներու համար: Յամենայնդէպս, Երեւանի գլխաւոր ճարտարապետ Արթուր Մեսչեան հետաքրքրուած է ատով: Այս մասին Sputnik Արմենիայի թղթակիցին հետ զրոյցին ըսաւ հնագէտ, պատմական գիտութիւններու թեկնածու, ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտութեան եւ ազգագրութեան հիմնարկի գիտաշխատող Ֆրինա Պապայեան:

Ստորգետնեայ քաղաքը յայտնաբերուած է 2003 թուականին Հանրապետութեան հրապարակի վերանորոգման ժամանակ: Հրապարակին ողջ տրամագիծով վերականգնողական շինարարական աշխատանքներ սկսած էին: Երբ ասֆալթի վերին շերտը հանուեցաւ, շինարարները քարքարոտ պատեր, սեւ ու կարմիր տուֆի սալեր, կղմինտր, կաւէ սափորներու մասեր ու կաւէ ջրատար խողովակներ յայտնաբերեցին:

Քաղաքը սփռուած է Աբովեան ու Ամիրեան փողոցներուն, Հանրապետութեան հրապարակին տակ եւ կը հասնի մինչեւ  Կոնդ:

ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտութեան եւ ազգագրութեան հիմնարկի Միջնադարեան Հայաստանի հնագիտութեան բաժինի վարիչ Գրիգոր Կարախանեանն ու աշխատակիցներ Աղաւնի Ժամկոչեանն ու Ֆրինա Պապայեանը տեղուոյն վրայ հնագիտական ուսումնասիրութիւններ  կատարած են:

Այդ աշխատանքներուն հետաւանքով հրապարակին ու ատոր կից փողոցներուն տակ յայտնաբերուած էին 17-րդ դարու շինութիւններու նկուղներու որոշ հատուածներ:

Ուսումնասիրութիւնները ցոյց տուին, որ վերին յարկերը քանդուած էին XVII դարուն երկրաշարժի հետեւանքով:

Յայտնաբերուած են նաեւ 4,5 մեթր բարձրութիւն ունեցող սենեակներ, որոնք իրար հետ կը կապուէին ներքին կամարներով կամ դռներով: Շէնքերուն հիմքն այնքան ամուր էր, որ երկրաշարժէն յետոյ այդ տուներուն տէրերը կը  շարունակէին ապրիլ պահպանուած յարկերուն մէջ:

Раскопки. Площадь Республики
Յայտնաբերուած են 4,5 մեթր բարձրութիւն ունեցող սենեակներ, որոնք իրար հետ կը կապուէին ներքին կամարներով կամ դռներով:

Բայց 2003 թուականին ստորգետնեայ քաղաքին վրայ աւազ լեցուցին ու ասֆալթապատեցին:

Այն ժամանակ Երեւանի գլխաւոր ճարտարապետի պաշտօնը զբաղեցնող Նարեկ Սարգսեան, մամուլին մէջ  մեկնաբանելով կատարուածը, ըսած էր, որ նախ` ատոնք յուշարձաններ չեն, այլ նախկին Աստաֆեան փողոցի քանդուած տուներու նկուղներ, յետոյ ալ ատոնք չեն քանդած, այլ պարզապէս վրան աւազ  լեցուցած են, յետագայ սերունդներու համար:

Ֆրինա Պապայեան յաջորդ շաբաթ մտադիր է հանդիպիլ Արթուր Մեսչեանի հետ` հասկնալու համար` ինչպէս փրկել ստորգետնեայ քաղաքն ու մարդոց համար հասանելի դարձնել այդ մշակութային յուշարձանը:

«Կարելի է մուտք փորել այն հատուածին մէջ, ուր հիմա հանրակառքերու ու ինքնաշարժերու կայանատեղի է` շատրուաններուն դիմաց», - կ’ըսէ Պապայեան:

Եթէ թանգարան բացուի, այն կրնայ պատմութեան ու մշակոյթի բազում սիրահարներ բերել դէպի Հայաստան, ատիկա կրնայ խթանել զբօսաշրջութեան զարգացման:

«Կը յիշեմ` երբ ստորգետնեայ քաղաքի վերջին շերտը կը քանդէին պուլտոզըրներով, ես ու գործընկերուհիս կու լայինք: Կը խնդրէինք, որ քաղաքն ամբողջովին չփակեն, գոնէ  մուտք մը ձգեն, բայց այն ժամանակ մեզի չլսեցին», - կը  յիշէ Պապայեան:

Ան կը պատմէ, որ պեղումներուն ժամանակ  հետաքրքիր բան մը նկատած է․շինարարները երեւանեան սեւ ու վարդագոյն տուֆով  քաղաքը սարքած էին, բայց քարին աղիւսի տեսք  տուած էին․այն ժամանակ ատիկա նորաձեւութիւն էր:

Հնագէտները յայտնաբերած են նաեւ իրար հետ կամարներով կապուած ու հիանալի սալայատակով երեք սենեակ, կամարաձեւ ծածկերով նկուղային տարածքներ, որոնք շինուած էին սեւ ու կարմիր տուֆով:

«Եթէ քաղաքը բանան, ամբողջ աշխարհը կը ցնցուի այդ գտածոյէն: Գմբէթներով, բարձր տանիքներով», - կ’ըսէ Պապայեան:

Անոր խօսքով` Արթուր Մեսչեան իսկապէս մտահոգուած է այդ խնդիրով ու կը փորձէ հասկնալ` ինչպէս  կարելի է մուտք ապահովել դէպի ստորգետնեայ քաղաք:

208
թեգերը:
Արթուր Մեսչյան, Հայաստան
թեմա:
Sputnik Արմենիան` արևմտահայերենով (229)
Ըստ թեմայի
Եթէ դրախտը կը փնտռէք, պէտք է Հայաստան այցելէք. սպանական Etheria Magazine
Հալէպը ուրիշ է հիմա, ես քեզ այսպէս աւելի սիրեցի. հալէպահայ
«Ես յաճախ հայկական ուժը կ’օգտագործեմ»․ ինչպէս մոսկուացին զարմացուցած է Փաշինեանը
Երեւանցիները նոր այգի ունին. բացումին ներկայ էր Նիկոլ Փաշինեան