ԵՐԵՎԱՆ, 14 Հոկտեմբեր — Sputnik, Արմենուհի Մխոյան. Նրանց ընտանիքում արվեստագետներ չեն եղել, ավելին երիտասարդ տարիքում երբեմն-երբեմն իրականացրած աշխատանքն հոբբի  է դարձել միայն թոշակի անցնելուց հետո: Այսօր նրան հաճախ կարելի է տեսնել այս կամ այն չորացած  ծառի արմատը զգուշությամբ հանելիս ու մշակելիս: Խոստովանում  է՝  ծիրանենուն, խնձորենուն և տանձենուն բարդ  է ենթարկեցնելը՝  չոր  են:

© Sputnik / Armenuhi Mkhoyan

Հրաժեշտ զենքին. գյումրեցի արվեստագետը զինամթերքի մնացորդները զարդի է վերածում

«Ամենադժվարն այս ծառատեսակներն են, չոր են, իսկ համապատասխան գործիքներ չկան: Բայց հենց արմատի ճյուղերը տեսա, արդեն իսկ կարող եմ պատկերացնել` ինչ դուրս կգա այդ ճյուղից: Նախ պետք է երևակայությունս աշխատեցնեմ: Եթե երևակայություն չունեցա, ապա չեմ կարողանա ստանալ այն, ինչ ուզում եմ: Հեշտը բարդին ու  ուռենին է»,-պատմում է  Գոռը` ափսոսալով, որ Շիրակում, որտեղ բնակվում է, անտառներ չկան:

«Դժվարը հենց դա  է: Կանաչ ծառից արմատներ չի կարելի հանել, պետք է միայն չորացած, մեռած ծառ լինի»:

Չորացած ծառի արմատը տուն բերելուց հետո դրանք  նախ լվացվում են, ապա  երևակայության արդյունքում՝ պատկերներ տեսնելուց հետո, ավելորդ  մասերն են հեռացվում, որից հետո  նոր ավելի մանրամասն աշխատանք է տարվում։ Ոսկերչի նման յուրաքանչյուր միլիմիետրի վրա  երկարատև  ու մանրամասն աշխատանքից հետո  նոր ստացվում է պատկերը: Հենց այդպես՝  շատ երկար ու մանրազնին աշխատանքի արդյունքում են ստեղծվել «Պարուհին», «Սիմֆոնիան», «Երիտասարդ աղջիկը», «Կոմիտաս», «Կկուն», «Ջահը», «Ադամն ու Եվան», «Ծաղրածուն» ու մյուս գործերը:   

Պատկերները հեշտ չեն տրվում: «Մի անգամ որդիս Ջարդի ձորից մի կապոց ճյուղեր բերեց: Մի կապոցից միայն 1  քանդակ ստացա՝ «Երիտասարդ աղջիկը»»,-Sputnik Արմենիային ասում է վարպետը:

Նախկին մեքենավարը պատմում է, որ երիտասարդ տարիներին, երբ մեքենավար էր, շատ էր գնում–գալիս Լոռվա  կողմեր, հրապուրվում այդ  անտառներով ու բնությամբ: «Երիտասարդ տարիներին այցելել  եմ հայտնի քանդակագործ Զավեն Կոշտոյանի աշխատասենյակ, տեսել նրա գործերը, հրապուրվել եմ նրա քանդակներով: Թոշակի անցնելուց հետո որոշեցի  սիրած զբաղմունքով պարապ ժամանակս լցնել ՝ մարդկանց պատճառելով գեղագիտական հաճույք»,–ասում է նա:

Մինչ այս Գոռը  ոչ մի աշխատանք չի վաճառել` ասելով, որ դրա մասին դեռ չի մտածել, բայց անհատական ցուցադրություն ունենալ երազում է: Թեև արդեն մի քանի անգամ իր գործերը  ներկայացվել են` հիմնականում Գյումրու օր տոնակատարությունների ժամանակ:

© Sputnik / Armenuhi Mkhoyan

Գոռ Եղոյանի թոռնուհու աշխատանքներից

Գոռի թոռնուհին՝ 9 ամյա  Սուսաննան, հրապուրվելով պապի աշխատանքներով, որոշել է ինքն էլ խորանալ: Պապն էլ  միշտ, մինչ իր  գործերը  ցուցադրելը, առաջինը  թոռնուհու աշխատանքներն է ի ցույց դնում:

«Export Armenia» փորձագիտական ասոցիացիան վերջերս առաջարկեց հետևյալ գաղափարը` եթե Հայաստանում որևէ ապրանք է արտադրվում, ապա ցանկացած խանութի տեսականու մեջ պետք է առկա լինի այդ արտադրանքի երաշխավորված նվազագույն քանակ։ Ընդ որում՝ առաջարկվում էր ցուցափեղկում տեղ երաշխավորել առհասարակ հայկական ապրանքների համար, ոչ թե նախապատվություն տալ որևէ կոնկրետ ապրանքանիշի։

© Sputnik / Aram Nersesyan

«Հավի ոտքերի վրա». ինչու են հայաստանյան թռչնաֆաբրիկաները դոփում տեղում

«Export Armenia»-ի ներկայացուցիչները, որոնց թվում խոշոր ընկերությունների բիզնեսմեններ և մենեջերներ կան, կարծում են, որ մանրածախ վաճառքի հարցում պետք է աջակցել հայրենական արտադրության ապրանքներին, քանի որ շուկայում անհավասար պայմաններ են ստեղծվել նրանց համար։ Հայաստանում խոշոր բիզնեսն ավելի շատ ներդրում է անում առևտրի, ոչ թե սեփական արտադրության մեջ։ Առևտուրն ավելի շատ եկամուտ և ավելի քիչ հոգսեր է պահանջում` ի տարբերություն արդյունաբերության։

Բնականաբար, խոշոր ներկրողները տպավորիչ մարկետինգային ռեսուրսներ ունեն, ավելին՝ նրանք արտասահմանյան լուրջ ընկերություններ են ներկայացնում, որոնք է՛լ ավելի մեծ ռեսուրսներ ունեն։ Միասին աշխատելով` նրանք տեղական խանութներին զանազան բոնուսներ են առաջարկում դարակների վրա շահավետ տեղ ունենալու համար։ Հասկանալի է, որ «Mars»-ը, «Вимм-Билль-Данн»-ը և մի շարք ուրիշ հսկաներ «փրոմոուշընի» համար ավելի շատ ռեսուրսներ ունեն, քան կաթնամթերքի կամ շոկոլադի տեղական արտադրողը։ Ուստի խանութները հարգալից և քաղաքավարի են ներկրվող ապրանքների մատակարարների նկատմամբ։

Տեղական արտադրողի դեպքում այլ խոսակցություն է․ նրանց վճարները սովորաբար շաբաթներով ուշացնում են, իսկ ոչ մեծ, թույլ ընկերություններին հաճախ ամիսներով են քաշքշում (ավելի մանրամասն՝ այստեղ)։ Այս կանոնից դուրս են մնում կա՛մ շատ խոշոր ձեռնարկությունները (հայկական չափանիշներով, օրինակ, «Գրանդ Քենդին»), կա՛մ հենց առևտրային ցանցերի արտադրությունները։

© Sputnik / Aram Nersesyan

Ի՞նչ ենք մենք ուտում․ հայ գիտնականները հաստատել են անուրախ ենթադրությունները

Օրինակ՝ «Երևան Սիթի» սուպերմարկետների ցանցի սեփականատեր Սամվել Ալեքսանյանը մի քանի նմանատիպ արտադրություն ունի, ընդ որում՝ նրա ապրանքները վերցնում են նաև այլ խանութների ցանցերը, որպեսզի չփչացնեն գործարարի հետ հարաբերությունները։ Ալեքսանյանի ընկերությունն ամեն դեպքում պարենային ապրանքների ամենախոշոր ներկրողն է Հայաստանում, և նրա ներկրումից շատ խանութներ են կախված։

Իսկ եթե դուք Սամվել Ալեքսանյանը չե՞ք, այլ սկսնակ գործարար ու որոշել եք ոչ թե ռեստորան կամ խանութ բացել, այլ սեփական արտադրություն։ «Export Armenia»-ն դեկտեմբերին այդ հարցով դիմել էր էկոնոմիկայի նախարարությանը։

Եվ այսպիսի պատասխան է ստացել․ «Գտնում ենք, որ ազատ շուկայական տնտեսության շրջանակներում վաճառակետերում տեղական ապրանքատեսակների տեղադրման պարտադրմամբ (օրենքի կամ այլ իրավական ակտի տեսքով) վաճառքի խթանումը լավագույն տարբերակը չէ տեղական արտադրողին աջակցելու վերջիններիս կողմից արտադրվող ապրանքների վաճառքի ծավալներն ավելացնելու հարցում: Ըստ մեզ` տեղական արտադրողին աջակցելու առավել արդյունավետ մեխանիզմ կարող է հանդիսանալ պետության կողմից աջակցության գործիքակազմի միջոցով ներմուծվող ապրանքների նկատմամբ տեղական արտադրանքի մրցունակության, ներկայացվածության և գրավչության բարձրացումը»։

«Export Armenia»-ի համահիմնադիր Էմիլ Ստեփանյանը Sputnik Արմենիայի հետ զրույցում նշեց` դժվար է պատկերացնել, թե տեղական արտադրողներն ինչպես են «արդյունավետ մրցակցելու» խոշոր ներկրողների և նրանց հետևում կանգնած է՛լ ավելի խոշոր միջազգային կորպորացիաների հետ։

«Բայց եթե պետության քաղաքականությունն ավելի արդյունավետ լինի, քան մեր առաջարկները, մենք միայն ուրախ կլինենք։ Միայն թե այդ քաղաքականությունը գործնականում աշխատի, ոչ թե խոսք մնա։ Այս բոլոր տարիների ընթացքում, ցավոք, պետությունը դիտորդի կարգավիճակում է եղել»,-նշեց Ստեփանյանը։

Այդ պատճառով տեղական ընկերություններն արտադրությունը շատ ավելի թույլ են զարգացնում, քան կարող էին։ Ամենաշատը դա վերաբերում է մսամթերքի և հատկապես կաթնամթերքի արտադրողներին, որոնց համար արտահանման հնարավորությունները սահմանափակ են։ Շուկան ոչ միայն փոքր է, այլև ներկրողներն ու խանութները գրավել են այն։

© Photo : Photolure

«Լվա ինքդ», կամ ինչպես են քանդում «Նաիրիտի» կարևորագույն արտադրամասերից մեկը

Ստացվում է` խոշոր տնտեսվարողներն ամիսներ շարունակ «քնացնում» են արտադրողների ֆինանսական միջոցները՝ դրանով իսկ զրկելով պետությանը հարկեր, բանկերին վարկեր, աշխատակիցներին աշխատավարձեր վճարելու հնարավորությունից, իսկ արտադրության զարգացման համար՝ սարքավորումներ գնելու հնարավորությունից։ Ինչպե՞ս զարգանալ նման պայմաններում:

Դրա փոխարեն պետությունը բիզնեսին սուբսիդավորված տոկոսներով վարկեր է տրամադրում։ Սակայն հին խնդիրների դեպքում նոր վարկերը միայն խորացնում են պարտքերի փոսը, որից ոմանք արդեն երբեք դուրս չեն գա։

«Այդ պատճառով թող կառավարությունը բիզնեսին նույնիսկ ուղղակի չօգնի։ Սկզբի համար թող հոգ տանի, որ խանութները ժամանակին վճարեն մատակարարներին։ Չափազանցություն չի լինի, եթե ասենք, որ արտադրողների մոտ մշտապես խանութների դեբիտորական պարտքեր կան մի քանի միլիոն դոլարի չափով։ Այդ փողերն ուղղակի «քնած են», այսինքն՝ որևէ կերպ չեն ծառայում տնտեսությանը»,-ավելացրեց Ստեփանյանը։

Իշխանությունները (ինչպես նախկին, այնպես էլ ներկայիս) այսպես թե այնպես ոչ մի կերպ չեն օգնում արտադրողներին` հպարտ քայլելով ազատ մրցակցության դրոշի ներքո։

Նշենք, որ Արևմուտքի մեծ երկրներում տեղական արտադրությանն աջակցելու տարբեր եղանակներ են գործում։ Մի քանի օրինակ բերենք։

© Photo : press office of Rusal Armenal

Հայկական փայլաթիթեղը սպառնո՞ւմ է ԱՄՆ-ի ազգային անվտանգությանը. դասեր՝ Հայաստանի համար

Իտալիայում, ինչպես Հայաստանում, գործում է կորոնավիրուսային ճգնաժամից տուժած ռեստորանատերերի և ֆերմերների աջակցության ծրագիր։ Միայն թե, ի տարբերություն Հայաստանի, ծրագիրը նրանց ներառում է մեկ օղակում․ ռեստորանները պետությունից մինչև 10 հազար եվրո փոխհատուցում են ստանում իտալական ապրանքներ գնելու դեպքում։
Մյուս օրինակը շատ հայտնի է․ դա ԱՄՆ նախագահ Ջո Բայդենի նոր ծրագիրն է, որը վերաբերում է ամերիկյան ապրանքների պետական գնմանը (բայց կարևոր է հիշել, որ այդ ծրագիրը երբեք էլ չի դադարել և գործում է 30-ականներից)։ Հետաքրքիր է, որ այդպիսի օրինակ է ցույց տալիս ոչ միայն պետությունը, այլև մասնավոր ընկերությունները։

Ամենահայտնի օրինակը «Walmart» ցանցի ընկերությունն է։ Վերջինս հայտարարել է, որ 2013-2023թթ․ 250 միլիարդ դոլարի ամերիկյան ապրանք կգնի (և կվաճառի գնորդներին)։ Եվ չնայած, ըստ որոշ կազմակերպությունների ուսումնասիրությունների, «Buy American» հայտարարությունները ոչ միշտ են համապատասխանում իրականությանը, սակայն արդեն իսկ ուշադրության է արժանի այն հանգամանքը, որ այնպիսի հսկաները, ինչպիսիք են «Walmart»-ը և «Carrefour»-ը, պատրաստ են «Գնի՛ր տեղականը» կոչը դարձնել իրենց գովազդի մի մասը և լուրջ ռեսուրսներ ծախսել դրա վրա։

Կարո՞ղ եք պատկերացնել, որ նման բան անեն Հայաստանի սուպերմարկետները։ Վատ չէր լինի։