ԱԷԿ

Քաղաքականացված էներգետիկան, կամ ՀՀ-ում նոր ԱԷԿ-ի կառուցմանը Բաքուն ամեն կերպ խանգարելու է

325
(Թարմացված է 23:57 09.04.2021)
Էներգետիկան ժամանակակից աշխարհում աշխարհաքաղաքականության մաս է կազմում։ Ի՞նչ դեր կարող է ունենալ Հայաստանում նոր կառուցվող ատոմակայանը տարածաշրջանի համար, ինչ կեցվածք ունեն այս հարցում մեր հարևաններն ու ինչ դեր ունի Ռուսաստանը` վերլուծել է սյունակագիր Արտյոմ Երկանյանը։

Նիկոլ Փաշինյանն ու Վլադիմիր Պուտինն ապրիլի 7-ին Մոսկվայում կայացած հանդիպման ընթացքում ի թիվս այլ հարցերի քննարկել են Հայաստանում նոր ատոմային էլեկտրակայանի կառուցմանը Ռուսաստանի մասնակցության հեռանկարները: Եթե պետության ղեկավարների մակարդակով այդ հարցը նախկինում անգամ քննարկվել է, ապա այդ մասին պաշտոնական հաղորդագրություններ չեն եղել։ Քանի որ այս անգամ սպասվող համագործակցության մասին կողմերն արդեն հրապարակային են խոսում, կարելի է ենթադրել, որ այդ հարցում արդեն իսկ սկզբունքային որոշում կա։

Հայաստանում նոր ԱԷԿ-ի կառուցման հարցն ավելի ու ավելի արդիական է դառնում, քանի որ ներկայում գործող ատոմակայանի շահագործման ժամկետը սպառվում է։ Երևանում ոչ ոք լրջորեն նույնիսկ չի քննարկում ատոմային էներգետիկայից հրաժարվելու հնարավորությունը։ Ստեղծված պայմաններում այն այլընտրանք չունի և առաջիկայում չի կարող ունենալ։ Հայաստանի կառավարությունը հունվար ամսին էներգետիկայի զարգացման նոր ռազմավարություն է ընդունել, որը ենթադրում է շեշտը դնել ատոմային էներգետիկայի զարգացման վրա։

Հիմա Երևանից 30 կմ հեռու՝ Մեծամոր քաղաքում գտնվող ատոմակայանն արտադրում է երկրին անհրաժեշտ էլեկտրականության գրեթե կեսը։ Դրա առաջին բլոկը գործարկվել է 1976թ․-ին։ Ներկայում գործող էներգաբլոկը՝ 407 ՄՎտ հզորությամբ, գործում է 1980թ․-ից։ Բարոյապես հնացած ՋՋԷՌ-440 (Ջրաջրային էներգետիկական ռեակտոր)տիպի ռեակտորի աշխատանքի նորմատիվ ժամկետն անցել է։ Միջազգային փորձագետների հավանությամբ դրա շահագործումը երկու անգամ երկարացվել է։ Մասնագետները հավատացնում են, որ ռեակտորն առանց խնդիրների կարող է աշխատել ընդհուպ մինչև 2036 թվականը։ Բայց դա ծայրագույն ժամկետն է։ Դրանից ամենաքիչը 10 տարի առաջ պետք է սկսել նոր կայանի կառուցման գործնական աշխատանքները։

Թեև նոր ատոմակայանի կառուցման թեման քննարկվում է արդեն 20 տարի, սակայն նկատելի է, որ երկրի ղեկավարությունը մինչև վերջերս չէր շտապում վերջնական որոշում կայացնել։ Պատճառները ծանրակշիռ են։ 2018-ի մարտին էներգետիկ ենթակառուցվածքների այն ժամանակվա նախարար Աշոտ Մանուկյանը, պատասխանելով այն ժամանակ խորհրդարանական ընդդիմության առաջնորդ Նիկոլ Փաշինյանի հարցին, պարզաբանել էր.

«Միջուկային տեխնոլոգիաները շատ արագ են զարգանում։ Եթե 5 տարի առաջ մենք ընտրություն ունեինք երկու տարբեր տեխնոլոգիաների միջև, ապա այսօր արդեն 5 այլընտրանք ունենք, որոնցից յուրաքանչյուրը շատ ավելի էժան է և հուսալի։ Այդ պատճառով կառավարությունը հստակ որոշում է ընդունել գործող էներգաբլոկն օգտագործել այնքան ժամանակ, քանի դեռ դրա ռեսուրսը չի սպառվել։ Իսկ այդ ժամկետին ավելի մոտ կորոշվի, թե ինչպես և ինչ տեխնոլոգիայով կառուցել նոր էներգաբլոկը»։

Հիմա արդեն անիմաստ է հետաձգել խնդրի լուծումը։

Մեծամորի էներգետիկները կուսումնասիրեն ռուսական ատոմակայանների փորձը

Վերջին անգամ նոր ատոմակայանի կառուցման հարցը կառավարությունում լրջորեն քննարկվել է 2016թ․-ի  փետրվարին։ Այդ ժամանակ Էներգետիկայի նախարարության ներկայացրած 5 մլրդ դոլար արժողությամբ նախագիծը որոշվեց վերադարձնել լրամշակման։ Սկզբունքային ճշգրտումները մի քանիսն էին։

Առաջին հերթին վերանայվեց ապագա կայանի հզորությունը՝ 1000 ՄՎտ-ից իջեցնելով 600-ի(դա թույլ կտա 1,5-2 մլրդ դոլարով կրճատել ծախսերի նախահաշիվը)։ Երկրորդ՝ որոշվեց հրաժարվել շինարարության համար վարկ վերցնելու մտադրությունից։ Նախապատվությունը տրվեց ուղղակի ներդրումներին՝ պետական երաշխիքներով։

Ի սկզբանե կառավարությունը նախատեսում էր ներդրողների համաշխարհային կոնգրես հրավիրել ԱԷԿ-ի կառուցման միջոցներ ներգրավելու համար։ Բայց այդ մտքից ստիպված եղան հրաժարվել։ Պարզ դարձավ, որ ավելի հեշտ է ներդրողներ փնտրել նրանց շրջանում, ովքեր ի վիճակի են կառուցել բուն կայանը։ Այսինքն՝ նախագիծը, ամենայն հավանականությամբ, պետք է ֆինանսավորեն ոչ թե ընկերություններն ու բանկերը, այլ գործընկեր երկրների պետական կամ մերձպետական կառույցները։

Էներգետիկան ժամանակակից աշխարհում  աշխարհաքաղաքականության մաս է կազմում։ ԱԷԿ-ի կառուցմանն ու շահագործմանը մասնակցելը երկրում և տարածաշրջանում քաղաքական ներկայության ձև է։ Հենց այդ պատճառով էր Հայաստանում նոր ատոմակայանի կառուցման նախագիծն այդպիսի հետաքրքրություն առաջացնում հայկական աշխարհաքաղաքական դաշտում հանդես եկող հիմնական խաղացողների շրջանում։ Որպես առավել հեռանկարային միշտ դիտարկվել է Ռուսաստանի ներգրավումը։ Բայց այլ տարբերակներ նույնպես քննարկվել են։ Նախագծի հանդեպ հատուկ հետաքրքրություն է ցուցաբերել Ֆրանսիան։

2011թ․-ին Նիկոլա Սարկոզին Երևան կատարած իր այցի ժամանակ ասել էր, որ քննարկվում է Հայաստանում նոր ԱԷԿ-ի կառուցմանը ֆրանսիական ընկերությունների մասնակցության հարցը։ Արտաքին տնտեսական կապերի պետքարտուղար Պիեռ Լելուշն այն ժամանակ հայտարարել էր. «Ֆրանսիան լրջորեն դիտարկում է իր մասնակցությունը Հայաստանում նոր ատոմային էներգաբլոկի կառուցմանը»։ Ավելի ուշ Երևան այցելեց ատոմային էներգետիկայի ոլորտում մասնագիտացած ֆրանսիական ORANO ընկերության մասնագետների խումբը:

Նրանք հանդիպում ունեցան փոխվարչապետի հետ։ 2018 թ․-ի նոյեմբերին էներգետիկ ենթակառուցվածքների նախարարի պաշտոնակատար Գարեգին Բաղրամյանը հայտարարեց, որ հետաքրքիր առաջարկներ կան ոչ միայն ֆրանսիացիներից, այլև չինացիներից։ Հայաստանյան և արտասահմանյան մամուլում զանազան մեկնաբանություններ ստացան Բաղրամյանի այս խոսքեր։ Գրվեց, թե «Ռուսաստանը դեռևս չի դիտարկվում որպես նոր ատոմակայանը կառուցող»։

Հայկական «խելացի» բիզնեսը․ էներգաարդյունավետության մասնագետները ոչ մեկին պետք չեն

Ինչ-որ մեկը շտապեց դա անվանել ԱԷԿ-ի կառուցման գործում Ռուսաստանի հետ գործընկերությունից հրաժարվելու Երևանի մտադրություն։ Բայց 2018թ․-ի նոյեմբերին վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը «Էխո Մոսկվի» ռադիոկայանին տված հարցազրույցում հստակ հայտարարեց. «Ատոմային էլեկտրակայանի կառուցման հարցում ես հույս եմ դնում Ռուսաստանի օգնության վրա, քանի որ այս պահին մենք նախագծի իրականացման համար բավարար ռեսուրսներ չունենք։ Եթե մեր ռուս գործընկերները ցանկանան մեզ օգնել, մենք հաճույքով կընդունենք այդ օգնությունը»։

Ատոմային էներգետիկայում մասնագիտացած ռուսական պետական կորպորացիաները կոմերցիոն և քաղաքական շահագրգռվածության դեպքում կարող են պետությունից 3-4 միլիարդ դոլար ներդրում ներգրավել։ Ղեկավարների համապատասխան կամքը լինի, մնացածը տեխնիկայի հարց է։ Եթե չնախատեսված հանգամանքներ չլինեն, շինարարական աշխատանքները կտևեն 6 տարուց ոչ ավելի։

Մասնագետները նշում են, որ տրանսպորտային ենթակառուցվածքների սպասվող գործարկումը զգալիորեն կհեշտացնի նախագծի իրականացումը։ Բանն այն է, որ շրջափակման պայմաններում ռեակտորի առաքման հետ կապված լուրջ դժվարություններ կարող էին առաջանալ։ Ադրբեջանի տարածքով երկաթուղային հաղորդակցության վերականգնումը թույլ կտա լուծել այդ խնդիրը։

Ի դեպ, անբարյացակամ տրամադրված հարևանները խանգարելու հնարավորություններ ունեն։ Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատման անդրսահմանային համատեքստի մասին կոնվենցիայի (Էսպոյի կոնվենցիա) համաձայն՝ նախքան ատոմային էլեկտրակայանի կառուցումը պետությունը պարտավոր է շրջակա բոլոր երկրներին մանրամասն զեկույց տրամադրել բնապահպանական ռիսկերի մասին:

2011թ.-ի մայիսին ադրբեջանական կողմը, հղում անելով այդ միջազգային փաստաթղթին, պահանջեց դիտարկել Մեծամորի ԱԷԿ-ի շահագործման ժամկետի երկարաձգման թույլատրելիության հարցը։ Ադրբեջանի տրանսպորտի նախարարությանը կից Միջուկային հետազոտությունների կենտրոնի նախագահ Ադիլ Ղարիբովը վերջերս հայտարարել էր, որ Բաքուն չափազանց խիստ է լինելու Հայաստանի հանդեպ իր պահանջներում:

Ըստ էության, սա ակնարկ է, որ Բաքուն նոր ԱԷԿ-ի կառուցմանը խանգարելու է իրեն հասանելի բոլոր միջոցներով։ Այդ ոգով է արտահայտվել նաև Ադրբեջանի Գիտությունների ակադեմիայի նախագահ Մահմուդ Քարիմովը։

Հանդես գալով ԱՏԷՄԻԳ-ի (Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալություն)հաշվետու ժողովում, նա հայտարարել էր, որ հայերին պետք է մերժել նոր ԱԷԿ կառուցելու իրավունքը, քանի որ «Հայաստանը տնտեսական տեսանկյունից թույլ երկիր է և չի կարողանա սպասարկել մեծ հզորություն ունեցող ռեակտորը»։ Բավականին վիճելի պնդում է, նկատի ունենալով, որ Հայաստանն ամբողջ տարածաշրջանում ատոմային էլեկտրակայան ունեցող միակ պետությունն է և այն պահելու ու սպասարկելու հետ կապված բարդություններ երբևէ չի ունեցել։ Համենայն դեպս՝ ԱՏԷՄԻԳ-ի կողմից բողոքներ չեն եղել։

Բացառված չէ, որ Անկարան նույնպես մեր նախագիծը ձախողելու փորձեր անի։ Մի քանի տարի առաջ Թուրքիայի Մեջլիսում Մեծամորի էլեկտրակայանը փակելու պահանջ առաջ քաշելու փորձեր անգամ արեցին։ Ազգային Մեծ ժողովի  պատգամավոր Սինան Օհանն առաջարկել էր հատուկ խորհրդարանական հանձնաժողով ձևավորել՝ «սահմանակից պետությունների շրջակա միջավայրի վրա հայկական ԱԷԿ-ի բացասական ազդեցության գնահատման համար»։

Էրդողանը կկարողանա՞ ԱԷԿ-ն օգտագործել ատոմային ռումբ ստեղծելու համար

Էթնիկ ադրբեջանցի Սինան Օհանն այն ժամանակ Վրաստանին ու Իրանին այս արկածախնդրության մեջ ներգրավելու զուր փորձեր արեց։ Նա հատուկ առաքելությամբ այցելեց Թբիլիսի և Թեհրան։ Իսկ Բաքվում կայացած մամուլի ասուլիսի ժամանակ հայտարարեց․ «Ես հանդիպել եմ Վրաստանի ղեկավարության ներկայացուցիչների հետ և ներկայացրել նրանց Հայաստանից բխող ռադիոակտիվ վտանգը։ Հիմա նրանք կիսում են մեր դիրքորոշումը։ Իրանում նույնպես պետք է գիտակցեն, որ Մեծամորի ԱԷԿ-ը վտանգ է ներկայացնում Հայաստանի բոլոր հարևանների համար»։

Մինչդեռ Հայաստանում նոր ԱԷԿ-ի կառուցումը պետք է որ ձեռնտու լինի հարևաններին։ Չէ՞ որ մեր երկիրը կարող է էժան էլեկտրաէներգիա արտահանող լինել։ Հայաստանը, որը խաղաղ ատոմի շահագործման հսկայական փորձ ունի, կարող է յուրօրինակ էներգետիկ հանգույց դառնալ ամբողջ տարածաշրջանի համար։

Երևանը պատրաստ է հանդես գալ այս դերում։ 2009թ․-ին, ելույթ ունենալով Ծաղկաձորում կայացած «Կամուրջ» միջազգային տնտեսական ֆորումի ընթացքում, այն ժամանակվա վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը հայտարարեց․«Հայաստանում ատոմային էլեկտրակայանի կառուցումը կայունացնող դեր կխաղա տարածաշրջանում։ Երևանը հետաքրքրված է այդ նախագծում Թուրքիայի մասնակցությամբ։ Մենք բաց ենք երկխոսության համար»։

Եվ իսկապես, Թուրքիան չի խորշում հայկական էլեկտրականությունից։ Այդ է վկայում 2008թ․-ի սեպտեմբերին ստորագրված պայմանագիրը։ Այն ժամանակվա նախագահ Աբդուլլահ Գյուլի Երևան կատարած այցի հաջորդ օրը թուրքական «Յունիթ Գրուպ Ինթերնեյշնլ» ընկերության ներկայացուցիչները և «Հայաստանի Բարձրավոլտ էլեկտրացանցեր» ՓԲԸ-ի ղեկավարները ստորագրեցին մի փաստաթուղթ, որի համաձայն Հայաստանը պարտավորվում էր հարևան երկիր մատակարարել մինչև երեքուկես միլիարդ կվտ/ժամ էլեկտրաէներգիա։

Նշեմ, որ մեր հարևաններին էլ են գայթակղել խաղաղ ատոմի առավելությունները։ Թուրքիայում հիմա երկու ատոմակայան է կառուցվում։ Եվ անգամ Ադրբեջանում, որը պարծենում է ածխաջրածինների հսկայական պաշարներով, ԱԷԿ-ի կառուցման նախագիծ է մշակվել։ Եթե անգամ Անկարան ու Բաքուն են հանգել այն եզրակացության, որ ատոմային էներգետիկան առաջնահերթություն է, ապա Երևանի համար հաստատ կասկածելու տեղ չկա։

325
թեգերը:
Ադրբեջան, Թուրքիա, Նիկոլ Փաշինյան, Վլադիմիր Պուտին, Ռուսաստան, Հայաստան, Հայաստանի Ատոմային էլեկտրակայան (ԱԷԿ)
Ըստ թեմայի
Հայկական ԱԷԿ-ն ու «ՏՎԷԼ»–ը միջուկային վառելիքի մատակարարման փաստաթղթեր են ստորագրել
Ինչու է Հայաստանը մերժել ԱԷԿ–ի վերանորոգման ՌԴ–ի վարկը. պարզաբանում է փոխնախարարը
Ռազմավարության նպատակը` նոր ատոմակայանի կառուցում. Պապիկյանն ու ՌԴ դեսպանն ԱԷԿ են այցելել
Շուշիի Ղազանչեցոց եկեղեցին. արխիվային լուսանկար

Ինչո՞ւ է Շուշիի Ղազանչեցոց եկեղեցու գմբեթը կլոր

61
(Թարմացված է 23:44 06.05.2021)

Ադրբեջանցի պաշտոնյաներն անուղղակիորեն ընդունել են այն փաստը, որ Շուշիի հայկական գլխավոր խորհրդանիշի՝ Սուրբ Ամենափրկիչ տաճարի, որն ավելի հայտնի է որպես Ղազանչեցոց եկեղեցի, տեսքի փոփոխության մասին քաղաքական ղեկավարության կարգադրություն կա: Վերականգնման աշխատանքների պատրվակով արդեն ջնջվել են հայկական ավանդական եկեղեցական ճարտարապետությանը բնորոշ գծերը։ Sputnik Արմենիայի սյունակագիրը փորձել է հասկանալ՝ ինչպես են Բաքվում պատրաստվում արդարացնել այդ վանդալիզմը։

Ինչպես արդեն տեղեկացրել էինք, մեկ շաբաթ առաջ հայտնի դարձավ, որ Շուշիում, որը ռազմական գործողությունների արդյունքում անցել է Ադրբեջանի վերահսկողության տակ, ապամոնտաժվել է Ղազանչեցոց Սուրբ Ամենափրկիչ եկեղեցու սրածայր գմբեթը և դրա փոխարեն կլոր մի կառույց է տեղադրվել։ Մինչ այդ եկեղեցու պատերի մոտ արդեն շինհրապարակ էր ծավալվել։ Բաքվում հայտարարել են, որ տաճարը վերականգնվում է, քանի որ այն տուժել է պատերազմի ժամանակ։ Հիշեցնեմ, որ անցյալ տարվա հոկտեմբերի 8-ին ադրբեջանական ուժերը երկու թիրախային հրթիռային հարված հասցրեցին տաճարին։ Արդյունքում վիրավորվել էին եկեղեցում աղոթող մի քանի խաղաղ բնակիչներ, այդ թվում՝ ռուսաստանցի երեք լրագրողներ։ Վնասվել էր տաճարի գմբեթը։ Վնասված գմբեթը վերականգնելու փոխարեն այն վերականգնման պատրվակով ամբողջությամբ վերացվել է։ Բաքվում պնդում են, թե, իբր, տաճարն ի սկզբանե այդպիսի տեսք ուներ մինչ «հայերի կողմից հայաֆիկացվելը»։

Մտահաղացման վերջնական նպատակի վերաբերյալ մի քանի վարկած կա։ Արցախի արտաքին գործերի նախարար Դավիթ Բաբայանի կարծիքով, հնարավոր է, որ տաճարը մահմեդական մզկիթի վերածվի: «Չի կարելի բացառել այդ հավանականությունը։ Հիշենք թուրքական իշխանության կողմից մզկիթի վերածված Սուրբ Սոֆիայի տաճարը։ Այն ամենը, ինչ անում է ավագ եղբայրը, հետո օրինակ է ծառայում կրտսերի համար»,- ասել է Բաբայանը։

Նույն ձեռագիրն է, որով Սուրբ Սոֆիան վերածվեց մզկիթի. ԱԺ–ն արձագանքեց Շուշիում կատարվածին

Ըստ մեկ այլ վարկածի՝ տաճարի ճարտարապետական կերպարը խեղելուց հետո պատրաստվում են հայտարարել, որ այն ալբանական է ու փոխանցել ձևավորվող ուդիների քրիստոնեական համայնքին։ Այս մասին է վկայում, մասնավորապես, Ադրբեջանի մշակույթի նախարար Անար Քերիմովի ելույթը, որը հունվարի կեսերին ասել էր, որ «Շուշիի Ղազանչի եկեղեցին, ինչպես և Ղարաբաղի ալբանական մյուս եկեղեցիները, կվերականգնվեն ու կփոխանցվեն օրինական տերերին»:

Церковь Сурб Казанчецоц на фото-открытке 1911 года
© Photo : Public domain
Շուշիի Սուրբ Ղազանչեցոց եկեղեցին, 1911 թվականի բացիկ

Նույն ոճով են արտահայտվում նաև Բաքվի իշխանամետ ԶԼՄ-ներում բազմաթիվ հրապարակախոսությունների հեղինակները։ Ահա թե ինչ է գրում Haqqin.az-ը. «Ադրբեջանական իշխանությունն ուղղում է սխալները։ Սկսվել է Շուշիի տաճարի վերականգնումը։ Դրա հետագա ճակատագիրը կորոշեն ադրբեջանցի քրիստոնյաները՝ հին ալբանների ժառանգները ՝ ուդիները»։ Եվ դա այն դեպքում, երբ կովկասյան ալբանացիները ձուլվել են Ղազանչեցոց եկեղեցու կառուցումից շատ առաջ, իսկ ալբանացիների հետնորդ ուդիներն ապրում են Շուշիից հարյուրավոր կիլոմետրեր հեռու։

Երրորդ վարկածի համաձայն ՝ տաճարը պատրաստվում են ներկայացնել որպես ուղղափառ ու հետագայում հանձնել ՌՈՒԵ Բաքվի թեմին: Դրա համար վաղուց են հող պատրաստում։ Դեռ խորհրդային տարիներին ադրբեջանցի պատմաբանները փորձել են զգուշորեն խոսակցություններ սկսել այն մասին, թե իբր Ղազանչեցոցն ի սկզբանե ուղղափառ է, ու այն կառուցել են ոչ թե հայերը, այլ ռուսները։ Դա հաստատում են լուսանկարներով, որոնցում տաճարը պատկերված է առանց սրածայր գմբեթի։ Այս ձևով այն հեռվից նման է ուղղափառ եկեղեցու։ Հենց այդ ֆոտոշարքերն են դրված ներկայումս ակտիվորեն շահագործվող լեգենդի հիմքում։

Церковь Сурб Казанчецоц, 1990-е годы
Շուշիի Սուրբ Ղազանչեցոց եկեղեցին 1990-ականներին

«Վերականգնողական աշխատանքները կատարվում են ինքնատիպ ճարտարապետական ոճով Շուշա քաղաքի պատմական տեսքը վերստեղծելու նպատակով», - նշված է Ադրբեջանի ԱԳՆ մեկնաբանության մեջ: «Եկեղեցին կվերականգնվի սկզբնական տեսքով, ինչպես նախկինում էր, առանց սրածայր գմբեթի», - պարզաբանել է Ադրբեջանի եվրաինտեգրման կոմիտեի անդամ Տողրուլ Ջուվարլին: «Հայերը փոխել են եկեղեցու տեսքը։ Նրանք վերակառուցել են այն և կառուցել սրածայր գմբեթը, որը նախկինում չկար։ Այժմ աշխատանքներ են տարվում եկեղեցին սկզբնական տեսքի վերադարձնելու ուղղությամբ», - ռուս լրագրողներին տված հարցազրույցում ասել է Ադրբեջանի կառավարության ներկայացուցիչը, որը խնդրել է չհիշատակել իր անունը։

Ի՞նչ է եղել իրականում։ Լուսանկարները, որոնց վրա տաճարը պատկերված է առանց սրածայր գմբեթի, իրական են։ Տաճարը դրանց վրա պատկերված է 1920 թվականի հայերի կոտորածից հետո։ Հայտնի է, որ ջարդերի օրերին տեղի թաթարները քանդել են Ղազանցոց եկեղեցու գմբեթը և հանել խաչը։ Մերկացված ներքին կառույցը, որի վրա հենվում էր գմբեթը, կլորացված էր և արտաքնապես հիշեցնում էր ուղղափառ եկեղեցու գմբեթի ձևը։ Տաճարն այդպիսի տեսք ուներ մինչև 1992 թվականը, երբ դրա նախնական տեսքը վերականգնվեց։ Վերականգնումն իրականացվել է 19-րդ դարի վերջի - 20-րդ դարի սկզբի լուսանկարների հիման վրա։ Բազմաթիվ արխիվային նյութեր հաստատում են, որ ճարտարապետ Սիմեոն Տեր-Հակոբյանցը տաճարը նախագծել է հենց սուր գմբեթով։ Այսպիսին է այն կառուցել գլխավոր շինարար Ավետիս Երամիշյանցը։

«Նորոգման աշխատանքների» քողի տակ Ադրբեջանն աղավաղում է Շուշիի Ղազանչեցոցը. Արցախի ՄԻՊ

Ճարտարապետի և շինարարի անունները փորագրված են եկեղեցու խորանի ճակատային հատվածում։ Հարավային հատվածի վերին մասի արձանագրությունը փաստում է, որ տաճարը կառուցվել է ծխականների միջոցներով և նվիրատվություններով։ Այնտեղ նշվում է, որ շինարարությունը սկսվել է 1868-ին Գևորգ Դ կաթողիկոսի օրոք և ավարտվել 1887-ին ՝ պատրիարք Մակար Ա-ի օրոք։ Տաճարից մի փոքր ավելի վաղ կառուցված զանգակատան արևելյան պատին փորագրված է․ «Կառուցվել է զանգակատունը Գաբրիել Հովսեփյան-Բատիրյանցի հիշատակին, ով Ղազանչից է, Մկրտիչ Մարգարյան-Խանդամիրյանցի, նրա կնոջ Բալասանի և որդիների՝ Արուպի և Ստեփանի և բոլոր ղազանչեցիների հիշատակին: Փառք Աստծուն, և թող փրկվեն բոլոր ողջերի և մահացածների հոգիները: 1858 թվականի ամառ»: Բոլոր գրությունները բնականաբար հայերեն են։ Այս ամենով հանդերձ ինչպե՞ս կարելի է պնդել, թե եկեղեցին հայերը չեն կառուցել, ու որ այն գործել է որպես ուղղափառ տաճար։

Պարզվում է ՝ առասպելն այն մասին, որ Ղազանչեցոցը ռուսական ուղղափառ եկեղեցի էր, շարունակություն ունի։ 

Ադրբեջանի Ճարտարապետների միության վարչության անդամ, Ճարտարապետության միջազգային ակադեմիայի մոսկովյան բաժանմունքի պրոֆեսոր Ֆաիգ Իսմայիլովը պնդում է, որ ռուսներն էլ իրենց հերթին են գողացել տաճարի շենքը: Նկարագրելով Ղազանչեցոց եկեղեցու ծագման պատմությունը՝ ճարտարապետը պնդում է. «Երբ Ղարաբաղում գտնվող ռուս զինվորների համար եկեղեցի հիմնելու անհրաժեշտություն առաջացավ, բանակային ղեկավարությունը զանգ կախեց Ղարաբաղյան խանի պալատի աշտարակին և այստեղ երկրպագելու պայմաններ ստեղծեց։ Ժամանակի ընթացքում ղարաբաղյան խանության շենքը ռուսական բանակի հրամանատարության հրամանով վերանորոգվել է և հարմարեցվել է եկեղեցական ոճին»։ Կարելի է, իհարկե, այս ամենին հումորով վերաբերել։ Բայց Շուշիից գաղթած հայերի ծիծաղը չի գալիս։

Շուշիում հայկական ներկայության բոլոր հետքերը ջնջելու Ադրբեջանի իշխանության փորձերը, մեղմ ասած, դժվարությամբ են տեղավորվում Բաքվից հնչող հավաստիացումների ենթատեքստում, թե նրանք պատրաստ են պայմաններ ստեղծել Արցախում երկու համայնքների խաղաղ գոյակցության համար: Ադրբեջանի իշխանության շարունակական վանդալիզմի ֆոնին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի տեսչական առաքելության՝ տարածաշրջան այցին խոչընդոտելու փաստը հատուկ իմաստ է ստանում: Ռուսաստանի ԱԳՆ պաշտոնական մոտեցումն այս հարցում միանշանակ է։ ԱԳՆ պաշտոնական ներկայացուցիչ Մարիա Զախարովան այդ կապակցության հստակ է արտահայտվել․ «Մեր սկզբունքային դիրքորոշումն այսպիսին է՝ մենք Լեռնային Ղարաբաղում մշակութային և հոգևոր նշանակության օբյեկտների նկատմամբ հոգատար վերաբերմունքի կողմնակից ենք: Մենք կողմ ենք Լեռնային Ղարաբաղում մշակութային և հոգեւոր արժեքների պահպանմանը։ Մենք հաստատում ենք ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի առաքելության՝ տարածաշրջան այցը շուտափույթ կազմակերպելու կարևորությունը »։ Միայն թե դա շուտ լինի։

61
թեգերը:
Շուշի, Ադրբեջան, Արցախ, Ղազանչեցոց եկեղեցի (Շուշի)
Ըստ թեմայի
Վանդալիզմը շարունակվում է. ադրբեջանցիները գնդակոծել են Շուշիի Ղազանչեցոց եկեղեցու գմբեթը
Շուշիի Ղազանչեցոց եկեղեցում հնչել է հայկական բանակի օրհներգը
Ինչ իրավիճակում է Շուշիի Ղազանչեցոցը հրթիռակոծությունից հետո. տեսանյութ
Մարիամ Զաքարյանի հավաքածուից

Կուբացին 3 որդի ուներ` Վլադիմիրը, Իլյիչը և Լենինը, իսկ Ստալինը Հնդկաստանում օրերս հաղթել է

35
(Թարմացված է 21:59 06.05.2021)
​Եկեք անկեղծ լինենք։ Եթե ասեմ, որ Էկվադորում ուր որ է կավարտվի Լենինի դարաշրջանը, իսկ Հնդկաստանում այս շաբաթ մեծ հաջողության է հասել Ստալինը՝ հաստատ շատ կզարմանաք։

 

Փորձեք կռահել, թե ինչ է նշանակում Ույուրվկոս

Ավելի կզարմանաք, եթե ասեմ, որ Հնդկաստանի Ստալինը դեմոկրատ է և մի ժամանակ ճաղերի հետևում է հայտնվել իր ժողովրդավարական հայացքների պատճառով։ Շատ ճիշտ եք, խոսքն ընդամենն այն մասին է, որ Հնդկաստանի Թամիլնադ նահանգում առաջատար կուսակցություններից մեկի ղեկավար է ընտրվել Ստալին անունով քաղաքական գործիչը՝ Մութհուվել Քարունանիդհի Ստալինը։ Ինչ վերաբերում է Էկվադորին, ապա, երևի գիտեք, որ վերջին տարիներին այնտեղ նախագահում էր Լենին Մորենոն, որի պաշտոնավարման ժամկետը լրանում է մայիսի երկրորդ կեսին։

​Առաջին հայացքից կարող է տարօրինակ թվալ, որ հեռավոր Էկվադորում  նախագահում էր մի մարդ, որի անունը Լենին է, սակայն մասնագետները պնդում են՝ Լատինական Ամերիկայում դա շատ սովորական երևույթ է, որովհետև անցած դարի 60-ական թվականներին՝ Կուբայի հեղափոխությունից հետո, Խորհրդային Միության և այդ պետությունների հարաբերությունները շատ  էին սերտացել, և կտրուկ ավելացել էր այն ծնողների թիվը, որոնք իրենց երեխաներին տալիս էին խորհրդային հայտնի առաջնորդների անունները։ Մի հանրահայտ օրինակ բերեմ։ Հաստատ լսել եք Շնագայլ Կառլոսի անունը։ Վենեսուելացի այդ ահաբեկիչը դատապարտվել է ցմահ ազատազրկման և գտնվում է Ֆրանսիայի բանտերից մեկում։ Նրա լրիվ անունն է Իլյիչ Ռամիրես Սանչես։ Ինչո՞ւ։ Հայրը՝ Խոսե Ռամիրեսը, Մարքսի և Լենինի ուսմունքների մոլի հետևորդ էր և ավագ որդուն անվանել էր Վլադիմիր, միջնեկին՝ Իլյիչ, իսկ կրտսերին, բնականաբար, Լենին։

​Ասենք, ինչո՞ւ ենք այդքան հեռու գնում։ Չէ՞ որ մեզ մոտ՝ Հայաստանում էլ են տարածված այն անունները, որոնք առնչվում են համաշխարհային պրոլետարիատի առաջնորդի և նրա զինակիցների հետ՝ Վիլեն, Վլադիլեն, վերջապես Լենդրոշ։ Շատերը կարծում են, թե դա նշանակում է Լենինյան դրոշ։ Այնինչ ի սկզբանե այդ անունը հնչել է այսպես՝ Լենտրոշ, այսինքն՝ Լենին, Տրոցկի, Շահումյան։ Իհարկե, Հայաստանում շատ ավելի տարածված են շեքսպիրյան անունները, մանավանդ՝ Համլետը , ինչը շատերը բացատրում են նրանով, որ մենք՝ հայերս, առանձնակի սեր ունենք մեծ անգլիացու հանդեպ։ Բայց վերջերս կարդացի, որ Մոսկվայի զագսերում միայն անցած տարի գրանցվել է առնվազն 5 Համլետ։ Իհարկե, շատ ճիշտ եք, չի բացառվում, որ այդ նորածինները Մոսկվայում ապրող հայերի երեխաներն են։

​Այո, հայերը սիրում են իրենց երեխաներին անսովոր անուններ տալ։ Ունեինք Ժակ և Շիրակ, վերջերս ունեցանք նաեւ Ջոբայդեն։ Այս վերջինն, ասում են` կատակ է. ինչևէ։ Սա նոր երևույթ չէ։ Դեռ դպրոցական տարիքում հայրս ու մայրս ինձ տարել էին Սև ծով։ Եվ, պատկերացրեք զարմանքս, երբ ավազին պառկած մի կին, որի ամուսինը լողում էր ափից բավական հեռու, հանկարծ վեր թռավ տեղից ու բղավեց. «Ժուլվեռն, հե՛տ արի, ես քեզ ասում եմ՝ հե՛տ արի, այ Ժուլվեռն»։ Ու հեռվից լսվեց ամուսնու զիլ ձայնը. «Բրդուճը պատրաստիր, գալիս եմ, Դեզդեմոնա ջան»։

​Բայց ասեմ ձեզ՝ եթե կարծում եք, թե մենք՝ հայերս, այս իմաստով եզակի ազգ ենք, չարաչար սխալվում եք։ Մի քանի տարի առաջ Նոր Զելանդիայում իշխանությունները հրապարակեցին մոտ 100 անունների ցուցակ և զգուշացրեցին քաղաքացիներին՝ այսպիսի անուններ համապատասխան մարմինները չեն գրանցելու։ Շատ արտասովոր անուններ կան այդ ցուցակում, բայց ինձ ամենից շատ դուր եկավ այս մեկը՝ «16 համարի ավտոբուսի կանգառ»։ Ծիծաղո՞ւմ եք, իսկ ես պատկերացնում եմ, որ ծնողները, որոնք նման ոչ կոնվենցիոնալ անունով են ցանկացել կոչել իրենց տղային, հանդիպել են հենց 16 համարի ավտոբուսի կանգառում և ուղղակի ցանկացել են որդու անվան միջոցով հավերժացնել իրենց սիրո մասին հիշողությունը։ Պարզապես չեմ պատկերացնում, թե հետո, երբ տղան դպրոց գնա, ինչպե՞ս է մայրը դուրս գալու պատշգամբ ու կանչելու բակում ընկերների հետ ֆուտբոլ խաղացող որդուն. «16 համարի ավտոբուսի կանգա՛ռ, արի տուն՝ դասերդ արա»։

Ամեն մեկն իր սեփական, մյուսներից տարբերվող վարկածն է պատմում, կամ բեն Լադենի սպանությունը

​Բայց երևի թե տարօրինակ անունների ամենամեծ բազմազանությունը ժամանակին գոյություն ուներ ԽՍՀՄ-ում, և դա երբեմն կապված էր կոնկրետ իրադարձությունների հետ։ Վերջերս Վիքիպեդիայում կարդացի, որ կար նույնիսկ այսպիսի անուն՝ Դոգնած-Պերեգնած։ Ես հո լավ եմ հիշում Կոմիտասի փողոցի շենքերից մեկին փակցրած խռուշչովյան կարգախոսը. «Догнать и перегнать Америку!»։ Եվ վերջում, եկեք գրազ գանք, որ երբեք չեք կռահի, թե որտեղից է ծնվել էլի Սովետի ժամանակ տղաներից մեկին տված անունը՝ Уюрвкос։ Լավ, հուշեմ՝ դա եղել է ուղիղ 60 տարի առաջ։ Չկռահեցի՞ք։ Էդ դեպքում վերջին հուշումը՝ այդ երեխան ծնվել էր ապրիլի 12-ին։ Տեսաք, որ ճիշտ էի, երբ պնդում էի, որ կյանքում երբեք չեք կռահի, թե ինչ է նշանակում Уюрвкос։ Էլ չտանջեմ ձեզ և ասեմ, որ Уюрвкос  հապավումը բացվում է շատ հասարակ՝ «Ура, ЮРа В КОСмосе!»։ Իսկ դուք ասում եք՝ Դոգնած-Պերեգնած։

35
թեգերը:
անուն, ԽՍՀՄ, Վլադիմիր Իլյիչ Լենին, Իոսիֆ Ստալին, Հնդկաստան
թեմա:
5 րոպե Դուլյանի հետ
Ըստ թեմայի
Էրդողանի խորամանկ ծրագիրը, կամ միջազգային հանրության վրա հույս դնող միամիտներ էլի կան
Անակնկալ արդեն մատուցել է. Բայդենը խոստումներից ո՞րն է կատարել ու ո՞րը չի արել 100 օրում
Պառլամենտական վարչապետի զարմանահրաշ կյանքը. հրաժարական ես տալիս ու շրջանցում մայր օրենքը
Մարիա Զախարովա

Մարիա Զախարովան Հայաստանից վերադառնալիս լուսանկար է հրապարակել

0
(Թարմացված է 23:51 06.05.2021)
Շատ կարճ ժամանակահատվածում Զախարովայի հրապարակած լուսանկարի տակ բազմաթիվ մեկնաբանություններ են հայտնվել։

ԵՐԵՎԱՆ, 6 մայիսի - Sputnik․ Ռուսաստանի արտգործնախարարության պաշտոնական ներկայացուցիչ Մարիա Զախարովան ձնով պատված լեռների լուսանկար է հրապարակել Instagram-ում։ 

«Հայաստանից վերադառնալիս», - գրել է նա։

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от Maria Zakharova (@mzakharovamid)

Կարճ ժամանակահատվածում լուսանկարի տակ բազմաթիվ մեկնաբանություններ են հայտնվել։

«Ինչ հետաքրքիր տեսարան է։ Տեսնես՝ երբ կկարողանանք ինքներս տեսնել Հայաստանը։ Հայկական լեռնաշխարհը շատ գեղեցիկ է։ Կախարդում է»,– գրել են օգտատերերը։

Նշենք, որ Զախարովան Հայաստան էր եկել ՌԴ արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովի հետ:

ՌԴ ԱԳՆ պատվիրակությունն այցելել է Ծիծեռնակաբերդ, հարգանքի տուրք է մատուցել Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին զոհվածների հիշատակին, հանդիպումներ է ունեցել ՀՀ արտգործնախարարի ու վարչապետի պաշտոնակատարների հետ։ Հայաստանից նրանք մեկնել են Ադրբեջան։

Սերգեյ Լավրովի երևանյան այցի ամենավառ կադրերը

0
թեգերը:
Ռուսաստան, Լուսանկար, Մարիա Զախարովա, Հայաստան
Ըստ թեմայի
Որպեսզի ամրապնդենք բիոլոգիական անվտանգությունը. Լավրովն ու Այվազյանը հուշագիր են ստորագրել
Լավրովը Երևանում անդրադարձել է «Զանգեզուրի միջանցքին»
«Ես վստահ եմ՝ գերիների վերադարձի հարցն առաջիկայում կլուծվի»․ Սերգեյ Լավրով