Միքայել Թարիվերդիև

Անվանի հայեր, որոնց Շուշին նվիրել է համաշխարհային մշակույթին

739
(Թարմացված է 09:50 09.01.2021)
Շուշին Կովկասի կրթամշակութային կենտրոններից մեկն էր։ Հայ և համաշխարհային մշակույթի շատ հայտնի գործիչներ ծագումով շուշեցի էին։ Շուշիում աղջիկների առաջին դպրոցը հայտնվել է Սանկտ Պետերբուրգում կանանց առաջին վարժարանի բացման հետ գրեթե միաժամանակ:

Եթե 19-րդ դարի կեսից Բաքուն ավանդաբար ընկալվում էր որպես Անդրկովկասի արդյունաբերական կենտրոն, ապա Շուշին` Թիֆլիսի (այժմ՝ Թբիլիսի) հետ միասին, համարվում էր տարածաշրջանի մշակութային-կրթական կենտրոնը։ Թատրոններ, վարժարաններ, ռեալական ուսումնարան (բուհ), երաժշտական կրթություն, հրատարակչություններ, և սա Շուշիի պատմական արժեքների ոչ ամբողջական ցանկն է։ Շուշիի ռեալական ուսումնարանի բազմաթիվ շրջանավարտներ կրթությունը շարունակում էին Սորբոնում և Հայդելբերգում։

Ինչպես կորցրինք Շուշին. բացառիկ տեսանյութ, որը պատմում է քաղաքի վերջին ճակատամարտի մասին

Արմատներով Շուշիից է աշխարհահռչակ կոմպոզիտոր Միքայել Թարիվերդիևը։ Նրա հայրը՝ Լեոն Թարիվերդյանը, Շուշիում է ծնվել։ Միքայել Թարիվերդիևը ՌԽՍՖՀ ժողովրդական արտիստ է, երաժշտություն է գրել 132 ֆիլմի և մի շարք ներկայացումների համար, հարյուրավոր երգերի և ռոմանսների, 4 բալետի, 4 օպերայի և բազմաթիվ կամերային և սիմֆոնիկ ստեղծագործությունների հեղինակ է։ Թարիվերդիևը մի շարք միջազգային մրցանակների դափնեկիր է, այդ թվում՝ Ամերիկյան երաժշտական ակադեմիայի։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունների թվում են «Գարնան 17 ակնթարթ», «Ճակատարգրի հեգնանքը, կամ բաղնիքդ անուշ», «Եղջերու-արքան», «Սիրել» ֆիլմերի երաժշտությունները։

Микаэл Таривердиев
© Sputnik / Борис Кауфман
Միքայել Թարիվերդիև

Շուշին հայտնի է ոչ միայն առանձին մշակութային գործիչների անուններով, այլև նկարիչների, երաժիշտների ու արտիստների ամբողջ գերդաստաններով։

Հայտնի նկարիչ եղբայրներ Հարութչյանները՝ Միքայելը (ծնվ․ 1897թ․) և Սերգեյը (ծնվ․ 1912թ․) Շուշիից էին։ Միքայել Հարութչյանն իր կյանքի ընթացքում պատկերազարդել է ավելի քան 100 գիրք և ֆիլմ։ Հայաստանի ժողովրդական արտիստ Սերգեյ Հարութչյանը պատկերագրել է «Հայֆիլմ» կինոստուդիայի «Քաջ Նազար», «Պատվի համար» և այլ ֆիլմերը։ Նրա որդին՝ Ռուբեն Հարութչյանը, որը ծնվել է 1947թ․-ին Երևանում, Հայաստանի վաստակավոր նկարիչ է, Երևանում տեղադրված Հոլոքոստի և Հայոց ցեղասպանության հուշարձանների հեղինակը։

Микаел Арутчьян
Միքայել Հարութչյան

Շուշեցու արմատներն իրենց արտացոլումն են գտել Հարութչյանի ստեղծագործական կյանքում. նա Շուշի քաղաքի զինանշանի հեղինակն է։

«Երևանում նույնպես երկինքը մոտ է, բայց Շուշիի երկինքն առանձնահատուկ է․․․ դրա մեջ կարելի սուզվել․․․ կարելի է ձեռքը վերև մեկնել և հպվել երկնքին, այնքան մոտիկ է այն»,-ասել է Հարութչյանը Sputnik Արմենիայի թղթակցի հետ զրույցում(2018թ․)։

Сергей Арутчьян
Սերգեյ Հարութչյան

Քչերը գիտեն, որ հռչակավոր քանդակագործ, ԽՍՀՄ Ժողովրդական նկարիչ Երվանդ Քոչարը ևս արմատներով Շուշիից է։ Նրա հայրը՝ Սիմոն Քոչարյանը, ծնվել է Շուշիում, իսկ Քոչարն ինքը՝ արդեն Թիֆլիսում։ Այստեղ էլ նա արել է իր առաջին քայլերն արվեստում, այստեղ է հասել է առաջին հաջողություններին։ Այսօր Քոչարի քանդակները զարդարում են Երևանի փողոցները, իսկ նրա նախկին արվեստանոցում 1984թ․-ին տուն-թանգարան է բացվել։

Армянский художник Ерванд Кочар
© Sputnik / А. Экекян
Երվանդ Քոչար

Շուշիում է ծնվել նաև տաղանդավոր երաժիշտ և երաժշտական երեկոների հանդիսավար Վահան Սարգսյանը (ծնվ․ 1891թ․)։ Շուշիի աղջիկների մասնավոր վարժարանում Սարգսյանը հաճախ էր երաժշտական երեկոներ կազմակերպում։ Նրա որդին՝ Վիլլի Սարգսյանը, ամենահայտնի դաշնակահարներից մեկն է Հայաստանում և դրա սահմաններից դուրս։

Вилли Саркисян
© AP Photo / AV Production
Վիլլի Սարգսյան

Դաշնակահարների մի քանի սերունդ դաստիարակած տաղանդավոր մանկավարժ, որի աշակերտների թվում միջազգային և ազգային մրցույթների դափնեկիրներ կան, հրաշալի հետազոտող (նրա գրչին են պատկանում բազմաթիվ երաժշտագիտական աշխատանքներ), նրբազգաց դաշնակահար, որի ընդգրկուն ծրագրերը գրավում էին ունկնդիրների ուշադրությունը Հայաստանում, ԱՊՀ-ում և մի շարք արտասահմանյան երկրներում։ Վ․Վ․ Սարգսյանը բարձր գնահատանքի է արժանացել նախորդ դարի այնպիսի հռչակավոր երաժիշտների կողմից, ինչպիսիք էին Արամ Խաչատրյանը, Դմիտրի Շոստակովիչը, Կոնստանտին Իգումնովը, Ֆիլ Գինզբուրգը, Յակով Ֆլիերը, Առնո Բաբաջանյանը, Ղազարոս (Լազար) Սարյանը և այլն։

Восковая фигура Арно Бабаджаняна
© Sputnik / Nelli Danielyan
Առնո Բաբաջանյան

Սարգսյանը գրավում էր Արամ Խաչատրյանի հայտնի ստեղծագործությունների՝ «Սպարտակ» և «Գայանե» բալետների կոմպոզիցիաների կատարումով, բացի այդ, նա մշակել է Կոմիտասի բազմաթիվ ստեղծագործություններ։ Նրա աշակերտների թվում էին նաև սեփական որդիները։ Արեգ և Վահան Սարգսյանները դաշնակահար են դարձել, իսկ Դավիթ Սարգսյանը՝ ջութակահար։

Տաղանդավոր ընտանիքներից, ավելի ճիշտ՝ գերդաստաններից ևս մեկը Յուզբաշյաններն են։ Հայրը՝ Առաքել Յուզբաշյանը, Շուշիի Ղազանչեցոց եկեղեցու հիմնադիրն էր և դրա հոգաբարձուն մնաց մինչև կյանքի վերջ։

Նրա որդին՝ Մովսեսը, որը միայն նախնական կրթություն ուներ, 10 երեխա է դաստիարակել և լրջորեն զբաղվել նրանց կրթությամբ։Նրա բոլոր որդիներն ավարտել են Շուշիի գիմնազիան, դուստրերը սովորում էին ռուսերեն, ֆրանսերեն լեզուներ, ջութակ և դաշնամուր էին նվագում։ Նրա դուսրտը՝ Արուսյակ Յուզբաշյանը, Շուշիի թատրոնի դերասանուհի էր, սակայն ծանր հիվանդությունից հետո թողեց բեմը, մանկապարտեզ բացեց, իսկ հետագայում դասավանդեց Թիֆլիսի կանանց գիմնազիայում։

Արուսյակի ավագ քույրերը՝ Աննան ու Սառան, ինչպես նաև եղբայրը՝ Իսահակը, հիանալի ջութակ էին նվագում և անգամ երազում էին պրոֆեսիոնալ երաժիշտ դառնալու մասին։ Իսահակը հայտնի դարձավ թառ նվագելու վիրտուոզ հմտությամբ։ Նրա ամբողջ ընտանիքը 1920թ․-ի Շուշիի ջարդերի զոհ դարձավ։ Սառա Յուզբաշյանը ամուսնու՝ Գրիգոր Սաղյանի հետ միասին Թիֆլիսում մանկատուն հիմնեցին Շուշիի ջարդերից փրկված երեխաների համար։

«Չենք տա Շուշին մենք ուրիշին», երեխաները երգում են, մեծերը` լալիս. արցախցիները` Գորիսում

Ընտանիքի՝ այն ժամանակ փրկված անդամներից ոմանք այսօր էլ հայտնի են Հայաստանում։ Մերի Յուզբաշյանը հայտնի լրագրող էր, մահացել է 2000-ականների սկզբին։ Օլգա Յուզբաշյանը ծնվել է 1969թ․-ին Լենինգրադում, հիմա նա ֆրանսերեն և ռուսերեն է դասավանդում Կալիֆոռնիայում։

Շուշիում է ծնվել հայտնի գրող և դրամատուրգ Մուրացանը, որի «Գևորգ Մարզպետունի» վեպը հայկական դպրոցների պատադիր ուսումնական ծրագրի մաս է կազմում։ Մուրացանը նախնական կրթություն է ստացել Շուշիի ծխական դպրոցում։ Շատ է ճամփորդել Արցախի և Սյունիքի պատմական վայրերով։ Թաղված է Թբիլիսիի Խոջիվանքի պանթեոնում։

Мурацан
© Photo : Public domain
Մուրացան

Հայտնի պատմաբան և գրող Լեոն մի քանի տարի շարունակ Շուշիի «Մշակ» թերթի թղթակից է եղել։ Լեոն ինքը ծնվել է Քարին տակում՝ Շուշիի շրջակայքի ամենամեծ գյուղում, որը 2020թ․-ի նոյեմբերին քաղաքի հետ միասին հանձնվեց Ադրբեջանին։

Արմատներով Շուշիից էին նաև ամերիկյան բեմի արտիստ Եղիշե Հարությունյանը, թառի վարպետ Ղազար Տեր-Գաբրիելյանը, քամանչայի վարպետ Հովհաննես Օգանեզովը, խորեոգրաֆ Սյունի Սեդան, ռեժիսոր Հարութ Գաբրիելը, երաժիշտ Բոգդան Թումանյանը, լրագրող Արշավիր Քամալյանը, երաժշտագետ Ստեփան Դեմուրյանը և այլն։

Շուշիի առաջին թատրոնը 1896թ․-ին կառուցել է Մկրտիչ Խանդամիրյանը։

1861թ․-ի ապրիլի 7-ին դրանից մի քանի տարի առաջ բացված օրիորդաց դպրոցը վերափոխվեց Մարիինյան կանանց գիմնազիայի՝ Սանկտ Պետերբուրգի համանուն գիմնազիայի օրինակով։ Գիմնազիայում 200-300 աղջիկ էր սովորում։ Նրանց 90 տոկոսը հայուհիներ էին, 8 տոկոսը՝ ռուսներ, 2 տոկոսը՝ թաթարներ, դասերն անցկացվում էին հայերեն և ռուսերեն լեզուներով։ Գիմնազիայում դասավանդոււմ էին աստվածաբանություն, թվաբանություն, հասարակական գիտություններ, վայելչագրություն, Ռուսաստանի աշխարհագրություն և պատմություն, ռուսերեն և հայերեն լեզուներ, երգ և ձեռագործ աշխատանքներ։ Տեսուչ ընտրվեց Մարիամ Հախումյանը, պարետ՝ Էլիզաբեթ Սիմոնյանը։ 1894թ․-ին գիմնազիան վերանվանվեց Մարիամ Ղուկասյանի անվան օրիորդաց դպրոցի։

Վանդալիզմը շարունակվում է. ադրբեջանցիները գնդակոծել են Շուշիի Ղազանչեցոց եկեղեցու գմբեթը

Հիմա այդ հնամենի, հարուստ պատմություն ունեցող հայկական քաղաքը, որը Հայաստանին ու աշխարհին այսքան ստեղծագործողներ է տվել, անցել է ադրբեջանցինեի վերահսկողության տակ։ Ակնհայտ է, որ Շուշիի հայկական ժառանգությունը ոչնչացնելու համար նրանք բոլոր ջանքերը կգործադրեն, ինչպես վարվել են նրանց նախնիները Նախիջևանում, Կարսում, Անիում, Կարինում, Կիլիկիայում, Վանում, Դվինում․․․ ինչպես վարվում են նաև այսօր։ Եվ արդեն մեր սերունդն է, որ պետք է վճռի՝ նորից կմարսե՞ն դա, թե ոչ։

Հոդվածը կազմելիս օգտագործվել են նյութեր Ալբերտ Խաչատրյանի «Անվանի շուշեցիներ» գրքից («Դիզակ պլյուս» հրատարկչություն, 2017թ․)։

739
թեգերը:
հայեր, մշակույթ, Շուշի
Ըստ թեմայի
Պատերազմը զգացել եմ ծննդյանս օրվանից. Արամյանցի ծոռնուհին պատմել է նոր տեսահոլովակի մասին
Ինչպես ապրել պատերազմից հետո, կամ դեղատոմսեր՝ սթրեսի դեմ
ՀՀ–ի մահմեդական հուշարձանները, կամ ինչպես եղավ, որ Կապույտ մզկիթը գինու գործարան չդարձավ
Լարի Քինգ

Նրա հաղորդումները միաժամանակ դիտում էին միլիոնավոր մարդիկ. Լարին, Սթիվենն ու Մուհամեդ Ալին

24
Եկեք անկեղծ լինենք։ Այս հիվանդությունը՝ կորոնավիրուսը չի նայում, թե դու ով ես՝ բժիշկ, ոստիկան, հայտնի գրող, թե բաձրաստիճան պաշտոնյա։ Համավարակը չի շրջանցում որևէ մեկին, մանավանդ նրանց, որ այլ լուրջ առողջական խնդիրներ ունեն և բարձր տարիքի են։
Կյանքից հեռացել է ժուռնալիստիկայի լեգենդը՝ 87-ամյա Լարի Քինգը

Շաբաթ օրը Ամերիկայում կյանքի հեռացավ աշխարհի ամենահայտնի և ամենապրոֆեսիոնալ լրագրողներից մեկը՝ Լարրի Քինգը։ Նա 87 տարեկան էր։ Իր 60-ամյա կարիերայի ընթացքում նա տասնյակ հարցազրույցներ է վարել ամենատարբեր մարդկանց հետ։ Հիշում եք, երևի, մի ժամանակ էսպիսի կատակ կար, կարծեմ, հայտնի դերասան Վալենտին Գաֆտն էր հորինել. «Չկա աշխարհում այնքան հայ, որքան դեր, որ խաղացել է Արմեն Ջիգարխանյանը»։

Լարի Քինգի վարած հարցազրույցների թիվն էլ աներևակայելի շատ է, և դեպ նրա հիմնած «Լարրի Քինգ լայֆ» երեկոյան հաղորդումը «Գինեսի գրքում» է ընդգրկվել հենց երկարակեցության համար, որովհետև շատ լավ գիտենք՝ որոշ ժամանակից հեռուստահաղորդումների ճնշող մեծամասնությունը փակվում է, քանզի հանդիսատեսը կորցնում է դրանց նկատմամբ հետաքրքրությունը։

​Լարի Քինգի դեպքում երկար տարիներ այդպես չէր։ Կա վիճակագրություն։ Ճիշտ է, վիճակագրությունը հաճախ խաբուսիկ է։

Մի օրինակ բերեմ հայաստանյան իրականությունից։ Ամեն ամիս, կարծեմ նույնիսկ ամեն շաբաթ «Արմենպրես» գործակալությունը հրապարակում է ամենակարդացվող գրքերի, այսպես ասած, «թոփ թենը», հիմնվելով Երևանի գրախանութներում անցկացրած հարցումների վրա։ Իհարկե, հստակ ասվում է՝ այս գիրքը առաջինն է, այս մյուսը՝ երկրորդը և այլն։ Սակայն չի նշվում, թե քանակական առումով որքան գիրք է վաճառվել։ Իսկ չար լեզուները պնդում են, որ նույնիսկ առաջին տեղը գրաված գրքից վաճառվել է ընդամենը 10-15 օրինակ։ Այնինչ առաջին տեղը գրաված գրքի հեղինակը անմիջապես էլ հայտարարում է՝ ես բեսթսելեր եմ գրել։ Փորձեք գնալ արտերկիր և համոզել, ասենք, մեկ այլ Քինգին՝ Սթիվեն Քինգին, որի ամեն նոր գիրք գրեթե միլիոնավոր տպաքանակով է լույս տեսնում, որ 10-15 օրինակով վաճառված գիրքը բեսթսելեր է։ Ասում են՝ Սթիվեն Քինգը բավական բարեկիրթ մարդ է՝ չի ծիծաղի, այլ հակառակը՝ կփորձի սփոփել ձեզ։

​Ինչու եմ սա պատմում։ Որովհետև Լարի Քինգի հարցազրույցները սովորաբար ամեն օր լսում էր ավելի քան մեկուկես միլիոն մարդ։ Եթե այս ցուցանիշը ձեզ չբավարարեց, բերեմ արտառոց փաստ։

Շատ ռոմանտիկ. «Матч ТВ»-ի հաղորդավարուհուն ուղիղ եթերում առաջարկություն են արել. տեսանյութ

Երբ 1993 թվականին Լարի Քինգը դեբատներ էր վարում Ամերիկայի փոխնախագահ Ալբերտ Գորի և տեխասցի հայտնի միլիարդատեր Ռոս Պերոյի միջև՝ Ազատ առևտրի Հյուսիսամերիկյան համաձայնագրի շուրջ, այդ հաղորդումը դիտել էր ավելի քան 16 միլիոն մարդ։ Հիմա էլ է սա անհավանական թվում, իսկ այն ժամանակ պարզապես ֆանտաստիկ էր։ 16 միլիոն մարդ՝ հինգ Հայաստան։

​Ով էր Լարի Քինգը։ Ծնվել էր Նյու Յորքի Բրուքլին շրջանում 1933 թվականին։ Մեծացել էր հրեական հավատացյալ ընտանիքում։ Սակայն ավելի ուշ, գիտական բնորոշմամբ, դարձել էր ագնոստիկ, ինչը սովորական ժողովրդական լեզվով նշանակում է անհավատ։ 14 տարեկանում մահացավ նրա հայրը, և պատանի Քինգը դուրս եկավ դպրոցից մորն օգնելու համար։ 20 տարեկան հասակում զգաց, որ ուզում է լրագրությամբ զբաղվել և գնաց ռադիո։ Երբ ռադիոկայանի ղեկավարն իմացավ, որ տղայի անունը Լոուրենց Զեյգեր է, անկեղծորեն խնդրեց գոնե եթերում ներկայանալ այլ ազգանվամբ։ Սկսեցին փնտրել և ի վերջո գտան մի թերթ, որտեղ գովազդ կար, գրված էր «Քինգի ալկոհոլի մեծածախ վաճառքի խանութ»։ Բոլորին դուր եկավ, և այդ օրից նա դարձավ Լարի Քինգ։

​Իսկ 1978 թվականին գնաց հեռուստատեսություն և հիմնեց «Լարի Քինգ լայֆ» հեռուստահաղորդումը։ Հարցազրույցներ արեց Ամերիկայի բոլոր նախագահների հետ՝ Ջերալդ Ֆորդից սկսած։ Բարաք Օբաման նրան անվանեց «հեռուստատեսային Մուհամեդ Ալի», այսինքն սուր և կծու հարցեր տվող։

Սակայն ոչ բոլորն են համաձայն այս գնահատականի հետ։ Երբ Լարի Քինգը տարիներ առաջ հանձնում էր իր ծրագիրը հայտնի լրագրող Փիրս Մորգանին՝ կարծիք հայտնեց, որ Մորգանը հիմնականում ոչ թե բացահայտում է հյուրին, այլ՝ ինքն իրեն։

Մորգանը բավական կոպիտ պատասխան տվեց. «Իմ թեմաները սպառազինությունների նկատմամբ վերահսկողությունն է և մարդկային կյանքեր փրկելը, իսկ դու հիմնականում համբուրում էիր հայտնիների մարմինների հինգերորդ կետը»։

24
թեգերը:
Մահ, Հեռուստատեսություն, Լարի Քինգ
թեմա:
5 րոպե Դուլյանի հետ
Ըստ թեմայի
Հանրահայտ հաղորդավար Ալեքսանդր Գորդոնը բաժանվել է երիտասարդ կնոջից
Ինչի՞ մասին էր երազում Թինա Կանդելակին հղիության ընթացքում. հաղորդավարուհին անկեղծացել է
Հ2-ը պայքարելու է եթերը վերականգնելու համար. մինչ այդ ինչպե՞ս դիտել հաղորդումները
Արցախ. արխիվային լուսանկար

Դժվար է պատկերացնել սրվակում բեղմնավորված արցախցու, կամ ԷԿՈ–ն կլուծի՞ հայերի հարցը

598
(Թարմացված է 18:00 22.01.2021)
Այնպես չէ, որ ինչ-որ մեկը դեմ է առաջատար տեխնոլոգիաներին, սակայն Արցախում ծնելիություն աճը արտամարմնային բեղմնավորման (ԷԿՈ) միջոցով բարձրացնելու՝ Արցախի նախագահ Արայիկ Հարությունյանի հանձնարարությունն ականջ է ծակում։

Առաջինը, ինչի մասին մտածում ես հրահանգի մասին իմանալիս՝ ինչի՞ համար է պետք երեխաներ ունենաս ու նրանց որպես զինվոր մեծացնես, եթե պետությունն այդքան անտաղանդ ձևով է տնօրինում մարդկանց կյանքը պատերազմի ժամանակ։ Վերջին արցախյան պատերազմում 5000 զոհված (որոշ տվյալներով` նույնիսկ ավելի շատ)․ այս թիվը շշմեցնող է, նույնիսկ եթե դա է հաղթանակի գինը։ Իսկ այստեղ ոչ ի հաղթանակ չկա, այլ բոլոր առումներով ամոթալի պարտություն է։

Մարշալ Ժուկովին վերագրում են գեներալ Էյզենհաուերին (որը հետագայում ԱՄՆ նախագահ դարձավ) ուղղված մի արտահայտություն։ Պոստդամի մատույցներում, որտեղ գեներալը զորավարի իր գործերով էր հասել, նա ռուս զինվորների աճյուններով պատված մի դաշտ է տեսել։ Պարզվել է, Ժուկովի հրամանը կատարելիս զինվորները գրոհել են քաղաքը գերմանացիների դաշույնային հարձակման տակ, ու գրեթե բոլորը մահացել են։

Ամերիկացին ցնցվել է այդ տեսարանից ու ասել է. «Ինչի՞ համար էր ձեզ պետք Պոստդամը»։

Ու Ժուկովն իբրև պատասխանել է․ «Ոչինչ, ռուս կանայք էլի կծնեն»։

Մեծ հայրենական պատերազմի ավարտից նույնիսկ կես դար անց մարդկային կորուստների հետևանքները տարածվում էին` ինչպես ջրի մեջ գցած քարից առաջացած օղակները։ Հիշում եմ իմ հետպատերազմյան մանկությունից․ շուրջբոլորը բազմաթիվ կանայք էին, տղամարդիկ` քիչ, երեխաները` էլ ավելի քիչ։ Դպրոցում ավելի շատ ուսուցչուհիներ կային, քան ուսուցիչներ, նույնը` շինհրապարակներում։

Երեխաները շատացան, հանցագործությունները քչացան․ ինչպիսին էր առանց սթափարանների Հայաստանը

Պարահրապարակներում տղաներին միանգամից տանում էին, իսկ ահա աղջիկների հետ պարող աղջիկներ տեսնելը սովորական բան էր։

Մեզ էլ կարող է դա սպառնալ։ Փոքր Հայաստանի ու տարածքի 75 –ը կորցրած էլ ավելի փոքր Արցախի համար հայ հարսնացուներին առանց փեսացու թողնելը նշանակում է մեծ ժողովրդագրական բաց թողնել։ Ինչո՞վ է պետք լրացնել այդ բացը։

Հույսը դնել այն բանի վրա, որ «հայ կանայք էլի կծնեն», դժվար է։ Հնարավոր է և ծնեն, բայց ավելի հավանական է` ոչ թե Արցախում կամ Հայաստանում, այլ շառից–փորձանքից հեռու` այնտեղ, որտեղ ավելի հանգիստ է։

Մի փոքր համեմատական վիճակագրություն։ Հետպատերազմյան Ռուսաստանում տղամարդկանց ու կանանց (30-69 տարեկան) հարաբերակցության մեջ կանայք նախկինի պես գերակշռող են։

Նախորդ տարվա վերջին Հայաստանում 1.383. 231 (46,5 %), տղամարդ կար ու 1.588.588 (53,5) կին։

Ադրբեջանում՝ (նույն ժամանակահատվածում) 5.070.036 (49,5%) կին ու 5.171.343 (50,5%) տղամարդ։ (Տվյալները Google-ի բնակչության հաշվիչից են)։

Տնտեսագետ Արա Գալոյանի տվյալները․ «Պաշտոնական ժողովրդագրությունը վկայում է, որ մեր բնական աճը աստիճանաբար դանդաղում է»։

Տնտեսագետը որպես ապացույց ներկայացնում է վերջին երեք տարվա հունվար-հուլիսի բնական աճի տվյալները։ 2018 թվականին ՝ 4087 մարդ, 2019 թվականին՝ 3579 մարդ, 2020 թվականին՝ 2394 մարդ։

Կկարողանա՞նք արդյոք հաղթահարել արցախյան սինդրոմը, կամ սգո պսակներ՝ դափնեպսակների փոխարեն

«Բայց մենք նախընտրում ենք լռել այդ մասին։ Բոլորս միասին։ Գրեթե», - ամփոփում է Արա Գալոյանը։

Ավելացնեմ, որ դա մինչ պատերազմն էր։

Հիմա խոսենք արտամարմնային բեղմնավորման (ԷԿՈ) մասին ու այն մասին, թե ինչ է կարելի դրանից սպասել։ Ժողովրդական լեզվով դրան ասում են «բեղմնավորում սրվակում»։ Ճիշտն ասած՝ դժվար եմ պատկերացնում սրվակում բեղմնավորված արցախցու, բայց խոսքը դրա մասին չէ։

Այդ ճանապարհով բեղմնավորում ստացած պատմության մեջ առաջին երեխան Լուիզա Բրաունն է Մեծ Բրիտանիայից։ Լույս աշխարհ գալու նման եղանակը զարգացնելու համար դրա հեղինակ Ռոբերտ Էդվարդսը Նոբելյան մրցանակ է ստացել։

Հետո ամեն ինչ ավելի հետաքրքիր է ընթացել։ ԽՍՀՄ-ում սրվակից առաջին երեխան (նույնպես աղջիկ, Լենա անունով) 1986 թվականին է ծնվել։ Հասկանալի է, որ արտամարմնային բեղմնավորումը չէր կարող շրջանցել Հայաստանը։ Բայց դժվար է ասել, որ այն շատ է օգնել բնակչության աճի հարցում։ Ինչ չի եղել՝ չի եղել։

Էմբրիոլոգիայի ու մարդու վերարադրողության եվրոպական միության (չկա նման ոչ մի բան հայերենով) տվյալների համաձայն՝ կանանց միայն 33 տոկոսն են հաջողության հասնում այդ գործընթացքում։ Ստացվում է` կարևորը ոչ թե սրվակի մեջ է, այլ ինչ-որ ուրիշ բանի։

Օրինակ, նյութական միջոցներն ու նյութական խթանները ընտանիքին աջակցելու համար։

«Պետք է այնպես անել, որ երկու ու ավելի շատ երեխա ունենալը նորաձև ու հարգարժան լինի, ինչպես սպորտով զբաղվելն է նորաձև դառնում»։

Պայծառ ապագայի գլխավոր թշնամին, կամ ինչպես են պարտված երկրները դուրս եկել ճգնաժամից

Սրանք Պուտինի խոսքերն են Ռուսաստանի ընտանիքների մասին, սակայն Հայաստանի դեպքում էլ են պետքական։

1944 թվականին՝ դեռ պատերազմի ընթացքում հաստատված «Հերոս մայր» կոչման մասին մեզ մոտ կարծես մոռացել են։ Ճիշտ է՝ Հայաստանում նույն հերոսության համար սեփական մեդալն են ստեղծել, սակայն մի քսան հոգի են այն ստացել։ Այդպես ժողովրդագրությունը չես ուղղի։

Այսօր ավելի հազվադեպ են ամուսնանում, ավելի հաճախ են ամուսնալուծվում, իսկ այսպես կոչված «քաղաքացիական ամուսնությունները» նույնպես չեն նպաստում «Հերոս մայր» կոչում ստանալուն. ազատ ընտանիքի արևմտյան մոդելը, որտեղ անհասկանալի շատ բաներ կան, փորձում է հետ մղել ավանդական հայկական մոդելը, որտեղ բազում երեխաներ կան․․․

․․․ «Հիշիր, որդիս, ամուրիների համար ամեն տեղ վատ է, իսկ ամուսնացածների համար՝ միայն տանը», - սիրում է կատակել իմ հարևանուհի Մարո տոտան։ Մայր, տատ, նախատատ։ Նրա մեծ, բարի տանը, որտեղ տպավորիչ թվով երեխաներ, թոռներ ու ծոռներ կային, բոլորի համար լավ է ու նախևառաջ` հարգարժան Մարո տոտայի։ Հակառակ դեպքում նա ավելի քան իննսուն տարի այս աշխարհում չէր մնա։ Հաշվի առեք դա ու երկար ապրեք։

598
թեգերը:
Արտամարմնային բեղմնավորում, հայ, երեխա, Արցախ
Ըստ թեմայի
Կփոխվե՞ն արդյոք Կոնդի կառավարական առանձնատների բնակիչները
Սիգարները` Երևանից, թառափը՝ Բաքվից. ինչպես էին հայերը զարգացնում փոստային բիզնեսը
Հավատարիմ մնալով սեփական ժողովրդին, կամ թե ինչ կնկարեր Այվազովսկին հայկական գինու շշի վրա
Մերկասառույց

10 մեքենաներ արգելափակվել էին ձյան մեջ․ փրկարարներն օգնություն են ցուցաբերել

0
(Թարմացված է 00:04 26.01.2021)
Արգելափակված մեքենաները եղել են Գեղարքունիքի, Արագածոտնի և Կոտայքի մարզերում։

ԵՐԵՎԱՆ, 26 հունվարի – Sputnik. Վերջին մեկ օրվա ընթացքում փրկարարները հանրապետության տարբեր հատվածներում արգելափակումից մեքենաներ են դուրս բերել։ Տեղեկությունը հայտնում է ԱԻՆ մամուլի ծառայությունը։

«Հունվարի 24-ից 25-ն ԱԻՆ ՓԾ ճգնաժամային կառավարման ազգային կենտրոնում 10 ահազանգ է ստացվել հանրապետության տարբեր տարածքներում ձյան մեջ արգելափակված ավտոմեքենաների վերաբերյալ»,- նշված է հաղորդագրության մեջ։

Մասնավորապես, արգելափակված մեքենաները եղել են Գեղարքունիքի մարզի Գավառ, Վարդենիս, Վայոց ձորի մարզի Ջերմուկ, Արագածոտնի մարզի Ապարան քաղաքներում, Ջամշլու գյուղում, Կոտայքի մարզի Գեղարդ գյուղում, Ալագյազ-Վարդաբլուր ավտոճանապարհին։

Դեպքի վայր ժամանած փրկարարներն արգելափակումից դուրս են բերել 10 ավտոմեքենա։ 9 քաղաքացու ցուցաբերվել է համապատասխան օգնություն։

0
թեգերը:
ավտոմեքենա, ձյուն, Ճանապարհ
թեմա:
Վթար, պատահար, սպանություն, գողություն
Ըստ թեմայի
Գորիս-Տաթև ճանապարհը բքի պատճառով փակ է
Մի քանի օր շարունակ ձյուն չի տեղա. եղանակի տեսություն
Առատ ձյուն, ավտոերթ, դատ, հերոս-եղբայրներ. շաբաթվա տպավորիչ լուսանկարները