Վախթանգ Կիկաբիձեն ու Ֆրունզիկ Մկրտչյանը

Ում պատճառով «ջնջեցին» Ֆրունզիկին, կամ ինչ «առակ» է պտտվում Լևոն Տեր–Պետրոսյանի մասին

722
(Թարմացված է 15:31 22.10.2020)
Լրագրողը նույնիսկ տարիներ անց կարող է պարզել՝ արդյոք հորինված չե՞ն Ֆրունզիկ Մկրտչյանի, Ռաֆայել Վահանյանի ու նույնիսկ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի հետ տեղի ունեցած պատմությունները։ Այդ թեմային է նվիրված մեր սյունակագիր Վարդան Ալոյանի հոդվածը։

Մի ընկեր ունեմ, որը ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ է եղել։ Նա սիրում է հարմար առիթով ասել․ «Լրագրողն այն մարդն է, որը գործատուի հաշվին բավարարում է սեփական հետաքրքրասիրությունը»։

Չգիտեմ, չգիտեմ․․․ Գուցեև այդպես է։ Չէ՞ որ այն, ինչ հետաքրքրում է ինձ որպես լրագրողի, հաստատ կարող է հետաքրքրել նաև ընթերցողին։ Я так думаю!

Քանի որ մեջբերեցի «Միմինոյից» թևավոր դարձած խոսքը, այդ ֆիլմի հետ կապված մի պատմություն պատմեմ։ Տարիներ շարունակ խոսում էին, որ գրաքննության պատճառով ֆիլմից ջնջվել է հետևյալ դրվագը։

«Ռոսիա» հյուրանոցի վերելակում են Ռուբիկը, Վալիկոն ու երկու ճապոնացի։ Ճապոնացիներն ուշադիր նայում են Մկրտչյանին ու Կիկաբիձեին, և նրանցից մեկն ասում է․ «Այս ռուսներն ինչ նման են իրար»։

Շատերը տարիներ շարունակ փորձում էին կռահել` սա իրական պատմություն է, թե ոչ։ Եվ մի անգամ ինձ հաջողվեց հարցազրույց վերցնել Ֆրունզիկ Մկրտչյանից։ Բնականաբար հետաքրքրվեցի՝ եղե՞լ է նման զվարճալի դրվագ։

- Եղել է,– հոգոցով ասաց Ֆրունզիկը։ Վարպետը ծանր հիվանդ էր, ու ինչպես հետո պարզվեց, դա նրա վերջին հարցազրույցն էր։

- Ու այդ դրվագը գրաքննության պատճառով չի հանվել, - շարունակեց մեծ դերասանը, - ֆիլմն էկրաններ բարձրանալուց առաջ ցուցադրվել էր Մոսկովյան կինոփառատոնում։ Նախորդ օրը երեկոյան կինոնկարը որոշել էր դիտել Պետկինոյի այն ժամանակվա նախագահ Ֆիլիպ Երմաշը։ Ու թեև նա ծիծաղել էր այդ դրվագի վրա, բայց ասել էր․ «Սա արդեն չափազանց է»։ Գիշերը ֆիլմն արագ մոնտաժել էին։ Ի՜նչ դրվագ կորավ։

Երկրորդ պատմություն

Տարիներ առաջ մի զվարճալի պատմություն էի լսել ԽՍՀՄ շախմատի հավաքականի անդամ, ԽՍՀՄ չեմպիոն, աշխարհի չեմպիոն ու թիմային խաղում օլիմպիական չեմպիոն Ռաֆայել Վահանյանի մասին։ Ասում էին՝ նա իր սպորտային կարիերայի ամենասկզբում Սոչի է մեկնել` հանգստանալու։ Ընկերները որոշել են Վահանյանին Սոչիի այգի ուղարկել, որտեղ գումարով շախմատ, շաշկի ու նարդի էին խաղում։ Իբր մի երկու պարտիա կպարտվես, հետո խաղադրույքդ կբարձրացնես և ուժերդ կցուցադրես։ Այդպես էլ արել են։ Երկու պարտիա պարտվել է, բայց երբ առաջարկել է մի անգամ էլ խաղալ, «սիրողական շախմատիստը» վերցրել է շահած գումարը, հավաքել խաղաքարերն ու ասել․ «Հարգելի գրոսմայստեր, ինձ համար մեծ պատիվ է Վահանյանին երկու անգամ հաղթելը, այսօր հերիք է»։

Մի քանի ամիս առաջ 65–ն անց շախմատիստների աշխարհի առաջնություն անցկացվեց։ Այդպիսի առաջնություն էլ կա։ Տղամարդկանց շարքում չեմպիոն դարձավ Ռաֆայել Վահանյանը, կանանց շարքում՝ Նոնա Գապրինդաշվիլին։ Այդ կապակցությամբ վրացի գործընկերներիս հետ Երևան-Թբիլիսի տեսակամուրջ էինք կազմակերպել։ Միջոցառումից հետո ուղիղ հարցրի Վահանյանին՝ նման բան եղե՞լ է։

-Եղել է, - ժպտաց Վահանյանը, - այն ժամանակ նոր էի գրոսմայստերի կոչում ստացել, կարծում էի՝ ինչ ոչ ոք չի ճանաչի։ Հետո պարզվեց, որ այդ իբր թե շախմատի սիրահարը սպորտի վարպետ էր ու պրոֆեսիոնալ խաղացող, որն Օդեսայից էր եկել։ Երբ առաջարկեցի երրորդ պարտիան խաղալ, սրտանց ժպտաց։

- Գրոսմայստեր, այսօր լավ մարզավիճակում չեք, եկեք մյուս անգամ փորձենք։

Երրորդ պատմություն

Իննսունականներին Հայաստանի ֆուտբոլի հավաքականն իրենից ոչինչ չէր ներկայացնում։ Չեմ ասի` հիմա լուրջ աղմուկ են անում Եվրոպայում, բայց այն ժամանակ անհամեմատ վատ էր։ Պատերազմը նոր էր վերջացել, ֆուտբոլի ժամանակը չէր։ Այն ժամանակվա ֆուտբոլիստներից մեկը պատկերավոր բնութագրել է այդ շրջանը՝ տապակած կարտոֆիլ էինք ուտում ու գնում գերմանացիների դեմ խաղալու։ 98 թվականի ընտրական փուլում մեր հավաքականը Գերմանիայի, Ուկրաինայի, Պորտուգալիայի հետ նույն ենթախմբում էր։ Դրան գումարած` Հյուսիսային Իռլանդիան ու Ալբանիան։ Բնականաբար մենք ոչ մի շանս չունեինք։ Իսկ ուկրաինացիները՝ Շևչենկոյի գլխավորությամբ, լավ մարզավիճակում էին ու առաջին տեղով անցնելու հնարավորություն ունեին։

Ասում են, որ Կիևում խաղի նախօրեին Ուկրաինայի ֆուտբոլի ֆեդերացիայից ինչ-որ մեկն «անպարկեշտ» առաջարկ է արել հայկական պատվիրակության անդամներից մեկին։ Ընդ որում՝ առաջարկը կրկնակի անպարկեշտ է եղել ինչպես բնույթով, այնպես էլ ծավալով, այդ պատճառով էլ մերժվել է։ Վարկած կա, որ բանակցություններ վարող ուկրաինացին հեռանալիս ճակատագրական սխալ է արել` ասելով․ «Չեք ուզում, մի ուզեք։ Մենք առանց դրա էլ ձեզ կճզմենք»։

Խաղի ընթացքը չեմ նկարագրի, բայց մեր հավաքական ամբողջ ուժով պայքարեց, ու խաղն ավարտվեց 1:1 հաշվով։

Պատասխան խաղն էլ պակաս հետաքրքիր չէր։ Խաղից առաջ մամուլի ասուլիսի ժամանակ հավաքականի գլխավոր մարզիչ Խորեն Հովհաննիսյանը հանկարծ հայտարարեց։

- Եթե մենք վաղը պարտվենք, խնդրում եմ` ինձ չմեղադրեք։

Ու իսկապես պարտվեցինք, Հովհաննիսյանն էլ հրաժարական տվեց։

Ադբեջանցիների մեջ ապրած հային ժամանակը չի փոխել. Աշոտ Գասպարյանի պատմությունը

Ասում են՝ խաղի արդյունքը պետական մակարդակով էր որոշվել։ Ով հետաքրքրվում է ֆուտբոլով, գիտի` ՖԻՖԱ-ն այդ տարիներին լուրջ կասկածներ ուներ, որ նախկին ԽՍՀՄ–ի երկրները երբեմն խաղում էին «դու ինձ, ես քեզ» սկզբունքով։

Երկար ժամանակ փորձում էի պարզել՝ ինչն է ճիշտ, ինչը՝ հորինած, բայց չկարողացա։ Նոր տարուն գնացի ընկերոջս շնորհավորելու, որն այն ժամանակ երկրի նախագահի աշխատակազմի ղեկավարն էր, կարծում էի` մի քանի բաժակից հետո կկորցնի զգոնությունը, ու իբր ձեռքի հետ հարցրի․ «Մերոնց ու ուկրաինացիների միջև ի՞նչ է եղել, դու հաստատ կիմանաս։ Գիտես` ոչ ոքի չեմ ասի»։

-Ինչպես կարո՞ղ եմ չհավատալ մանկությանս ընկերոջը, հատկապես՝ լրագրողին։ Իհարկե ոչ ոքի չես պատմի, – ու չարախնդորեն ավելացրեց, - միանգամից կգրես։ Այդպես էլ գրիր քո «Կոմսոմոլսկայա պրավդա» թերթում՝ այդ ամենը հորինված է։

Նոթատետրումս բազում պատմություններ ունեմ, որոնց ճշմարտությունը դեռ փորձում եմ պարզել։ Օրինակ` ասում են, որ 90-ականների սկզբին Հայաստանն ու Վրաստանն ահռելի մեծ գումարներ են պարտք եղել Թուրքմենստանին գազի համար։ Թուրքմենները պահանջել են գումարն ու սպառնացել դադարեցնել մատակարարումները, իսկ գումար չի եղել։ Հետո Թուրքմենբաշիի համբերության բաժակը լցվել է, ու նրանք պետությունների ղեկավարներին հրավիրել են իրենց մոտ՝ խնդիրը տեղում լուծելու։ Գումար տնտեսելու համար Տեր-Պետրոսյանն ու Շևարդնաձեն նույն ինքնաթիռով են Աշխաբադ մեկնել։ Ասում են՝ այն ժամանակ Թուրքմենբաշին ուղիղ հարցրել է՝ երբ եք պարտքը փակելու։

Բրիտանական պարադոքս. ինչու հայը սկսեց անգլերեն խոսել գերմանական գերության մեջ

Լուրերի համաձայն՝ Սապարմուրատ Նիազովը խիստ նայել է պարտապաններին ու սկսել հայ նախագահից․ «Ի՞նչ կասեք, Լևոն Հակոբովիչ»։

ՀՀ նախագահը, որն արևելագետ էր, մեծացել էր Սիրիայից հայրենադարձվածների ընտանիքում և այդ պատճառով քաջածանոթ էր արևելյան մտածելակերպին, լուռ կանգնել է, գրպանից մի տուփ հանել ու հանդիսավորությամբ ասել. «Ի նշան հատուկ վաստակի ու խոր հարգանքի` Հայաստանի Հանրապետության անունից ուզում եմ շնորհել ձեզ մեր երկրի բարձրագույն շքանշանը»։ Ու ամրացրել է Թուրքմենստանի նախագահի պիջակին։

- Դե ինչ, Հայաստանի հետ հարցերը լուծեցինք, – դադարից հետո բարիացած Թուրքմենբաշին շարունակել է,– հիմա ձեզ եմ լսում, Էդուարդ Ամվրոսիևիչ։

Չգիտեմ` արդյոք ամեն ինչ այդպես է եղել, թե ոչ, չգիտեմ նաև` ինչպես է ստեղծված իրավիճակից դուրս եկել Վրաստանի նախագահը, բայց փաստ է, որ ո՛չ մեր, ո՛չ էլ վրացիների գազը չեն անջատել։

Հենց իմանամ՝ ինչ է եղել իրականում, խոստանում եմ` ոչ ոքի չեմ պատմի։ Միանգամից կնստեմ ու կգրեմ։

722
թեգերը:
Խորեն Հովհաննիսյան, Լևոն Տեր–Պետրոսյան, Մհեր Մկրտչյան (Ֆրունզիկ), Հայաստան
Ըստ թեմայի
Դովլաթյանի դարաշրջանը, կամ ինչպես են մկրտվել երկու ֆրունզիկները
Ֆրունզիկի հետ ապրել նույն շենքում. ինչպիսին էր դերասանն իրական կյանքում
Հիշեք այս խոսքերը, երբ հերթական անգամ անցնելու կլինեք Կասկադում պառկած ծխող կնոջ կողքով
Եթե լրագրողը ճշմարտությունն է ասում, նրա ի՞նչ գործն է հոգալ հետևանքների մասին. Բրեդլի
Խաղաղապահներ

Խաղաղապահներ. աշխարհի տարբեր երկրների փորձն ու բազմաթիվ իրարամերժ հարցերը

380
Եկեք անկեղծ լինենք։ Տարիներ շարունակ հակամարտող կողմերը՝ հայերն ու ադրբեջանցիները, միշտ շատ մեծ վերապահումներով էին ընդունում առճակատման գոտում խաղաղապահ ուժերի տեղակայման գաղափարը։

 

«5 րոպե Արմեն Դուլյանի հետ». Խաղաղապահներ. աշխարհի տարբեր երկրների փորձն ու բազմաթիվ իրարամերժ հարցերը

Դա բոլորովին զարմանալի չէ, քանզի խաղաղապահ ուժերի կիրառման փորձը աշխարհի տարբեր երկրներում ամենևին միանշանակ չէ։ Մոտ կես տարի առաջ՝ մայիսին, Խաղաղապահների միջազգային օրվա կապակցությամբ փաստել էի, որ խաղաղապահները, թեև զենք են կրում, իրականում գրեթե անպաշտպան են, որովհետև իրավունք ունեն այդ զենքն օգտագործելու միայն մի դեպքում, եթե վտանգ է սպառնում իրենց կյանքին։ Ու մեջբերել էի Անջեյ Սիտկովսկիին, որը բազմաթիվ խաղաղապահ առաքելությունների է մասնակցել աշխարհի տարբեր տարածաշրջաններում և գիրք գրել, որը կոչվում է «ՄԱԿ-ի խաղաղապահությունը՝ միֆ և իրականություն»։

Ընդամենը մի փոքր հատված այդ գրքից. «Ինչ կարելի է սպասել հրշեջից, որը հրդեհը տեսնում է, բայց իրավունք չունի այն մարել` մինչև չստանա քաղաքապետարանի համաձայնությունը, իսկ ջուրը կարող է օգտագործել միայն այն դեպքում, երբ կրակը մոտեցել է իրեն, և կոշիկներն են սկսել այրվել», -գրել է խաղաղապահի մեծ փորձ ունեցող Սիտկովսկին։ Համաձայնեք՝ բավական պատկերավոր է։

​Ինչու եմ այսօր շոշափում խաղաղապահների թեման։ Այն պարզ պատճառով, որ շատ երկար ժամանակ հայ-ադրբեջանական հակամարտության բոլոր կողմերը սկզբունքորեն մերժում էին խաղաղապահների տեղակայման գաղափարը։ Բայց այս շաբաթ թե՛ Հայաստանի, թե՛ Ադրբեջանի ղեկավարները հայտարարեցին, որ պատերազմը դադարեցնելու համար խաղաղապահ ուժերի օգտագործումն այնուամենայնիվ ընդունելի են համարում, թեև դեռ այս ամսվա սկզբին վերլուծաբաններն ու քաղաքագետները փաստում էին, որ կողմերը դրան պատրաստ չեն։ Պարզապես մեջբերեմ Ռուսաստանի նախագահի խոսնակ Դմիտրի Պեսկովին, որը հոկտեմբերի 15-ին ասել էր. «Ղարաբաղում կարելի է խաղաղապահներ տեղակայել Հայաստանի և Ադրբեջանի համաձայնությամբ։ Կարևոր է՝ հակամարտող կողմերը համաձայնեն դրան։ Մենք դեռ կողմերից այդ հարցի պատասխանը չենք լսել»։ Կրկնեմ՝ սա եղել է մոտ տասն օր առաջ։

Պարտադրված պատերազմն ու աշխարհի լռությունը, կամ ինչպես ապացուցել այն, ինչ ակնհայտ է

​Այժմ իրավիճակը փոխվել է. թե՛ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, թե՛ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևն ակնարկել են, որ խաղաղապահ ուժերի տեղակայումը ընդունելի է։ Ու միանգամից էլ բազմաթիվ և բազմապիսի հարցեր են ծագում, որոնցից գլխավորն, իհարկե, սա է՝ ովքեր են լինելու այդ խաղաղապահները։ Տվյալ դեպքում չափազանց կարևոր մի նրբություն կա։ Եթե բոլոր հակամարտող կողմերը մի պաշտպանական կազմակերպության՝ Հավաքական անվտանգության պայմանագրի անդամ լինեին, որևէ խնդիր չէր առաջանա՝ այդ կազմակերպությունը խաղաղապահ ուժեր կձևավորեր ու կուղարկեր տարածաշրջան։ Բայց մեր դեպքում իրավիճակն այլ է։ Հայաստանը այդ կազմակերպության անդամ է, իսկ Ադրբեջանը՝ ոչ։

Այնուամենայնիվ, ըստ տարբեր աղբյուրների,  այդ կազմակերպությունում խաղաղապահների հարցը աշխուժորեն քննարկվում է։ Սա հավաստել է նաև Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության գլխավոր քարտուղար Ստաիխսլավ Զասը, որն այդ պաշտոնում փոխարինել է Հայաստանում մեղադրվող գեներալ Յուրի Խաչատուրովին։ Իսկ կազմակերպության մամուլի քարտուղար Վլադիմիր Զայնետդինովը մանրամասնել է՝ նախ, պետք է լինի հակամարտող բոլոր կողմերի համաձայնությունը  խաղաղապահ գործունեության անցկացման համար։ Հենց այստեղ էլ սկսվում է ամենամեծ բարդությունը։ Լավ, ասենք Հայաստանն ու Ադրբեջանը պաշտոնապես համաձայնեցին։ Բա Ղարաբա՞ղը։ Չէ որ պատերազմը հիմնականում Արցախի և Ադրբեջանի սահմանին է ընթանում։

​Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության խոսնակ Զայնետդինովը նաև հիշեցնում է, որ 13 տարի առաջ այդ կազմակերպությունը համաձայնագիր է ընդունել, ըստ որի խաղաղապահներ տեղակայելու որոշումն ընդունվում է այդ կազմակերպության արտաքին գործերի, պաշտպանության նախարարների խորհուրդների և ազգային անվտանգության քարտուղարների կոմիտեի հավանությունից հետո։ Գոնե պատկերացնո՞ւմ եք, թե ինչ թեժ բանավեճեր են ընթանալու, և արդյոք կազմակերպության անդամ երկրներն ընդհանրապես կարող են երբևէ համաձայնության գալ հակամարտության գոտի խաղաղապահներ ուղարկելու հարցում։

Այս պատերազմը վտանգավոր է, որովհետև ընթանում է միանգամից 3 հարթություններում. «Դի ցայտ»

​Ու էլի մի քանի հարց, որոնք բարձրաձայնում է քաղաքագետ, Կովկասի ինստիտուտի տնօրեն Ալեքսանդր Իսկանդարյանը. «Ի՞նչ սահմանագծով պետք է տեղակայվեն այդ խաղաղապահները, ի՞նչ կազմ պետք է ունենան։ Ինչպե՞ս դրան կվերաբերվի Իրանը, եթե, օրինակ, ամերիկացիներ կանգնեն սահմանին։ Ինչպե՞ս կվերաբերվի Ադրբեջանը, եթե սահմանին կանգնեն ռուսները։ Այս ամենը շատ բարդ է և դժվար իրականացվող»։ Համաձայնեք, իրոք, խաղաղապահ ուժերի տեղակայման հետ կապված ոչ բոլոր հարցերի հստակ պատասխաններն առայժմ ունենք։

380
թեգերը:
խաղաղապահ, Ադրբեջան, Հավաքական անվտանգության պայմանագիր կազմակերպություն (ՀԱՊԿ), Ռուսաստան, Ղարաբաղյան հակամարտություն, Լեռնային Ղարաբաղ, Արցախ, Պատերազմ
թեմա:
5 րոպե Դուլյանի հետ
Ըստ թեմայի
Թշնամու հարցում մեր բախտը չի բերել, կամ ինչու ամերիկացիներին կարելի է, ղարաբաղցիներին՝ ոչ
Հայ-ադրբեջանական պատերազմ. Ռուսաստանի երեք տարբերակները
Սիրիացի վարձկաններին պարզապես խաբել են, ու նրանք շարունակում են զոհվել ոչ իրենց կռվում
Արխիվային լուսանկար

ՆԱՏՕ-ն արցախյան պատերազմով թակում է Իրանի դարպասները

749
(Թարմացված է 00:12 24.10.2020)
Արցախի շփման գծի ողջ երկայնքով Ադրբեջանի հրահրած ռազմական գործողությունները, իհարկե, չեն կարող չմտահոգել տարածաշրջանային հիմնական խաղացողների մեկին, ով բավական ակտիվ է արտաքին քաղաքական դաշտում։ Խոսքն Իրանի մասին է։

Թեհրանում գերադասում են չխոսել այն մասին, որ հոկտեմբերի 21-ին մեկնարկած զորավարժությունները, որոնք կրում են «Երկնքի պահապանները-99» անվանումը, ուղղակիորեն կապված են այն օպերատիվ իրավիճակի հետ, որը տիրում է պետական սահմանի հյուսիսային հատվածի արևմտյան մասում։ Սակայն զորավարժությունների մասշտաբները, որոնք ընդգրկում են երկրի տարածքի կեսից ավելին, ինքնին խոսուն են։

Իրանի հյուսիսային սահմաններում «համաշխարհային հեգեմոնն» իրական հետաքրքրություն ունի

Իրանի ղեկավարությունը մտահոգվելու առիթներ շատ ունի։ Դրանք և՛ երկրի տարածք ընկնող հրետանային արկերն ու հրթիռներն են, և՛ ադրբեջանական անօդաչուները, որոնք պատահաբար կամ դիտմամբ հայտնվում են այնտեղ մարտական գործողությունների ընթացքում։ Տեղեկությունն այն մասին, որ Իրանի տարածքում խոցված (որոշ պնդումների համաձայն` հենց իրանական ՀՕՊ–ի կողմից) անօդաչուն իսրայելական արտադրության էր, Թեհրանին ստիպեց ավելի լարվել։

Լեռնային Ղարաբաղում տիրող իրավիճակի պատճառով Իրանն ուժեղացրել է սահմանների պաշտպանությունը

Առավել ևս, որ վարկած կա, համաձայն որի ԱԹՍ–ն (մարտական գործողությունների «քողի տակ») սահմանից այն կողմ հետախուզում էր երկրի սահմանային ենթակառուցվածքների տեղակայումը։ Այդպես էր իրականում, թե պարզապես Իրանի ՀՕՊ–ը ձանձրացել էր ձեռքերը ծալած նստելուց, երբ օտար ԱԹՍ–ներ են «գնում-գազիս»` պարզ չէ։ Ինչպես ասում են` no comment։

Սակայն փաստը մնում է փաստ. Իրանը լայնածավալ ռազմական զորավարժություններում օգտագործում է և՛ անմիջապես ՀՕՊ միջոցներ, և՛ դրանց ուղեկցող հսկողության համակարգեր։ Բացի այդ զորավարժություններում ներգրավված են ռազմական ավիացիան և մի քանի տեսակ հայրենական (իրանական) արտադրության ԱԹՍ–ներ։ Թեպետ, ներգրավված տեխնիկայի ծավալները հաշվի առնելով, ՀՕՊ զորավարժությունների թափը միայն Արցախում տեղի ունեցող ռազմական գործողություններով բացատրելը դժվար է։

Իրականում ակնհայտ է մեկ այլ բան` Թեհրանն իսկապես լուրջ մտահոգվում է, որ արցախյան պատերազմը, ՆԱՏՕ-ական Թուրքիայի ներկայությունը հաշվի առնելով, պարզապես ՆԱՏՕ–ի կողմից ծրագրվող մեկ այլ՝ ավելի լայնածավալ մարտական գործողությունների նախերգանք է։

Չէ՞ որ գերտերության` ԱՄՆ–ի ծրագրերը, որն էլ իրականում ղեկավարում է Հյուսիսատլանտյան դաշինքը, հայտնի են։ Վաշինգտոնն առանձնակի չի էլ թաքցնում, որ տարածաշրջանում իր հիմնական ռազմական նպատակը հենց Իրանն է, որը հաջողացնում է նույնիսկ պատժամիջոցների և խիստ ճնշման ամենաբարդ պայմաններում անկախ արտաքին քաղաքականություն վարել և չենթարկվել «համաշխարհային հեգեմոնին»։ Հարավկովկասյան տարածաշրջանը, ինչպես հայտնի է, բնական Հյուսիսային դարպաս է` մուտք իրանական տարածք։

Եվ այստեղ արդեն բոլորովին մեծ խելք պետք չէ հասկանալու համար, թե ինչու է ՆԱՏՕ–ն այդքան դժկամորեն արձագանքում իր անդամներից մեկի` Թուրքիայի, ագրեսիայի նմանվող ակտիվությանը։ Հաշվարկ կա, որ Բաքվին ցուցաբերվող աջակցության շնորհիվ Անկարան այստեղ կամրապնդվի եթե ոչ ընդմիշտ, ապա բավական երկար ժամանակով։

Մի՞թե Անկարայում որոշել են, որ հարվածն Իրանին վճռված հարց է

Եվ ահա այստեղ, երբ, պատկերավոր ասած, ժամանող և մեկնող թուրքական (այսինքն ՆԱՏՕ-ական) ռազմական ինքնաթիռները, ինչպես կործանիչները, այնպես էլ տրանսպորտայինները,  համաշխարհային հանրության համար սովարական երևույթ կդառնան` պետք է դժբախտության սպասել։  Չէ՞ որ եթե Միացյալ Նահանգները որոշեն նման խոշոր ավանտյուրայի մեջ մտնեն, ինչպիսին է 80-միլիոնանոց Իրանին ռազմական հարված հասցնելը, ապա առանց հյուսիսում ռազմական պլացդարմի գործը գլուխ չի գա։

Եվ այդ առումով Իրանի տեսանկյունից արյունալի պատերազմը, որը Թուրքիայի աջակցմամբ Արցախի վզին է փաթաթել Ադրբեջանը, կարելի է դիտարկել զուտ որպես  հավանական հակառակորդի կողմից իրականացվող ինքնատիպ «հետախուզություն` մարտով»։   Խոսքն այն Անկարայի մասին չէ, որը դեռ փորձում է Թեհրանի հետ լավ հարաբերություններ պահապնել և նույնիսկ անհրաժեշտության դեպքում իրանական էներգակիրների (նավթ և գազ) որոշ քանակ է գնում։

Տվյալ դեպքում, խոսքը այն նույն ՆԱՏՕ-ական Թուրքիայի մասին է, որի գործառույթն Իրանի դեմ նախապատրաստվող (կարելի է չկասկածել) մեծ ռազմական գործողությունների ընթացքում լինելու է Հյուսիստլանտյան դաշինքի զորքերի համար Ադրբեջանում պլացդարմ պատրաստելը։ Չէ՞ որ որքան էլ խոսեն Էրդողանի ֆանտաստիկ կայսերական ամբիցիաների մասին, նա ունի խելամտություն և աշխարհաքաղաքական դաշտում հիմնական խաղացողների գործողությունները մի քանի քայլ առաջ հաշվարկելու ունակություն։ Իսկ դա նշանակում է, որ Անկարայում, ինչպես և Վաշինգտոնում ու Թել Ավիվում, հասկանում են, որ հարվածն Իրանին վճռված հարց է։  Թեև դեռ չեն կողմորոշվել ժամանակի առումով։ Այդ պատճառով էլ Թուրքիան փորձում է կա՛մ կանխորոշել իրադարձությունները, կա՛մ էլ ընդհանրապես արդեն պայմանավորվել է ՆԱՏՕ-ական ավագ դաշնակից ԱՄՆ–ի հետ։

Ահա և Թեհրանը հանդգնեց, պատկերավոր ասած, քայլ անել ձիով, առաջ ընկնել, ու թևքից հանել հաղթաթղթերից մեկը, որի վրա հույս է դնում պոտենցիալ հակառակորդի կողմից ռազմական մեծ արկածախնդրության դեպքում։ Այդ խաղաթուղթը երկրի հզոր ՀՕՊ–ն է, որը միակը չէ Իրանի ղեկավարության ձեռքում։ Իրանը նաև բավական լավ բալիստիկ համակարգեր և հրթիռներ, ինչպես նաև լավ զրահատեխնիկա ունի։

Սակայն այս փուլում, երբ արցախյան պատերազմի ընթացքն ապացուցեց, որ ԱԹՍ–ները լուրջ ռազմական ներուժ ունեն, այդ փաստով պետք է լրջորեն մտահոգվել։ Ահա և մտահոգվել են ու որոշել ցույց տալ աշխարհին, որ Իրանի ղեկավարությունը և՛  տարբեր նշանակության (թե՛ հետախուզական, թե՛ հարվածային, թե՛ «կամիկաձե») սեփական անօդաչուներ ունի, և՛ միջոցներ՝ դրանց դեմ պայքարելու միջոցներ։

Կարող է և չկրակեն` չեզոք հարևանին չզայրացնելու համար

Զորավարժությունների ծավալն այլ կերպ հնարավոր չէ բացատրել։ Այդ հսկա մեքենան չէր կարող գործի դրվել ադրբեջանական բանակի կամ ղարաբաղյան պաշտպանության բանակի դեմ։ Ակնհայտորեն կռվող կողմերին վախեցնելու համար չէ, որ դրանք ավելի զգույշ լինեն, ավելի ճշգրիտ նշան բռնեն ու չվրիպեն՝ հրետակոծության ժամանակ ու արկեր և հրթեռներ չարձակեն, որոնք հաճախ իրանական տարածք են ընկնում։ Իրանն այն բանի համար չի ցուցադրում իր ՀՕՊ-ի հզորությունը, որ, ասենք, ադրբեջանական զորքերը վախենան Արցախի վրա հարձակվել սահմանի երկայնքով՝ հարավային ուղղությամբ։

Հայկական զորքերը չէին կրակի նրանց վրա, վախենալով չեզոք երկրի հետ դիվանագիտական խնդիրներից։ Հասկանալի է, որ ադրբեջանական զինվորականները երբեմն օգտագործում են այդ հանգամանքը, հասկանալով, որ հայկական հրետանին երբեմն կարող է նաև չկրակել՝ իրանցիներին չբարկացնելու համար։

Հենց այդպես էլ կարողացել են 30-40 կիլոմետր անցնել հարավով՝ Իրանի սահմանին «կպած»։ Մինչև չընկան «Զանգելանի կաթսայի» մեջ ու չկտրվեցին հիմնական ուժերից ու ռազմական մատակարարման կարգավորված լոգիստիկայից։

Ինչ դեր կարող է ունենալ Իրանն Արցախի հարցում. Փաշինյանի հարցազրույցը IRNA գործակալությանը

Իսկ հետո հայ զինվորականների մանրակրկիտ մշակած թակարդը փակվեց, քանի որ իրականում սարերից ու հարթավայրի բարձունքներից կարելի է այնպես կրակել հատուկ նշանակության ադրբեջանական խմբավորումների վրա որ արկերն Իրանի տարածք չընկնեն։

Ինչ-որ պահի Իրանն իհարկե անհանգստացավ, երբ կարճ ժամանակով Ադրբեջանի ԶՈւ-ն հսկողություն հաստատեց Խուդաֆերինի ջրամբարի նկատմամբ։ Դա հասկանալի է։ Բաքվի համար ջրամբարի վերահսկողությունը կարող էր լուրջ լծակ դառնալ Թեհրանի վրա ազդելու համար, իսկ իրանական ղեկավարությունը շատ չի սիրում, երբ իրեն փորձում են ինչ-որ բան ստիպել։

Սակայն նույնիսկ այդ հանգամանքը չէր կարող առիթ դառնալ Իրանի հակաօդային պաշտպանության ուժերի ներկայիս ծավալուն զորավարժությունների համար։ Այնտեղ ներգրավված են նաև Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի էլիտար կազմավորումները։ Դա ուժի ցուցադրությու՞ն է։ Մկանների խա՞ղ։ Իհարկե։ Սակայն հասցեատերերը ամենևին էլ Ղարաբաղն ու Ադրբեջանը չեն։

749
թեգերը:
Իրանի Իսլամական Հանրապետություն, ՆԱՏՕ, Արցախյան պատերազմ
Ըստ թեմայի
Դիտարկման միջոցներ, ԱԹՍ–ներ ու որսացող ինքնաթիռներ. Իրանում զորավարժություններ են սկսել
Ուժեղ, բայց առանց միջուկային զենքի. Թրամփի երազանքների Իրանը
Ղարաբաղյան հակամարտությունը ռազմական լուծում չունի. Իրանի ԱԳՆ-ի հայտարարությունը
Պարգև սրբազան

Պարգև սրբազանը դիմել է Մակրոնին, Թրամփին ու Պուտինին. տեսանյութ

0
(Թարմացված է 21:54 24.10.2020)
Արցախի թեմի առաջնորդի խոսքով`խաղաղությունից լավ բան չկա, աշխարհի ամենավատ բանը պատերազմն է, իսկ բոլոր պատերազմները ուշ թե շուտ ավարտվում են:

ԵՐԵՎԱՆ, 24 հոկտեմբերի – Sputnik. Հայ առաքելական եկեղեցու Արցախի թեմի առաջնորդ Պարգև արքեպիսկոպոս Մարտիրոսյանը կոչով դիմել է միջազգային հանրությանը՝ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահող երկրների ղեկավարներին` Արցախի Հանրապետությունում պատերազմը կանգնեցնելու ու կյանքեր փրկելու համար։

Նա նշում է, որ արդեն գրեթե մեկ ամիս է` դաժան պատերազմ է գնում Արցախում, Թուրքիան իր ամբողջական ուժով ուղղակի ներգրավվել է պատերազմում և սատարում է Ադրբեջանին, մոտ 4 հազար միջազգային ահաբեկիչներ է ուղարկել այս տարածք և հիմա էլ 1200 հատուկ ծառայողներ է ուղարկել, որոնք լեռնային, անտառային մասնագետներ են:

«Ես դիմում եմ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ երկրների ղեկավարներին՝ պարոն Մակրոնին, պարոն Թրամփին ու պարոն Պուտինին, որ իրենց վճռական ձայնը բարձրացնեն և կանգնեցնեն այս նոր ցեղասպանությունը: 100 տարի անց Թուրքիան փորձում է երկրորդ ցեղասպանությունը կատարել այստեղ և ինչպես 1988-1990 թվականներին Սումգայիթում, Բաքվում Ադրբեջանը փորձեց ցեղասպանություն անել հայության նկատմամբ»,–ասում է Պարգև արքեպիսկոպոսը:

Նրա խոսքով`Էրդողանն ունի մեծ երազանք՝ նեոօսմանյան կայսրություն ստեղծել Թուրքիայից մինչև Չինաստան: Եվ այդ խաչմերուկի վրա Հայաստանն ու Արցախն են, նա կամենում է մաքրել հայությունն այս տարածքից, ճանապարհ հարթել դեպի Հյուսիսային Կովկաս, Կասպից ծովի հյուսիսային մասը և մտնել Միջին Ասիա, այնտեղից էլ գնալ Չինաստան:

«Ես դիմում եմ նաև աշխարհի բոլոր ղեկավարներին, բոլոր կրոնապետներին, քաղաքագետներին, բարի կամք ունեցող մարդկանց, որ իրենց վճռական ձայնը բարձրացնեն և վերջացնեն այս արյունահեղությունը. երկկողմանի ժողովուրդ է զոհվում, քաղաքացիական մարդիկ, երիտասարդներ, երեխաներ ու կանայք: Ես հույս ունեմ` ինչպես 1990-ականներին, 2016-ի ապրիլին Մոսկվային հաջողվեց երկու անգամ դադարեցնել պատերազմը, այս անգամ էլ ավելի վճռական խոսքով կկասեցնի այս երրորդ պատերազմը Արցախի տարածքում»,–ասել է նա:

Արցախի թեմի առաջնորդի խոսքով`խաղաղությունից լավ բան չկա, աշխարհի ամենավատ բանը պատերազմն է, իսկ բոլոր պատերազմները ուշ թե շուտ, ավարտվում են:

«Մարդը բանական էակ է, Աստված իրեն տրամաբանություն է տվել, միշտ կարելի է խոսքով հարցեր լուծել, սեղանի շուրջ մի օպտիմալ լուծում գտնել: Գործեք։ Դիմում եմ ձեզ, որպեսզի կյանքեր փրկենք: Ամենայն բարիք բոլորիդ»,- ասել է Պարգև սրբազանը։

Հիշեցնենք` սեպտեմբերի 27-ի վաղ առավոտյան Ադրբեջանը լայնածավալ ռազմական հարձակում է սկսել արցախա–ադրբեջանական սահմանի ողջ երկայնքով։

Հոկտեմբերի 24-ի ժամը 17։00-ի դրությամբ` հակառակորդի կրակոցների հետևանքով Արցախում զոհվել են 963 զինծառայողներ և 37 քաղաքացիական անձինք։ Ադրբեջանի կենդանի ուժի վերաբերյալ պաշտոնական տեղեկություններ չկան, սակայն հայկական կողմը հայտնում է, որ հակառակորդը 6614 զոհ ունի և բազմաթիվ վիրավորներ։ 

Ըստ վերջին տվյալների՝ Ադրբեջանի զինված ուժերը կորցրել են 24 ինքնաթիռ, 16 ուղղաթիռ, 217 անօդաչու սարք, 6 ՏՈՍ-1 «Սոլնցեպեկ» համազարկային կրակի ռեակտիվ համակարգ, 600 տանկ և ՀՄՄ:

Հայը, «սիրիացին» ու բելառուսը. «հին գելերը» մեկնել են առաջնագիծ

Սեպտեմբերի 29–ին և հոկտեմբերի 1–ին ադրբեջանական զինուժը կրակ է բացել նաև Հայաստանի ուղղությամբ։ Մասնավորապես թիրախավորվել են Վարդենիսն ու Մեծ Մասրիկը։ 

Պատերազմ Արցախում` առանց սեփական զինվորների. ո՞րն է Էրդողանի գերնպատակը

0
թեգերը:
Դոնալդ Թրամփ, Էմանուել Մակրոն, Վլադիմիր Պուտին, Պարգև սրբազան (Արցախի թեմի առաջնորդ), Արցախ
Ըստ թեմայի
Պուտինն օրը մի քանի անգամ հեռախոսազրույց է ունենում Փաշինյանի հետ
Չի կարելի մոռանալ հայ ժողովրդի ապրած ողբերգությունը. Պուտինը խոսել է Ղարաբաղի մասին
Պեսկովն ասել է` ինչի է ձգտում Պուտինը Ղարաբաղի հարցում