Բերձոր, 28 նոյեմբերի, 2020

Ճանաչելով խորհրդային սահմանները՝ Հայաստանը Արցախը ճանաչում է ադրբեջանական

518
(Թարմացված է 12:53 04.01.2021)
Հայաստանի իշխանությունների անհեռատես հայտարարությունները «միջազգայնորեն ճանաչված սահմանների» մասին բարդություններ են ստեղծում ոչ միայն Սյունիքում, այլև քար են գցում Լեռնային Ղարաբաղի անկախության ճանաչման վրա։

ԵՐԵՎԱՆ, 4 հունվարի - Sputnik. Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև սահմանների որոշման գործընթացը հսկայական խնդիր է դարձել Սյունիքի մարզի բնակիչների համար։ Բայց «սատանան» թաքնված է նաև Արցախի հետագա ճակատագիրը որոշելու հարցում։

Sputnik Արմենիան միջազգայնագետ-իրավաբանների հետ զրուցել է այն մասին, թե Արցախի համար ինչ վտանգ է ներկայացնում Հայաստանի կողմից Ադրբեջանի խորհրդային վարչական սահմանների ճանաչումը։

Անորոշ կարգավիճակ 20-րդ դարի սկզբին

Դեռևս ցարական Ռուսաստանում Հայաստանի, Ղարաբաղի և Ադրբեջանի ներկայիս տարածքները մտնում էին երեք նահանգների մեջ՝ Երևանի, Ելիզավետպոլի, Բաքվի։ Դրանք էթնիկ սկզբունքով բաժանված չէին։ Երևանի նահանգում մեծամասամբ հայեր էին ապրում, Բաքվի նահանգում՝ կովկասյան թաթարներ, Ելիզավետպոլում՝ մոտ 50/50 ։

Անկախության հռչակագիրն ընդունելու պահին Ադրբեջանը նշեց, որ իշխանություն է հաստատում Անդրկովկասի արևելյան և հարավային մասերում՝ նկատի ունենալով Բաքվի ամբողջ նահանգը, ամբողջ Ելիզավետպոլի նահանգը և Երևանի նահանգի մի մասը, քանի որ Նախիջևանը դրա մասն էր։

1918թ.-ին հայկական իշխանությունները ժամանակավոր հռչակագիր ընդունեցին։ Հայերը սպասում էին Անդրկովկասյան ժողովրդավարական դաշնային հանրապետության վերականգնմանը (22 ապրիլի, 1918 — 26 մայիսի, 1918)։ Հռչակագրում նշվում էր, որ «Հայ ազգային խորհուրդն իրեն հայտարարում է հայկական մարզերի գերագույն և միանձնյա ադմինիստրացիա... Հայկական ազգային խորհուրդը ժամանակավորապես իր վրա է վերցնում բոլոր կառավարական գործառույթները, որպեսզի կառավարի հայկական մարզերի քաղաքական և վարչական ղեկավարությունը»:

ՀՀ պետական սահմանը չի կարող որոշվել վարչատարածքային բաժանման մասին օրենքով. Արման Թաթոյան

Այսինքն՝ փաստացի տվյալ դեպքում խոսքը ոչ թե անկախության հռչակագրի, այլ հայկական շրջանների ժամանակավոր վարչական կառավարման մասին է (ի սկզբանե՝ էթնո-պատմական սկզբունքով)։ Ավելի ուշ պարզ դարձավ, որ պետք է իրական պետական մարմիններ ձևավորվեն։

Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո Թբիլիսիում և Բաքվում անգլիական զորքեր տեղակայվեցին։ Նրանք մի քանի անգամ դիմել են Երևանին առաջարկով՝ թող Հայաստանը համաձայնի Ղարաբաղի նկատմամբ ադրբեջանական վարչական կառավարման ճանաչմանը։ Փաստարկը զուտ տնտեսական էր (այդ թվում՝ Հայաստանի տարածքից մարդասիրական օգնության կազմակերպումն անհնար էր)։ Հայկական կողմից մի քանի պաշտոնական մերժում կա։

Բայց քանի որ Հայաստանը չէր կարող Ղարաբաղում զորք պահել, ինքնապաշտպանությունն իրականացվում էր տեղի բնակչության կողմից։ Իսկ բնակչությունն իր հերթին միշտ հայտարարում էր, որ ուզում է Հայաստանի մաս կազմել։ Ղարաբաղի ինքնապաշտպանությունը դիմացավ մինչև 1919թ․-ը՝ մինչև անգլիացիների ժամանումը՝ ժամանակավոր գեներալ-նահանգապետ Խոսրով Բեկ-Սուլթանովի հետ միասին (հենց նրա հրամանով կոտորեցին մի քանի հայկական գյուղերի բնակչությունը)։  Այդ իրադարձությունների ֆոնին Ղարաբաղի հայկական խորհուրդը 1919թ․-ին ստիպված էր ճանաչել Ադրբեջանի ժամանակավոր վարչակարգը. պատմության դասագրքերում այդ փաստը գրեթե չի հիշատակվում։ Հենց ժամանակավոր՝ մինչև Փարիզի խաղաղության խորհրդաժողովում կարգավիճակի հարցի լուծումը։

Բայց հարցն այնտեղ էլ չլուծվեց։ Իսկ 1920թ․-ին ստորագրվեց Սևրի պայմանագիրը, բայց այն չվավերացվեց։ Այդպիսով, Ղարաբաղի հարցը կրկին չլուծված մնաց։ Այդ ընթացքում Կարմիր բանակը սկզբում մտավ Բաքու, հետո Ղարաբաղ, հետո արդեն՝ Երևան։

Հետևաբար, իրավիճակը պարզապես սառեցվեց 70 տարով։

ԽՍՀՄ ներքին սահմանները հիմք չեն

Խորհրդային Հայաստանը, ինչպես և Խորհրդային Ադրբեջանը, որպես պետություն, միջազգային իրավունքի սուբյեկտ երբեք չեն եղել։ Ուստի հիմա հայ-ադրբեջանական սահմանների սահմանագծման և սահմանազատման ժամանակ խորհրդային շրջանի վարչական բաժանումները ճանաչելն անհեթեթություն է։ Ստացվում է, որ 20-րդ դարի սկզբին և վերջում պայքարն անիմաստ էր։ Դա նշանակում է, որ Հայաստանը հրաժարվում է այն փաստից, որ Լեռնային Ղարաբաղը դուրս է եկել հենց ԽՍՀՄ-ի կազմից, այլ ոչ թե Խորհրդային Ադրբեջանի կազմից։ Փաստորեն, մեր կողմից դա նշանակում է Արցախի ճանաչումը որպես Ադրբեջանի տարածք։

Նույնիսկ սոցիալական ցանցերում, որոշ հայ քաղաքագետների շրջանում հնչում է ադրբեջանական թեզը՝ հիմնված Uti Possidetis սկզբունքի վրա («Ինչ ունեք, դա էլ ունեցեք»)։ Բաքվի դիրքորոշումն այսպիսին է. խորհրդային սահմանների պահպանման սկզբունքը միջազգային իրավունքի մի մասն է։ Բայց դրա համար հիմքեր չկան։

Uti Possidetis սկզբունքը կիրառվել է միայն երկու տարածաշրջաններում՝ Լատինական Ամերիկայում և Աֆրիկայում (ապագաղութացման համատեքստում), բոլոր կողմերի համաձայնությամբ։ Նշենք նաև, որ բովանդակությամբ այն նույնական չէ տարածքային ամբողջականության սկզբունքի հետ։

Ադրբեջանական փաստաթղթերի մեծ մասը վկայակոչում է, որ այդ սկզբունքը կիրառվել է  նաև Հարավսլավիայում տարածքային վեճի լուծման ժամանակ, սակայն դա  ամենևին էլ այդպես չէ։ Բանն այն է, որ Հարավսլավիայում այդ սկզբունքի կիրառման անհրաժեշտության մասին հայտարարել է Հարավսլավիայի հարցով համաժողովի Արբիտրաժային հանձնաժողովը (Բադինտերի հանձնաժողով), բայց միջազգային իրավունքի տեսանկյունից նրա կարծիքն ավելի շատ խորհրդատվական բնույթ էր կրում։ Բադինտերի հանձնաժողովի կազմում միջազգայնագետ- իրավաբաններ չկային։

Եվ հիմա բազմաթիվ փորձագետներ կան (մեծամասամբ՝ անգլիացի), որոնք այդ սկզբունքն առաջ են տանում Արցախում, բայց հաճախ այդ մարդիկ Ադրբեջանն են ներկայացնում միջազգային դատարաններում (օրինակ՝ Մալքոլմ Շոուն)։

Սակայն միջազգայնագետ-իրավաբանների շրջանում այս սկզբունքի կիրառման հակառակորդներն ավելի շատ են։ Եվ Հայաստանը պետք է ավելի խորն ուսումնասիրի հարցը և հնարավորինս արագ պաշտոնական դիրքորոշում ձևավորի ղարաբաղյան հարցում միջազգային իրավական ասպեկտների վերաբերյալ։

Սեցեսիա (անջատում)՝ հանուն փրկության

«Անջատում հանուն փրկության» սկզբունքի հարցը շատ կարևոր է քաղաքական տեսանկյունից։ Դրա հիման վրա Հայաստանը կարող է երկխոսություն վարել միջազգային քաղաքական գործիչների հետ, քանի որ այդ սկզբունքը նրանց համար հասկանալի է և ընդունելի։

Իրավական տեսանկյունից այն հիմնված է նորմերի հիերարխիայի վրա։ Եթե կա ապացույց, որ կոնկրետ պետությունում առկա է խտրական ռեժիմ, իսկ ցեղասպանության արգելքն ու ռասիզմը հրամայական է, ապա սեցեսիան պետք է բացառի հայ բնակչության առկայությունը ադրբեջանական պետությունում։

Սահմանների հարցը Գեղարքունիքում լուրջ խնդիրներ է ստեղծել. ի՞նչ է արձանագրել պաշտպանը

Ի դեպ, կարծիք կա, որ սկզբունքը միջազգային իրավունքի մաս չի դարձել, բայց չէ՞ որ շատ միջազգային նորմեր նույնպես ամրագրված չեն ինչ-որ կոնվենցիաներում կամ փաստաթղթերում, սակայն փաստացի դրանք գործում են։

Միջազգային իրավունքն այդպես չի աշխատում, այն հիմնվում է պետությունների պրակտիկայի վրա։ Անջատման՝ որպես փրկության միջոց դասական օրինակ է Բանգլադեշը։ Հիմա պետությունը ճանաչված է ողջ միջազգային հանրության կողմից։

Նույնը վերաբերում է Կոսովոյին։ Կարելի է խոսել նաև Հարավային Սուդանի մասին, բայց այնտեղ այլ իրավիճակ է՝ ներքին համաձայնություն է եղել

Արցախի հարցով ՀՀ անորոշ դիրքորոշումը 2008 թվականից

2008 թվականից Ադրբեջանի իրավական դիրքորոշումը շատ հստակ էր։ Այն իր դիրքորոշումը շարադրում էր հուշագրերի ձևաչափով, որոնք ուղարկում էր ՄԱԿ: Դրանք հիսուն-հարյուրական էջանոց մանրամասն իրավաբանական փաստաթղթեր էին։ Դրանք նպատակային կերպով փոխանցում էին իրենց ասելիքը։ Հայաստանն այդ մակարդակով գրեթե ոչինչ չէր ձեռնարկում։

Գործնականում դա հանգեցրեց նրան, որ պատերազմի սկսվելու պահին տարբեր երկրներում որոշում կայացնողների, դիվանագետների գլուխներում ադրբեջանական թեզը մանրամասն ձևավորված էր։ 30 տարվա ընթացքում Ադրբեջանը կատարել է իր «տնային աշխատանքը», իսկ հայկական կողմը՝ ոչ։

Միջազգային հանրության կողմից պատերազմն ընկալվում էր որպես «տարածքի վերահսկողության վերականգնում», «ագրեսորի» դեմ պատերազմ և այլն։

Դրա առաջնային մեղավորը Փաշինյանի գլխավորությամբ գործող  ներկայիս իշխանություններն են, բայց միանշանակ՝ ոչ միայն նրանք։ Նախորդ բոլոր իշխանությունները նույնպես ոչինչ չեն արել։

Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարությունների հակասականությունը

Փաստացի մենք ունենք մի իրավիճակ, երբ Հայաստանի առաջնորդը, բացատրելով Սյունիքում հողերի հանձնումը, հղում է անում «միջազգայնորեն ճանաչված սահմաններին»։ Կարելի՞ է արդյոք այդ հայտարարությունը չեղարկել։ Ըստ էության, այո, եթե ապացուցենք հետևյալ երեք կետերից մեկը․

1․ Ճնշման կամ ուժի կիրառման սպառնալիք  գոյություն ուներ, այդ պատճառով էր Փաշինյանը խոսում այդ մասին։

2․ Նիկոլ Փաշինյանն անմեղսունակ է։

3․ Փաշինյանը հանցագործ է կամ դավաճան։

«Ամեն ինչ պրծավ, թուրքերը եկան». Շուռնուխի գյուղապետ

Միջազգային իրավունքի տեսանկյունից միայն այդ երեք «արդարացումները» գոյություն ունեն։ Տեխնիկապես, ամենայն հավանականությամբ, առաջին տարբերակը միանգամայն հնարավոր է ապացուցել։

Ի՞նչ անել

Եթե Հայաստանն այս պահին պաշտպանական ներուժ չունի և ստիպված է նահանջել մինչև խորհրդային սահմանները, ապա իշխանությունները պետք է առնվազն հայտարարեն, որ դրան գնում են միայն տարածաշրջանում խաղաղության և անվտանգության պահպանման համար։

Բայց ոչ մի դեպքում Երևանը չպետք է ճանաչի Ադրբեջանի իրավունքը որևէ տարածքի նկատմամբ։ Հետևաբար, սահմանազատման և սահմանագծման աշխատանքները պետք է իրականացվեն ապագայում։

518
թեգերը:
Արցախ, Սահման, Ադրբեջան, Հայաստան
Ըստ թեմայի
Սյունիքի Որոտան ու Շուռնուխ գյուղերում կարող են ցավոտ իրավիճակներ առաջանալ. Փաշինյան
Ադրբեջանցիները պահանջել են մեկ օրում ազատել Շուռնուխ գյուղի կեսը. Գորիսի փոխքաղաքապետ
Գորիս-Կապան միջպետական ավտոճանապարհն անվտանգ է. ԱԱԾ
Անկախության տոնին նվիրված շքերթի փորձ, արխիվային լուսանկար

Հայաստանն ամենից վեր է, կամ ով չի ուզում կերակրել սեփական բանակին, կկերակրի օտարի բանակին

300
(Թարմացված է 19:40 17.01.2021)
Հայաստանի ղեկավարության` արտաքին քաղաքական դաշտում նահանջը կանգնեցնելու անկարողության ֆոնին հասարակության մեջ սրվում են բացասական տրամադրությունները։ Հարց է ծագում` արդյոք կանխորոշվա՞ծ է Հայաստանի երրորդ հանրապետության ճակատագիրը։

Դարեր շարունակ հայ ժողովուրդը սեփական պետություն չի ունեցել և գտնվել է վասալային վիճակում: Փայփայելով պետության վերածննդի երազանքը` ժողովուրդը, այնուամենայնիվ, այդ ընթացքում մասամբ կորցրել է պետականաշինության հիմունքները, շեղվել պետական մտածողությունից։ Փոխարենը` ավելի է ամրապնդվել ընտանիքի պաշտամունքը։ Պետությունը պաշտպանելու կամ պետության վրա հենվելու հնարավորություն չի եղել, հետևաբար բոլոր ուժերը` ֆիզիկական և ինտելեկտուալ, հայերն ուղղել են ընտանիքի պաշտպանությանը։

Ընտանիքի պաշտամունք VS պետական շահեր

Դատելով նրանից, թե ինչ է այսօր կատարվում հայ հասարակության մեջ, կարելի է ասել` այն ժամանակներից քիչ բան է փոխվել, անձնական շահերն այսօր էլ են պետականից վեր դասվում։ Մենք առաջվա պես շարունակում ենք ինդիվիդուալիստների ազգ մնալ։ Մեզնից յուրաքանչյուրն առանձին վերցրած ուժեղ է որևէ բանում, լավ ներուժ ունի, սակայն միասին հավաքվելն ու մեծ նպատակի հասնելը մեզ համար գրեթե անհաղթահարելի խնդիր է։

Արցախում պարտություն կրելուց հետո հասարակության մեջ խորանում է պառակտումը, հուսահատությունը և ուժեղանում սեփական շահերը պաշտպանելու փորձերը, չէ՞ որ պետության նկատմամբ հավատը զգալիորեն թուլացել է։

Մի դրվագ մեջբերենք, որի հետևում բավական վտանգավոր միտում է թաքնված։ Մարտական գործողությունների օրերին Արցախում ծառայած և արձակուրդ եկած զինվորների ծնողները Երևանում բողոքի ակցիաներ են իրականացնում` իշխանություններից պահանջելով, որ իրենց որդիներին հետ չուղարկեն, նրանց անվտանգության երաշխիքներ տրամադրեն և ուղարկեն Հայաստանի տարածքում գտնվող զորամասեր։

Որպես ծնող նրանց կարելի է հասկանալ, որպես քաղաքացի` ոչ։ Մարդիկ մոռանում են, որ լինելով գործող հայկական բանակի զինծառայող` հենց իրենց զավակներն են հանդիսանում հայրենիքի անվտանգության երաշխիքը։ Երաշխիքներ պահանջող, երաշխավորներ, այն էլ հետպատերազմական շրջանում (չէ՞ որ մենք պետք է պատրաստ լինենք ցանկացած սցենարի և հույսներս միայն ռուս խաղաղապահների վրա չդնենք)` մի փոքր անհեթեթ է հնչում։

Ավելին, Արցախում ծառայելուց հրաժարվելով` այդ քաղաքացիները կամավոր հրաժարվում են Ղարաբաղը պաշտպանելուց։ Նրանց թվում է, որ ՀՀ տարածքում ավելի անվտա՞նգ կլինի։ Ուղարկեք նրանց Շուռնուխ, Որոտան և այլ սահմանամերձ բնակավայրեր։ Իսկ եթե վաղն այնտեղ մարտեր սկսվեն, կպահանջեն ավելի խոր թիկունք տեղափոխե՞լ։ Եթե այդպես է, այդ դեպքում ընդհանրապես բանակ ունենալու իմաստը ո՞րն է։

Համեմատության համար։ Հայրենական մեծ պատերազմից առաջ Հայկական ԽՍՀ բնակչությունը շուրջ 1.5 մլն էր։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին պատերազմ մեկնեց ավելի քան 500 հազար հայ (ԽՍՀՄ բոլոր հանրապետությունենրից)։ Նրանցից ավելի քան 300 հազարը զոհվեցին կամ անհետ կորան։ Այդպիսին էր Խորհրդային Միության (որտեղ Հայաստանը միայն հանրապետություններից մեկն էր) Մեծ հաղթանակում մեր ժողովրդի ներդրումը։

Ներկայիս Հայաստանի բնակչությունը, ըստ պաշտոնական տվյալների, 2.9 մլն է։ Եվս մոտ 150 հազար նախապատերազմական Արցախի բնակչությունն էր կազմում։ 2020 թվականի մարտերի ընթացքում, տարբեր գնահատականների համաձայն, մենք մինչև 5 հազար մարդ ենք կորցրել։ Սա հայրենիքի պաշտպանության գործում ժամանակակից հայերի ներդրումն է։

300 հազար և 5 հազար. ինչպես ասում են, զգացե՛ք տարբերությունը։

Կարո՞ղ եք արդյոք պատկերացնել, որ Հայրենական մեծ պատերազմի օրերին, ինչպես նաև պատերազմից հետո զինվորների ծնողները բողոքեին զինկոմիսարիատների մոտ` պահանջելով իրենց երեխաներին չուղարկել սահմանի այս կամ այն հատված։ Կարծում ենք, որ նույնիսկ վառ երևակայություն ունենալու պարագայում նման բան պարզապես անհնար է պատկերացնել։ Իսկ գուցե խնդիրը մե՞կն է` այն ժամանակ չկային սոցցանցեր և տարատեսակ «լայվեր»։

Մեծն Բոնապարտը ժամանակին ասում էր, որ նա, ով չի ցանկանում կերակրել սեփական բանակին, կկերակրի օտարի բանակին։ Մեր կողմից հավելենք. «Ով չի ցանկանում ծառայել սեփական բանակում, կծառայի օտարի բանակում»։ Այդ դեպքում արդեն ոչ ոք չի հարցնի` հայ զինծառայողը պատրա՞ստ է օտարի շահերի համար կռվելու աշխարհի այս կամ այն անկյունում։

Մյուս կողմից ակնհայտ է, որ վախերն ու պարտվողական տրամադրությունները հասարակության մեջ սրվում են ներկայիս իշխանության ամորֆ պահվածքի պատճառով, իշխանության, որն ի զորու չէ դուրս գալ շոկային վիճակից և անցնել առաջին հերթին զինված ուժերի մոբիլիզացիայի ու համալրման հետ կապված կոնկրետ խնդիրների լուծման։

Իշխող դաշինքի ներկայացուցիչ, ՀՀ փոխխոսնակ Լենա Նազարյանը Sputnik Արմենիայի հետ զրույցում հայտարարել էր, որ համաձայն չէ այն կարծիքների հետ, թե Արցախի կորցրած տարածքները պետք է վերադարձնենք պատերազմի միջոցով։

Նազարյանն ընդգծել էր, որ ինքը քաղաքական գործիչ է, և Ադրբեջանի վերահսկողության տակ անցած հողերն ուզում է վերադարձնել քաղաքական գործընթացների օգնությամբ։

Միայն թե նման «քաղաքական գործընթացներ» վարելու համար անհրաժեշտ է Ալեքսանդր Գորչակովի (ում հետևում Ռուսաստանի կայսրությունն էր կանգնած), Շառլ Թալեյրանի (որի հետևում Ֆրանսիայի թագավորությունն էր կանգնած), Կլեմենս ֆոն Մետերնիխի (որի հետևում կանգնած էր Ավստրո–Հունգարիան) մասշտաբի դիվանագետ լինել։ Լենա Նազարյանի հետևում կանգնած է ընդամենը 29 հազար քմ մակերես և 2.9 մլն բնակչություն ունեցող Հայաստանը։

Իշխանության առավելագույն խնդիրը ոչ թե «ռևանշը» կանխելն է, այլ այնպես անել, որ ապագա պատերազմի դեպքում մենք միայնակ չկռվենք թշնամական տրամադրված պետությունների տանդեմի հետ, այլ հասնենք սեփական կոալիցիայի ստեղծման։ Դրա հետ մեկտեղ մեր պատգամավորներն ու պաշտոնյաները պետք է հիշեն, որ իրենք կարող են քաղաքական գործիչ լինել միայն Հայաստանում. այլ պետություններում նրանք կարող են լինել ով ասես, բայց ոչ լուրջ որոշում կայացնողներ։

Առաջին քրիստոնեական պետությունն ու Երրորդ հանրապետության «վախճանը»

Օտարերկրացիների հետ ծանոթանալիս` շատ հաճախ մենք պարծենում ենք, որ Հայաստանը քրիստոնեություն ընդունած առաջին պետությունն է։ Քրիստոնեական պետություն լինելը ոչ միայն հպարտության առարկա է, այլև ծանր բեռ` հաշվի առնելով մեզ շրջապատող երկրների գործոնը։ Եվ պետք է հասկանալ, որ մեզ համար միշտ էլ դժվար է լինելու։

XX դարում մենք երկու անգամ ինքնուրույն պետականություն կառուցելու հնարավորություն ստացանք` Առաջին հանրապետությունը գոյատևեց ընդամենը մի քանի տարի (1918-1920 թթ.)։ Երրորդ հանրապետությունը ստեղծվեց 1991 թվականին. ուղիղ 30 տարի անց կարծիքներ հնչեցին այն մասին, որ այն վախճանված է։

Հարց է առաջանում և՛ հանրությանը, և՛ էլիտային. մի՞թե 30 տարվա ընթացքում մենք այնքան ենք հոգնել, որ պատրաստ ենք հրաժարվել սեփական պետականությունից։

ՀՀ նախագահը վերջերս հայտարարեց, որ անհրաժեշտ է վերբեռնել համակարգն ու «Չորրորդ հանրապետությունը» կառուցել։ Ռուսական մի ասացվածք մտքիս եկավ. «Хоть горшком назови, только в печь не ставь»։ Ուզում եք «Չորրորդ հանրապետություն» անվանեք, ուզում եք «հեռավոր թագավորություն», միայն թե վերջապես կենսունակ պետություն ստեղծեք։ Կամ գուցե մեր քաղաքական գործիչներն առաջնորդվում են հետևյալ կարգախոսով. «Այն ինչ մեռած է, մեռնել չի կարող»։

«Նախաձեռնության» հաջողության համար անհրաժեշտ է, որ ազգային էլիտան ու ժողովուրդը, «Չորրորդ հանրապետություն» կառուցելիս, առաջնորդվեն պետական մտածողությամբ և հենց այս երկրում տեսնեն իրենց սերունդների ապագան։

Ժամանակին գերմանացիների (որոնց հաճախ նախանձով ու հիացմունքով ենք նայում) պետական օրհներգը սկսվում էր «Գերմանիան ամենից վեր է» բառերով։ Ի՞նչն է հայերի համար ամենից վեր։ Գուցե արդեն միասնական բռունցք դառնալու ժամանա՞կն է, չէ՞ որ ժամանակն այժմ մեր դեմ է գործում։

300
թեգերը:
Բանակ, Հայաստան
Ըստ թեմայի
Ինչու չէր կասեցվում պատերազմը, և ինչու այդ օրերին հեռացավ ԱԱԾ տնօրենի պաշտոնակատարը
Հրաժարվել սխալ ռազմավարությունից․ որոնք են հայ-ռուսական հարաբերությունների բացթողումները
Եթե Բաքուն ու Երևանը ցանկանան․ Զախարովան՝ հայերի ու ադրբեջանցիների երկխոսության մասին
«Սահմանից սահման․տաք գուլպաներ զինվորի համար» նախաձեռնության մասնակիցների գործած գուլպաները

Տաք ոտքերով, սառը գլխով․ ինչպես մայրական օրհնանքները գուլպայի միջոցով սահման հասան

120
(Թարմացված է 17:52 15.01.2021)
Պատերազմի օրերին ու դրանից հետո տարբեր նախաձեռնություններ ստեղծվեցին առաջնագծում կանգնած զինվորին օգնելու համար։ Չնայած պատերազմն ավարտվել է, բայց «Տաք գուլպաներ զինվորի համար» ծրագիրը բերդավանցի կանայք մտադիր են շարունակել։

Ովքեր երբևէ տատիկի կամ մայրիկի գործած գուլպան հագել են, գիտեն՝ խանութներում վաճառվող անգամ ամենատաք գուլպաները դրանց չեն փոխարինում ու նույնկերպ ոտքերը չեն ջերմացնում։ Գրեթե 2 ամիս, օր ու գիշեր 8 տասնյակից ավելի տավուշցի կանայք ու աղջիկներ սեփական ձեռքերով գործված ջերմություն էին առաջնագծի զինվորին ուղարկում։ Գաղափարը Նոյեմբերյանի տարածաշրջանի սահմանամերձ Բերդավան գյուղի երիտասարդ ակտիվիստ Գոհար Ասլիկյանինն էր։

Женщины и девушки Ноемберяна вяжут носки и шапки для солдат
© Photo : provided by Gohar Aslikyan
«Սահմանից սահման․տաք գուլպաներ զինվորի համար» նախաձեռնության մասնակիցները

Խոստովանում է՝ պատերազմի առաջին օրերին բոլորի մոտ մի տեսակ խուճապային տրամադրություն էր, անորոշություն ու սպասում։ Ստացվող հակասական լուրերն էլ ավելի էին ավելացնում խուճապը։ Պետք էր մի բանով զբաղեցնել միտքը, նպատակ գտնել և օգտակար լինել զինվորին։ Գոհարը որոշեց փորձել․առաջին ներդրումն իր ընտանիքն արեց, թելեր գնեցին ու գյուղի մի քանի աղջիկներով սկսեցին գուլպաներ գործել։

Պատերազմից հետո սեր կա. արցախցի Հայկազի ու Ռուզանի հարսանիքը` ժամանակավոր կացարանում

«Մտածում էինք՝ մի 50 զույգ գործել, սահմանից սահման ուղարկել, բայց նախաձեռնության մասին իմացող ընկերներս սկսեցին գումարներ ուղարկել թելեր գնելու համար, իսկ գործողներն էլ շատացան»,- պատմում է Գոհարը։

Կարճ ժամանակ անց Բերդավանի կանանց միացան հարևան 7 գյուղերը՝ Արճիս, Պտղավան, Հաղթանակ, Կողբ, Ոսկեվան, Ոսկեպար, Բաղանիս, նաև Նոյեմբերյան և Այրում քաղաքները։

Женщины и девушки Ноемберяна вяжут носки и шапки для солдат
© Photo : provided by Gohar Aslikyan
«Սահմանից սահման․տաք գուլպաներ զինվորի համար» նախաձեռնության մասնակիցների գործած գուլպաները

«Զինվորի ոտքերը՝ տաք, գլուխը՝ սառը․երբ մարդու ոտքերը սառչում են, դժվարանում է մտածել, մեր սերն ու ջերմությունն էինք ուզում ուղարկել զինվորին, որ կարողանա մտածել ու ճիշտ գործել»,–ասում է Գոհարը։

Նախաձեռնությանը միացած բերդավանցի կանանցից մեկը զինվորի մայր է, պատերազմի օրերին որդին «Եղնիկներում» էր, օրեր շարունակ նրանից լուր չկար։ Կինը, բառիս բուն իմաստով, օր ու գիշեր գուլպա էր գործում, արդյունքում միայն նա 45 զույգ գուլպա է գործել։ Գոհարը հուզմունքով պատմում է՝ երբ նրա որդին տուն եկավ, բոլորը միաբերան ասում էին. «վարձքդ ի կատար, Անահիտ ջան, այնքան օրհնանք ու սեր ուղարկեցիր տղաներին, որ տղադ էլ անփորձանք եկավ»։

Գոհարը շեշտում է՝ բոլոր գյուղերում նախաձեռնությանը միացած կանայք իրենց առավելագույն կարողությամբ աշխատում էին։ Մի ամբողջ, այսպես ասած, կազմկոմիտե էլ ունեին. գյուղերը թելեր հասցնել, պատրաստի գուլպաները վերցնել, փաթեթավորել, նամակներ գրել զինվորներին, փաթեթի մեջ քաղցր ավելացնել ու սահման ուղարկել։

«Մեզ շատերն ասում էին՝ ինչու եք այդքան տանջվում, ամեն ինչ ձեռքով անում, հիմա գործող մեքենաներ կան, այդպես ավելի արագ կլինի կամ էլ կարելի է խանութից գնել։ Բայց մեր նպատակը հենց ձեռքերով գուլպաներ գործելն էր․մայրիկներն ու տատիկներն ամեն գործված հատի հետ բարեմաղթանք ու օրհնություն էին փոխանցում տղաներին»։

Կային նաև երիտասարդ աղջիկներ, որոնք ցանկանում էին նախաձեռնության մաս կազմել, բայց շյուղ բռնել էլ չգիտեին։ Այս հարցն էլ լուծվեց․ սկսեցին ցանկացողներին գործել սովորեցնել, բայց քանի որ գուլպա գործելն ավելի բարդ ու նուրբ աշխատանք է, սկսնակների համար այլ գործ գտան։ Ոչ մի սանտիմետր թել չի փչանալու որոշեցին՝ գործելու համար ոչ պիտանի թելերից հելյունով քառակուսիներ գործել, միացնել ու մեծ, տաք ծածկոցներ ստանալ։ Դրանք էլ Նոյեմբերյանի սահմանը պահող տղաներին բաժին հասան։

Женщины и девушки Ноемберяна вяжут носки и шапки для солдат
© Photo : provided by Gohar Aslikyan
«Սահմանից սահման․տաք գուլպաներ զինվորի համար» նախաձեռնության մասնակիցները

Ընդհանուր առմամբ, «Սահմանից սահման․տաք գուլպաներ զինվորի համար» նախաձեռնության երկու ամիսների ընթացքում կանայք գործեցին 1200-ից ավելի զույգ գուլպա, 200-ից ավելի գլխարկ, մոտ 50 ժիլետ։

Գոհարն ասում է՝ աչքերի հոգնածությունը միանգամից անհետանում էր, հենց որ առաջնագծից հերթական արձագանքն էին ստանում, թե որքան տաք են գուլպաները։ Ստորաբաժանումներից մեկի հրամանատարից անգամ շնորհակալական տեսաուղերձ ստացան։ Սիրով և օրհնությամբ գործված գուլպաները մեծ պահանջարկ ունեին առաջնագծում։

Женщины и девушки Ноемберяна вяжут носки и шапки для солдат
© Photo : provided by Gohar Aslikyan
«Սահմանից սահման․տաք գուլպաներ զինվորի համար» նախաձեռնության մասնակիցների գործած գլխարկները

Դեկտեմբերի վերջին նախաձեռնությունը դադարեցրեցին։ Խոստովանում է՝ բոլորի պես իրենք էլ կատարվածից թևաթափ եղան, բացի այդ օր ու գիշեր գործելուց հետո կանայք հոգնած էին։ Բայց տաք գուլպաների արձագանքներն առաջնագծից հիմա էլ են կանանց հասնում, ուստի արդեն մտածում են ոչ միայն շարունակելու, այլ ամենամյա ծրագիր դարձնելու մասին։ Տարվա ընթացքում գումար կհանգանակեն, թելեր կգնեն, իսկ աշնանը «գուլպա գործելու ամիսներ» կհայտարարեն, Ամանորին ընդառաջ հազարից ավելի զույգ կունենան ու նորից կուղարկեն առաջնագիծ՝ զինվորի ոտքերը տաք պահելու համար։

Женщины и девушки Ноемберяна вяжут носки и шапки для солдат
© Photo : provided by Gohar Aslikyan
«Սահմանից սահման․տաք գուլպաներ զինվորի համար» նախաձեռնության մասնակիցների աշխատանքը

Գոհարը հույս ունի, որ այս նախաձեռնության աշխարհագրությունը կմեծանա, նաև հեռավոր համայնքներ կմիանան։ Ասում է՝ տարբեր բնակավայրերում գուլպա գործելուն տիրապետող կանայք ու տատիկներ կան, սա և՛ ինչ-որ բանով զբաղվելու առիթ է, և՛ ամենակարևորը՝ զինվորին օգտակար լինելու հնարավորություն։

Женщины и девушки Ноемберяна вяжут носки и шапки для солдат
© Photo : provided by Gohar Aslikyan
«Սահմանից սահման․տաք գուլպաներ զինվորի համար» նախաձեռնության մասնակիցների գործած աշխատանքը
120
թեգերը:
առաջնագիծ, Սահման, Կին, գուլպա, Զինվոր, Արցախյան պատերազմ, Բերդ, Տավուշ
Ըստ թեմայի
Հարսանիք Դադիվանքում` ռուս խաղաղապահների օժանդակությամբ
Հեծանիվի անվադողը՝ «ժգուտ», պատկերասրահն էլ՝ տեսակավորման կայան. կամավոր դարձած հայություն
«Ընկնում ենք, բայց չենք ծնկում», կամ պատերազմի օգնության ծրագրերը վերածվում են ստարտափերի
ՀՀ քննչական կոմիտե

Արզնի–Շամիրամ ջրատարում հայտնաբերված տարեց կնոջ դիակի վրա վնասվածքներ չեն եղել. ՔԿ

0
(Թարմացված է 17:00 18.01.2021)
Դիակի՝ մասամբ սառցապատ լինելու պատճառով հնարավոր չի եղել արտաքին զննություն կատարել, սակայն տեսանելի հատվածներում վնասվածքներ չեն հայտնաբերվել։

ԵՐԵՎԱՆ, 18 հունվարի – Sputnik. Մեկ ամսից ավելի անհետ կորած համարվող 86-ամյա կնոջ դին, որը երեկ հայտնաբերվել է Արագածոտնի մարզի ջրատարներից մեկում, մասամբ սառցապատ է եղել, ուստի հնարավոր չի եղել իրականացնել արտաքին զննություն, սակայն պարանոցի առաջային և աջակողմյան տեսանելի հատվածներում վնասվածքներ չեն հայտնաբերվել: Տեղեկությունը հայտնում է ՀՀ քննչական կոմիտեի մամուլի ծառայությունը` նշելով, որ դեռ նախորդ տարվա դեկտեմբերի 13-ին Նոր Երզնկա գյուղի բնակիչներից մեկը հայտնել էր, որ մայրը տնից դուրս է եկել անհայտ ուղղությամբ և այլևս չի վերադարձել:

«Նյութերի նախապատրաստման ընթացքում ձեռնարկված միջոցառումների արդյունքում տարեց կինը չի հայտնաբերվել, ուստի՝ վերջինիս նկատմամբ հայտարարվել է հետախուզում, և 2020թ. դեկտեմբերի 23-ին ՀՀ ոստիկանության Նաիրիի բաժնում հարուցվել է քրեական գործ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի (սպանություն) 1-ին մասի հատկանիշներով, որի նախաքննությունն իրականացվում է ՀՀ քննչական կոմիտեի Կոտայքի մարզային քննչական վարչության Նաիրիի քննչական բաժնում»,- նշված է հաղորդագրության մեջ։

Նախաքննության ընթացքում իրականացվել են օպերատիվ-որոնողական և օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներ, հարցաքննվել են վկաներ և այլն։

Հունվարի 17-ին մի քաղաքացի հայտնել է, որ Արագածոտնի մարզի Կարբի գյուղի ամառանոցների հատվածով անցնող Արզնի-Շամիրամ ջրատարում տարեց կնոջ դի կա:

«Անմիջապես դեպքի վայր է մեկնել քննչական-օպերատիվ խումբը և դեպքի վայրի զննությամբ, Արզնի-Շամիրամ ջրատարի մեջ՝ ձախ կողային հատվածով դեպի սառույցի մեջ, հայտնաբերել Նոր Երզնկա գյուղի անհետ կորած 86-ամյա կնոջ դին»,- տեղեկացնում է ՔԿ–ն։

Նշանակվել է դիակի դատաբժշկական փորձաքննություն, վերցվել են փորձանմուշներ:

Նախաքննությունը շարունակվում է:

Ձեռնարկվում են անհրաժեշտ քննչական գործողություններ՝ դեպքի բոլոր հանգամանքները, տարեց կնոջ մահվան պատճառը (պատճառները) պարզելու ուղղությամբ:

Վթար Երևանում. «Infinity»–ի վարորդն ու ուղևորը 15 տարեկան են

0
թեգերը:
Կին, Հայաստան
թեմա:
Վթար, պատահար, սպանություն, գողություն
Ըստ թեմայի
Տաքսու ուղևորը դանակով սպառնացել է վարորդին և 48 հազար դրամ հափշտակել
Նոր Հաճնում 6–հոգանոց ընտանիք է թունավորվել շմոլ գազից
Ավտովթար Սպիտակ-Գյումրի ճանապարհին. մեկ մարդ տեղում մահացել է