«Մեծամորի» յուրահատկությունը. հնագույն ոսկե իրեր և արքայական կնիք
(Թարմացված է 10:47 11.08.2017)
«Մեծամոր» պատմահնագիտական արգելոց-թանգարանի ցուցանմուշների մեշ մասը թվագրվում են մեր թ. ա. XVI-XII դարի։ Դա հին բրոնզե կամ Լճաշեն–Մեծամորի դարն է։ Հենց այդ ժամանակ Մեծամորը կարևորագույն և խոշոր առևտրային և մշակութային կենտրոն էր այդ օրերի խոշորագույն պետությունների կողքին։Լիլիթ Հարությունյան, Sputnik.
Արարատյան դաշտավայրում գտնվող Մեծամոր հնագույն բնակավայրը, մի քանի դար շարունակ տարածաշրջանային նշանակության առևտրի, արդյունաբերական, գիտական և կրոնական կենտրոն էր։
Մ. թ. ա. III-I դարի խոշորագույն մետաղագործական համալիրն այստեղ բացվել է անցած դարի 70-80 թվականներին։
©
Sputnik / Aram Nersesyan
«Մեծամորի» ցուցանմուշներից
Sputnik Արմենիայի հետ զրույցում «Մեծամոր» պատմահնագիտական արգելոց-թանգարանի տնօրեն Արտավազդ Զաքյանը նշեց, որ Մեծամորի յուրահատկությունը նրանում է, որ այստեղ տասն անգամ ավելի շատ մետաղական և թիթեղյա իրեր են հայտնաբերվել, քան ամբողջ Առաջավոր Ասիայում։ Հայտնաբերված ցուցանմուշների ընդհանուր թիվը գերազանցում է 22 հազարը։
«Այստեղ հալեցնում էին անագ, պղինձ և բրոնզ էին ստանում, որն ուղարկում էին Եգիտոս և Բաբելոն։ Սակայն վերջին հետազոտությունները ցույց տվեցին, որ ամբողջ Առաջավոր Ասիայում չկային թիթեղյա հանքեր։ Այն բերում էին Բրիտական կղզիններից, Իսպանիայից, Բոհեմից, Աֆղանստանից։ Այսպիսով, կարելի է ենթադրել, որ Մեծամորը սերտ առևտրային կապեր ուներ այլ երկրների հետ», — ասաց Զաքյանը։
Հնավայրի նախկին փաքկի մասին վկայում են 1968 թվականին բացված արգելոց-թանգարանի ցուցանմուշները։ Դրանց շնորհիվ բացահայտվում է քաղաքի զարգացման ողջ ժամանակագրությունը` սկսած վաղ բրոնզե ժամանակաշրջանից, մինչև միջնադար, XVII դար։
«Մեծամոր» թանգարանի ցուցանմուշներից© Sputnik / Aram Nersesyan
«Մեծամոր» թանգարանի ցուցանմուշներից. արքայական կնիք© Sputnik / Aram Nersesyan
«Մեծամոր» թանգարանի ցուցանմուշներից. ոսկյա մազակալ© Sputnik / Aram Nersesyan
©
Sputnik / Aram Nersesyan
Հետաքրքիր է՝Մեծամորի թագավորական դամբարաններից հայտնաբերվել են հազվագյուտ իրեր` իշխանության սիմվոլներ Բաբելոնից և Եգիպտոսից։ Նրանց շրջանում ամենանշանավորն ու եզակին ագաթից պատրաստված գորտ-կշռաքարն է, որի վրա կա Բաբելոնի թագավոր Ուլամ Բուրարիշի սեպագիր արձանագրությունը, ով իշխել է մ. թ. XVI դարի վերջում: Յուրահատուկ է նաև գլանաձև սարդոնիքսե կնիքը, որը 3,7 հազար տարեկան է։ Կնիքի վրա առկա եգիպտական հիերոգլիֆները վկայում են, որ այն պատկանել է բաբելոնյան Կուրիգալզուին տիրակալին:
Մ. թ. ա. XVI-XV դարերում Եգիպտոսն ու Բաբելոնը կռվել են կելտերի հետ, և այդ երկրների իշխանությունները ձգտում էին դաշինք ձևավորել Հայաստանի հետ, որը կարող էր նրանց պղնձով ապահովել։
«Բաբելոնի և Եգիպտոսի տերերը հայոց թագավորներին տարբեր իրեր էին ուղարկում, որոնք իշխանություն էին խորհրդանշում։ Հայաստանը նրանց կարող էր աջակցել կելտերի հետ պատերազմի ընթացքում՝ մատակարարելով նրանց պղինձ և, ամենայն հավանականությամբ, ձիեր»,— պատմում է նա։
Ցուցանմուշների շարքում առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում իրերը «Ոսկե ֆոնդից»։ Նրանց շարքում է հնագույն ոսկե զարդը, որը հայտնաբերվել է Հայաստանի տարածքում։ Այն մազերի զարդ է և թվարագրվում է մ. թ. ա. երրորդ հազարամյակի առաջին կես, այսինքն՝ զարդը 4,7 հազար տարեկան է։ Թանգարանի ղեկավարի խոսքերով՝ զարդը հայտնաբերվել է մանկական դամբարանում։ Նա կշռում է 5,5 գրամ։
©
Sputnik / Լիլիթ Հարությունյան, Արամ Ներսեսյան
«Մեծամորի» թանգարանի տնօրեն Արտավազդ Զաքարյանը պատմում է հետաքրքիր ցուցանմուշների մասին
«Յուրահատուկ են նաև արծաթե գոտիները ՝ առյուծաձև ոսկե փորագրություններով։ Հետևի մասում փորագրված է արևը՝ որպես ժամանակի խորհրդանիշ։ Իսկ կիսալուսնաձև ոսկե իրերը հայտնաբերվել են միայն Մեծամորում»,— ասել է Զաքյանը։
Արցախի մասին ֆիլմը՝ Բեռլինի կինոփառատոնում. ադրբեջանցիները բողոքում են
ԵՐԵՎԱՆ, 4 մարտի – Sputnik. Բեռլինի միջազգային կինոփառատոնի «Ֆորում» ծրագրում ներառվել է 2021թ․-ի արտադրության «Սև Բախ Արցախ» ֆիլմը, ինչը համացանցում բացասական արձագանքի է արժանացել ադրբեջանցի օգտատերերի կողմից։ Ֆիլմը հիմնված է Արցախի բնակիչների հետ հարցազրույցի վրա։
Ադրբեջանցի օգտատերերը զայրույթով են արձագանքել ֆիլմի վերնագրին և կողմնակալ են համարել Բեռլինալեի կայքում հրապարակված նախնական սցենարը, որը ներկայացրել են ֆիլմի հեղինակները։
Ֆիլմը պատմում է հայ-ադրբեջանական հակամարտության մասին և հիմնված է Արցախի բնակիչների հարցազրույցների վրա, որոնք նկարահանվել են դեռևս 2007թ․-ին՝ երկու պատերազմների միջև։ Ֆիլմի ռեժիսորներն են Այրին Անաստասը և Ռենե Գաբրին։
Բախի կանտատների ռիթմը կրկնող 13 ակտի բաժանված ֆիլմում բնապատկերները միահյուսված են կադրից դուրս ձայնի հետ, որն արտացոլում է պատերազմի, ինքնության և պատկանելիության բնույթը։
Բեռլինալեի կայքում ֆիլմի նկարագրությունը թուրքերի և ադրբեջանցիների կատաղի արձագանքն է առաջացրել․ նրանք այն անվանում են «քարոզչական ֆիլմ»՝ «միակողմանի պատմությամբ»։
Սկանդալ Արցախի մասին ֆիլմի շուրջ. ինչու Մոսկվայի կինոփառատոնից հանեցին «Դրախտի դարպասը»
1990-ականների Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությունը ֆիլմում անվանում են «պայքար հանուն ազատության և ինքնորոշման», իսկ 2020թ․-ի պատերազմը՝ «Ադրբեջանի բռնապետի ներխուժում»։
Փառատոնը մերժել է ֆիլմը ծրագրից հանելու կոչերը։ Վիրտուալ ցուցադրությունից հետո արդեն ամռանը Բեռլինում ֆիլմը կցուցադրվի օֆլայն ձևաչափով:
Փառատոնի հայտարարության մեջ ասվում է, որ բոլորն անհամբերությամբ են սպասում ամռանը ֆիլմի ցուցադրմանը և պանելային քննարկմանը, որի ընթացքում բոլոր ցանկացողները կկարողանան մասնակցել կառուցողական երկխոսությանը։
6 ֆիլմ` նվիրված արցախյան պատերազմին․ «Ոսկե ծիրանը» ևս կմիանա համազգային դրամահավաքին
Հեռախոսի լույսի ներքո. ինչպես են Շուշիի գորգերը հասել Երևան և ինչ են պատմում դրանք
ԵՐԵՎԱՆ, 2 մարտի – Sputnik. Պատերազմի օրերին հեռախոսի լույսերի ներքո Շուշիի գորգերի թանգարանից դուրս բերած հավաքածուն այժմ ցուցադրվում է Երևանում` Ալեքսանդր Թամանյանի անվան ճարտարապետության ազգային թանգարան-ինստիտուտում: Շուշիի գորգերի թանգարանի հիմնադիր Վարդան Ասծատրյանը Sputnik Արմենիայի հետ զրույցում հայտնեց` գյուղեգյուղ շրջած, տարիներ շարունակ հավաքած և հիմա էլ թշնամու ձեռքից փրկած 71 գորգ է ցուցադրության հանվել։
©
Sputnik / Asatur Yesayants
17–րդ դարի ասեղնագործ գորգը
«Եթե քանակական առումով նայենք, ապա մեր հավաքածուի 2/3-րդն ենք փրկել, սակայն որակական առումով` 90 տոկոսից ավելին տարհանել ենք։ Երկու շենք ունեինք Շուշիում` թանգարանը և ֆոնդը. թանգարանում եղած ողջ հավաքածուն` 160 ամենաարժեքավոր գորգերը փրկել ենք։ Սակայն այն, ինչ կար ֆոնդում, այդպես էլ մնացել է այնտեղ»,–ասաց Ասծատրյանը։
Ուղղափառ եկեղեցի Շուշիում. որտեղի՞ց է ծագել հայերի կողմից եկեղեցու յուրացման մասին միֆը
Նա պատմեց, որ հոկտեմբերի 20-ին ինչպես Երևանի, այնպես էլ Արցախի մշակույթի ոլորտի պատասխանատուները զանգահարել և խորհուրդ են տվել, որ գորգերը թանգարանից տարհանեն։ Ասծատրյանը, սակայն, որոշել է մի քիչ էլ սպասել` չի ուզել թանգարանը դատարկել։ Բայց դրան հաջորդող օրերին նկատել է` ադրբեջանական զորքը մոտեցել և Քարինտակ է հասել։ Պատերազմի վերջին օրերին էլ մեծ հրթիռ է պայթել թանգարանի մոտ` կոտրելով դուռ-պատուհանը։ Հենց այդ պահին Ասծատրյանը զանգել է Արցախի մշակույթի նախարարին և խնդրել, որ մեքենա տրամադրի գորգերը տեղափոխելու համար։
©
Sputnik / Asatur Yesayants
Շուշիից բերված գորգերը
Շուշիի գորգերի հավաքածուն Ասծատրյանի շնորհիվ է հավաքվել։ Նա անձամբ է շրջել տնետուն ու գնել դրանք։ «Երբ Ղարաբաղն Ադրբեջանի կազմում էր, ադրբեջանցիները շրջում էին գյուղերով և հայկական հին գորգերը գնում ու տեղը նորերն էին առաջարկում։ Այդ ամենը տանում էին Բաքվի թանգարան և ցուցադրում որպես ադրբեջանական մշակույթի մի մաս։ Դա տեսնելով` հասկացա, որ փրկության միակ ձևը դրանք գնելն է։ 2000-ականներին սկսեցի գնել գորգերը»,–ասում է Ասծատրյանը։
Ինչ են թողել հայերը Շուշիում. պատմության ավերակներ, թե ավերակների պատմություն
Մարդիկ Ասծատրյանին սիրով են իրենց գորգերը վաճառել, երբ իմացել են, որ նա պատրաստվում է Շուշիում թանգարան բացել։ Ավելին, եղել են դեպքեր, որ մարդիկ պատմել են` նախկինում իրենցից ավելի բարձր գնով էլ ուզել են գորգ գնել, սակայն քանի որ իմացել են, որ այն Արցախից դուրս պետք է հանեն, չեն վաճառել։ Արդյունքում Ասծատրյանը 2011-ին Շուշիում բացել է գորգերի թանգարանը։
©
Sputnik / Asatur Yesayants
Վարդան Ասծատրյանը
Ասծատրյանը հավաքածուում բավական հին գորգեր ունի` անգամ 17-րդ դարին վերագրվող։ Հիմնականում 19-րդ դարի գորգեր են, որոնք աչքի են ընկնում իրենց սիմվոլներով, և մասնագետներն առաջին իսկ հայացքից տարբերակում են, որ դրանք արցախյան գորգեր են։
Ասծատրյանն ասում է, որ յուրաքանչյուր գորգ իր պատմությունն ունի։ Արցախյան գորգերի մեջ որպես սիմվոլներ մեծամասամբ նկատելի են ծաղկած խաչերը, մեղուները, արու թռչունները։ Ասծատրյանն ասում է` մեղուները մայրիշխանություն են խորհրդանշում, մայրական սկիզբը, սակայն արցախյան գորգերում մեղուներին զուգահեռ նաև արու թռչուններն են «ներկա», իսկ սա ներդաշնակություն է խորհրդանշում։
©
Sputnik / Asatur Yesayants
Շուշիից բերված գորգերը
«Հիմա միակ ցանկությունս է, որ մի տարածք հատկացնեն և Երևանում թանգարան բացենք։ Այստեղ ցուցադրության ժամանակ մարդկանց մոտ ես հետաքրքրություն եմ նկատում։ Ավելին, շատերը գալիս և ասում են, որ ուզում են իրենց տոհմական գորգերը մեզ նվիրեն, որպեսզի հավաքածուն հարստանա»,–ասաց Ասծատրյանը։
©
Sputnik / Asatur Yesayants
Շուշիից բերված գորգերը
Նա կարծում է, որ թանգարանը կարող է հարթակ դառնալ, որպեսզի արցախյան գորգերը գիտականորեն ուսումնասիրվեն։
Նշենք, որ Երևանում գորգերը կցուցադրվեն առաջիկա ամիսներին, իսկ ցուցադրության մուտքն ազատ է։
Շուշիի գորգերի թանգարանից բերած հավաքածուն© Sputnik / Asatur Yesayants
Շուշիի գորգերի թանգարանից բերած հավաքածուն© Sputnik / Asatur Yesayants
Շուշիի գորգերի թանգարանից բերած հավաքածուն© Sputnik / Asatur Yesayants
Վարդան Ասծատրյանը© Sputnik / Asatur Yesayants
Շուշիի գորգերի թանգարանից բերած հավաքածուն© Sputnik / Asatur Yesayants
Շուշիի գորգերի թանգարանից բերած հավաքածուն© Sputnik / Asatur Yesayants
Շուշիի գորգերի թանգարանից բերած հավաքածուն© Sputnik / Asatur Yesayants
Շուշիի գորգերի թանգարանից բերած հավաքածուն© Sputnik / Asatur Yesayants
Շուշիի գորգերի թանգարանից բերած հավաքածուն© Sputnik / Asatur Yesayants
Շուշիի գորգերի թանգարանից բերած հավաքածուն© Sputnik / Asatur Yesayants
Շուշիի գորգերի թանգարանից բերած հավաքածուն© Sputnik / Asatur Yesayants
Շուշիի գորգերի թանգարանից բերած հավաքածուն© Sputnik / Asatur Yesayants
Շուշիի գորգերի թանգարանից բերած հավաքածուն© Sputnik / Asatur Yesayants
Շուշիի գորգերի թանգարանից բերած հավաքածուն© Sputnik / Asatur Yesayants
©
Sputnik / Asatur Yesayants
Եղվարդի բնակիչը պատերազմի օրերին գնված 17 մլն դրամի զինվորական հանդերձանքը փորձել է այրել
(Թարմացված է 11:06 05.03.2021)
«Եղվարդի 30-ամյա բնակչին, սակայն, չի հաջողվել ամբողջությամբ այրել զինվորական հանդերձանքը, քանի որ քաղաքացիները նկատել են հրդեհը։
ԵՐԵՎԱՆ, 5 մարտի - Sputnik. ՀՀ քննչական կոմիտեն տեղեկացնում է, որ Եղվարդ քաղաքի բնակչին մեղադրանք է առաջադրվել զինվորական հանդերձանքը դիտավորությամբ ոչնչացնելու փորձ կատարելու համար։
©
Sputnik / Laura Sarkisyan, Aram Nersesyan
«Եղվարդի 30-ամյա բնակիչը 2020թ. նոյեմբերի 11-ին՝ ժամը 02:30-ի սահմաններում, դիտավորյալ և վառելանյութի օգտագործմամբ փորձել է հրկիզել Եղվարդի Ազատամարտիկների փողոցում գտնվող, քաղաքացիական նախաձեռնության անդամների կողմից ձեռք բերված 17.375.000 դրամ արժողության զինվորական հանդերձանքը: Սակայն իր կամքից անկախ հանգամանքներում հանցագործությունն ավարտին չի հասցրել, քանի որ հրդեհը նկատվել է քաղաքացիների կողմից և մարվել»,–նշված է հաղորդագրության մեջ։
Եղվարդ քաղաքի 30-ամյա բնակչին մեղադրանք է առաջադրվել՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-185-րդ հոդվածի (գույքը դիտավորությամբ ոչնչացնելու կամ վնասելու փորձ) 3-րդ մասի 1-ին կետով:
Նա կալանավորվել է։
Նախաքննությունը շարունակվում է:
Առաքելյանն ասաց` Հայաստանիդ վարչապետին բողոքիր. կամավորներն իրենց հասանելիք փողն են ուզում