Արցախ

Մարտի դաշտում մենք չենք պարտվել. ինչպես ֆուտբոլիստ խաղընկերները դարձան մարտական ընկերներ

2040
(Թարմացված է 22:21 30.11.2020)
Հայաստանի մինչև 18 տարեկանների հավաքականի 3 ֆուտբոլիստները հաղթելու համար ոչ միայն մարզահագուստ, այլ նաև զենք են կրել։ Նրանցից 2–ն իրենց կյանքը նվիրեցին հայրենիքին, 3–րդը, որ վիրավորվել էր մարտի դաշտում, պատմում է իր զոհված ընկերների մասին։

2011 թվականին ֆուտբոլը միավորեց երեք պատանու, որոնք ոչ միայն խաղընկերներ, այլ նաև լավ ընկերներ դարձան։ Նրանցից ոչ մեկը չէր պատկերացնում, որ մարզումներից ու ֆուտբոլային հաղթանակներից բացի, մեկ այլ հաղթանակի համար էլ են պայքարելու։ Արցախյան վերջին պատերազմի ժամանակ նրանք դարձան նաև մարտական ընկերներ, իսկ հիմա Դավիթը միայն իր հիշողությունների մեջ է գտնում իր կորցրած ընկերներին՝ Արթուրին և Արտյոմին։

Друзья детства
© Photo : provided by David Grigoryan
2011–ին ձևավորված ֆուտբոլային թիմը

Հայաստանի մինչև 18 տարեկանների հավաքականի ֆուտբոլիստներ Արթուր Բարսեղյանը, Արտյոմ Մկրտչյանը և Դավիթ Գրիգորյանը որոշել էին բանակում ծառայելուց հետո շարունակել մարզվել։ Սակայն 44 –օրյա պատերազմի ընթացքում Արթուրն ու Արտյոմն անմահացան, իսկ Դավիթը վիրավորվեց:

2011 թվականին, երբ «Միկա» ֆուտբոլային ակումբում կազմավորվեց 2001 թվականներին ծնված ֆուտբոլիստների թիմը, դեռահաս ֆուտբոլիստները չէին մտածում, որ հաղթելու համար ոչ միայն մարզահագուստ, այլ նաև զենք են կրելու։ Արթուրը թիմի ավագն էր, Արտյոմը` պաշտպանը` Դավիթը դարպասապահը։ Տղաների մեջ ընկերությունը գնալով ամրացավ, իսկ Արցախյան պատերազմի ժամանակ երեք էլ մարտնչեցին ամենաթեժ կետերից մեկում՝ Ջաբրայիլում։

Կա՛մ հերոս, կա՛մ դավաճան

Արթուրի հայրը՝ Վարդան Բարսեղյանը, Sputnik Արմենիայի հետ զրույցում, հուզմունքը խեղդելով կոկորդում, հիշում է․«Համարյա ամեն օր կապ էինք հաստատում Արթուրի հետ։ Պատերազմի առաջին մի քանի օրերից հետո տղաս ինձ հեռախոսով ասեց, որ Ջաբրայիլում շատ դաժան բաներ է տեսել, ու երկու տարբերակ կա բոլորի համար՝ կա՛մ հերոսանալ, կա՛մ դավաճան դառնալ։ Երբ ասեցի, որ ուշադիր լինի, ինձ անիմաստ հերոս պետք չի,պատասխանեց`երբեք չի թողնի, որ գլուխս կախ ման գամ։ Հասկացա, որ իմ 19- ամյա որդին արդեն ավելի է մեծացել, քան կարծում էի»։

Արթուրը, Արտյոմը և Դավիթը Հայաստանի մինչև 18 տարեկան ֆուտբոլիստների հավաքականում երազում էին ֆուտբոլային ապագայի մասին։ Բայց նոր ձևավորվող Բանակի կենտրոնական մարզական ակումբում (ԲԿՄԱ) նրանք տեղ չգտան։ Արթուրը համարում էր, որ անարդար են վարվել իրենց նկատմամբ, չնայած միշտ էլ մտածում էր բանակում ծառայելու մասին, և նրանք զորակոչվեցին։

«Պատերազմի ընթացքում կապի մեջ էինք համարյա ամեն օր։ Հոկտեմբերի 28-ի երեկոյան ժամը 18։30-ին խոսեցինք վերջին անգամ։ Ես ինչ իմանայի, որ մի քանի ժամ անց որդիս զոհվելու է։ Նրանց մարմինները գտանք ռազմական գործողությունների դադարեցումից հետո։ Արթուրի դին գտնելու համար պահանջվեց երկու անգամ ԴՆԹ հանձնել։ Հանգեց վերջին հույսս», - ասում է Վարդան Բարսեղյանը։

Պաշտպանության եռյակը

Խաղադաշտում Դավիթը, Արթուրն ու Արտյոմն իրենց խաղային օղակներով մոտ էին։ Իրար հուշելով ու ոգևորելով` պայքարում էին հաղթանակի համար։ Մարտի դաշտում էլ երեքով մտածում էին լավ պաշտպանվելու ու հակագրոհելու մասին։

Один из друзей детства - Артем Мкртчян
© Photo : provided by David Grigoryan
Արտյոմ Մկրտչյանը

«Իմ ընկերները իզուր չեն զոհվել։ Մենք մարտի դաշտում չենք պարտվել։ Կռվել ենք ինչքան որ հնարավոր էր ու ավելին։ Նրանք իմ հերոսներն են, որոնց ցավոք այլևս երբեք էլ չեմ տեսնի»- մեզ հետ զրույցում պատմում է Դավիթ Գրիգորյանը։

Один из друзей детства - Артур Барсегян
© Photo : provided by David Grigoryan
Արթուր Բարսեղյանը

Հզորն ու «ջիգյարովը»

Դավիթը մարտական դիրքերում էր, երբ ստացավ Արտյոմի զոհվելու լուրը։ Թիմի դարպասապահը վիրավորվեց, հայտնվեց հոսպիտալում, հետո նորից մեկնեց գունդ։ Իսկ ռազմական գործողությունների դադարեցումից հետո Դավիթին հասավ նաև Արթուր մահվան բոթը։

Один из друзей детства - Давид Григорян
© Photo : provided by David Grigoryan
Դավիթ Գրիգորյանը

«Արթուրը մեր թիմի ավագն էր, ու մենք ամենադժվար պահին էլ նրա հետ էինք հույսեր կապում։ Նա մեր հզորն էր, մեր առաջատարը։ Իսկ Արտյոմի մեջ այնքան եռանդ ու կյանք կար, որ դժվար է նկարագրել։ Նա աշխարհի «ամենաջիգյարով» տղան էր։ Մենք եղբայրներ էինք, ու հիմա, որ անցյալով եմ խոսում նրանց մասին հոգիս կտոր- կտոր է լինում։ Ես երբեք չեմ մոռանա իմ հերոս ու հզոր ընկերներին», - կսկիծը սրտում հիշում է Դավիթը։

Ինչպես էր Մարադոնան պարում հայկական երաժշտության ներքո ու խմում մեր հավաքականի կենացը

2011-ին ձևավորված թիմի ֆուտբոլիստներից էլի կային տղաներ, որոնք պատերազմի դաշտում են եղել, վիրավորվել են։ Ֆուտբոլիստների ծնողներին այս օրերին ոչ թե խաղի ու հաղթանակի սպասումը, այլ ընդհանուր վիշտն է միավորել։

2040
թեգերը:
Վիրավոր, Զոհ, Արցախյան պատերազմ, ֆուտբոլ, ֆուտբոլիստ, ՀՖՖ
Ըստ թեմայի
Հաղթանակ, որը հայտնի չէ` քայլ առաջ է, թե հետ. պատրա՞ստ է մեր հավաքականը ուժեղների պայքարի
ՀՀ-ն հետախուզում է հայտարարել ցեղասպանության կոչ արած «Ղարաբաղի» ներկայացուցչի նկատմամբ
Նրանց հաջողությունն իսկապես շոկային էր. ՖԻՖԱ-ի պաշտոնական կայքը` լեգենդար «Արարատի» մասին
Նախազգուշացնող ցուցանակ՝ կառավարական առանձնատների մոտ

Կփոխվե՞ն արդյոք Կոնդի կառավարական առանձնատների բնակիչները

206
Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի դրությունը հիմա անկայուն է։ Ընդդիմությունը նրա հրաժարականն է պահանջում։ Եթե վարչապետը լքի իր պաշտոնը, նրան առանձնատնից կհանե՞ն։ Sputnik Արմենիայի սյունակագիրը հիշեցնում է Կոնդի կառավարական ամառանոցների պատմությունը։

Լրատվամիջոցների հաղորդագրություններից. «Նշված հասցեում գտնվող կառավարական առանձնատները փոխանցվում են Հայաստանի առողջապահության նախարարությանը՝ բուժիչ-կազդուրիչ ու բժշկական հաստատությունների վերապրոֆիլավորման համար»։ Հրապարակվել է 1988 թվականի օգոստոսին։

Իշխանությունը չէր ուզում, որ լարված իրավիճակ լինի, ու սոցիալական արդարությունը վերականգնելու համար դուրս գրեց կուսակցական վերնախավին կառավարական ամառանոցներից ու գրանցեց այնտեղ սովորական քաղաքացիներին։ Այնուամենայնիվ՝ մարդկանց նյարդերի վրա ամենաշատը ազդող՝ Կոնդում գտնվող առանձնատանը ձեռք չտվին։ Դրան չափազանց լավ են պահպանվել ու հիմա էլ նույն կարգավիճակն ունեն. այնտեղ այսօր ապրում է ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը։ Բայց դա միայն նրա համար է լավ։

Հարց․ ինչու, երբ խորհրդային Կոնդում ուրիշ մարդիկ էին ապրում, ամեն ինչ այդքան վատ չէր։ Խորհրդային համակեցության կանոնները թույլ էի տալիս, որ կոմունիստական գլխավոր ղեկավարներն արտոնություններ ունենան, ու դա ինչպես հարկն էր ընդունվում։ Եթե պետք է՝ պետք է։

Եվ երկրորդ՝ այն ժամանակ հայերը թեև ճոխ կյանքով չէին ապրում, բայց երաշխավորված աշխատանք, անվճար կրթություն, բուժում, նաև սոցիալական արտոնությունների փաթեթ ունեին։

7 օլիմպիադաների մասնակցած Յուրի Սարգսյանի մոսկովյան սխրանքն ու Կարեն Դեմիրճյանի խոստումը

Եվ ի վերջո կադրերն ամեն ինչ որոշում էին։ Կարեն Դեմիրճյանը, Ֆադեյ Սարգսյանը, Հրանտ Ոսկանյանը փողոցից մարդիկ չէին, նրանք կենսագրություն ու արժանի աշխատանքային ցանկ ունեցող մարդիկ էին։

Այնուամենայնիվ սկսվեց վերակառուցումը, պետք էր ժամանակին համահունչ քայլել. այն, ինչ երեկ սովորական էր, այսօր աչք էր ծակում։

Հայկական ԽՍՀ նախարարների խորհրդի գործերի կառավարչի տեղակալ Ռոբերտ Մեհրաբյանի խոսքից.

«Հանրապետության գեղատեսիլ, բայց հեռավոր անկյուններում կան բազում տներ ու տնակներ, որոնք տարվա մեծ մասը փակ են մնում։ Դա այդպես կոչված` կառավարական ամառանոցներն են, ընդունելության տները և նման հաստատությունները։ Հիմա դրանց տերերն են դառնալու աշխատանքի վետերանները, որբ երեխաները, ինտերնացիոնալիստ մարտիկները»։

Դարձան։ Ընտրյալների համար դադարեցրին նոր դղյակներ կառուցել, բայց Կոնդն ինչպես կար, այդպես էլ մնաց՝ սպասելով նոր տերերին։

Խորհրդային տիպի բնակարանից Կոնդի ամառանոց տեղափոխվելուց հետո Փաշինյանն առաջին հերթն ի՞նչ արեց։ Լայն բացեց դռներն ու ներկայացրեց հասարակությանը տան ներքին հարդարանքը, այդ թվում՝ լոգասենյակները։ Ու՞մ էր դա պետք։ Հենց իրեն․ իբր՝ տեսեք, Հայաստանի հպարտ քաղաքացիներ՝ ինչպես են այստեղ ապրել նախկիններն ու ինչպես եմ ես ապրելու։

Տեսանք։ Լավ ճոխ սկսեց ապրել, փակ ռեժիմով և ուժեղացված անվտանգության համակարգով, ամեն ինչ ինչպես կար, այդպես էլ մնաց, մի բան չէր ստացվում, աններդաշնակ էր հնչում, մի բան այն չէր։ Ինչը՞։ Հարցը Նիկոլ Վովայի Փաշինյանի մեջ էր։

Նա շատ միջին դպրոց է ավարտել Իջևանում, կիսատ է թողել ուսումը ԵՊՀ-ում, գոռգոռացել, աղմկել ու համաժողովրդական դժգոհության ալիքի վրա քաղաքական բարձրունքների է հասել։ Վատ հավաքվող կոմունալ բնակարանից հայտնվել է «իշխանական» պալատներում։ Ինչի՞ համար էր դա պետք ժողովրդի սիրելիին։

Երբ աշխատում էի որպես «Իզվեստիա» թերթի սեփական թղթակից, ժամանակ առ ժամանակ աշխատանքի բերումով Կոնդ էի այցելում։ Փաշինյանի էքսկուրսիաներից հետո ամառանոցները նկարագրելու կարիք չկա։ Ի՞նչն է ամենաշատը հիշվել։

Կարեն Դեմիրճյանի «Չայկան», կամ ինչպես էին ՀԽՍՀ-ում տեղափոխում բարձրաստիճան հյուրերին

Մատուցող Պատրիկը։ Նա անգլոսաքս էր, միշտ ձիգ էր, տիրապետում էր էթիկետի նրբություններին․ նրան ուզում էր միշտ «դուք»-ով դիմել։ Պարզապես անհնար է պատկերացնել, որ նրա սպասարկած սեղանի մոտ չալաղաջի ոսկոր կրծեն կամ ձեռքով բերան մաքրեն։

Այնպիսի տպավորություն է, որ Կոնդի «հավերժական» ամառանոցները շուտով նոր տերեր կունենան։ Դեռ անհայտ է՝ ով կբնակվի այնտեղ։ Իսկ գուցե արժե ինչպես 80-ականներին, փոխանցել այն ղարաբաղյան պատերազմում տուժածներին, դարձնել վերականգնողական կենտրոն, այլ կիրառություն գտնել՝ մեկընդմիշտ «վատ բնակարանի» չար համբավից ազատվելու համար։

Ձեռքի հետ՝ չիմացողների համար։ Անցյալ դարի 50-ականներին Հայաստանի առաջին դեմքերը հրաժարականից հետո շարունակում էին ապրել այնտեղ, որտեղ ապրում էին․ ԿԿ առաջին քարտուղար Սուրեն Թովմասյանը՝ Աբովյան փողոցում, Հայաստանի Գերագույն խորհրդի նախագահության նախագահ Շմավոն Առուշանյանը՝ Թումանյան պողոտայում, ԿԿ առաջին քարտուղար Յակով Զարոբյանը՝ «Կասկադում»։

206
թեգերը:
Նիկոլ Փաշինյան, առանձնատուն, Կոնդ
Ըստ թեմայի
Պետականը սեփականի հետ չխառնենք. Փաշինյանը ցույց է տվել Սերժ Սարգսյանի նախկին առանձնատունը
ԱԱԾ-ն խուզարկում է Գագիկ Ծառուկյանի առանձնատունը. տեսանյութ
Վաճառիր առանձնատունդ ու քաղաք գնիր ԱՄՆ–ում. 4 հետաքրքիր առաջարկ հայ օլիգարխներին
Էդուարդ Քալանթարյանը

Ֆուտբոլասեր թենիսիստը. ինչպես Էդուարդ Քալանթարյանը մահացած դերասանին «նկատեց» տրիբունայում

1357
(Թարմացված է 18:11 14.01.2021)
Ինչպե՞ս հայտնվեց թենիսի կորտում, երբ երազում էր ֆուտբոլիստ դառնալու մասին։ Մարզական մեկնաբան Էդուարդ Քալանթարյանը Sputnik Արմենիային պատմել է իր կարիերայի և ուղիղ եթերում գրանցված զավեշտալի դեպքի մասին։

ԵՐԵՎԱՆ, 15 հունվարի – Sputnik. Էդուարդ Քալանթարյանին մարզասերները Հայաստանում լավ են ճանաչում։ Նա հայտնի մեկնաբան է. ոմանք նրան միայն որպես ֆուտբոլային մեկնաբան գիտեն, բայց պարզվում է` Քալանթարյանը մեծ հաճույքով մեկնաբանում է նաև այլ մարզաձևերի մրցումները։

Հոր նախասիրությունն ու որդու երազանքը

Թենիսն աշխարհում սիրված մարզաձևերից մեկն է։ Էդուարդի` այս մարզաձևի ընտրության «մեղավորը» հայրն է։ Սպորտին նվիրվելու գործընթացը Քալանթարյանի համար սկսվեց 5 տարեկանից, երբ հայրը նրան թենիսի խմբակ տարավ։ Դրանից հետո սպորտը Քալանթարյանի համար դարձավ ոչ միայն զբաղմունք, այլ նաև կենսակերպ ու աշխատանք։

«Հայրս թենիսի աշխարհում հայտնի շատ մոտ ընկեր ուներ` նախկին ԽՍՀՄ բազմակի չեմպիոն Հրանտ Կարապետյանը։ Հենց նրա մոտ առաջին քայլերը կատարեցի այս մարզաձևում»,–պատմում է Քալանթարյանը։

Տղան շարունակեց մարզվել է թենիսով, բայց գնալով գիտակցում էր, որ կարող էր խաղալ Հայաստանի ֆուտբոլի հավաքականում։

Эдуард Калантарян (второй справа)
Էդուարդ Քալանթարյանը` թենիսի կորտում

«Հայրս պահանջում էր, շատ ուշադիր հետևում էր թենիսի իմ մարզումներին, ես էլ մարզվում էի, որպեսզի ուժեղ թենիսիստ դառնամ։ Բայց որքան թենիսով շատ էի զբաղվում, այդքան հասկանում էի, որ ավելի լավ ֆուտբոլ եմ խաղում։ Ու ոչ բարձրաձայն հորս հետ միշտ վիճում էի, թե ինչու է ինձ թենիսի տարել, այլ ոչ թե ֆուտբոլի։ Փառահեղ թենիսիստ ինձանից դուրս չեկավ, բայց մինչև հիմա վստահ եմ` եթե ֆուտբոլի գնայի կարող էի նույնիսկ խաղալ մեր ազգային հավաքականում։ Միգուցե շատ բարձր է հնչում, բայց ես գտնում եմ, որ այդ հնարավորությունն ունեի»,- ասում է Էդուարդը։

Մարտի դաշտում մենք չենք պարտվել. ինչպես ֆուտբոլիստ խաղընկերները դարձան մարտական ընկերներ

Բանակից վերադառնալուց հետո՝ 2003 թվականին, նա մասնակցել է Համահայկական խաղերին։ «Պրոֆեսիոնալ կարիերայի ընթացքում Հայաստանի առաջնություններում հաղթանակներ շատ եմ ունեցել, բայց ամենակարևոր հաջողությունն ինձ համար գրանցվել է Իրանում 1997 թվականին, որտեղ հաղթանակի հասա ITF (թենիսի միջազգային ֆեդերացիա) մրցաշարում։ Մինչև հիմա ITF արխիվում այդ հաղթանակը կա»,–ժպիտով հիշում է մեկնաբանը։

Իսկ ավելի ուշ թենիսը նրա համար դարձավ պարզապես հաճելի զբաղմունք և շարունակվում է այդպիսին լինել մինչ օրս։

Գումար վաստակելու ժամանակը

23–ամյա պատանին շատ պատահական հայտնվում է հեռուստաշխարհում։  Ընկերը` Դավիթ Ալավերդյանը, տեղեկացնում է, որ «Հանրային հեռուստատեսությունում» մարզական մեկնաբանի աշխատատեղ կա։

«Գնացի փորձարկման, դրական արձագանքներ եկան (ժպտում է)։ Բայց այն ժամանակ «Հանրայինում» աշխատանքի անցնելու համար շատ արգելքներ էր պետք հաղթահարել։ Ու քանի որ աշխատանքի ընդունվելու գործընթացը ձգձգվում էր, մեկնեցի Մոսկվա, որտեղ իմ ընկերոջ հետ զբաղվում էի թենիսի մարզչի աշխատանքով։ Բայց երկար չդիմացա, մոտ հինգ ամիս անց վերադարձա»,–պատմում է Էդուարդը։

Այդ ընթացքում Սլավա Սարգսյանի հետ կապի մեջ լինելով իմացել է, որ կարող է արդեն անցնել աշխատանքի ու մեկնաբանել 2004թ.–ի Աթենքի  օլիմպիական խաղերը։ «Առաջին ֆուտբոլային մեկնաբանությունս էլ կայացավ հենց այդ խաղերի շրջանակում։ Եզրափակիչում Արգենտինան հաղթեց Պարագվային։ Այսպես սկսվեց իմ` մեկնաբանի և լրագրողի կարիերան»,- հիշում է Քալանթարյանը։

Ժան Գաբենի «եղբայրը»

Ուղիղ եթերում աշխատանքը մեծացնում է սխալվելու, հավանականությունը, մանավանդ եթե մրցումը կամ խաղը տևում է ժամեր։ «Ժամանակին կամաչեի այս մասին խոսել, բայց հիմա կպատմեմ, որովհետև շատ վաղուց է եղել»,–անկեղծանում է Էդուարդը։

«Հանրայինին» զուգահեռ նա աշխատել է «Հայ TV»-ում, որտեղ մեկնաբանել է Ֆրանսիայի ֆուտբոլի առաջնության խաղերը։ «Մի մեկնաբանության ժամանակ ես տրիբունայում տեսա մի մարդու, որը շատ նման էր հանրահայտ դերասան Ժան Գաբենին, ու ասեցի, որ նա էլ եկել է խաղին հետևելու։ Ընդմիջմանը մի երկրպագու զանգել էր հեռուստաընկերություն ու ասել, որ Գաբենը վաղուց մահացել է։ Երկրորդ կեսում ես այլևս չհիշատակեցի Գաբենին, իսկ հաջորդ օրը մեկ այլ խաղի ժամանակ ներողություն խնդրեցի իմ ասածի համար, բայց իրավիճակը փրկելու համար ասեցի` ճշտել եմ, որ տրիբունայում եղել է Գաբենի եղբայրը», - ծիծաղելով հիշում է Էդուարդը։

Ֆուտբոլասեր զավակն արդեն հոր դերում

Քալանթարյանը երկու զավակ ունի։ Աղջիկը` Նատալին, փոքր հասակում շատ հաղթանակներ ուներ լողի մրցումներում, զբաղվում է նաև թենիսով։

Эдуард Калантарян с дочкой
© Photo
Էդուարդ Քալանթարյանը` դստեր հետ

Իսկ որդին` Դավիթը, դեռ հինգ տարեկան է։ «Շատ կուզեի, որ Դավիթը դառնա լավ ֆուտբոլիստ։ Անկասկած փորձելու ենք։ Բայց մեկ կամ երկու տարի հետո արդեն կհասկանանք` արդյոք կարող է որդիս ֆուտբոլիստ դառնալ», - ասում է Քալանթարյանը։

Сын Эдуарда Калантаряна
© Photo
Էդուարդ Քալանթարյանի որդին

Համենայնդեպս, որդու ծնվելուց հետո ընկերները, հարազատները նրան «Բարսելոնայի» մի քանի մարզահագուստ են նվիրել` ակնարկելով, որ գուցե երեխան իրագործի հոր երազանքը։

Ռուսական հոկեյի սիրահարը

Մեր զրույցի վերջում Էդուարդից ճշտեցի, թե ինչ մարզիկներ են նրա մոտ անջնջելի հետք թողել։ Ներկայացնում ենք նրա սիրելի մարզիկների ցանկը.

  • ֆուտբոլ` Մեսսի,
  • բասկետբոլ` Մայքլ Ջորդան,
  • թենիս` Ռոջեր Ֆեդերեր,
  • ատլետիկա` Ուսեին Բոլտ։

Քալանթարյանն առանձնակի շեշտեց ռուսական հոկեյի նկատմամբ իր սերը, ու չկարողացավ առանձնացնել մեկ հոկեյիստի։ «Շատ- շատ էի սիրում Սերգեյ Ֆյոդորովին, շատ էի սիրում Ալեքսեյ Յաշինին, բայց բոլորից շատ ինձ համար կա ու կլինի Ալեքսանդր Օվեչկինը»։

Էդուարդի հետ շատ երկար կարելի է խոսել տարբեր մարզաձևերի մասին։ Բայց կարծում եմ` թենիսի կորտում, ֆուտբոլի դաշտում, թե մեկնաբանի բարձրախոսի մոտ նստած` Էդուարդ Քալանթարյանն իր գործն անում է սիրով, պատասխանատվությամբ ու նվիրումով։

1357
թեգերը:
մարզիկ, ֆուտբոլիստ, ֆուտբոլ, թենիս, Էդուարդ Քալանթարյան
Ըստ թեմայի
Մեծ ըմբիշը մեծ նպատակներ ունի. ինչու է «կուբանցի հայ» Յուրի Պատրիկեևը վերադարձել Հայաստան
Մարզաշխարհի 35 ներկայացուցիչներ միացել են Նիկոլ Փաշինյանի հրաժարականի պահանջին
Ծոծրակին աչք ունեցող ֆուտբոլիստը. Արկադի Անդրեասյանի «ոսկերչական» փոխանցումներն ու հումորը
C-400 «Տրիումֆ

Ռուսական C-400-ը «գրավում է» չորրորդ երկիրը. իսկ հետո՞

181
(Թարմացված է 00:11 17.01.2021)

Ռուսական արտադրության C-400 զենիթահրթիռային համակարգերի խաղաղ էքսպանսիան Եվրասիայի նորանոր երկրներ է ընդգրկում։  Չինաստանից, Թուրքիայից, Հնդկաստանից հետո «Տրիումֆ»-ով վերազինման են պատրաստվում Բելառուսի Հանրապետության Ռազմաօդային ուժերն ու ՀՕՊ-ը։ C-400 համակարգերի ձեռքբերման գործընթացում են նաև Իրաքը, Քաթարը և Մարոկկոն (Աֆրիկյան մայրցամաքի հյուսիս-արևմուտք): Մոլորակում C-400 զենիթահրթիռային համակարգի հաջող տարածման հիմքը մոտ անալոգների բացակայությունն է, բացառիկ մարտական բնութագրերը։

Ալեքսանդր Խրոլենկո, ռազմական վերլուծաբան

Բելառուսի Հանրապետության զինված ուժերի ռազմաօդային ուժերի և հակաօդային պաշտպանության զորքերի հրամանատար, գեներալ-մայոր Իգոր Գոլուբը հունվարի 14-ին հայտարարել է C-400 «Տրիումֆ» նորագույն համակարգերով ՀՕՊ ստորաբաժանումների վերազինման մասին, որոնք հատուկ մշակված են ԱՄՆ-ի ռազմաօդային ուժերի հինգերորդ սերնդի F-22 և F-35 կործանիչների մարտական հնարավորությունների հաշվառմամբ (ՆԱՏՕ-ն պլանավորում Է Եվրոպայում հարյուրավոր F-35-ներ տեղակայել):

Բացի այդ, զորքերում ընթանում են «Панцирь-С» զենիթահրթիռային-հրանոթային համալիրի յուրացման նախապայմանագրային աշխատանքները։ Կնքվել են Մի-35 բազմանպատակային հարվածային ուղղաթիռների և ռուսական արտադրության Սու-30ՍՄ կործանիչների երկրորդ խմբաքանակի մատակարարման պայմանագրեր: Բելառուսական զորքերը 2021 թվականին սպառազինության մեջ կներառեն  «Противник-Г» և «Восток» նոր ռադարները:

Ավելի վաղ երկրի օդային տարածքի պահպանության մարտական հերթապահության էր անցել (Բարանովիչի շրջանում) ռուսական արտադրության S-դիապազոնի նոր «Сопка-2» եռակոորդինատային ռադիոլոկացիոն համալիրը: Արևմուտքի պատժամիջոցներն ու տնտեսական դժվարությունները Ռուսաստանը բելառուսական բանակի համար դարձնում են սպառազինության միակ մատակարարը։

Բելառուսի Հանրապետության երկինքն անառիկ ամրություն է դառնում ցանկացած ագրեսորի համար։ ՌՕՈւ-ի և ՀՕՊ-ի զորքերը սովորում են մարտական խնդիրներ լուծել ամենաբարդ իրադրությունում՝ հաշվի առնելով հակառակորդի կողմից հրթիռային զենքի և անօդաչու թռչող սարքերի կիրառման սիրիական, լիբիական և ղարաբաղյան փորձը:

Լավատեսական դինամիկա

Ռուսաստանի հետ ակտիվ ռազմատեխնիկական համագործակցությունն ամրապնդում է աշխարհի հիսուն երկրների, այդ թվում՝ ԱՊՀ յոթ երկրների անվտանգությունն ու ինքնիշխանությունը։ Արտերկրի մասնագետներն առավել արդյունավետ պաշտպանական գործիքներ են համարում ՌԴ արտադրության մարտական ինքնաթիռներն ու ՀՕՊ համակարգերը։

Չինաստանը դարձավ  С-400 «Триумф» զենիթահրթիռային համակարգերի առաջին արտասահմանյան պատվիրատուն։ С-400 ԶՀՀ-ների երկու գնդային փաթեթների մատակարարման ռուս-չինական պայմանագրի մասին հայտնի է դարձել 2014 թվականի նոյեմբերին: Մեկ փաթեթի կազմում են շարժական հրամանատարական կետը, արձակման կայանքների երկու դիվիզիոնը, ռադիոլոկացիոն կայանները և երկու տեսակի ավելի քան 120 նորագույն զենիթային կառավարվող հրթիռներ:

«Տրիումֆներից» առաջին հաջող կրակոցները չինացի մասնագետները կատարել են 2018 թվականի դեկտեմբերին, և մոտ 250 կմ հեռավորության վրա խոցել են 3000 մ/վ արագությամբ թռչող բալիստիկ թիրախը: С-400 համակարգերի երկրորդ գնդային կոմպլեկտը Չինաստանը ստացել է 2019 թվականի դեկտեմբերին։

Չինաստանում ռուսական «Տրիումֆների» հիմնական առավելություն են համարում մինչև 400 կիլոմետր գործողության հեռահարությունը (ինչը չի կարող աշխարհի ոչ մի «երկիր-օդ» հրթիռային համակարգ), հակառակորդի անօդաչու թռչող սարքերի ոչնչացման ունակությունը՝ մարտական գործողությունների ընթացքում թիրախավորումը  և մեծ հեռավորությունից լրտեսությունը կանխելու համար: C-400 համակարգերը թույլ են տալիս հուսալիորեն վերահսկել ծայրամասային և վիճելի շրջանները ՉԺՀ-ի շուրջ։

Ռուսաստանն ու Թուրքիան С-400 «Триумф» ԶՀՀ մատակարարումների մասին պայմանավորվել են 2017 թվականին, պայմանագրի գինը՝ 2,5 մլրդ դոլար: Դա լուրջ ճգնաժամ առաջացրեց թուրք-ամերիկյան հարաբերություններում։ Սպառնալով պատժամիջոցներ կիրառել, ինչպես նաև հանել Թուրքիային ամերիկյան F-35 կործանիչների արտադրության ծրագրից՝ Վաշինգտոնը պահանջում էր հրաժարվել գործարքից և ձեռք բերել բացառապես ամերիկյան Patriot համալիրները։ Անկարան չկատարեց ԱՄՆ-ի վերջնագրային պահանջները, և 2019 թվականի ամռանը ստացավ C-400 զենիթահրթիռային համակարգերի չորս դիվիզիոն (առաջին փաթեթ):

Թուրքիան մտադիր է ձեռք բերել երկրորդ փաթեթը և ձևավորել  ամենահուսալի և ժամանակակից համակարգը՝ երկրում կարևոր օբյեկտները պաշտպանելու համար: Անկարայի մոտ տեղակայված C-400 համակարգը փորձարկումների ընթացքում F-16 Fighting Falcon կործանիչ է հայտնաբերել ՌՏԿ-ի գործողության գոտու սահմանին՝ 600 կիլոմետր հեռավորության վրա:

Ինչպես զսպել ԱՄՆ-ի և ՆԱՏՕ-ի «ախորժակը»․ ՌԴ միջուկային ուժերի զորավարժությունները

Այսինքն, մարտական հերթապահության ռեժիմում, երբ օդային թիրախների հայտնաբերումն ու ոչնչացումն իրականացվում է ավտոմատ ռեժիմով, F-16 Fighting Falcon կործանիչները կարող են «Տրիումֆի» կողմից ոչնչացվել Անկարայից 400 կմ հեռավորության վրա։ Թուրքիային С -400 զենիթահրթիռային համակարգերի երկրորդ փաթեթ (գնդի) մատակարարելու վերաբերյալ սկզբունքային համաձայնություն է ձեռք բերվել 2020 թվականի հունիսին:

Հնդկաստանը 2018 թվականի հոկտեմբերին C-400-ի հինգ գնդային փաթեթների մատակարարման 5,43 մլրդ դոլարի պայմանագիր է կնքել: Դելիում վճռական են տրամադրված՝ չնայած ԱՄՆ-ի աննախադեպ ճնշմանը։ The Times Of India հրատարակության տվյալներով՝ ռուսական «Տրիումֆները» կտեղակայվեն Հնդկաստանի արևմտյան, հյուսիսային և արևելյան շրջաններում (հաշվի առնելով Չինաստանի եւ Պակիստանի կողմից սպառնալիքների դաշտը) և հեղափոխություն կդառնան երկրի ՀՕՊ համակարգում:

С-400 զենիթահրթիռային համակարգի շահագործման և մարտական կիրառման ուսուցման համար 100 հնդիկ մասնագետներից կազմված առաջին խումբը Ռուսաստան կժամանի մինչև 2021 թվականի հունվարի վերջը: Հնդկաստանում «Տրիումֆների» առաջին գնդային փաթեթը նախատեսվում է սպառազինության վերցնել 2021 թվականի վերջին: Ռուսաստանը մտադիր է մինչև 2025 թվականը մատակարարել C-400 ԶՀՀ-ների բոլոր հինգ գնդային փաթեթներ:

Հաղթական հեռանկարներ

«Տրիումֆների» ձեռքբերման բանակցություններ են վարում Մարոկկոն, Քաթարը, Իրաքը։ Ավելի վաղ ռուսական C-400 զենիթահրթիռային համակարգի ձեռքբերման հարցում շահագրգռվածություն էին հայտնել Ալժիրը, Վիետնամը, Եգիպտոսը, Սաուդյան Արաբիան, ընդհանուր առմամբ՝ 12 երկիր:

Արտասահմանյան պահանջարկը գերազանցում է արտահանողի առաջարկը (վերազինման գերակայությունը շարունակում են մնալ Ռուսաստանի Օդատիեզերական ուժերը)։ Թեև ԱՄՆ-ի Պատժամիջոցների միջոցով հակառակորդներին հակազդելու մասին օրենքով (նախագահ Դոնալդ Թրամփի կողմից ստորագրվել է 2017 թվականի օգոստոսին) այդ պետությունների դեմ կարող են պատժամիջոցներ սահմանել: Ոչինչ չի կանգնեցնի աշխարհի լավագույն C-400 մեծ հեռահարության հակաօդային պաշտպանության համակարգին իր ճանապարհին։

«Տրիումֆ» համակարգերը փոխում են աշխարհը։ Եթե C-400 զենիթահրթիռային համակարգերը ձեռք բերի, օրինակ, Իրանը, Պարսից ծոցի գոտում ԱՄՆ-ի ավիակիրներն անօգուտ խաղալիքների կվերածվեն։ Վաշինգտոնն անխուսափելիորեն ստիպված կլինի շտկել աշխարհայացքի հայեցակարգը, «վերաիմաստավորել իր ոճը» Իրանի հետ երկխոսության հարցում։ Եվ դա արդեն տեղի է ունենում Իրաքում։

Իրաքում ԱՄՆ դեսպանատունն ու ռազմակայանները պարբերաբար հրթիռակոծվում են։ Ամերիկյան զենիթահրթիռային համալիրները չեն կարողացել անդրադարձնել հրթիռային հարձակումները։ Հրթիռները պայթել են Բաղդադի «կանաչ գոտում», ինչը ԱՄՆ-ին ստիպել է տարհանել դիվանագիտական անձնակազմի մեծ մասը և իրաքցիներից վարձակալել Ռուսաստանից ձեռք բերված «Панцирь-С» ԶՀՀ-ն:

Սակայն վերադառնանք C-400 զենիթահրթիռային համալիրներին։ «Տրիումֆի» կարևոր առավելություններն են ՌՏԿ-ի շրջանաձև տեսադաշտը և չորս տեսակի հրթիռների կիրառման ճկունությունը (բազմամակարդակ ՀՕՊ-ի ձևավորում): Տարբեր տիպի հրթիռների օգտագործումը թույլ է տալիս արդյունավետ կերպով խոցել գերձայնային թիրախները, մարտական ավիացիան, անօդաչու սարքերը, թևավոր, տակտիկական և բալիստիկ հրթիռները բարձրությունների ողջ մատչելի տիրույթում՝ 5 մետրից մինչև 30 կմ, և հեռահարության տիրույթում՝ 400 կմ-ից մինչև 2 կմ:

Ադրբեջանում թուրքական ավիաբազաների տեղակայումն ուղղակի մարտահրավեր է ՌԴ–ին և Իրանին

«Տրիումֆի» մեկ մարտկոցը կարող է ունենալ մինչև 72 հրթիռ և միաժամանակ գնդակոծել մինչև 36 թիրախ, որոնք թռչում են մինչև 4800մ/վրկ արագությամբ: С -400 համակարգը կարող է ինտեգրել տարբեր տիպի զենիթահրթիռային համակարգերը (С-300, Панцирь-С1, Тор-М1) և կառավարել տարբեր հեռահարության ՀՕՊ միջոցների ցանցը՝ ռադիոէլեկտրոնային հակազդման ցանկացած պայմաններում:

Ի դեպ, արդեն 2021 թվականին ռուսական զորքերը կստանան C-500 հեղափոխական համակարգը, որը պատրաստ է պատերազմի մինչև 200 կմ բարձրություններում: Ռազմատեխնիկական համագործակցության գծով Ռուսաստանի գործընկերներին ժամանակն է տեղ զբաղեցնել նոր հերթում:

181
թեգերը:
սպառազինություն, Ռուսաստան, զենիթահրթիռային համալիր
Ըստ թեմայի
Ամենակարևորն այն է, որ Արցախում կողմերին ստիպեն չկրակել. նախկին խաղաղապահ Դեմուրենկո
Ի հեճուկս մարտահրավերների․ հետագա ինտեգրումը ոչ միայն Երևանին է պետք, այլև Մոսկվային
2020-ի արդյունքները․ ինչպես Ղարաբաղը Կովկասը վերադարձրեց լրահոսի առաջին հորիզոնական