Հայկական պար հայկական տարազով

Հարսանիքներ քոչարիի, թե՞ թուրքականի տակ. ռաբիսը ստվերում է հին հայկական ավանդույթները

366
(Թարմացված է 00:06 08.03.2019)
Sputnik Արմենիայի թղթակիցը փորձում է հասկանալ, թե ինչու ժամանակակից Հայաստանում որոշ պրոֆեսիոնալ երաժիշտներ, որոնք բազմահազարանոց դահլիճներ են լցնում ու գիտեն, որ ազդեցություն ունեն երիտասարդ սերնդի ճաշակի վրա, դեռ տարածում են նախկին Օսմանյան կայսրության մշակույթը։

Գեորգի Մուրադյան, Sputnik Արմենիա

Հազարամյա երաժշտական ավանդույթներ, հինգերորդ դարով թվագրվող եկեղեցական շարականներ, միջնադարյան սեփական նոտաներ` խազեր, ութերորդ դարից հասած երաժշտական փաստաթուղթ՝ նոտաների տեսքով, որը դեռ այն ժամանակ կիկին է գրել: Ցանկացած այլ երկրի համար այս գանձերը ծառայում են ոչ միայն հնագույն երաժշտական ավանդույթներ ունեցող ազգի իմիջի ձևավորմանը, այլև յուրօրինակ ձեռնարկ են` ինչպես ստեղծել թրենդներ, որոնցով կողմնորոշվելու են ԱՄՆ–ի կամ Մեծ Բրիտանիայի նման գերտերությունները։

Որ նման հայտարարությունները չափազանցություն չթվան, կարելի է Յամայկայի օրինակը բերել։ Երկիր, որը և՛ տարածքով, և՛ ազգաբնակչությամբ, և՛ շատ այլ չափանիշներով զիջում է Հայաստանին, նվիրել է աշխարհին ռեգգիի ժանրը, որը բաժանվել է հարյուրավոր ենթաժանրերի ու զգալիորեն ազդել է հիփ հոփի վրա, որն այսօր աշխարհի ամենատարածված ժանրերից է։

Շվեդիան նվիրել է աշխարհին Եվրոդենսը, Կուբան` Սալսան, Սիլանդիան, որի բնակչությունը քանակով հավասար է Երևանի երեք թաղամասի բնակչությանը, նվիրել է Օուլավյուր Արնալդսին, Sigur Ros խմբին ու Բյորկին։ Երգչուհի ու կոմպոզիտոր Բյորկի արվեստն ինքնին կարելի է երաժշտական առանձին ժանր համարել, առանց որի անհնար կլիներ պատկերացնել մի շարք ժամանակակից արտիստների հայտնվելը` սկսած Grimes–ից մինչև FKA Twigs։

Փորձելով հիշել` հայերից ով է վերջերս երաժշտության ոլորտում «մեզ աղմուկ արել», ակամա չգիտես ինչու առաջին հերթին մտքիս գալիս է Սպիտակցի Հայկոյի «Մի գնան»։ Մի երգ, որը երաժշտական առումով ոչ մի կապ չունի հազարամյա այն ավանդույթների հետ, որոնց մասին արդեն խոսեցինք։
Մաեստրո Տիգրան Մանսուրյանը կարծում է, որ լեզվի հնչունակազմությունը ահռելի ազդեցություն ունեն այն  բանի վրա, թե ինչպես է հնչում ժողովրդական երաժշտությունը։ Եթե համարենք, որ «Մի գնան» իր մեջ հայկական երաժշտությունից որևէ տարր ունի, ապա ստացվում է, որ հայերենը հնչողությամբ ոչ մի բանով չի տարբերվում թուրքերենից։

Հայերի բացարձակ մեծամասնությանը նման հայտարարությունը ծիծաղելի կթվա, սակայն հայերի բավականին մեծ մասին նաև ծիծաղելի է թվում հերքել, որ ռաբիսը հայկական ժողովրդական երաժշտության մի մաս է։

Ռաբիսն ու հայկական ժողովրդական երաժշտությունը հակադրող մարդկանցից շատերը հակված են ամեն ինչում մեղադրել ԽՍՀՄ–ին՝ մշակութային քաղաքականության մեջ իր ինտեռնացիոնալիզմով, իբր, նույնիսկ հասկացությունը (РАБочее ИСкусство)  իր մեջ կոմունիստական գաղափարախոսություն է կրում։ Սակայն ամեն ինչ այդքան էլ պարզ չէ։ Ահա, օրինակ, ինչպես էին երգում հայ սփյուռքի ներկայացուցիչներ Սոնիա Կարկաչն ու մսյե Բաբոյանն ու Աբգարը քսաներորդ տարի երկրորդ կեսի Ֆրանսիայում։

Տեղ–տեղ երաժշտությունը ավելի նման է հայկական ժողովրդական երաժշտության, քան այն, ինչ ստեղծվել է Հայկական ԽՍՀ–ում ռաբիսի հիմնադիրների կողմից։ Բոլոր այս երաժիշտները փախել են Օսմանյան կայսրությունում իրագործված Հայոց ցեղասպանությունից։ Մասնագիտական կրթություն չունեցող այս մարդիկ, որոնք ճակատագրի բերումով գաղթական էին դարձել ու փորձում էին հնարավոր բոլոր միջոցներով հացի գումար վաստակել, քանի որ այն ժամանակվա Եվրոպայում դեռ նորաձև էր օրիենտալիզմն իր պորտապարով, նարգիլեներով, թռչող գորգերով ու այլ ավելորդություններով։
Ինչու՞ ժամանակակից Հայաստանում որոշ երաժիշտներ, որոնք կոնսերվատորիայի դիպլոմներ ունեն, որոնք բազմահազարանոց դահլիճներ են հավաքում ու գիտակցում են, որ ազդեցություն ունեն երիտասարդ սերնդի ճաշակի վրա, դեռ տարածում են նախկին Օսմանյան կայսրության մշակույթը։ Միթե՞ մուսուլմանական լծի տակ անցկացրած մի քանի դարն այդքան ամուր են հաստատվել ժողովրդի երաժշտական կոդում։

Այդ հարցին պատասխանելու համար պետք է նայել` ինչպես է զարգացել այլ երկրների երաժշտությունը, որոնք գրեթե կես հազարամյակ նույնպես գտնվել են այդ հսկայական կայսրության կազմում։ Որոշ հայ արտիստներ, ասես ամաչում են իրենց երաժշտությունը թուրքականի հետ համեմատելուց ու անվանում են իրենց երգերը «բալկանյան», «ռումինական», կամ «բուլղարական», ինչպես օրինակ, Լիլիթ Հովհաննիսյանը։

Իրենք` բուլղարացիներն այս երաժշտությունն անվանում են թուրքական ծագում ունեցող «չալղա» (նվագարան է), համարում են այն անկումային ու իսկական բուլղարական ժողովրդական երաժշտության  հետ ոչ մի կապ չունեցող։ «Չալղայի» սիրահարները նախընտրում են «փոփ ֆոլկ» տերմինը ու բոլոր նախատինքներին պատասխանում եմ. «Իսկ հարսանիքի ժամանակ ինչի՞ տակ ես պարելու»։ Ծանոթ հարց է, չէ՞:

Տուրբո ֆոլկը Հարավսլավիայի նախկին հանրապետություններում, մանելեն Ռումինիայում, տալավան Ալմաբանիայում, Լաիկան Հունաստանում...  Բոլոր այդ ժանրերն արդեն տասնյակ տարիներ է նյարդայնացնում է Բալկանների բնակչության առաջադեմ հատվածին, քննադատական հոդվածներ են գրում, դրանք ծաղրում են երգերում ու այդ մշակույթի դեմ բողոքի երթեր են անում։ Սակայն արտիստները շարունակում են երգեր գրել ու համերգներ տալ,  այնպես, ինչպես սովոր են, իսկ Օսմանյան կայսրությունում բնակված իրենց նախնիները  նույնպես սովոր են լսել թուրքերեն ու երաժշտությունը, որը հարմարեցված է այդ լեզվի հնչողությանը։

Վերադառնանք Հայաստան։ Տեղական «տուրբո–ֆոլկն» ու ռաբիսը, ի տարբերություն Բալկանայն թերակղզու, Օսմանյան կայսրությունից բացի այլ երկրների ազդեցություն էլ է կրել, օրինակ, Իրանի. նաև թյուրքալեզու ժողովուրդների ավանդույթների։ Իրանն իր հերթին արաբական արշավանքներից հետո արաբերենի ու արաբական երաժշտության ազդեցության է ենթարկվել։

Ըստ էության, դա ոչինչ չի փոխում։ Ռաբիսը հիմնականում նյարդայնացնում է բնակչության կրթված հատվածին, իսկ նախընտրում են հիմնականում նրանք, որոնք օգտագործում են «մայլա» բառը՝ հայկական «բակի» փոխարեն, «քյարը»՝ հայերեն «օգուտի» փոխարեն։

Երգչուհի Զաբել Փանոսյանը, ինչպես Սոնիա Քոչիյանը ստիպված է եղել գաղթական դառնալ։ 1896 թվականին, փախչելով համիդյան ջարդերից, գաղթել է ԱՄՆ։ Սակայն, ի տարբերություն Սոնիա Քոչիյանի, Զաբելը պրոֆեսիոնալ երաժշտական կրթություն էր ստացել ու երկում էր Բոստոնի օպերայի թատրոնում։ Լսելով 1919 թվականին Նյու Յորքում ձայնագրված «Կռունկի» հազվադեպ տարբերակներից մեկը հասկանում ես` ինչքան ուժեղ էր երգչուհու ազգային ինքնությունը, որն այն տարիներին ոչ մի կերպ հնարավոր չէր ստանալ առանց Կոմիտասի, Արմեն Տիգրանյանի կամ Տիգրան Չուխաջյանի աշխատանքների իմացության, քանի որ այն ժամանակ համացանց չկար, գրամոֆոններն ու պատեֆոնները բավականին թանկ հաճույք էին Օսմանյան կայսրության հայ բնակչության մեծ մասի համար։
Այսօր կան բոլոր այդ հնարավորությունները, սակայն չկա կրթություն, որը կարող էր երիտասարդների մոտ հստակ ազգային ինքնագիտակցություն ձևավորել։ Ուզում եմ հավատալ, որ ապագայում այն կհայտնվի, ու System Of A Down–ի տիպի արտիստներ կհայտնվեն բուն Հայաստանում, ոչ թե դրա սահմաններից դուրս, ու ռաբիսին փոխարինելու կգա մի ժանր, որը յամայկայի ռեգգի պես կզարմացնի ամբողջ աշխարհն իր յուրօրինակությամբ, քանի որ պատահական չէ, որ ֆրանսիացի երաժշտագետ Լուի Լալուան Կոմիտաս լսելիս ասել է «...Այս երգերում արև է շողում, բայց սա ամենևին արաբական ու պարսկական անապատների շոգ արևը չէ...»։

366
թեգերը:
Թուրքիա, Իրանի Իսլամական Հանրապետություն, Հայաստան
Ըստ թեմայի
Կյանքի մի մասը հայերիս նվիրած Կիմ Բակշին. ինչպե՞ս կարայիմը հայ դարձավ
«Կանաչ գիրքը» և թավջութակը․ ինչպես Արտյոմ Մանուկյանի կատարած երաժշտությունն «Օսկար» նվաճեց
70 տարին լուրջ տարիք է, մտածում ես` ինչ ես արել. ինչպես է հոբելյանը նշում Մեսչյանը
Անդերգրաունդային երաժշտության անկում, թե՞ հեղափոխությունից հետո մեզ ռոք պետք չէ
Եթե 20–րդ դարը լիներ... «Բամբիռի» երաժշտի անկեղծ խոստովանությունները
Դմիտրի Պեսկով. արխիվային լուսանկար

Կրեմլը մեկնաբանել է Թուրքիայում գտնվող Սուրբ  Սոֆիայի տաճարի կարգավիճակի հարցը

179
(Թարմացված է 15:58 06.07.2020)
ՌԴ նախագահի մամուլի քարտուղար Դմիտրի Պեսկովը նշել է, որ Սուրբ Սոֆիայի տաճարը ոչ միայն հոգևոր, այլ նաև զբոսաշրջային արժեք է։

ԵՐԵՎԱՆ, 6 հուլիսի –Sputnik. Կրեմլում հույս ունեն, որ Թուրքիայի իշխանությունները Սուրբ Սոֆիայի տաճարի կարգավիճակի մասին հարցի որոշման ժամանակ հաշվի կառնեն այդ սրբավայրի նշանակությունը։ ՌԻԱ Նովոստիի փոխանցմամբ` լրագրողների հետ զրույցում հարցն այսօր այսկերպ է մեկնաբանել Ռուսաստանի նախագահի մամուլի քարտուղար Դմիտրի Պեսկովը։

Ավելի վաղ Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանն իր օգնականներին հանձնարարել էր ուսումնասիրություն անցկացնել` նպատակ ունենալով Սուրբ Սոֆիայի տաճարը նախապատրաստել այն պաշտոնապես մզկիթի վերափոխելու համար։

Պեսկովը նշել է, որ Կրեմլը չի կարող մեկնաբանել բուն որոշումը, քանի որ դա Թուրքիայի ներքին գործն է։  Նա հիշեցրել է, որ այդ հարցով իր կարծիքն արդեն իսկ  հայտնել է ռուսական ուղղափառ եկեղեցու առաջնորդը, ինչպես նաև փոխարտգործնախարարը։

«Կարող եմ միայն ասել, որ, անկասկած, մենք հույս ունենք, որ Սոֆիայի կարգավիճակը` որպես համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ, հաշվի կառնվի», –լրագրողներին ասել է Պեսկովը։

Սուրբ Սոֆիան ուզում են մզկիթ դարձնել. հայ ճարտարապետի վերականգնած գմբեթի տակ նամազ կհնչի՞

ՌԴ նախագահի մամուլի քարտուղարը նաև նշել է, որ հոգևոր արժեքից բացի, տաճարն ունի կարևոր զբոսաշրջային նշանակություն։ Պեսկովը հիշեցրել է, որ Սուրբ Սոֆիայի տաճարը սիրված համաշխարհային գլուխգործոց է բոլոր երկրների զբոսաշրջիկների համար, այդ թվում` Ռուսաստանի։

Ֆրանսիայի և ԱՄՆ–ի արտգործնախարարությունները արդեն կոչ են արել Թուրքիայի ղեկավարությանը հրաժարվել Սուրբ Սոֆիայի տաճարը մզկիթ դարձնելու ծրագրից։

Մոսկվայի և Համայն Ռուսիո պատրիարք Կիրիլն իր հերթին խորը մտահոգություն է հայտնել  Սուրբ Սոֆիայի տաճարի թանգարանային կարգավիճակը վերանայելու վերաբերյալ որոշ թուրք քաղաքական գործիչների կոչերի հետ կապված։ Նա հայտարարել է, որ «Սուրբ Սոֆիային սպառնացող վտանգը ողջ քրիստոնեական քաղաքակրթությանը սպառնացող վտանգ է»։

Թրամփին վատություն անել և սուրբ Սոֆիան վերածել մզկիթի. Էրդողանն իր ամպլուայի մեջ է

179
թեգերը:
Ռեջեփ Թայիփ Էրդողան, մզկիթ, Սուրբ Սոֆիայի տաճար, Թուրքիա, Դմիտրի Պեսկով, Կրեմլ
Ըստ թեմայի
Ինչ է կատարվում Երևանի «Կապույտ մզկիթի» դռներից այն կողմ. լուսանկարներ
Բաբայան. «Արցախում որևէ մզկիթ չի պղծվել»
Քրիստոնեական Հայաստանի իսլամական սիրտը․ ինչո՞վ է հայտնի Երևանի Կապույտ մզկիթը
Գրքեր

Միքայել Նալբանդյանի ամբողջական գրական ժառանգությունն առաջին անգամ կներկայացվի համացանցում

87
(Թարմացված է 13:27 06.07.2020)
Միքայել Նալբանդյանի գրավոր ժառանգության թվայնացումն ու առցանց հրապարակումն աննախադեպ է։

ԵՐԵՎԱՆ, 6 հուլիսի – Sputnik. Գրող, հրապարակախոս, քննադատ, հեղափոխական Միքայել Նալբանդյանի ամբողջ գրական ժառանգությունը հասանելի կդառնա համացանցում։ Տեղեկությունը հայտնում է ՀՀ կրթության գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության մամուլի ծառայությունը։

«Առաջին անգամ Նալբանդյանի ամբողջական գրական ժառանգությունը համացանցում ներկայացվելու է կից հիմնարար նալբանդյանագիտական աշխատություններով»,– նշված է հաղորդագրության մեջ:

Համացանցում հասանելի կլինեն չափածո և արձակ գեղարվեստական գործերը, գրական, հրապարակախոսական, քննադատական հոդվածները, մատենախոսությունները, ուսումնասիրությունները, «Հիշատակարանը» (1859-1860), նամակները, զանազան գրությունները և այլն։

Առցանց շնորհանդեսը տեղի կունենա 2020 թվականի հուլիսի 6-ին՝ ժամը 15:00-ին:

Շնորհանդեսին մասնակցել ցանկացողները կարող են միանալ այս հղումով։ 

Ի՞նչ ծրագրեր ունի Հայաստանի ազգային պատկերասրահի նորանշանակ տնօրենը

87
թեգերը:
համացանց, Միքայել Նալբանդյան, գրքեր, Հայաստան
Ըստ թեմայի
Սփյուռքահայերն այս տարի չեն կարող գալ Հայաստան. ի՞նչ է առաջարկում «Քայլ դեպի տուն» ծրագիրը
Ինչ է Սունդուկյանի թատրոնն իր հանդիսատեսին խոստանում ամռան ամիսներին
Պարտադիր առարկաները կնվազեն, աշակերտներին չեն համեմատի իրար հետ. նոր փոփոխություններ
«Մայրիկի», «Արարատի», «Կտոր մը երկնքի» ստեղծողները և ոչ միայն․ 5 հայ հանճարեղ ռեժիսորները
Սուրբ Սոֆիան ուզում են մզկիթ դարձնել. հայ ճարտարապետի վերականգնած գմբեթի տակ նամազ կհնչի՞
Ամպրոպաբեր ամպեր. արխիվային լուսանկար

Սև ծովից ցիկլոն է գալիս. Սուրենյանն ասել է` ինչպես պաշտպանվել

0
(Թարմացված է 14:31 08.07.2020)
Հանրապետությունում ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման ինտեսիվությունը շարունակում է նորմայից բարձր մնալ։

ԵՐԵՎԱՆ, 8 հուլիսի – Sputnik. Սև ծովից ցիկլոնի ներթափանցմամբ պայմանավորված` հուլիսի 9-13-ին` հատկապես երեկոյան ժամերին, Հայաստանի Հանրապետության առանձին շրջաններում սպասվում են ամպրոպային բնույթի ինտենսիվ անձրևներ, տեղ-տեղ կարկուտ, ամպրոպների ժամանակ հնարավոր են ուժեղ քամիներ, պոռթկումները` մինչև 25-30մ/վրկ։ Տեղեկությունը Facebook–ի իր էջում հայտնել է Շրջակա միջավայրի նախարարության Հիդրոօդերևութաբանության և մոնիտորինգի կենտրոնի տնօրենի տեղակալ Գագիկ Սուրենյանը։

Հայաստանում ուժգին քամի է լինելու. ցիկլոնը վտանգավոր է

«Ազգաբնակչությանը խորհուրդ ենք տալիս ամպրոպի ժամանակ խուսափել բացօթյա տարածքներում գտնվելուց։ Օդի ջերմաստիճանը հուլիսի 9-11-ին աստիճանաբար կնվազի 6-8 աստիճանով»,–գրել է Սուրենյանը:

Նա հիշեցրել է, որ ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման ինտեսիվությունը սպասվում է նորմայից բարձր և խորհուրդ է տրվում ժամը 11:00-ից 17:00-ն ընկած ժամանակահատվածում խուսափել արևի ուղիղ ճառագայթներից։

Պարետը նոր որոշում է ստորագրել. ոմանք կարող են դիմակ չդնել

0
թեգերը:
ցիկլոն, Հայաստան, Անձրև, Քամի, Գագիկ Սուրենյան
Ըստ թեմայի
Գագիկ Սուրենյանը կոչով դիմել է գյուղատնտեսներին
Տորնադո Գավառ քաղաքում. Գագիկ Սուրենյանը լուսանկար է հրապարակել
Հայկական ամառը մոտենում է. Գագիկ Սուրենյանը 37-38 աստիճան տաքություն է կանխատեսում