Մարտունի

Ինչու չարժե վարվել Վրաստանի նման, կամ ո՞ր սխալները պարտությունը բերեցին մեզ Արցախում

551
(Թարմացված է 22:31 07.12.2020)
Հարավային Կովկասը մրրկայնության գոտում է հայտնվել, իրադարձությունները սրընթաց են զարգանում, տարածաշրջանի ոչ մի երկիր չի կարող վստահ ասել՝ ինչ է իրեն սպասում երկարաժամկետ հեռանկարում։ Այս իրավիճակում Հայաստանի համար կենսական է ճիշտ կողմնորոշվելը։

Բազմադեմ Արևմուտք

Արցախի համար մղվող 44-օրյա մարտերը (մտածված «պատերազմ» բառը չենք օգտագործում, քանի որ պատերազմը չի ավարտվել, ու հաշտություն չի կնքվել) Հայաստանի արևմտամետ ուղղվածության կողմնակիցներին ակներև կերպով ցույց տվեցին՝ ինչի են պատրաստ Եվրոպան ու ԱՄՆ-ն մեր ժողովրդի համար։

Այս ամբողջ ընթացքում միայն Ֆրանկոֆոնիայի առանձին երկրներ ապացուցեցին, որ անտարբեր չեն արցախահայության ճակատագրի հանդեպ։ Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնը, որպես ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ երկրի առաջնորդ, Արցախում հրադադար հաստատելու փորձ արեց։ Մակրոնն ընդունեց, որ Ադրբեջանի հարվածն Արցախին անհիմն էր, նաև առաջինը հաստատեց, որ մարտական գործողություններում սիրիացի վարձկաններ են մասնակցում։ Նա հրադադարի թեմայով բազմիցս բանակցել է Հայաստանի ու Ադրբեջանի առաջնորդների, նաև Ռուսաստանի ու ԱՄՆ-ի գործընկերների հետ։

Արդեն հրադադարից հետո Ֆրանսիան առաջին երկրներից էր, որ աջակցության ձեռք մեկնեց ու Հայաստանին` հումանիտար օգնության երկու ինքնաթիռ ուղարկելով։ Ֆրանսիայի խորհրդարանի երկու պալատն էլ ընդունել են բանաձևեր, որոնք կոչ են անում իշխանությանը ճանաչել Արցախի անկախությունը։ Իսկ այժմ Փարիզը պնդում է, որ Արցախի կարգավիճակի հարցը լուծելու համար կողմերը վերադառնան ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի բանակցությունների ձևաչափին։

Կանադան իր հերթին մարտական գործողությունների ընթացքում բազմիցս կոչ է արել Թուրքիային զերծ մնալ Ղարաբաղյան հակամարտությանը մասնակցելուց։ Կանադայի իշխանությունը նաև արգելել է ռազմամթերք արտահանել Անկարա։ Տեղական մի քանի ընկերություններ դադարեցրել են մասեր մատակարարել թուրքական ԱԹՍ-ների համար, որոնք Ադրբեջանն օգտագործում էր ռազմաճակատում։

Բելգիան, դեռ խորհրդարանական հանձնաժողովի մակարդակով, բայց ամեն դեպքում դատապարտել է Թուրքիայի մասնակցությունը հակամարտությանն ու պահանջ է ներկայացրել լուծել Արցախի կարգավիճակի հարցը։

Արևմտյան երկրներից միայն Նիդեռլանդներն է Արցախում սանձազերծած պատերազմի պատճառով անհատական պատժամիջոցներ կիրառել Ադրբեջանի ու Թուրքիայի ղեկավարների դեմ։

Փաշինյանի գլխավոր սխալը, կամ ինչը դարձավ Արցախում պարտության պատճառ

Ինչ վերաբերում է ԱՄՆ-ին, նրանք որոշեցին առանձնապես գլուխ չդնել ադրբեջանական ագրեսիայի հետ կապված խնդիրների հետ։ Նախագահ Դոնալդ Թրամփը միայն նախընտրական հանրահավաքի ժամանակ, տեսնելով ծածանվող հայկական դրոշները, հարցրել է խորհրդականներին՝ ինչ են ուզում այս մարդիկ, իմացել է, որ գլոբուսի վրա ինչ-որ տեղ Ղարաբաղ կա։ Ու երևի մտածել է․«O my God, ես մահացու կռիվ եմ տալիս դեմոկրատների դեմ, իսկ ինձ շեղում են ինչ-որ Ղարաբաղի պատճառով»։ Ու մի բան ասելու համար, հայերին հաճո խոսքեր է ասել. «Դա հեշտ լուծվող հարց է, մենք ամեն բան անում ենք։ Գնացեք ձերոնց ասեք, որ կլուծենք այդ խնդիրը»։ Ու ավելացրել է. «Հայերն անհավանական են։ Սատանաների պես կռիվ են տալիս»։ Ընտրություններում մի երկու-երեք ավել ձայն ստանալու համար մարդ ինչ ասես չի անի։

Իհարկե, մի քիչ չափազանցնում ենք, բայց եթե կոնկրետ փաստերով խոսենք, ԱՄՆ-ն Արցախում մարտական գործողությունները դադարեցնելու միայն մեկ` այն էլ անհաջող փորձ է ձեռնարկել։

Ի դեպ, ՆԱՏՕ-ի դաշնակից Իսրայելը, ոչ միայն մարտական գործողություններից շատ առաջ, այլև մարտերի ժամանակ չի դադարեցրել զենքի մատակարարումն Ադրբեջանին։ Ու նշենք, որ ոչ ոք նրանց չկանգնացրեց։

Ինչպե՞ս է այդ ամենին արձագանքել Հյուսիսատլանտյան դաշինքը։ Մի՞թե դրա լուռ համաձայնությամբ չէր, որ Թուրքիան Արցախում անում էր` ինչ կամենար ու չէր վախենում դաշինքի հակաքայլերից։ ՀՀ նախագահ Արմեն ՍԱրգսյանի այցերը Բրյուսել ու կոչերը` սանձել ՆԱՏՕ-ի ոգևորված անդամին, ոչնչի չհանգեցրին։ Բանակցությունների արդյունքում գլխավոր քարտուղար Յենս Ստոլտենբերգն ի պատասխան ղարաբաղյան իրադարձություններում Անկարայի մասնակցության վերաբերյալ Սարգսյանի վրդովմունքին սառն ու անվրդով ասել էր, որ «ՆԱՏՕ-ն հակամարտության կողմ չէ», միաժամանակ «խորը մտահոգություն» էր հայտնել անմեղ զոհերի համար ու հրադադարի հերթական անատամ կոչն արել։

Վաղուց ժամանակն է հասկանալ, որ Արևմուտքը միասնական ինչ-որ ամբողջություն չէ, այն բազմադեմ է, ինչպես աշխարհն  ընդհանուր առմամբ։ Ոչ մեկի համար գաղտնիք չէ, որ այնտեղ` ներսում, լուրջ հակասություններ կան։ Բավական է նշել միայն ԱՄՆ-ի ու Գերմանիայի տարաձայնությունները «Հյուսիսային հոսք – 2» նախագծի շուրջ։ Ամերիկացիները խստորեն պաշտպանում են իրենց շահերը, նրանց չի հուզում, որ դա տեղի է ունենում իրենց եվրոպական դաշնակցի հաշվին։ Այդ պատճառով հուսալ, որ Արևմուտքն Արցախի շուրջ միասնական արդար դիրքորոշում կհայտնի, համենայնդեպս այս պահին, անիրատեսական է։

Թուրքիայի հետ երկխոսության մասին

Հիմա «նորաձև» է նաև Թուրքիայի հետ երկխոսություն վարելու կոչեր անելը, նման կոչեր սկսել են ավելի հաճախ (հատկապես ՝ Արցախում կրած պարտությունից հետո) հնչել փորձագետների, լրագրողների ու հասարակական գործիչների շուրթերից։ Այս թեման նոր չէ` այն պարբերաբար թարմանում է, վերջին անգամ նման բանակցություններ վարվել են 2000-ականների վերջին՝ ոչ մի արդյունք չտված, այսպես կոչված, «ֆուտբոլային դիվանագիտության» ժամանակ։

Խաղից դուրս վիճակ, կամ ո՞րն էր Թուրքիայի գլխավոր սխալը Արցախի հարցում

Հիմա նորից թուրքերի հետ երկխոսելու միտքը հաճախ է հնչում։ Լավ։ Միայն թե մի հարց է առաջանում` իսկ թուրքերն ուզու՞մ են մեզ հետ բանակցել։ Ինչո՞ւ Թուրքիան պետք է խոսի  վերջնականապես թուլացած Հայաստանի հետ (մենք նույնիսկ 2000-ականների դիրքերում չենք, թեև այն ժամանակ էլ Անկարան հարաբերությունների կարգավորման համար մի շարք նախապայման էր ներկայացրել)։ Թե՞ Անկարային տալու բան ունեք։ Ասե՛ք։ Նաև մտածեք՝ ինչպես եք դրանից հետո հարաբերություններ կառուցելու սփյուռքի հետ, որից անընդհատ աջակցություն եք սպասում, ու ոչ միայն հոգեբանական։

 «Վրացի եղբայրները»

Արևմտամետ Վրաստանի դիրքորոշումն Արցախում մարտական գործողությունների ժամանակ նույնպես բազում հարցեր առաջացրեց։ Դեռ հոկտեմբերի 5-ին ռուսաստանաբնակ խոշոր գործարար Ռուբեն Վարդանյանը դիմեց «վրացի եղբայրներին»` կոչ անելով չանել այն, ինչը նրանք անում են, որ հետո չամաչեն ու ստիպված չլինեն բացատրել՝ ինչու են այդպես վարվել։

Ո՞վ էր արցախյան պատերազմի մեղավորը. ՌԴ–ում հարցում են անցկացրել

Ի՞նչ է դա նշանակում։ Չնայած չեզոքություն պահելու մասին Թբիլիսիի պաշտոնական հայտարարությանն ու խաղաղության կոչերին, տարբեր աղբյուրներից տեղեկություն էր գալիս, որ Իսրայելից ու Թուրքիայից ռազմական բեռները հենց Վրաստանի օդային տարածքով էին Ադրբեջան հասնում։ Դեռ մինչ պատերազմի սկիզբը ռուս պատգամավոր Կոնստանտին Զատուլինն ասել էր, որ Վրաստանը արգելել էր իր ցամաքային ճանապարհով Հայաստանի համար ռազմական բեռ անցկացնելը, որի համար արժանացել էր ԱՄՆ պետքարտուղար Մայք Պոմպեոյի շնորհակալությանը։

Դաշնակիցների ճիշտ հարաբերությունները

1979 թվականի մարտի 26։ Իսրայելի ու Եգիպտոսի առաջնորդները՝ Մենախեմ Բեգինն ու Անվար Սադաթը, վկայի՝ ԱՄՆ նախագահ Ջիմի Քարթերի ներկայությամբ հաշտության պայմանագիր կնքեցին։ Փաստաթղթի համաձայն՝ կողմերի միջև պատերազմն ավարտվեց, Իսրայելը համաձայնեց հանել իր զորքերն ու քաղաքացիական բնակչությունը Սինայի թերակղզուց։ Այո, Իսրայելը ճանաչման հասավ (ինչը դեռ չի հաջողվել Արցախին), բայց զիջումների գնաց, այդ թվում նաև հաշվի առնելով ԱՄՆ-ի կարծիքը։

Արդյո՞ք դա հանգեցրեց դաշնակիցների հարաբերությունների սառեցմանը։ Ամենևին։ Հակառակը՝ ամերիկացիները մի քանի անգամ ավելացրին ռազմական ու տնտեսական օգնությունն Իսրայելին` այն տարեկան միլիարդավոր դոլարների հասցնելով։

Բայց դա չի նշանակում, որ Թել Ավիվը 100%-ով համաձայն է տարածաշրջանում Վաշինգտոնի քաղաքականության հետ։ Առավել ևս չի նշանակում, որ Իսրայելին օգնելով` ԱՄՆ-ն չի պահանջում պաշտպանել իր շահերը Մերձավոր Արևելքում։ Այնուամենայնիվ, Իսրայելին ու ԱՄՆ-ին հաջողվում է հարաբերություններ կառուցել ու միմյանց օգուտ տալ։ Օգնում են քաղաքականության մեջ պրագմատիկ մոտեցումը և ստեղծված իրողությունը հաշվի առնելով գործելու ոճը։

Առանց բացառության բոլոր հայերը դժգոհ են 2020 թվականի ղարաբաղյան մարտի արդյունքներից։ Ու՞մ պետք է մեղադրենք։ Կարծում եմ՝ ինքներս մեզ։

Կարո՞ղ էր արդյոք Հայաստանը հրաժարվել Ռուսաստանի միջնորդությունից, ու ինչի դա կհանգեցներ։ Կարելի էր, ինչպես առաջարկում էին տեղական որոշ քաղաքական գործիչներ, հանել Արցախից Պաշտպանության բանակի զորամասերը, բնակչությանը, ինչի արդյունքում հակամարտության գոտում խաղաղապահների ներկայությունն անիմաստ կդառնար, քանի որ մարդ չէր մնա պաշտպանելու։ Ավելին՝ կարող էինք պահանջել հանել ռազմաբազան բուն Հայաստանից։ Այդ դեպքում ո՞վ ռազմական ուժեր կմտցներ տարածաշրջան՝ Հայաստանի շահերը պաշտպանելու համար։ Հյուսիսատլանտյան դաշի՞նքը։ Այդպես մտածողներին առաջարկում ենք նայել հարևան Վրաստանին, որը հասավ ռուսական բազան իր երկրից հանելուն ու արդեն ավելի քան տասը տարի է սպասում է ՆԱՏՕ-ի անդամ դառնալուն ու դաշինքի զորքերը տարածաշրջան մտցնելուն։ Մինչդեռ այդ տարիների ընթացքում Վրաստանին հետաքրքրությամբ է հետևում ՆԱՏՕ-ի անդամ միայն մեկ անդամ՝ Թուրքիան, որը դեռ ցույց կտա իր ատամները Հարավային Կովկասի այդ հատվածում։

Մենք էլ կարող ենք Վրաստանի հետ հերթ կանգնել ու տարիներով սպասել՝ երբ մեզ կթողնենք դաշինք մտել։ Բայց արդյո՞ք մենք դրա ժամանակն ունեն։

Ոչ միայն Արցախը, այլև Հայաստանի Հանրապետությունն այսօր մեծ վտանգի առաջ են կանգնած։ Դրա ապացույցն է իրավիճակը Սյունիքում, ուր արդեն ազատ մտնում են ադրբեջանցի զինվորականներն ու պահանջում են հետ տանել դիրքերը՝ բախվելով միայն տեղի բնակչության դիմադրությանը։

Այս իրավիճակում պետք է մի կողմ թողնել վիրավորանքներն ու խոսակցություններն այն մասին, թե ով ինչ է «պարտավոր» մեզ համար անել, պետք է սթափ գնահատել իրավիճակն ու փորձել վերականգնել երկրի անվտանգությունը։

Մտորելու տեղիք

Ռուսաստանի հետ երեք տասնամյակ ռազմա-տեխնիկական համագործակցության ընթացքում միայն վերջերս ենք կարողացել լիցենզիա ստանալ Կալաշնիկովի ինքնաձիգ արտադրելու համար։ Ո՞վ էր մեզ խանգարում նախորդ տասնամյակներին «խնդրանքներով», «կռիվ անելով», «առևտուր առաջարկելով», զենքի այլ տեսակների արդարության լիցենզիա ստանալ։ Այդ թվում նաև բարձր տեխնոլոգիական զենքի, որ հետո չբողոքեինք ճանապարհների արգելափակումից ու զենքի և սպառազինության պակասից։

Պետք է մտածել այդ խնդրի լուծման ուղղությամբ, որ հետ չգործենք նույն սխալները, որոնք հանգեցրին Արցախում ներկայիս պարտությանը։

551
թեգերը:
Թուրքիա, Ռուսաստան, ՆԱՏՕ, Վրաստանի Հանրապետություն, Ղարաբաղյան հակամարտություն, Լեռնային Ղարաբաղ, Արցախյան պատերազմ, Արցախ
Ըստ թեմայի
Ինչպե՞ս կօգնի պետությունը Արցախյան պատերազմում հաշմանդամություն ձեռք բերածներին
«Մենք Հայաստանի տարածքի վրա աչք չենք դրել». Չավուշօղլու
Արա Այվազյանն աշխատանքային այցով կմեկնի Փարիզ. կարևոր հանդիպումներ են սպասվում
Խոսե Մուխիկա

Շահո՞ւմ են, թե՞ կորցնում՝ երկրի ղեկավար դառնալով

65
(Թարմացված է 22:27 01.03.2021)
​Եկեք անկեղծ լինենք։ Որոշ երկրների ղեկավարներ կերազեին պաշտոնավարել հավերժ, որովհետև շատ դժվար է գուշակել, թե ինչպես կդասավորվի ճակատագիրդ, երբ ի վերջո ստիպված կլինես վերադառնալ սովորական կյանքին։
Երկրի նախկին ղեկավարի անկանխատեսելի ճակատագիրը պաշտոնավարության ավարտից հետո

Ոմանց համար պրոբլեմ չկա։ Օրինակ, Խոսե Մուխիկան, որը 2010 թվականից մինչև 2015 թվականը Ուրուգվայի նախագահն էր, հիմա էլ շարունակում է ապրել իր գյուղական տանը, ջրհորից ջուր բերել տան համար և վարել իր հին, շատ հին «Ֆոլքսվագենը», որի համար տարիներ առաջ իրեն 1 միլիոն դոլար էին առաջարկում։ Ի դեպ, մի քանի տարի առաջ նա հրաժարվել է նաև նախկին նախագահներին հասնող կենսաթոշակից՝ հիմնավորելով, որ այդ փողի կարիքը չունի։ Համաձայնեք, ոչ մի զարմանալի բան չկա, հաշվի առնելով, որ պաշտոնավարման տարիներին էլ իր ամսական 12 հազար դոլար աշխատավարձի գերակշիռ մասը նա հատկացնում էր բարեգործությանը։

​Կան, իհարկե, նաև բոլորովին այլ օրինակներ։ Դիցուք, Լեհաստանի նախկին նախագահ Լեհ Վալենսայի պաշտոնավարման ավարտից հետո իշխանությունները նրան մեղադրեցին սոցիալիզմի օրոք հատուկ ծառայությունների գործակալ լինելու մեջ։ Էլ չեմ ասում այն մասին, որ բազմաթիվ երկրներում, այդ թվում այնպիսի զարգացած պետություններում, ինչպիսին Ֆրանսիան է, պաշտոնաթող ղեկավարներին շատ կոնկրետ քրեական մեղադրանքներ են ներկայացվում (այսօր նախկին նախագահ Սարկոզին դատապարտվեց մեկ տարվա ազատազրկման-խմբ.)։ Ոմանք նույնիսկ պաշտոնավարման ընթացքում են ընդունում իրենց մեղքը։ Օրինակ, մի քանի տարի առաջ Հարավային Կորեայի պաշտոնազրկված նախկին նախագահներից մեկը դատապարտվեց 25 տարի ազատազրկման, և պետք է որպես տուգանք վճարի ֆանտաստիկ մի գումար՝ գրեթե 20 միլիոն դոլար։

​Հայտնի է, որ մեզ մոտ՝ Հայաստանում, էսպիսի հստակ համոզմունք կա. մարդը ցանկանում է ղեկավար դառնալ միայն մի նպատակով՝ հարստանալու։ Ճիշտն ասած, շատ մեծ վերապահումներով եմ վերաբերվում նման միանշանակ պնդումներին և ավելի շատ հակված եմ կարծելու, որ ամեն ինչ կախված է տարբեր մակարդակների մեծ ու փոքր ղեկավարների, այդ թվում՝ երկրի առաջնորդների անձից, բարոյական կերպարից և դավանած սկզբունքներից։ Չեմ ուզում հիմա լրջորեն վերլուծել այս հարցը և կոնկրետ անուններ տալ, որովհետև, գիտեք երևի, հենց մի անուն ես տալիս և կարծիք հայտնում, թե այս մարդը մաքուր է, միանգամից ի պատասխան ստանում ես ծռմռված դեմք, հեգնական ժպիտ և շատ երկար դասախոսություն այն մասին, թե ինչ սրիկա է այդ մարդը։ Ու հենց հարցնում ես՝ բայց որտեղի՞ց գիտես, որ այս մարդը ֆանտաստիկ հարստություն է դիզել, հետևում է մահացու մի պատասխան՝ հարևանս է պատմել, ինքն էլ հո գիտի։

​Իսկ կարո՞ղ է արդյոք երկրի ղեկավարը ոչ թե շահել, այլ կորցնել նախագահ կամ վարչապետ լինելուց։ Իհարկե, կարող է։ Հեռու չգնանք։ Դոնալդ Թրամփը ձեզ օրինակ։ Ահա թե ինչ է գրում գերմանական «Ֆոկուս» հանդեսը։

«Թրամփն առաջվա պես մնում է միիարդատեր, բայց նրա ֆինանսական կայսրությունը ճաքեր է տվել նախագահության օրոք։ Ճիշտ է, նրա կարողությունը կազմում է 2,5 միլիարդ դոլար, բայց ամերիկացի մեծահարուստների ցուցակում նա իջել է գրեթե 65 կետով։ Վաշինգտոնում և Չիկագոյում գտնվող նրա անշարժ գույքը, կարծես թե, այլևս եկամուտ չի բերում»։

Բայց ամենագլխավորը՝ քիչ առաջ փաստեցի, որ նախկինների նկատմամբ կարող են քրեական գործեր հարուցվել։ Դոնալդ Թրամփի օրինակը հենց այդ դեպքերից է։ «Թրամփին մի քանի դատական հայցեր են սպասում, քանզի նա այլևս նախագահ չի և քրեական հետապնդումից պաշտպանված չի։ Միանգամից մի քանի դատախազներ փորձում են ապացուցել, որ Թրամփը հարկային խարդախություններ է թույլ տվել», - գրում է գերմանական պարբերականը։

​Ճիշտ է, իր կորուստները Թրամփը կարող է մասամբ փոխհատուցել բարձր թոշակով, որը ստանում են պաշտոնաթող ամերիկացի նախագահները՝ տարեկան ավելի քան 220 հազար դոլար։ Բայց ինձ մեկ ուրիշ թիվ շշմեցրեց և անհագ ցանկությունս առաջացրեց աշխատել պաշտոնաթող որևէ նախագահի կամ թեկուզ վարչապետի գրասենյակում։ Ախր Միացյալ նահանգների, ինչպես նաև Հայաստանի նախկին նախագահները գրասենյակ պահելու իրավունք ունեն։ Ես չգիտեմ, թե որքան է ստանում, ասենք, Վիկտոր Սողոմոնյանը՝ երկրորդ նախագահի գրասենյակի ղեկավարը, բայց Ամերիկայում պաշտոնաթող նախագահը իրավունք ունի իր գրասենյակի աշխատողներին վճարել տարեկան 150 հազար դոլար։ Ճիշտ է, դա միայն առաջին 30 ամսվա ընթացքում, դրանից հետո այդ թիվն իջնոմ է մինչև տարեկան 96 հազար դոլար։ Ոչինչ, 96 հազարին էլ եմ համաձայն։

65
թեգերը:
Ուրուգվայ, Հայաստան, ԱՄՆ, Նախագահ
թեմա:
5 րոպե Դուլյանի հետ
Ըստ թեմայի
Մեկի փոխարեն երկու անձնագիր՝ հանուն զբոսաշրջության ու ընդդեմ կորոնավիրուսի
«Ամերիկյան երազանքը» և «հայաստանյան երազանքը»
«Հանրահավաքային թվաբանության» խնդիրը Հայաստանում, կամ նման վեճեր լինում են նաև ԱՄՆ–ում
Թիկնապահ

Մահափորձը ձախողված է, կամ ինչպես են թիկնապահները պաշտպանում առաջին դեմքերին

682
(Թարմացված է 22:55 28.02.2021)
Մարդը կարող է և՛ շատ ընկերներ ունենալ, և՛ շատ թշնամիներ, իսկ երկրի առաջնորդները նաև թիկնապահներ ունեն, որոնք ստվերի պես քայլում են նրանց հետևից ու պատրաստ են սեփական կյանքի գնով պաշտպանել առաջնորդներին։ Sputnik Արմենիայի սյունակագիրը մտորում է այս թեմայի շուրջ։

Օրերս ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը կառավարական մի շենքից մյուսը գնաց գրեթե հարյուրավոր ոստիկանների ուղեկցությամբ, բայց անմիջապես վարչապետի կողքին միայն նրա թիկնապահներն էին` առաջին դեմքի անվտանգության թիվ մեկ պատասխանատուները։

Премьер-министр Никол Пашинян заходит в здание Правительства (23 февраля 2021). Еревaн
© Sputnik / Aram Nersesyan
Նիկոլ Փաշինյան

Հիշեմ նրանց, ովքեր եղել են Հայաստանի առաջին դեմքերի անձնական թիկնապահները։ Իվան Հարությունով`պատասխանատու էր ԿԿ առաջին քարտուղար Սուրեն Թովմասյանին անվտանգության համար։ Թովմասյանը հեռացավ, հեռացավ նաև Հարությունովը, եկավ Քոչինյանն իր անվտանգության աշխատակցով։ Անունը Սաշիկ էր (ազգանունը չեմ հիշում), նա էլ հեռացավ Քոչինյանի հետ` տեղը զիջելով Ալիկ Մերանգուլյանին, որը մինչև վերջ աշխատեց Հայաստանի ԿԿ առաջին քարտուղար Կարեն Դեմիրճյանի հետ։ Առանց անձնական թիկնապահի չմնաց նաև Սուրեն Հարությունյանը` Խորհրդային Հայաստանի առաջին դեմքերից վերջինը։

Այդ ողջ ընթացքում Հայաստանում որևէ մահափորձ տեղի չունեցավ։ ՊԱԿ–ի 9-րդ վարչության թիկնապահներն իրենց գործին լավ էին տիրապետում` ի տարբերություն նրանց, ում հանձնարարված էր ապահովել Լևոն Տեր–Պետրոսյանի անվտանգությունը։

Գերագույն խորհրդի դահլիճ։ Լրագրողները մոտենում են Լևոն Տեր–Պետրոսյանին, թիկնապահները նայում են առաջին նախագահին` իրենց անվտանգության տակ գտնվողին, ոչ թե այնտեղ, որտեղ պետք է, այսինքն` շուրջը։ Նայում են սիրով ու հավատարմությամբ` մոռանալով, որ Տեր–Պետրոսյանին հարցախեղդ անող լրագրողների կողքին կարող է նաև ահաբեկիչ լինել։ Ամեն ինչ, իհարկե, բարեհաջող ավարտ է ունենում, բայց Տեր–Պետրոսյանի թիկնազորին որոշ ժամանակ անց փոխում են` բացատրելով, թե ուր է պետք նայել։

Հայաստանի չզինված ուժեր, կամ արժե՞ արդյոք զենք բաժանել սահմանամերձ գյուղերի բնակիչներին

– Հին ժամանակներից մինչ օրս թիկնապահներն իրենց պահպանության տակ գտնվող դեմքերի պաշտպանության համար առանձնահատուկ մեթոդներն են կիրառում` առաջնորդվելով տարբեր պատճառներով։ Սակայն բոլոր ժամանակներում էլ թիկնապահ են դառնում նրանք, ովքեր հիանալի տիրապետում են ուրիշի կյանքը պաշտպանելու հնարքներին։ Դա մարդկանց հատուկ աշխարհ է,– բացատրում էր ինձ ընկերս` Դ.Պ.–ն, որն ապահովել է Ռուսաստանի գլխավոր ղեկավարներից մեկի անվտանգությունը։

Այստեղ պետք է մոռանալ այսօրվա իրողությունն ու հայացք գցել վաղվա ուղղությամբ` ասելու համար, որ պրոֆեսիոնալ թիկնապահ կարող են լինել ոչ միայն տղամարդիկ, այլև կանայք, որոնք ինչպես ընդունված է համարել, ավելի նվիրված են իրենց ղեկավարներին։

Կոտ դ'Իվուարի նախագահ Լորան Գբագբոն անձնական թիկնապահների ջոկատը համալրել էր 300 կանանցով, Աֆրիկայում և Մերձավոր Արևելքում կին թիկնապահների ծառայություններից օգտվում էին բազմաթիվ պետական գործիչներ։ Այդուհանդերձ, Հայաստանում պաշտպանության տակ գտնվող այրերի կողքին ատրճանակով կին թիկնապահներ մենք դեռ չենք տեսել։

Հետաքրքիր մանրամասներ։ Հնում անձնական անվտանգությունն ապահովելու համար մարդկանց ընտրելիս` նրանց, ինչպես կասեին այսօր, թեստավորում էին։ Թեկնածուին մտցնում էին առյուծի վանդակն ու հետևում նրա դեմքի գույնին։ Համարվում էր, որ վտանգի պահին կտրուկ աճում է նրանց հնարամտությունը, ովքեր արագ են շիկնում։ Սփրթնածներին «մաղում» էին անմիջապես։

Իմ ընկեր Դ.Պ.–ին առյուծի վանդակ չեն մտցրել, բայց նրա հնարամտության ու խելքի վրա կարելի է չկասկածել։ «Մասնագիտական հմտությունները, – բացատրում է նա, – մնում են ամբողջ կյանքում։ Նստում ես սրճարանում ու ձայնից կռահում, թե ինչ առարկա ընկավ, թե աստիճանով ինչ սեռի ու տարիքի մարդ իջավ»։

– Բա ուրի՞շ, – հարցնում եմ ես։

– Եթե կառավարական ավտոմեքենան կանգնեց շենքի մոտ, պիտի մի վայրկյանում գնահատես իրավիճակը։

– Ինչպե՞ս։

– Բաց պատուհան ես տեսնում, հեռավորությունը 100 մետր է, մինչև թիրախին հասնելը փամփուշտի թռիչքի տևողությունը տասներեք հարյուրերորդական վայրկյան է։ Այդ ընթացքում մարդը կարողանում է տեղաշարժվել 22 սմ։ Մարդասպանը չի հասցնի հաշվել թիրախի շարժման հետագիծը։ Հետևություն` այնտեղից չեն կրակի, թիկնապահը կհասցնի փակել իր պաշտպանության տակ գտնվողին։

– Հիմա նստած ենք փողոցում գտնվող սրճարանում ու նախաճաշում ենք, ի՞նչ ես տեսնում դու, որը ես կարող եմ չնկատել։

– Շարունակեմ խիստ ուսումնական ձեռնարկի համաձայն։ Կասկածելի արկղ։ Իր չափերով կարող է 30 տրոտիլային պայթագլանիկ տեղավորել, յուրաքանչյուրը` 400 գրամ, ընդհանուր` 12 կգ։ Բայց եթե արկղում այդքան լիներ, այդպես կախված չէր լինի։ Այդ դեպքում ինչի՞ համար է այն այստեղ։ Պարզ է, որ շեղող հնարք է։ Նկատում եմ տոպրակներով կանգնած մի մարդու, որի ոտքերի տակ սիգարետի մնացորդներ կան. ակնհայտ է, որ ինչ–որ մեկին է սպասում։

– Եվ ի՞նչ ես անում։

– Մի կողմ եմ քաշում նրան, ում անվտանգության պատասխանատուն եմ, կրակում եմ մարդասպանին, ինձնով փակում իմ պաշտպանության տակ գտնվողին, հասցնում մեքենայի մոտ, ու արագ հեռանում ենք։ Մահափորձը ձախողվում է։

«Հայի բախտ». ինչպես ազատվել կորսված հայրենիքի սինդրոմից

ԽՍՀՄ ՊԱԿ գեներալ–մայոր Վլադիմիր Վելիչկոյի հիշողություններից։

«Գորբաչովի կինը` Ռաիսա Մաքսիմովնան, հաճախ ասում էր ամուսնուն. «Միշ, տեսե՞լ ես` Ռեյգանն ինչ թիկնապահներ ունի։ Իսկ մեզ մոտ ինչ փոքր են, նիհար»։ Նրան դժվար էր բացատրել, որ այս դեպքում «փոքրը» վատ բան չէ։ Հակառակը` լավ է։ Թիկնապահը բազմության մեջ է աշխատում, իր հանդեպ մեծ ուշադրություն չի գրավում»։

... Այնուամենայնիվ, պետությունների ղեկավարների և կառավարությունների համար մահափորձից խուսափելու լավագույն տարբերակը սեփական համաքաղաքացիների կյանքն անվտանգ, ապահով և երջանիկ դարձնելն է։

682
թեգերը:
Լևոն Տեր–Պետրոսյան, Նիկոլ Փաշինյան, թիկնապահ, Հայաստան
Ըստ թեմայի
Սիգարները` Երևանից, թառափը՝ Բաքվից. ինչպես էին հայերը զարգացնում փոստային բիզնեսը
Կփոխվե՞ն արդյոք Կոնդի կառավարական առանձնատների բնակիչները
«Ես ձեզ որտեղի՞ց Ղարաբաղ տամ», կամ ինչ է լինում, երբ «սայթաքում է» պետական գործչի լեզուն
Դժվար է պատկերացնել սրվակում բեղմնավորված արցախցու, կամ ԷԿՈ–ն կլուծի՞ հայերի հարցը
Ո՞վ կմտածեր, որ Ամերիկան ու Հայաստանն ընդհանուր բան կունենան, կամ ոչինչ անհետ չի անցնում
Զինվորական արտահագուստ

Ստեփանակերտը պահանջում է Բաքվից կատարել եռակողմ հայտարարության՝ գերիներին վերաբերող կետերը

0
Ադրբեջանի կողմից 2020 թ. դեկտեմբերին գերեվարված 64 հայ զինծառայողները տեղակայված են եղել Արցախի Հանրապետության Հադրութի շրջանի Խծաբերդ և Հին Թաղեր գյուղերում, որոնք եռակողմ հայտարարության ստորագրման պահին գտնվում էին Արցախի ՊԲ վերահսկողության տակ:

ԵՐԵՎԱՆ, 1 մարտի - Sputnik. Արցախի Հանրապետության ԱԳ նախարարությունը հայտարարությամբ միջազգային մարդասիրական իրավունքով Ադրբեջանի ստանձնած պարտավորությունների կոպտագույն խախտում է համարել Ադրբեջանի հրաժարումը՝ ռազմագերու կարգավիճակ տրամադրել իր կողմից գերեվարված հայ զինծառայողներին և իրականացնել նրանց հայրենադարձությունը, ինչպես նաև ազատ արձակել քաղաքացիական անձանց, ինչի մասին հայտարարվել է փետրվարի 26-ին օտարերկրյա լրագրողների հետ Ադրբեջանի նախագահի հարցազրույցում և Ադրբեջանի ԱԳՆ փետրվարի 27-ի հայտարարությունում: Այս մասին նշված է Արցախի Հանրապետության արտգործնախարարության հայտարարության մեջ:

«Պաշտոնական Բաքվի մոգոնած դիրքորոշումն առ այն, որ իր կողմից պահվող հայ զինծառայողները ռազմագերիներ չեն, քանի որ գերեվարվել են Հայաստանի, Ադրբեջանի և Ռուսաստանի ղեկավարների կողմից եռակողմ հայտարարության ստորագրումից հետո, Ադրբեջանին չի ազատում Ռազմագերիների հետ վարվելակերպի մասին Ժնևի կոնվենցիայով ստանձնված պարտավորություններից:

Որպես Ժնևի կոնվենցիաների կողմ՝ Ադրբեջանը չի կարող կամայականորեն փոխել տվյալ անձանց կարգավիճակը՝ խուսափելու միջազգային մարդասիրական իրավունքով նախատեսված միջազգային պարտավորություններից։ Միջազգային մարդասիրական իրավունքը (jus in bello) պահպանելու և դրա պահպանումն ապահովելու Ադրբեջանի պարտավորության վրա չեն ազդում ուժ կիրառելու կանոններին (jus ad bellum) վերաբերող փաստարկները, որոնք կարգավորվում են այլ միջազգային պայմանագրերով, մասնավորապես՝ ՄԱԿ Կանոնադրությամբ: Պետությունների՝ միջազգային մարդասիրական իրավունքի սկզբունքները պահպանելու պարտավորությունը բացարձակ է և որևէ կերպ կախված չէ ուժի կիրառման օրինականության մեկնաբանումից:

Իր փաստարկներում առ այն, որ գերեվարված զինծառայողները ռազմագերիներ չեն, Ադրբեջանը բացահայտ կերպով խեղաթյուրում է փաստերը և ցուցաբերում աղաղակող անպատժելիություն։ Ադրբեջանի կողմից 2020 թ. դեկտեմբերին գերեվարված 64 հայ զինծառայողները տեղակայված են եղել Արցախի Հանրապետության Հադրութի շրջանի Խծաբերդ և Հին Թաղեր գյուղերում, որոնք եռակողմ հայտարարության ստորագրման պահին գտնվում էին Արցախի ՊԲ վերահսկողության տակ: Նրանք  իրենց դիրքերում էին՝ համաձայն Եռակողմ հայտարարության առաջին կետի պահանջի։ Այդ 64 զինծառայողների գերեվարումն Ադրբեջանի կողմից եռակողմ հայտարարության՝  ռազմական գործողությունների լիակատար դադարեցնելու հստակ պահանջի խախտման ուղղակի հետևանքն է»,- ասվում է հայտարարության մեջ։

Բաքուն մեր գերիներին չպետք է գործարքի մաս դարձնի. անհետ կորածների ծնողները՝ նախագահականում

Նշվում է նաև, որ միջազգային մարդասիրական իրավունքով սահմանված պարտավորություններից խուսափելու  նպատակով ռազմագերիների կարգավիճակը փոխելու Ադրբեջանի փորձը բառային լարախաղացություն է, որը ակնհայտ է դառնում հենց այն փաստով, որ 2020 թ․ դեկտեմբերին գերեվարված զինծառայողներից բացի, Ադրբեջանն առ այսօր հրաժարվում է նաև հայրենիք վերադարձնել 2020 թ. սեպտեմբերի 27-ին Արցախի Հանրապետության դեմ սանձազերծված ռազմական ագրեսիայի ընթացքում գերեվարված ռազմագերիներին և քաղաքացիական անձանց:

«Ադրբեջանի դիրքորոշումը բացարձակապես անհիմն է ինչպես իրավական, այնպես էլ փաստագրական առումներով»,- շեշտում է ԱՀ ԱԳՆ-ն՝ նկատելով, որ Ադրբեջանի բացահայտ խուսափումը հայ զինծառայողներին և քաղաքացիական անձանց վերաբերող միջազգային մարդասիրական իրավունքով նախատեսված իր պարտավորություններից ոչ միայն հակասում է Ռազմագերիների հետ վարվելակերպի մասին Ժնևի կոնվենցիայի և Պատերազմի ժամանակ քաղաքացիական բնակչության պաշտպանության մասին Ժնևի կոնվենցիայի պահանջներին, այլ նաև գերիների կարգավիճակը հավասարեցնում է պատանդների կարգավիճակին:

Արցախի ԱԳՆ-ն ակնհայտ է համարում, որ Ադրբեջանը վերոհիշյալ անձանց պահում է՝ օգտագործելու նրանց որպես լծակ՝ Արցախի Հանրապետության և Հայաստանի Հանրապետության դեմ իր ռազմավարական նպատակների իրագործման համար։  

Արցախի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարը նամակներ է հղել ՄԱԿ և ԵԽ մասնագիտացված մարմիններ՝ Ադրբեջանի կողմից գերեվարված անձանց նկատմամբ միջազգային մարդասիրական իրավունքի կիրառման շարունակման վերաբերյալ մանրամասն վերլուծությամբ: Նամակներում հանգամանորեն բացատրվում է, թե ինչու այլ պետության հետ վեճ ունեցող պետության զինված ուժերի զինծառայողները հակառակորդի կողմից գերեվարվելու դեպքում իրավունք ունեն ստանալ ռազմագերու կարգավիճակ՝ անկախ այն բանից, թե այդ պետությունների միջև լայնամասշտաբ ռազմական գործողություններ ընթանում են, թե ոչ:

ԱՀ ԱԳՆ-ի համաձայն՝ նման կարծիքի են նաև միջազգային մասնագիտացված կառույցները, որոնք կոչված են հետևելու Ադրբեջանի կողմից միջազգային մարդասիրական իրավունքով և մարդու իրավունքների բնագավառում միջազգային իրավունքով նախատեսված իր պարտավորությունների կատարմանը: 

Համաձայն Եռակողմ հայտարարության և Ժնևի կոնվենցիաների դրույթների՝ Արցախի ԱԳՆ-ն պահանջում է Ադրբեջանի իշխանություններից սեփական խախտումներն ապօրինի հայտարարություններով արդարացնելու փոխարեն կատարել միջազգային մարդասիրական իրավունքով ստանձնած պարտավորությունները։ Նաև կոչ է արվում միջազգային հանրությանը՝ համաձայն Ժնևի բոլոր կոնվենցիաների առաջին հոդվածի, Ադրբեջանին պարտադրել անհապաղ և լիարժեք կերպով կատարել Կոնվենցիաներով սահմանված իր պարտավորությունները:

0
թեգերը:
գերի, Ադրբեջան, Արցախ
Ըստ թեմայի
Արցախի կարգավիճակ, գերիների վերադարձ. էլ ինչ են քննարկել Հայաստանի և Արցախի ԱԳ նախարարները
Ադրբեջանը փորձում է գերիների հարցը սակարկել. ՀՀ փոխվարչապետի խոսնակ
Ադրբեջանական կողմը մանիպուլյացիայի է ենթարկում հայ գերիների ցուցակը. ՀՀ արտգործնախարար