Արցախ

Ինչպես որոշեցին անկախության և ինքնորոշման տարբերությունը. Կոսովոյին կարելի է, Արցախին` ո՞չ

200
(Թարմացված է 21:23 02.09.2020)
Եկեք անկեղծ լինենք։ Երբ գրեթե 30 տարի առաջ՝ 1991 թվականի սեպտեմբերի 2-ին, հռչակվեց Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը, որևէ մեկը չէր կարող կանխատեսել, թե ինչ է հետևելու դրան, ինչպիսին է լինելու միջազգային հանրության արձագանքը։
Պիտի անցնենք անկախության միջազգային ճանաչման ուղիով, որքան էլ այն դժվարին լինի

Որովհետև միջազգային հանրության արձագանքը խիստ տարբեր է լինում տարբեր դեպքերում ու տարբեր հանգամանքներում։ Այն ժամանակ, խոստովանենք, մենք սրա մասին​ շատ քիչ էինք մտածում՝ իրավիճակը լարվում էր, սկսվում կամ արդեն սկսվել էր պատերազմը։ Հիմա կարող ենք վերլուծել։

Տեսեք։ Հանրահայտ է, որ պետությունների հայեցակարգի հիմքում ընկած է ինքնորոշման իրավունքը, որի մասին մենք` հայերս, շարունակ խոսում ենք բոլոր ամբիոններից։ Վերցրեք Օքսֆորդի բառարանը, այնտեղ կա հստակ ձևակերպում՝ «Ինքնորոշման իրավունքը՝ ժողովրդի իրավունքն է՝ որոշել իր պետական ինքնիշխանության և կառավարման ձևի հարցը»։ Սա ամրագրվել է նաև ՄԱԿ-ի կանոնադրությունում ուղիղ  75 տարի առաջ՝ 1945 թվականին։

Բայց այն ժամանակ պայմաններն աշխարհում  ուրույն էին, և ինքնորոշում ասելով, բոլորը հիմնականում մի բան էին հասկանում՝ ժողովուրդները իրավունք ունեն ազատվել եվրոպական տերությունների գաղութատիրական լծից։ Այսինքն՝ համարվում էր, որ եթե մարդիկ ապրում են ինչ-որ մեկի կողմից գաղութացված տարածքում, նրանք միանշանակ կարող են անկախանալ, ու դա ողջունելի է։ Արդյունքում՝ Երկրորդ աշխարհամարտից հետո ինքնորոշվեց ու անկախացավ մեր մոլորակի բնակչության գրեթե մեկ երրորդը։ Կազմավորման պահին ՄԱԿ-ն ուներ ընդամենը 51 անդամ, հիմա, ինչպես գիտեք, դրանց թիվը մոտենում է 200-ին։ Այսինքն` անկախ պետությունների քանակն աճել է գրեթե 4 անգամ։

​Բայց կար նաև մի շատ նուրբ հարց։ Ես դառնում եմ անկախ պետություն, այսինքն` բոլորն ընդունում են, որ իմ սահմաններն այլևս անձեռնմխելի են, էդ դեպքում, ասեք խնդրեմ` ինչպես է իրացվում իմ տարածքում ապրող որևէ ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքը, եթե դրանով իսկ միանշանակ խախտվում է իմ սահմանների անձեռնմխելիությունը։ Եվ այս բարդագույն տեսական խնդրից խուսափելու համար միջազգայնագետների ու իրավագետների մի զգալի մասը որդեգրեց հետևյալ պարզունակ տեսակետը՝ գաղութատիրության վերացումից հետո պետությունների սահմաններն այլևս չեն կարող խախտվել՝ առանց այդ պետությունների համաձայնության, իսկ այն ժողովուրդները, որոնք ապրում են այլ պետությունների սահմաններում, ստիպված պիտի բավարարվեն ինքնավարությամբ։

Բանակցություններ չեն լինելու. ԱՀ նախագահը`արցախյան հարցի լուծման նոր սկզբունքների մասին

​Այս սկզբունքը փորձության չենթարկվեց նույնիսկ այն ժամանակ, երբ 90-ականների սկզբներին քանդվեցին երկու տերությունները՝ Խորհրդային Միությունն ու Հարավսլավիան։ Խնդիր չկար։ Հիշեք՝ երբ մենք սեպտեմբերի 21-ին անկախացանք, մեր առաջին նախագահն արդեն Մոսկվայում արտասանել էր հայտնի բառերը. «Ցենտր մյորտվ»։ Է, եթե կենտրոնը մեռած է, էլ ումի՞ց պիտի անկախանալու թույլտվություն խնդրենք։

​Այսինքն՝ ամեն ինչ լավ էր, բոլորը գոհ էին, բայց այդ պահին ծագեց նախ Արցախի, հետո էլ Կոսովոյի հարցը, Պաղեստինի հարցը վաղուց էր հասունացել։ Միջազգային հանրության առաջին արձագանքը սա էր՝ ոչ, նրանք ինքնավարություն ունեն, ոչ մի ինքնորոշում և անկախություն։ Բայց կամաց-կամաց իրավական հարթությունից ամեն ինչ տեղափոխվեց քաղաքական հարթություն։ Ու պետությունները մեկը մյուսի հետևից սկսեցին ճանաչել Պաղեստինը և Կոսովոն։

​Մոտավորապես նույն բանը եղավ Արևելյան Թիմորի դեպքում՝ քաղաքական շարժառիթներով թելադրված տարբերակված մոտեցում։ Հիշենք՝ սառը պատերազմի տարիներին ԱՄՆ-ը և Արևմուտքն ընդհանրապես չէին ուզում վանել Ինդոնեզիային, որովհետև շատ կարևոր դերակատարություն ուներ տարածաշրջանում։ Բայց 90-ականներին ամեն ինչ փոխվեց, Ինդոնեզիան կորցրեց իր նշանակությունը որպես կարևոր դաշնակից ու բոլորը հանկարծ հիշեցին՝ վայ, խեղճ թիմորցիները տանջվում են Ինդոնեզիայի ձեռքին, պետք է ճանաչել նրանց անկախությունը։

​Ազգերի ինքնորոշման ճանաչման-չճանաչման  հետ կապված  մի շատ լավ մեկնաբանություն ունի Մեծ Բրիտանիայի Քիլի համալսարանի միջազգային իրավունքի դասախոս Ռեբեքա Ռիչարդսը, նա փաստում է. «Կա էսպիսի մի հին ասացվածք. եթե ինչ-որ բան արտաքնապես նման է բադին ու կռկռում է, ուրեմն բադ է։ Այս սկզբունքը կիրառելի է նաև պետությունների դեպքում»։ Համաձայնեք՝ շատ առողջ միտք է. եթե դու ունես պետության բոլոր հատկանիշները, որոնք ամրագրված են միջազգայնորեն, ուրեմն դու պետություն ես։ Այնինչ, Կոսովոյի և Արևելյան Թիմորի դեպքում Արևմուտքն ի վերջո խոստովանեց՝ այո, սա բադ է, իսկ Արցախի դեպքում մինչև հիմա անմեղ ու միամիտ կեցվածքով հարցնում է՝ բա դա բա՞դ է։ Այնինչ Արցախն ունի պետության բոլոր հատկանիշները։

200
թեգերը:
Կոսովո, ինքնորոշում, Անկախության օր, Լեռնային Ղարաբաղ, Արցախ
թեմա:
5 րոպե Դուլյանի հետ (235)
Ըստ թեմայի
Արձակուրդներն ավարտվում են. սկսվում է ճանաչված ՀՀ-ի և չճանաչված Արցախի անկախության ամիսը
Ինչպես ենք ավելացնելու Հայաստանի բնակչությունը, երբ ամբողջ աշխարհում հակառակ միտումն է
Սևրի պայմանագիր՝ լուսավոր հույսեր և կորսված հնարավորություններ
Ալիևն ու Էրդողանը, արխիվային լուսանկար

Ինչու է Թուրքիան այս անգամ այդքան ակտիվորեն սատարում Ադրբեջանին

157
(Թարմացված է 13:48 30.09.2020)
​Եկեք անկեղծ լինենք։ Նման ակտիվ մասնակցություն հայ-ադրբեջանական հակամարտությանը Թուրքիան դեռ երբեք չի ունեցել։ Իհարկե, Անկարան միշտ էլ սատար է կանգնել Բաքվին, բայց այս տարվանից երկու երկրների համագործակցությունը, մանավանդ ռազմական բնագավառում, նոր մակարդակի է հասել։
Ինչու է Թուրքիան այս անգամ այդքան ակտիվորեն սատարում Ադրբեջանին

Ինչպես վկայում է «Դեր Շպիգել» գերմանական պարբերականը, ամռանը Ադրբեջանի տարածքում տեղի ունեցան երկու երկրների համատեղ զորավարժությունները և մասնագետները կասկածներ ունեն, որ այն տեխնիկան, որը Թուրքիան բերել էր Ադրբեջան, այդպես էլ հետ չտարվեց, մնաց Ադրբեջանի տարածքում ու հիմա օգտագործվում է հայկական կողմի դեմ ռազմական գործողությունների ժամանակ։ Թուրքերն, իհարկե, այս տեղեկությունները հերքում են, հերքում է նաև Ադրբեջանը, բայց, համաձայնեք՝ պատերազմական գործողությունների ժամանակ հերքումներին շատ դժվար է հավատալ։

​Ավելի լուրջ կասկածներ կան։ Որոշ աղբյուրներ պնդում են, որ Թուրքիան Ադրբեջան է բերում սիրիացի ապստամբներին, որոնք Իդլիբ նահանգում փորձում են շարունակել պայքարը Սիրիայի նախագահ Բաշար Ասադի դեմ։ Պարզապես մեջբերեմ «Գարդիան» բրիտանական թերթի վկայությունը. «Սիրիացիները, որոնք բնակվում են ապստամբների կողմից վերահսկվող Իդլիբ նահանգում, հայտարարել են, որ թուրքական մի ընկերություն իրենց շրջանում կամավորների հավաքագրում է կազմակերպել՝ Ադրբեջանի սահմանների և ռազմավարական նավթային օբյեկտների պահպանության համար։

«Գարդիանի» տվյալներով՝ որոշ սիրիացիներ արդեն պայմանագրեր են ստորագրել։ Ընդ որում՝ լոնդոնյան թերթի թղթակիցը զրուցել է սիրիացիների հետ, որոնցից երեքը շատ կոնկրետ մանրամասներ են հայտնել, ասելով, որ նման պայմանագրերի կնքումը իրենց համար մեծ հաջողություն է, որովհետև մի քանի տարի տևած պատերազմից հետո Սիրիայում աշխատանք ճարելը բավական դժվար գործ է։ Այդ կամավորները նաև կոնկրետ թվեր են բերել, ասելով, որ իրենց հետ պայմանագրեր կնքած ընկերությունը դեռ մի ամիս առաջ է սկսել հավաքագրումը՝ խոստանալով կամավորներին տեղափոխել նախ Թուրքիա, հետո էլ Ադրբեջան և երեքից մինչև վեց ամիս ծառայության համար վճարել 700-ից 1000 դոլար, իսկ դա մեծ գումար է, հաշվի առնելով, որ Ասադի կառավարության դեմ պայքարելու համար թուրքական իշխանությունները ապստամբներին վճարում են ամսական ընդամենը 50, առավելագույնը 70 դոլար։

Հայաստանի տարածքում թուրքական ինքնաթիռի խոցած ՍՈւ-25-ի զոհված օդաչուն ռուս է

​Բրիտանական լրատվամիջոցի վկայությամբ, ըստ որոշ տեղեկությունների, մոտ 500 սիրիացի կամավորներ, այդ թվում՝ երկու դաշտային հրամանատարներ, արդեն ժամանել են Ադրբեջան և դրա անհերքելի ապացույցն են տեսանյութերը, որտեղ սիրիացի կամավորները մեքենաներով երթևեկում են Ադրբեջանի ճանապարհներով, երգելով իրենց մարտական երգերը։ Ընդ որում՝ ճանապարհային նշաններից հստակ երևում է, որ դա հենց Ադրբեջանի տարածքում է կատարվում։​

Բայց դառնանք Թուրքիային։ Ինչու են այս անգամ այդ երկրի իշխանությունները որոշել այսքան ակտիվորեն ներգրավվել հայ-ադրբեջանական հակամարտության մեջ։

Տարբեր աղբյուրներ տարբեր պատճառներ են վկայակոչում։ Նախ, փաստում են վերլուծաբանները, վերջին տարիներին նախագահ Էրդողանի արտաքին քաղաքականությունը գնալով ավելի ու ավելի ագրեսիվ է դառնում։ Դա երևում է Սիրիայում, Լիբիայում և Միջերկրական ծովում, որի արևելյան հատվածում Թուրքիան պայքարում է գազի պաշարների համար։ Հիմա էլ Անկարան ակնհայտորեն ցանկանում է ուժեղացնել իր ազդեցությունը Կովկասում։

Փորձագետներն ասում են, որ երկրորդ պատճառը Թուրքիայի տնտեսության վատթարացող վիճակն է։ Լիրան արժեզրկվում է։ Պարզ չէ, թե որքան կշարունակվի այդ գործընթացը և ինչ հետևանքների կհանգեցնի։ Բայց ես հո հիշում եմ, որ տարիներ առաջ Ստամբուլում էի և նույնիսկ տաքսիով հյուրանոցից հայկական եկեղեցի գնալու համար միլիոններ էի վճարում։ Հետո էլ այդ միլիոնանոց թղթադրամները Երևանում բաժանում էի որպես արտառոց հուշանվեր՝ դրանք արժեք չունեին՝ մեկ միլիոն լիրան ընդամենը մի քանի դոլար էր։

Թուրքիան պատճառ է փնտրում, որ իր զորքը Նախիջևան մտցնի. Փաշինյանի հարցազրույցը Россия 1–ին

Բոլոր դեպքերում «Դեր Շպիգելը» փաստում է՝ «Ներքին քաղաքականության բնագավառում նախագահ Էրդողանը ավելի ու ավելի մեծ ճնշումներ է զգում։ Թուրքական տնտեսությունն արդեն մի քանի ամիս է, ինչ ճգնաժամ է ապրում։ Համապետական հարցումների համաձայն՝ Էրդողանին այլևս բնակչության մեծ մասը չի պաշտպանում։ Եվ, Ադրբեջանին սատարելով, նա կարող է շահել պահպանողական ընտրողների համակրանքը՝ 2023 թվականին կրկին վերընտրվելու համար»։

157
թեգերը:
Ընտրություններ, Պատերազմ, Սահման, Ռեջեփ Թայիփ Էրդողան, Ադրբեջան, Իլհամ Ալիև, Թուրքիա, Հայաստան
թեմա:
5 րոպե Դուլյանի հետ (235)
Ըստ թեմայի
«Մենք Թուրքիան չենք»․ Զախարովան խոսել է ղարաբաղյան խնդրում Ռուսաստանի դերի մասին
Հանցագործություն է. «Լազարյան ակումբը» քննադատել է թուրք–ադրբեջանական ագրեսիան
Թուրքիան բացառապես ուժի լեզուն է հասկանում. ինչ սպասել ՄԱԿ-ի ԱԽ քննարկումներից
Պետք է չեզոքացնել թուրք-ադրբեջանական մտադրությունները. ՀԱՊԿ-ում ՀՀ ներկայացուցիչ
Շվեյցարիա

«Շվեքզիտը» չստացվեց

132
(Թարմացված է 22:21 28.09.2020)
Եկեք անկեղծ լինենք։ Բրեքզիտը դեռ չավարտված Եվրոպայում կարող էր սկսվել Շվեքզիտ, եթե սեպտեմբերի 27-ին կայացած հանրաքվեում շվեյցարացիների մեծ մասը քվեարկեր ներգաղթյալների մուտքը Շվեյցարիա արգելելու օգտին։
«Շվեքզիտը» չստացվեց

Միանգամից էլ երկու ճշտում։ Նախ` խոսքը ոչ թե, ասենք, Աֆղանստանից կամ Լիբիայից եկած ներգաղթյալների մասին էր, այլ հենց Եվրամիության քաղաքացիների։ Բայց ամենակարևորը՝ ախր Շվեյցարիան ի տարբերություն Մեծ Բրիտանիայի երբեք էլ Եվրամիության անդամ չի եղել։ Սակայն եթե դուք ունեք այսպես կոչված շենգենյան վիզա, հանգիստ կարող եք գնալ Բեռն ու Ժնև, որովհետև Շվեյցարիան, չանդամակցելով Եվրամիությանը, այնուամենայնիվ Շենգենյան գոտու անդամ է։

Բա ո՞րն էր երեկ կայացած հանրաքվեի իմաստը։ Նախ` Շվեյցարիան, այսպես ասենք, հանրաքվեների երկիր է։ Ամեն տարի այնտեղ անցկացվում է առնվազն 4 հանրաքվե։

Պատկերացնո՞ւմ եք՝ ամեն եռամսյակ գնում եք քվեարկելու ամենատարբեր հարցերի վերաբերյալ։

Համաձայնեք` հաճելի է, երբ իշխանությունները անընդհատ քո կարծիքն են հարցնում որոշումներ ընդունելուց առաջ։ Օրինակ` մոտ 10 տարի առաջ հանրաքվեի դրվեց հետևյալ հարցը՝ արդյոք մահմեդականներն պե՞տք է թույլատրել նոր մինարեթներ կառուցել մզկիթներում։ Ընտրողների մեծ մասը դեմ արտահայտվեց նոր մինարեթների կառուցմանը, և կառավարությունը մահմեդական հավատացյալներին ասաց. «Դե, տեսնում եք` հո մենք չենք սահմանափակում ձեր իրավունքները, մեր բնակիչները չեն ուզում»։ Ու հարցը փակվեց։

Ցանկանում եք ճշմարտությո՞ւնն իմանալ՝ գնացեք Բարբադոս

Երեկվա հանրաքվեն նախաձեռնել էր Շվեյցարիայի ժողովրդական կուսակցությունը, որն իշխող է համարվում, թեև խորհրդարանում ունի ընդամենը 26 տոկոս ձայն, այսինքն` զբաղեցնում է պատգամավորական տեղերի մոտ մեկ երրորդը, բայց առաջատարն է, որովհետև հաջորդ կուսակցության ցուցանիշը 17 տոկոս է։ Այս կուսակցությունն ընդհանրապես ժողովրդականություն է վայելում և բոլոր ընտրություններից հետո հայտնվում է առաջատարների շարքում։ Իհարկե, գաղտնիք չէ, որ անընդհատ առաջատարների շարքում մնալու համար դու պետք է նաև պոպուլիստական խոստումներով հանդես գաս։ Եվ այս դեպքը բացառություն չէր։

Այս հանրաքվեն պարզապես նախընտրական խոստման կատարումն էր, որովհետև երբ անցած ամիս առաջատար այդ կուսակցության նոր առաջնորդ ընտրվեց Մարկո Կյոզան, նա ասաց. «Եվրամիությունից եկած միլիոնավոր ներգաղթյալները խլում են շվեյցարացիների աշխատանքը և ծանր կացությունում են հայտնվում մեր հայրենակիցները»։ Այստեղ ճշմարտության հատիկ կա։ Վիճակագրական տվյալներ բերեմ։ Շվեյցարիան, անշուշտ, գրավիչ երկիր է, աշխատավարձն այնտեղ ամենաբարձրերից մեկն է ողջ Եվրոպայում, նաև աշխարհում։ Լեզվի խնդիր էլ առանձնապես չկա, որովհետև պաշտոնական են համարվում մի քանի լեզուներ։ Եվ այժմ Շվեյցարիայում աշխատում է ավելի քան երկու միլիոն մարդ, որոնք այլ երկրների քաղաքացիներ են՝ իտալացիներ, գերմանացիներ և պորտուգալացիներ։ Ավելին ասեմ, ամեն օր Շվեյցարիայի սահմանը հատում է կամ առնվազն այս կորոնավիրուսից առաջ հատում էր մոտ կես միլիոն մարդ, որոնք ապրում էին հարևան երկրներում, բայց առավոտյան գալիս էին աշխատելու Շվեյցարիայում, երեկոյան էլ վերադառնում էին տուն։

Ինչպիսին էր կյանքն առանց անձնագրերի, կամ պատմությունը «եթե»-ներ չի ճանաչում

Ինչևէ, երեկվա հանրաքվեում շվեյցարացիների մեծ մասը՝ 61 տոկոսն ասաց՝ ոչինչ, թող այսպես էլ լինի, չենք կարծում, որ պետք է արգելել Եվրամիության երկրներից եկած ներգաղթյալների մուտքը մեր երկիր։ Էստեղ երկու հանգամանք դեր խաղաց։ Ախր շվեյցարացիներն էլ իրենց հերթին գնում են Եվրամիության այլ երկրներում աշխատելու։ Ըստ ԲիԲիՍի-ի` նման շվեյցարացիների թիվը բավական մեծ է։ Տեսեք։ Շվեյցարիայի բնակչությունը կազմում է 8,5 միլիոն, և մի քանի հարյուր հազար շվեյցարացի ապրում և աշխատում է Եվրամիության տարբեր երկրներում։ Բայց դա չէ էականը։ Կիրակի օրը գնալով քվեարկության` շվեյցարացիները քաջ գիտակցում էին, որ իրենց երկրի դեպքում Բրյուսելը նույն վերաբերմունքը չի դրսևորելու, ինչ հիմա դրսևորում է Մեծ Բրիտանիայի հանդեպ։ Այսինքն՝ քանզի Շվեյցարիան Եվրամիության անդամ չէ, նրա հետ բանակցությունները շատ կարճ կարող են տևել՝ մոտավորապես այսպես՝ հեռանում եք հեռացեք, տեսնենք, թե ով է տուժելու, համենայնդեպս Եվրամիությունը հազիվ թե շատ բան կորցնի, դուք եք կորցնելու։ Համաձայնեք` ծանրակշիռ փաստարկ է։

Ինչո՞ւ ենք թեյավճար թողնում, կամ ո՞ր երկրի մատուցողն է վազում փող թողած հաճախորդի հետևից

132
թեգերը:
Շվեյցարիա
թեմա:
5 րոպե Դուլյանի հետ (235)
Ըստ թեմայի
Վախի վրա հիմնված հասարակությունն ապագա չունի․ ինչից էր վախենում Անգելա Մերկելը
«Դուք էլ դա կարող էիք, բայց ես արեցի»․ կոլումբոսյան ձվի առեղծվածը
Ողբերգություն քաղաքացիական հերոսությամբ. ինչ կանխվեց ԱՄՆ–ում սեպտեմբերի 11–ին
Սու-25

Վալերի Դանելինը 2 երեխաների հայր էր. ի՞նչ է հայտնի հայկական Սու-25-ի օդաչուի մասին

0
Ծանոթները զոհված օդաչուին բնութագրում են որպես շատ բարի, հանգիստ և հավասարակշռված մարդ:

ԵՐԵՎԱՆ, 30 սեպտեմբերի – Sputnik. Խոցված Սու-25-ի օդաչու, ՀՀ ԶՈւ մայոր Վալերի Դանելինը Գյումրու բնակիչ էր, 33 տարեկան։

Օդաչուն զոհվել է Սու-25 գրոհայինով թռիչք կատարելիս՝ հետ մղելով Հայաստանի ռազմական և քաղաքացիական օբյեկտների ուղղությամբ հարձակումները: Ինքնաթիռը խոցվել է սեպտեմբերի 29-ի առավոտյան Թուրքիայի ՌՕՈւ F-16 կործանիչի կողմից, որն օդ է բարձրացել Ադրբեջանի «Գյանջա» օդանավակայանից։

Վալերի Դանելին երկու երեխաների հայր էր, որդին երեք տարեկան է, դուստրը` վեց։

Վալերիի պապը ռուս է եղել, որն ամենայն հավանականությամբ, Հայաստան է տեղափոխվել դեռ ցարական ժամանակներում։

Ծանոթները նրան բնութագրում են որպես շատ բարի, հանգիստ և հավասարակշռված մարդ:

 

0
թեգերը:
հայր, Օդաչու, Հայաստան