Խաչիկը

«Ես հայ եմ, բայց...». Սասունում ապրող Խաչիկը պահպանում է տեղի գերեզմանները

1420
(Թարմացված է 23:51 23.08.2020)
70-ն անց հռութցի տղամարդը խնամքով մաքրում է հայկական գերեզմանոցը, որտեղ ննջում են ծնողները և բազմաթիվ այլ հայեր։

Հռութը Արևմտյան Հայաստանի Բիթլիսի վիլայեթի, Սասունի գավառակի բնակավայրերից է։ Բարձր դիրքի ու անբարենպաստ պայմանների պատճառով այնտեղ երբեք շատ մարդ չի ապրել։ Ցեղասպանությունից առաջ Հռութում եղել է ընդամենը 60 մարդ, որոնք էլ կարողացել են պահպանել իրենց գոյությունը՝ շնորհիվ անմատչելի տարածքների։

Հռութն ունեցել է Սուրբ Աստվածածին անունով վանք, որն ավերվել է ցեղասպանության ժամանակ։ Ավերվել են պատմամշակութային հուշարձանները, փոխարենը կանգուն են մնացել Հռութի հայերը։

Երբ հերթական անգամ այցելել էի Սասուն, մեկնեցի Հռութ։ Տեղացիներն առանձնակի ջերմությամբ ողջունեցին Հայաստանի Հանրապետությունից եկած իրենց հյուրին։

Գյուղի կանայք հետաքրքիր դասավորությամբ՝ ըստ ավագից երիտասարդ տարիքի, շարք էին կազմել՝ դիմավորելու հայ ազգակցին, իսկ գյուղի տարեց տղամարդը ակնհայտ հուզմունքով պատմում էր իր նախնիների մնացած ժառանգության մասին։

«Երբ ես երեխա էի, ինձ պատմել են մեր մեծերը, թե ինչ պատմություն ենք ունեցել։ Ես մոռացել եմ հայերեն, բայց հիշում եմ մեր պատմությունը։ Իմ հայրիկի անունը Պետրոս էր, մայրիկիս անունը՝ Վարե»։

70-ն անց հռութցի տղամարդը ցույց տվեց հայկական գերեզմանոցը, որտեղ ննջում են ծնողները և բազմաթիվ այլ հայեր։ Թեև տապանաքարերն ու խաչքարերը վաղուց պառկած են, հավասարված հողին, բայց մեր հայրենակիցը խնամքով պահում է դրանք, մաքրում մոլախոտից։ Տարբեր չափսերի և զարդանախշերի ամենատարբեր երևակայության աշխատանքներ, անգամ հենց խաչի տեսքով քանդակված քարեր, որոնք կարծես խոտի մեջ պառկած մարդ լինեն՝ նայելով երկնքին ու մտածելով հավերժության գաղտնիքների մասին։

Наири Охикян на кладбище села Рут
© Sputnik / provided by Nairi Hokhikyan
Հայկական գերեզմաններ

Մինչ ես անթարթ աչքերով նայում եմ հայկական հարյուրամյակների պատմություն ունեցող արժեքներին ու փորձում հասկանալ, թե ինչ ներքին մղումով է դրանց պահպանության համար իր կյանքը նվիրել տարեց տղամարդը, հանկարծ նա մոտենում է ինձ ու սկսում հարցուփորձ անել։ Ես էլ ակամայից պարզում եմ, որ նա կրում է նույն անունը, ինչ հայրս։

«Իմ անունը Խաչիկ է։ Այստեղ էլ շատ խաչեր կան, հազարավոր։ Ամենուր խաչեր են»,-պատմում է Հռութի հայ բնակիչը։

 

Хачик - житель села Рут
© Sputnik / provided by Nairi Hokhikyan
Խաչիկը

Հռութցի Խաչիկ պապը ճանապարհելիս հիշեցնում է, որ իրենք նույնպես հայեր են, ինչպես Արևելյան Հայաստանում կամ սփյուռքում ապրող հայերը՝ տարբերությամբ, որ իրենք գրեթե չեն տիրապետում մայրենի լեզվին, փոխարենը իրենց արյան գնով ու տասնամյակների տառապանքի միջով անցնելով են կարողացել պահպանել ազգային բազմաթիվ արժեքները, որոնց մեջ ամենամեծ արժեքը, թերևս, Արևմտյան Հայաստանում ապրող ու ազգային ինքնությունը պահպանող, սերունդների փոխանցող հայն է։

«Ես հայ եմ»,-որպես հրաժեշտի խոսք ասում է Սասունցի Խաչիկը։

Մի օր բոլորս վերադառնալու ենք. ծպտյալ հայերն ու Արմեն Բաքըրջըօղլուի հայկական ընտանիքը

1420
թեգերը:
հայեր, գերեզման, Արևմտյան Հայաստան, Թուրքիա
Ըստ թեմայի
«Մենք նման ենք մոլորված որբ երեխաների». Դերսիմի հայերը բացահայտում են իրենց արմատները
Խոսում են թուրքերեն, բայց մտածում ու զգում են հայերեն. ադիյամանցի հայ երգչի «ոդիսականը»
«Ես չմոռցերիմ հայերեն, կխոսամ». Սասունի հայերն ու նրանց ամուսնության չգրված օրենքները
Անձնագիր, արխիվային լուսանկար

Ինչպիսին էր կյանքն առանց անձնագրերի, կամ պատմությունը «եթե»-ներ չի ճանաչում

151
(Թարմացված է 10:35 24.09.2020)
Եկեք անկեղծ լինենք։ Եթե հիմա մի հարցադրում անեմ՝ արդյո՞ք աշխարհը կարող է լինել առանց անձնագրերի, ինձ պարզապես կհոշոտեն՝ բայց ինչպես կարող է մարդը չունենալ անձը հաստատող հիմնարար փաստաթուղթ։
Չլինեին համաշխարհային պատերազմները` անձնագրեր էլ չէին լինի

Այդ ժամանակ երկրորդ հարցադրումը՝ իսկ չէ՞ որ ժամանակին անձնագրեր ընդհանրապես գոյություն չունեին ու ոչ մի սարսափելի բան էլ չէր կատարվում, աշխարհը չէր քանդվում։ Ասեմ ավելին՝ դեռ 30 տարի առաջ՝ 1990 թվականին, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների բնակչության գիտե՞ք՝ քանի տոկոսն անձնագիր ուներ։ Չեք հավատա, բայց ընդամենը 4 տոկոսը։ Հիմա էլ ամերիկացիների մոտ կեսն անձնագիր չունի։ Որովհետև, եթե արտասահման չես մեկնում, անձնագիրը քեզ ընդհանրապես պետք չի։ Անձը հաստատող փաստաթուղթ կարող է լինել վարորդական իրավունքը։

​Բա ինչպես եղավ, որ այսպես եղավ։ Իրականում սկզբում բոլորովին այնպես չէր, ինչպես հիմա, երբ օտար երկիր ժամանելիս անձնագիրը սահմանապահին մեկնում ես ու սրտատրոփ սպասում՝ հո ինչ-որ թերություն չի գտնի ու ասի՝ Ձեր փաստաթղթի ժամկետը մի ամսից լրանում է, իրավունք չունեք մտնել մեր երկիր։ Ընդհակառակը՝ այն ժամանակ, երբ սկսեցին շրջանառվել առաջին անձնագրերը, դրանք արտոնություն էին, որը տրամադրվում էր ընտրյալներին և նշանակում էր մի բան՝ այդ փաստաթուղթը ցույց տվողին հանկարծ չխոչընդոտեք, այլ ամեն կերպ աջակցեք, նա կարևոր մարդ է, որը կապեր ունի վերևներում՝ դրա համար էլ կարողացել է անձնագիր ձեռք բերել։

Հետո անձնագրերը սկսեցին տարածում ստանալ և դարձան սոցիալական և տնտեսական ճնշում բանեցնելու միջոց։ Ֆրանսիայում, օրինակ, արդեն անձնագիր էր պահանջվում նույնիսկ մի քաղաքից մյուսը գնալու համար։ Չունեիր անձնագիր՝ չէիր կարող ազատ տեղաշարժվել։ Այսինքն՝ անձնագիրը զսպող, խանգարող հանգամանքի վերածվեց։ Եվ Ֆրանսիայի կայսր Նապոլեոն երրորդն, ի վերջո, անձնագիրն անվանեց «դեսպոտիկ գյուտ» ու 1860 թվականին վերացրեց անձնագրային համակարգն ընդհանրապես։ Այլ երկրներում էլ սկսեցին նույնն անել, կամ առնվազն չէին պահպանում սահմանված կանոնները։

Ինչպես ենք ավելացնելու Հայաստանի բնակչությունը, երբ ամբողջ աշխարհում հակառակ միտումն է

Նախանցած դարի վերջին՝ 1890-ական թվականներին, դուք կարող էիք հանգիստ մտնել Ամերիկա՝ առանց անձնագրի։ Հարավային Ամերիկայի որոշ երկրներ նույնիսկ իրենց սահմանադրություններում ամրագրեցին, որ քաղաքացին պարտավոր չէ անձնագիր ունենալ ազատ տեղաշարժվելու համար։ Եվ այնպես ստացվեց, որ քսաներորդ դարի սկզբին աշխարհում ընդամենը հատուկենտ երկրներ էին անձնագիր պահանջում սահմանին։ Դրանց թիվը կարելի էր մատների վրա հաշվել։ Մի պահ թվաց, թե անձնագրերն ուր որ է ընդհանրապես կվերանան աշխարհի երեսից։ Բա ինչու այդպես չեղավ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի պատճառով։

Սկսվեցին կռիվները, սպառնալիքի տակ հայտնվեց պետությունների անվտանգությունը, իշխանությունները սկսեցին լրացուցիչ միջոցներ ձեռնարկել իրենց անվտանգությունը պաշտպանելու համար, սահմանները, բնականաբար, փակվեցին և առանց անձնագրերի աշխարհի հեռանկարը պարզապես վերացավ հաշված տարիների ընթացքում։ Իսկ երբ պատերազմը վերջապես ավարտվեց, վերահսկողության խիստ միջոցները պահպանվեցին։

​Ուղիղ հարյուր տարի առաջ՝ 1920 թվականին, Ազգերի նորաստեղծ լիգան համաժողով հրավիրեց, որը նվիրված էր անձնագրային համակարգին։ Եվ, փաստորեն հենց այն ժամանակ որոշվեց, որ բոլոր պետությունների անձնագրերը պետք է ունենան որոշակի ընդհանուր չափանիշներ՝ չափսը՝ 15,5 սանտիմետրը 10,5-ի վրա, էջերի թիվը՝ 32, շապիկը՝ ստվարաթղթե, լուսանկարն էլ՝ պարտադիր։

​Մնացած մանրամասներն ամեն պետություն ինքն է որոշում։ Մենք, օրինակ, անկախության առաջին տարիներին աննախադեպ բան արեցինք, որն արտերկրում ուղղակի անկեղծ ծիծաղ էր առաջացնում, մտցրեցինք այսպես կոչված՝ դրսի վիզան։ Պատկերացնո՞ւմ եք՝ անձնագրում գրված է, որ այն վավեր է, ասենք՝ մինչև 2020 թվականը, բայց կա կնիք, որն ասում է՝ ոչ, դրսում սա վավեր է ընդամենը մինչև 2017 թվականը։ Անհեթեթության գագաթնակետ։ Ու պատկերացրեք՝ սա մենք արել էինք պետական մակարդակով։ Ինչևէ՝ եթե չլինեին համաշխարհային պատերազմները, միգուցե այսօր չլիներ նաև անձնագրային համակարգը։ Բայց պատմությունը, ինչպես հայտնի է, «եթե»-ներ չի ճանաչում։

Ինչպես Ռուսաստանը երկուսուկես դար առաջ նպաստեց ամերիկացիների անկախացմանը

151
թեգերը:
Վիզա, ԱՄՆ, անձնագիր, Պատերազմ
թեմա:
5 րոպե Դուլյանի հետ
Ըստ թեմայի
Ինչո՞ւ ենք թեյավճար թողնում, կամ ո՞ր երկրի մատուցողն է վազում փող թողած հաճախորդի հետևից
«Եթե չկարողանամ ուղեղիս գործունեությունը խթանող հաբեր գնել, հիմար էլ կմնա՞մ». Դուլյան
Ինքներդ ձեզ այդքան լուրջ մի ընդունեք. էլ ինչ խորհուրդ են տվել բրիտանացիները
Ցանկանում եք ճշմարտությո՞ւնն իմանալ՝ գնացեք Բարբադոս
Սրճարան

Ինչո՞ւ ենք թեյավճար թողնում, կամ ո՞ր երկրի մատուցողն է վազում փող թողած հաճախորդի հետևից

2877
(Թարմացված է 21:27 22.09.2020)
Եկեք անկեղծ լինենք։ Աշխարհի երևի թե ամենաբարդ հարցերից մեկը սա է՝ որքան թեյավճար թողնեմ և եթե չթողնեմ ընդհանրապես, ինչ կկատարվի։
Ինչու ենք թեյավճար թողնում

Ճիշտն ասած, եթե թեյավճար թողնում ես, միևնույնն է, էլի կարող են անհարմար իրադրություններ առաջանալ։ Ձեզ կարող են պարզապես հասկացնել, որ ողորմության կարիք չունեն։ Իհարկե, դա միայն արտառոց դեպքերում է պատահում։

Հիշո՞ւմ եք «Միմինո» կինոնկարի այն դրվագը, երբ գլխավոր հերոսը գրեթե առանց փողի է մնում օդակայանում, մոտենում է բուֆետի աշխատակցուհուն, սկզբից հարցնում է, թե սուրճն ինչ արժե, տեսնում է, որ թանկ է, թեյ է վերցնում, բայց մեկ է` ուզում է ցույց տալ, թե, ինչպես ասում են, աղա տղա է, ասում է՝ մանրը պետք չէ, բայց աշխատակցուհին էլ պատասխանում է՝ ինձ էլ պետք չէ, այսինքն հասկացնում է՝ տղա ջան, փող չունես, էլ քեզ հարուստի տեղ մի դիր։

Հետաքրքիր է, որ Միմինոն ցանկանում էր թեյավճար թողնել հենց թեյ վերցնելուց հետո։ Իրականում թեյավճար բառը, բնականաբար, հենց թեյի հետ կապ ունի, բայց պատմությունն այսպիսին է։ Թեյավճարի հետ կապված մեր բոլոր դժվարություններում պիտի մեղադրենք անգլիացիներին, որովհետև հենց Անգլիայից է գալիս այդ երևույթը։ Հայտնի է, որ անգլիացիները սիրում են թեյ խմել։ Թեյախմության այդ ավանդույթը ծագել է 16-րդ դարում, այն ժամանակ եթե դուք մեկի տուն հյուր էիք գնում, և հնդկական թեյն ըմբոշխնելու գործընթացը տևում էր մինչև ուշ գիշեր, կարող էիք մնալ տանտիրոջ տանը, բայց հետո որոշակի գումար թողնել նրա ծառաներին, որոնք ձեր մասին հոգ էին տարել։ Հենց այդպես էլ առաջացել է թեյավճարը։

Ինքներդ ձեզ այդքան լուրջ մի ընդունեք. էլ ինչ խորհուրդ են տվել բրիտանացիները

Իսկ ինչո՞ւ ենք մենք լրացուցիչ գումար թողնում այն դեպքում, երբ մեզ որևէ լրացուցիչ ծառայություն չեն մատուցել կամ մատուցել են, բայց դա նշված է այն հաշվի մեջ, որն արդեն վճարել ենք։ Եթե ուզում ենք շնորհակալություն հայտնել մատուցողին, ապա ինչու միայն նրան։ Եթե ինձ դուր է եկել տվյալ ռեստորանի կերակուրը, իսկ մարդը սովորաբար ռեստորան է գնում հենց ուտելիքն ըմբոշխնելու համար, ապա ինչու շնորհակալություն չեմ հայտնում խոհարարին, որը պատրաստել էր տապակած ձուկը, որն ինձ այդքան դուր էր եկել։

Ճիշտ է, ծանոթ մատուցողներից մեկի վկայությամբ՝ միշտ չէ, որ թեյավճարը հենց մատուցողին է բաժին հասնում, կան սրճարաններ և ռեստորաններ, որտեղ այդ թեյավճարը բաժանվում է բոլոր աշխատողների միջև, բայց եթե ես թեյավճարը թողել եմ հենց այն պատճառով, որ հիացած եմ մատուցողի գերազանց աշխատանքով, ես հո նրան չեմ հարցնում՝ այս ամբողջ փողը ձե՞զ է մնալու, թե՞ բաժանելու եք։ Եվ այնուամենայնիվ այն քաղաքում, որտեղ մարդը մշտապես է ապրում, թեյավճարի հարցն առանձնապես խնդիր չէ, որովհետև բոլորս էլ ի վերջո գիտենք, թե մեզանից ինչ է ակնկալվում։ Շատ ավելի բարդ է հարցը արտասահմանում։ Որովհետև չգիտես՝ տվյալ երկրում ինչ է ընդունված, ինչպիսին են, այսպես ասենք, թեյավճարային ավանդույթները։ Իսկ դրանք տարբեր երկրներում լրիվ տարբեր են։

«Դուք էլ դա կարող էիք, բայց ես արեցի»․ կոլումբոսյան ձվի առեղծվածը

Պատկերացրեք՝ նույնիսկ ԲիԲիՍի-ն էր անդրադարձել այս նուրբ հարցին։ Բրիտանական այս լրատվամիջոցի վկայությամբ՝ Միացյալ Նահանգներում թեյավճարի ընդունված չափն ամենամեծն է՝ այնտեղ մարդիկ մատուցողին թողնում են հաշվում նշված գումարի 15-ից 25 տոկոսը։ Բրազիլիայում՝ 10 տոկոսը, Շվեդիայում՝ 5-ից 10 տոկոսը։ Իսկ Արևելքում ավանդույթները շատ են տարբերվում։ Ճապոնիայում թեյավճար ընդհանրապես չեն վճարում, և եթե դուք սեղանին մանր թողնեք, շատ հնարավոր է՝ մատուցողուհին ձեր հետևից վազի և ասի. «Պարոն, դուք սեղանին փող եք մոռացել»։

Բայց վերադառնանք գլխավոր հարցին՝ ինչո՞ւ ենք մենք թեյավճար թողնում։ Պատճառները տարբեր են։ Ոմանց համար դա, այսպես ասենք, սեփական սոցիալական կարգավիճակի հաստատման հարց է։ Այսինքն՝ մոտավորապես Միմինոյի հերոսի նման՝ թեկուզ փող էլ չունենամ, թեկուզ ընդամենը մի բաժակ թեյ պատվիրեմ, միևնույնն է, պետք է ապացուցեմ, որ առատաձեռն մարդ եմ, ժլատություն չեմ անում, նույնիսկ երբ նեղն եմ ընկնում։ Բայց կան նաև այլ դրդապատճառներ՝ փող եմ տալիս, որովհետև համոզված եմ, որ մատուցողի աշխատանքը ցածր է վարձատրվում, ուզում եմ ինչ-որ չափով օգնել։ Երևանում միգուցե այս տրամաբանությունը ճիշտ է, բայց դրսում չխաբվեք։ Գիտե՞ք, օրինակ, թե որքան է ստանում սովորական միջին մատուցողը նյույորքյան ռեստորանում՝ ժամում մոտավորապես 30 դոլար։ Կասկածում եմ, որ ողջ Հայաստանում շատ մարդ կգտնվի, որն այդպիսի աշխատավարձ ստանա։

Ի՞նչ է երջանկությունը, այն կա՞, թե՞ չկա, կամ ինչի՞ է ձգտում մարդկությունը

2877
թեգերը:
մատուցող, սրճարան, Հայաստան
թեմա:
5 րոպե Դուլյանի հետ
Ըստ թեմայի
Նույնիսկ ձախողման դեպքում երբեք չի կարելի հուսահատվել
Սալեմի վհուկները. ինչպես մարդկանց մահապատժի ենթարկեցին աղջիկների պատճառով
Ինչպես պայթեցվեց «ռումբերի ռումբը», բայց հաղթեց մարդկության ինքնապահպանման բնազդը 
Սահմանադրական դատարան

ՍԴ նախագահի պաշտոնում միայն մեկ թեկնածու մնաց. հայտնի է` ով է նա

0
(Թարմացված է 18:44 24.09.2020)
ՍԴ նախագահի համար առաջադրված թեկնածուն ինքնաբացարկ է ներկայացրել, սակայն կա ևս մեկ թեկնածու։

Սահմանադրական դատարանն այսօր էլ նոր նախագահ չընտրեց. ՍԴ նիստը կշարունակվի վաղը։ Նիստից հետո տեղեկությունը լրագրողներին հայտնեց ՍԴ դատավոր Էդգար Շաթիրյանը։

«Սահմանադրական դատարանի նախագահի պաշտոնի համար կար երկու թեկնածություն` մեկ ինքնաառաջադրում և մեկ էլ առաջադրում։ Առաջադրված թեկնածուն ինքնաբացարկ հայտնեց և մնաց միայն ինքնաառաջադրվածը»,–ասաց Շաթիրյանը։

Նրա խոսքով` ՍԴ նախագահի միակ թեկնածուն ծրագրային ելույթով հանդես եկավ, նրան հարցեր ուղղեցին։

Հարցին, թե ո՞վ է այդ միակ թեկնածուն` Շաթիրյանը պատասխանեց, որ մամուլում արդեն իսկ լուրեր կան այդ մասին։

Նշենք, որ լրատվամիջոցներում վաղուց էին լուրեր շրջանառվում, որ ՍԴ նախագահ է ընտրվելու ՍԴ նորընտիր դատավոր Երվանդ Խունդկարյանը։
Շաթիրյանն ասաց` եթե մամուլում շրջանառվող լուրերն ինքնաառաջադրվող թեկնածուի մասով չեն հերքվել, ուրեմն` դրանք ճիշտ են։

ՍԴ նիստը կշարունակվի վաղը, ժամը 10։30-ին։

Հիշեցնենք, որ ՍԴ նախագահ ընտրելու օրակարգով ՍԴ–ում նիստ է անցկացվում դեռ երեկվանից` սեպտեմբերի 23-ից։ Ինչ վերաբերվում է Խունդկարյանին, ապա նա ՍԴ դատավորի թեկնածու էր առաջադրվել Դատավորների ընդհանուր խորհրդի կողմից, իսկ մինչ այդ նա զբաղեցնում էր Վճռաբեկ դատարանի նախագահի պաշտոնը։ Խունդկարյանը դատական համակարգում աշխատել է 1992 թվականից, 2001 թվականից սկսած՝ որպես դատավոր:
Սահմանադրական դատարանի նախագահն ու փոխնախագահն ընտրվում են վեց տարի ժամկետով` առանց վերընտրվելու իրավունքի:

0
թեգերը:
Սահմանադրական դատարան