Նիկոլ Փաշինյանն ու Դոնալդ Թրամփը. արխիվային լուսանկար

Թեժ վիճաբանություն «հայու գենի» շուրջ, կամ մենք ու Ամերիկան

741
(Թարմացված է 21:26 06.07.2020)
​Եկեք անկեղծ լինենք։ Եթե ասեմ, որ հայաստանցիների և ամերիկացիների միջեւ լիքը նմանություններ կան, ոմանք երևի շատ կզարմանան։ Բայց վերցրեք թեկուզ անցած շաբաթավերջը՝ շաբաթ օրը ամերիկացիները նշում էին Անկախության օրը, կիրակին մեզ մոտ Սահմանադրության օրն էր։
Մենք ենք ու Ամերիկան

Ուղղակի մի նախադասություն մեջբերեմ, փորձեք կռահել՝ սա ամերիկյան մամուլից է, թե մեր՝ հայաստանյան թերթերից։

«Մեր հասարակությունում տիրում է գաղափարական պառակտվածություն և սոցիալական խորը անհավասարություն»։

Շտապեմ տեղեկացնել, որ սա մեջբերում էր ամերիկյան համացանցային թերթերից մեկից, բայց, համաձայնեք, ճիշտ նույն ձևակերպումները գրեթե ամեն օր հայաստանյան լրատվամիջոցներում կարող ենք հանդիպել։

Կան նաև հիմնարար թեմաներ, որոնք քննարկվում են թե՛ Հայաստանում, թե՛ Ամերիկայում։ Այսպես ձևակերպենք այդ հավերժական թեմաները՝ մտորումներ ազգի անցյալի, ներկայի և ապագայի մասին։ Հենց հիմա մտեք Ֆեյսբուք և անպայման կհանդիպեք բազմաթիվ նման լրջագույն ու նաև անզիջում քննարկումների՝ ինչպիսին է մեր ազգը, որտեղից է գալիս և ուր է գնում, արդյո՞ք չի հեռանում իր արմատներից, մի խոսքով՝ ինչպես ասում են՝ թեժ վիճաբանություն «հայու գենի» շուրջ։

​Պատկերացրեք զարմանքս, երբ  նույն թեմայով բավական ծավալուն հոդված կարդացի ամերիկյան թերթերից մեկում։

Ամերիկացիներն են ուզում հասկանալ՝ իրենք ազգ են, թե ոչ։ Առիթը, բնականաբար, հուլիսի 4-ն է։ Հեղինակն էլ բավական հայտնի գործիչ է՝ Փեթ Բյուքենենը, որը որպես ավագ խորհրդական աշխատել  է Սպիտակ տանը՝ ամերիկացի երեք նախագահների՝ Ռիչարդ Նիքսոնի, Ջերալդ Ֆորդի և Ռոնալդ Ռեյգանի օրոք։

Անհավանական է. քանի շիշ շամպայն է խմել Չերչիլը և որտեղ են տիեզերագնաց Արմսթրոնգի կոշիկները

Բյուքենենի գլխավոր միտքը սա է՝ այն ժամանակ, երբ ստեղծվում էր ամերիկյան պետությունը, մենք բոլորովին ուրիշ էինք, հիմա այլ ենք։ Ու վկայակոչում է 18-րդ դարավերջի հայտնի քաղաքական գործիչ Ջոն Ջեյին, որն Ամերիկայի հիմնադիր հայրերից մեկն է, Գերագույն դատարանի առաջին նախագահը։

​Ջոն Ջեյը ժամանակին՝ 1787 թվականին, այսպես է նկարագրել նրանց, ովքեր պայքարեցին անկախության համար և ստեղծեցին Միացյալ Նահանգները.

«Մենք մեկ միասնական ժողովուրդ ենք՝ սերում ենք նույն նախնիներից, խոսում ենք նույն լեզվով, նույնն է մեր հավատքը և հավատարմությունը կառավարման որոշակի սկզբունքներին»։

Հիշեցնելով այս բառերը, Բյուքենենն այսօր հարց է տալիս.

«Արդյո՞ք հիմա էլ կարող ենք պնդել, որ մեր նախնիները նույնն են։ Ո՛չ, նրանք տարբեր գույնի են և ամենատարբեր երկրներից։ Արդյո՞ք մենք խոսում ենք նույն լեզվով։ Ո՛չ, մենք խոսում ենք անգլերեն, իսպաներեն և բազմաթիվ այլ լեզուներով։ Արդյո՞ք նույնն է մեր հավատքը։ Ո՛չ, մենք բողոքական ենք, հուդայական, մորմոն, մահմեդական, բուդդայական, նաև աթեիստ ենք։ Մենք քանդում ենք մեր կոթողներն ու արձանները, փոխարինում ենք դրանք նորերով, վերանվանում ենք մեր կառույցներն ու փողոցները, վերախմբագրում ենք մեր գրքերը, վերանայում ենք պատմական ճշմարտությունները»։

​Չգիտեմ՝ կարդում էի ու զարմանում՝ մի՞թե այս ամենը, մանավանդ վերջին հատվածը, Ամերիկայի մասին է։ Կարծես մեր՝ հայաստանյան իրականության մասին գրված լինի։

Բայց վերջում թույլ տվեք մի սկզբունքային նկատառում. երեկ մեր Սահմանադրության օրն էր։ Ընդամենը 25 տարում հասցրեցինք երկու անգամ փոխել մեր հիմնական օրենքը։ Սա նորմալ է։ Ամերիկացիներն էլ դեռ նոր էին հաստատել իրենց Սահմանադրությունը, երբ միանգամից տասը ուղղում մտցրին, ընդ որում, կարևոր ուղղումներ, ու հետագայում էլ շարունակեցին վերափոխել սահմանադրական դրույթները։

Մենք փոխեցինք մեր կառավարման ձևը և ընտրակարգը։ Սա էլ է միանգամայն նորմալ։ Ամերիկայում, մանավանդ այս վերջին նախագահական ընտրություններից հետո, երբ ընտրված նախագահն իր մրցակցից երեք միլիոնով ավելի քիչ ձայն ստացավ, ավելի ու ավելի հաճախ էին հնչում առաջարկները՝ ժամանակն է հրաժարվել հին, իր դարն ապրած ընտրակարգից, որը լիովին չի արտահայտում ընտրողների կամքը։

Սահմանադրության և օրենքների անկատարության մասին կարելի է անվերջ խոսել, բայց օրենքներից զատ` կա չափազանց կարևոր մի հանգամանք։ Խոսքն ավանդույթների մասին է։

Արդյո՞ք Լավրենտի Բերիան է սպանել Աղասի Խանջյանին

Ավանդույթների ձևավորումը հույժ կարևոր է մանավանդ այն ժամանակաշրջանում, երբ անկախություն հռչակած պետությունը դեռ նոր է ձևավորվում։ Այն ժամանակ՝ գրեթե երկուսուկես դար առաջ, որևէ տեղ գրված չէր, թե քանի ժամկետ կարող է պաշտոնավարել Ամերիկայի նախագահը, որևէ սահմանափակում գոյություն չուներ Ջորջ Վաշինգտոնի համար, որին մերձավորները հորդորում էին՝ կրկին առաջադրիր թեկնածությունդ՝ հարյուր տոկոսով կընտրվես։

Բայց նա չարեց, բավարարվեց երկու ժամկետով, և նրա դրած այդ ավանդույթը պահպանվեց մոտ 150 տարի։  Ունենք երկու երիտասարդ հայկական պետություն։

Արդյո՞ք մեր պետական այրերը ձևավորում են այն ավանդույթները, որոնք ամուր հիմք կդառնան ապագա սերունդների համար։

Չգիտեմ՝ թող դատեն սերունդները։

Մի՛ թերագնահատեք ընդդիմադիրներին, թե չէ ստիպված կլինեք ուտել ձեր գրած գիրքը

741
թեգերը:
Եկեք անկեղծ լինենք, Արմեն Դուլյան, ԱՄՆ, Հայաստան
թեմա:
5 րոպե Դուլյանի հետ (197)
Ըստ թեմայի
Ինչով են տարբերվում բազմակողմանի զարգացած հայը և նման բրիտանացին, կամ մենք ամեն ինչ գիտենք
Ինչո՞ւ Խրուշչովը կոշիկով խփեց ՄԱԿ-ի սեղանին, ում ելույթն էր հունից հանել ԽՍՀՄ առաջնորդին
Սուրբ Սոֆիան ուզում են մզկիթ դարձնել. հայ ճարտարապետի վերականգնած գմբեթի տակ նամազ կհնչի՞
Վանաձորի մանկատան երեխաները

Մանկատունն ու 3 հայ աղջիկների ճակատագիրը. ինչ է լինում հաստատությունից դուրս գալուց հետո

602
(Թարմացված է 08:59 03.08.2020)
Նրանք տարբեր վայրերում, տարբեր ընտանիքներում են ծնվել, բայց ինչ-որ պահի բոլորի ճակատագրերն ու նաև երազանքները նմանվել են։ Sputnik Արմենիան պատմում է մանկատան շրջանավարտների ու նրանց հետագա կյանքի մասին։

Նունեն և Իննան արդեն ուսանողներ են, Քրիստինան պատրաստվում է հեռակա բաժնի համար քննություններին։ Այս աղջիկներին միավորում է ոչ միայն սովորելու, մասնագիտություն ձեռքբերելու ցանկությունը, այլև նման ճակատագրերը։ Նրանք երեքն էլ Վանաձորի մանկատան շրջանավարտներ են։

Воспитанники ванадзорского интерната
© Photo : provided by Koryun Aslanyan
Վանաձորի մանկատան երեխաները

Նունեն ու Քրիստինան նույնիսկ կես տարի կենցաղ են կիսել մանկատան երեք այլ աղջիկների հետ Anna Kara  հիմնադրամի վարձակալած բնակարանում: Իսկ մենթոր դայակներն էլ իրենց խորհուրդներով օգնել են ինքնուրույն կյանք սկսել՝ առօրյա գնումներ կատարել, կենցաղային տարբեր խնդիրներ լուծել և այլն։ «Ծնողազուրկ հայ երեխաների օգնության միություն (ՍՕԱՐ)» բարեգործական հիմնադրամի ֆինանսավորմամբ Նունեն, Քրիստինան և Իննան գրեթե մեկ տարի քաղաքի լավագույն մասնագետների մոտ բուհական ընդունելության քննությանն են պատրաստվել։ Հիմա աղջիկներն արդեն միասին չեն ապրում. ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարության կողմից բնակարանի գնման հավաստագրեր են ստացել, բայց մանկատնից սկսված ընկերությունը մնացել է։

Նունեի պատմությունը

Նունե Պապյանը Վանաձորի մանկատանն է հայտնվել 8 տարեկանում ավագ երկու եղբայրների և քրոջ հետ։ Այնտեղ 10 տարի է անցկացրել։ Թե ինչու ընտանիքի 4 երեխաները մանկատուն տեղափոխվեցին, շատերի նման ինքն էլ պատմել չի ցանկանում։ Ասում է՝ ծնողները ողջ են, հարազատներ էլ ունեն, նրանցից ոմանք Նունեի սոցցանցերի անձնական էջերի ընկերների թվում են, բայց շփում նրանց ու ծնողների հետ չկա։

Нуне Папян
© Photo : provided by Koryun Aslanyan
Նունե Պապյանը

Մանկատանը հայտնվելու պատճառները ցավեցնում են, բայց այնտեղ անցկացրած տարիներից լուսավոր հիշողություններ կան, առաջին հերթին՝ սոցիալական աշխատողները։ Հենց նրանց աշխատանքին հետևելով էլ իր մասնագիտության ընտրությունն արեց. արդեն Վանաձորի պետական համալսարանի «Սոցիալական մանկավարժության» ֆակուլտետի ուսանողուհի է, անհամբեր սպասում է սեպտեմբերին։

Նունեի համար նոր կյանք է սկսվել՝ մանկատնից դուրս, ինքնուրույն և սեփական բնակարանում։ Ուրախությամբ ասում է՝ արդեն ճաշ եփել գիտի. նոր հմտությունը ձեռք է բերել ընկերուհիների հետ կես տարի առանձին ապրելիս։

Նունեի լավագույն ընկերուհին Իննան է։ Թեպետ ապրում են քաղաքի տարբեր հատվածներում, բայց օրվա գրեթե մեծ մասը միասին են անցկացնում։ Միասին նույն դպրոցն են հաճախել, միասին նույն կրկնուսույցի մոտ պարապել։ Հիմա էլ արդեն համակուրսեցիներ են։ Հարցազրույցի ժամանակ ևս իրար կողքի են։

Իննայի պատմությունը

Իննա Աղաբեկյանն ավագ քրոջ՝ Անիի հետ մանկատանն է հայտնվել 2 տարեկանում։ Հորը չի էլ տեսել, մայրը մենակ է մնացել սոցիալական, առողջական խնդիրների և երկու աղջիկների հետ. նրանց ստիպված մանկատուն է տարել։ Անկեղծանում է՝ մոր դեմ չարացած չէ, տարիների ընթացքում հասկացել է, որ նման որոշում ստիպված է կայացրել։ Բնակարանի գնման հավաստագիր քույրը՝ Անին է ստացել, հիմա քույրերով վերանորոգում են բնակարանը։ Հույս ունեն շուտով ավարտել և մայրիկին էլ իրենց նոր բնակարան բերել։ Առաջին անգամ Նոր տարին նոր տանն ու երեքով են անցկացնելու, այնպես որ կես տարի առաջ արդեն որոշակի ծրագրեր ունեն։

Инна Агабекян
© Photo : provided by Inna Aghabekyan
Իննա Աղաբեկյանը

Նունեի նման ինքն էլ է սոցիալական մանկավարժի մասնագիտությունն ընտրել։

«Սիրում եմ մարդկանց հետ խոսել, նրանց լսել, կարծում եմ՝ կարողանում եմ խորհուրդներ տալ։ Բացի այդ, ես անցել եմ այդ ամենի միջով, եղել եմ մանկատանը, եղել եմ նաև խնամատար ընտանիքում, գիտեմ, թե այդ իրավիճակում հայտնված երեխան ինչ է զգում, ինչի կարիք ունի, ուզում եմ օգնել նրանց իմ աշխատանքով»,- պատում է Իննան։

Խնամատար ընտանիքում երեք տարի է անցկացրել, այնտեղից մանկատուն է վերադարձել։

Инна Агабекян с сестрой Ани
© Photo : provided by Inna Aghabekyan
Իննա Աղաբեկյաննը քրոջ` Անիի հետ

«Չստացվեց, իրար չէինք հասկանում»,- խոստովանում է Իննան։ Մի քիչ մասնագիտական վերլուծություն է անում՝ խնամատար ընտանիքում հայտնվեց 14 տարեկանում։ Ինքն արդեն բավականին կայացած մտածելակերպ ուներ, խնամատար ընտանիքում էլ իրենց կարգ ու կանոնն էր հաստատված, երևի խնդիրը դա էր։ Բայց և ավելացնում է՝ եթե ինչ-որ պատճառով սեփական երեխաներն ունենալ չկարողանա, ապա երեխա է որդեգրելու, որ երկու կողմի համար էլ ընտանեկան կայունություն լինի։

Քրիստինայի պատմությունը

Քրիստինա Մաթոսյանը Վանաձորի մանկատանն ամենաքիչն է մնացել՝ չորս տարի, մինչ այդ կրտսեր երկու եղբայրների ու քրոջ հետ խնամքի այլ հաստատությունում էր։ Ինչու են մանկատանը հայտնվել. այս հարցն ակտիվ խոսող, ուրախ ձայնով աղջկան ակնհայտ ցավ է պատճառում. ասում է՝ ընտանեկան խնդիրներ էին, հայրն էլ, մայրն էլ ողջ են, ամուսնալուծված են։ Նրանց հետ կապ չունի, երկար ժամանակ չի տեսել, անկեղծանում է՝ որևէ բան իմանալ չի էլ ցանկանում։ Հետ չի նայում, հիմա՝ միայն առաջ, բայց և սիրով է հիշում այն օրերը, երբ չորս ընկերուհիների հետ մի բնակարանում էին ապրում։

Кристина Матосян
© Photo : provided by Koryun Aslanyan
Քրիստինա Մաթոսյանը

Կենցաղային գրեթե յուրաքանչյուր գործի համար հատուկ գրաֆիկ էին սահմանել, բացի սուրճ եփելուց։ Դա կամավորության սկզբունքով էր։ Արդեն տասն օր է՝ իր սիրուն, հարազատ դարձած բնակարանում է։ Ի տարբերություն Նունեի ու Իննայի՝ Քրիստինա Մաթոսյանի բուհական ընդունելության քննությունն առջևում է։ Դիմել է ՎՊՀ ռուս բանասիրության ֆակուլտետի հեռակա բաժին։ Հեռակա սովորելով՝ զուգահեռ աշխատել էլ կկարողանա.

«Ինձ պատկերացնում եմ գրասենյակում՝ սեղանի մոտ նստած, վրան լիքը թղթեր լցված, ես էլ թարգմանություններ եմ անում»,- ասում է Քրիստինան։

Կառավարությունը բարձրացնում է աշխատավարձերը. երեխաներին խնամողները պետք է լավ վարձատրվեն

Մի քիչ վախենում է «մեծ–մեծ բաներ» երազել, բայց մտքերն ուժ ունեն. տուն ունի, երազում է մի օր ավտոմեքենա ու իր երազած աշխատանքն ունենալ, գնալ ՌԴ, Սարատովի մարզ՝ իր ծննդավայր, պարզապես պտտվելու, այլ ոչ թե մնալու։ Հստակ որոշել է՝ ընտանիք շուտ չի կազմելու, դեռ պետք է սովորի, աշխատի, գումար վաստակի և կուտակի։ Բայց երբ էլ կազմի՝ երազում է ամուր ընտանիք ստեղծել, լավ կին ու լավ մայր լինել, իր երեխաներին տալ ընտանեկան այն ջերմությունն ու մայրական հոգատարությունը, որից ինքը, եղբայրներն ու քույրը զրկված են եղել։

Воспитанники ванадзорского интерната
© Photo : provided by Koryun Aslanyan
Վանաձորի մանկատան երեխաները

Հ.Գ. Նշենք, որ հոդվածի հերոսները Վանաձորի մանկատան վերջին շրջանավարտներն են։ ՀՀ կառավարության որոշմամբ՝ անցյալ տարի 4 գիշերօթիկ հաստատություն և 1 մանկատուն է լուծարվել՝ Վանաձորինը։ Գավառի մանկատան 4 շրջանավարտներից երեքը տղաներ են, որոնք այս տարվա նորակոչիկներն են, իսկ աղջիկը դիմել է Գավառի պետական բժշկական քոլեջ, քննություններն ու արդյունքները դեռ առջևում են։ Վիճակագրություն, թե մանկատան շրջանավարտների որ տոկոսն է բուհեր դիմում և ընդունվում, չկա։ Մանկատնից դուրս գալուց հետո ոչ բոլոր շրջանավարտներ են կապ պահում հաստատության հետ, հետևաբար՝ շրջանավարտների հետագա կյանքի մասին ամբողջական տեղեկություններ հնարավոր չի լինում հավաքագրել։

602
թեգերը:
տուն, շրջանավարտ, Ուսանող, դիմորդ, բուհ, աղջիկ, Վանաձոր, մանկատուն
Ըստ թեմայի
Երեխաներն այլև չեն բնակվում այդ տխուր հաստատություններում. Փաշինյան
Նորքի տուն–ինտերնատի տարեցներից երեքի վիճակը ծայրահեղ ծանր է. մանրամասներ
Երեխայի երջանիկ կյանքի համար լավագույն միջավայրը ընտանիքն է. Զարուհի Բաթոյան
Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան

Վառելիք՝ թափոններից, կամ աղբը ոչ թե աղբանոցներում է, այլ մարդկանց գլխում

304
(Թարմացված է 23:37 02.08.2020)
Հայաստանում տարեկան հազարավոր տոննա հին անվադող աղբի է վերածվում։ Տեղական ընկերություններից մեկը որոշել է վերամշակել դրանք և վառելիք ստանալ։ Բայց բոլորը չէ, որ հին անվադողերը հանձնելու «հավես» ունեն․ մեր երկրում աղբի վերամշակումը դեռևս պարտադիր չէ։

Տարեկան մոտ 850 հազար անվադող է ներկրվում Հայաստան։ Որոշ ժամանակ անց դրանք կուտակվում են աղբավայրերում, որտեղ անվադողերի վրա բույն են դնում կրծողները՝ իրենց կյանքը վստահելով քիմիական արտադրությանը։ Պարզվում է՝ իզուր, քանի որ գիտնականների գնահատմամբ՝ անվադողերից կրծողների մոտ քաղցկեղային հյուսվածքներ են առաջանում։ Այդ նույն կանցերոգենները՝ քաղցկեղածին նյութերը, վտանգավոր են նաև մարդկանց համար, երբ անվադողերն այրվում են, կամ աղբավայրում քայքայվում։

Մինչդեռ, ամեն ինչ կարող էր այլ կերպ լինել, համենայնդեպս այդպես են մտածում Դավիթ Քարամյանն ու Վահան Ղարիբյանը, որոնք միասին գործարան են հիմնել Երևանից ոչ հեռու՝ Աբովյան քաղաքում։ Նրանք անվադողերից վառելիք են ստանում, որը նման է դիզելայինին, ինչպես նաև ածխածնային սև մուր։ Նրանց հետ միասին ևս 30 մարդ է աշխատում (նրանցից շատերը դրա շնորհիվ մնացել են Հայաստանում և չեն մեկնել արտագնա աշխատանքի։

Այստեղ վերամշակում են թե՛ սովորական անվադողերը, թե՛ «ԲելԱԶ»-ների հսկայական, մարդու հասակից մեկուկես անգամ բարձր անիվները։ Դրանք բերում են Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատից, որի տնօրենը՝ Մհեր Պոլոզկովը, հաճույքով է ընդունել թափոնները վերամշակելու և օգտակար նյութերի վերածելու գաղափարը։ Բանակցությունները շարունակվում են նաև այլ ձեռնարկությունների հետ։
«Միայն Երևանում օրական 11 տոննա անվադող է հավաքվում։ Որտե՞ղ կարելի է այդքանը պահել և մինչև ե՞րբ»,- Sputnik Արմենիայի հետ զրույցում մանրամասնեց Am-Eska ձեռնարկության տնօրեն Վահան Ղարիբյանը։

Ваан Гарибян, директор заводa по переработке использованных покрышек (31 июля 2020). Абовян
© Sputnik / Asatur Yesayants
Վահան Ղարիբյան, օգտագործված անվադողերի վերամշակման գործարանի տնօրեն

Կարելի է այդ 11 տոննան կուտակել, որի հետևանքով քաղցկեղածին գարշահոտություն կտարածվի, բայց կարելի է և վերամշակել ու ստանալ 4-5 տոննա դիզելայինին նման վառելիք։ Կարելի է ստանալ նաև ածխածնային սև մուր, որը կարելի է գործածել ռետինատեխնիկական արդյունաբերության մեջ կամ որպես վառելիք։ Մրի այրման ջերմաստիճանը կախված է հումքից (տարբեր անվադողերի ռետինանյութի բաղադրությունը տարբեր է), բայց միջինում այն կազմում է մեկ կգ-ի համար 6-7 հազար կիլոկալորիա, իսկ պիրոլիզային վառելանյութի համար կարող է գերազանցել 10 հազար կկալը։

Ղարիբյանի խոսքով՝ մեկ լիտր նմանատիպ վառելիքը կարող է փոխարինել 1.8 խորանարդ մետր գազին։ Չնայած՝ հումքի մեծ մասն անիմաստ թափված է աղբավայրերում։

Սպիտակ թուղթ՝ սև տառերով

2018թ-ի ապրիլի 12-ին կառավարությունն ընդունեց արտադրողների և ներմուծողների պատասխանատվության ռազմավարությունը՝ սեփական արտադրանքից ստացվող թափոնների համար(պարզ ասած՝ նրանց ապագա աղբի համար։ 2018-21 թվականների համար կառավարությունը ծրագիր մշակեց մեկ կարևոր նպատակով՝ ստեղծել այնպիսի պայմաններ, որ բիզնեսը կա՛մ ինքնուրույն վերամշակի աղբը, կա՛մ վճարի դրա վերամշակման համար։ Այդ ռազմավարության արդյունքում երկրում հայտնվեց սպիտակ թղթի ևս մեկ կույտ՝ տպագրական ներկով սևացրած։

Завод по переработке использованных покрышек (31 июля 2020). Абовян
© Sputnik / Asatur Yesayants
Օգտագործված անվադողերի վերամշակման գործարան

Առհասարակ, պետությունը պետք է վերահսկեր ապրանքի օգտագործման և վերամշակման ամբողջ շղթան։ Այսինքն՝ եթե ընկերությունը Հայաստան է ներկրել հազար մարտկոց (որը նույնպես բնության համար ամենահաճելի իրերից չէ), իշխանությունները պետք է նրան տեղեկացնեն, թե մեկ տարի հետո այդ մարտկոցներից մետաղական ինչպիսի թափոններ կստացվեն և դրանց հետագա վերամշակման համար որքան գումար պետք է վճարի ընկերությունը։ Բայց նման բան տեղի չի ունենում։ Հանրապետությունում գործում է արդյունաբերական թափոնների կադաստր, բայց այն որևէ պարտավորություն չի դնում այն ձեռնարկությունների վրա, որոնց գործունեության արդյունքում առաջանում են այդ թափոնները։

Մեկի քթի տակ աղբ է, իսկ մյուսը լվացել է ձեռքերը

Հայաստանում պոտենցիալ վնասակար ապրանքներից բնապահպանական հարկ է գանձվում։ Դրանց թվում են, օրինակ, վառելիքը և քսայուղային նյութերը, լվացող միջոցները, պլաստմասսան, կապարե արտադրատեսակները (օրինակ՝ վերալիցքավորվող մարտկոցները), շարժիչի յուղի ֆիլտրերը։ Մարդիկ նաև ավտոմեքենաների արտանետումների համար են հարկ վճարում, որի մասին շատերս տեղյակ ենք։ Տեղյակ չենք, սակայն, թե հետո ուր են գնում այդ գումարները։ Երբ ընկերության ներկայացուցիչները հետաքրքրվել են այդ մասին, պետական կառույցներից պատասխանել են, որ այդ գումարներով դպրոցներ և ճանապարհներ են կառուցվում։

«Լավ, բայց դրա համար այլ հարկեր կան։ Իսկ այս հարկը չէ՞ որ հենց այնպես չի կոչվում «բնապահպանական»։ Ինչո՞ւ չի կարելի այդ փողով ֆինանսավորել այդ ապրանքների վերամշակումը։ Մեզ ասացին․ «Կարելի է, բայց աշխատանքի արդյունավետության գնահատմամբ»։ Ես հարցրի․ «Իսկ ինչպե՞ս եք այն գնահատում»։ Չպատասխանեցին»,- հավելեց Ղարիբյանը։

Завод по переработке использованных покрышек (31 июля 2020). Абовян
© Sputnik / Asatur Yesayants
Օգտագործված անվադողերի վերամշակման գործարան

Միաժամանակ այդ թափոնները աղբանոց նետելու համար վճար է նախատեսված։ Անվադողերից յուրաքանչյուրի համար, օրինակ, պետք է վճարել տարեկան 500 դրամ։ Երեք տարի անց այդ գումարն ավելանում է՝ հասնելով 1500 դրամի։

Այդ պատճառով էլ բազմաթիվ ընկերություններ, կոպիտ ասած, «տակով» են անում։ Դրա համար պետք է ամսական 100-200, թող լինի 300 հազար վճարել։ Բիզնեսի համար դա մեծ գումար չէ, ավելի հեշտ է վճարել և վերջ։ Թե չէ այդ անվադողերը ինչ-որ տեղ տանել, մի հատ էլ վճարել վերամշակման համար․․․ շատերի համար դա ընդհանրապես նոնսենս է»,- պարզաբանեց Ղարիբյանը։

Ամենավատն այն է, որ այդ գանձումներով էլ ամեն ինչ ավարտվում է։ Այսինքն՝ եթե թափոններից բնությունն աղտոտվի, բիզնեսը կարող է պատասխանել․ «Որքան ասել եք, վճարել եմ, «հետո»-ն իմ գործը չէ»։

Նրանց գործն է

Վահան Ղարիբյանն ու Դավիթ Քարամյանը՝ երիտասարդ «տեխնիկական մտածողները» որոշել են, որ դա հենց իրենց գործն է։ Միասին ուսումնասիրել են պիրոլիզի, այսինքն՝ առանց թթվածնի տաքացման տեխնոլոգիան։ Անվադողերը տեղադրվում են փակ ռեակտորում և տաքացվում են մինչև 300-400°C։


Քանի որ այրումը տեղի է ունենում առանց օդի, ռետինանյութից թունավոր արտանետումներ չեն լինում։ Անվադողը քայքայվում է բաղկացուցիչ մասերի․ սկզբում գոլորշիանում է գազը, որը հետո նստվածք է տալիս հեղուկ վառելանյութի տեսքով, այնուհետև առաջանում է փոշի ածխածնի նստվածքը, այսինքն՝ սովորական մոխրագույն մուրը, բացի այդ, մնում են անվադողերի մետաղական հիմքերը՝ կորդերը։ Ի տարբերություն թթվածնային այրման՝ դիօքսիններ և այլ թունավոր նյութեր չեն առաջանում։

«Հայաստանում տոննաներով երկաթ է փոշիանում». բիզնեսը դեմ է ջարդոնի արտահանման տուրքին

Այդ տեխնոլոգիան նոր չէ․ պիրոլիզի՝ առանց թթվածնային տաքացման սկզբունքը հայտնի է շատ վաղուց։ Գործարաններ էլ կան, որտեղ աղբը ոչ թե այրում են, այլ հենց պիրոլիզային քայքայման ենթարկում՝ ստանալով օգտակար նյութեր։ Մի քանի տարի առաջ Վահանն ու Դավիթն այցելել են Գերմանիայի Լեվերկուզեն քաղաք, որտեղ գործում է քիմիական ինդուստրիայի հսկա՝ «Բայեր» ընկերությունը։ Նրանք տպավորվել են հատկապես այն փաստից, որ գործարանի տանիքին ծուխ չեն նկատել․ իսկ այդ տարածքում օդն ավելի մաքուր է եղել, քան մոտակա ավտոմայրուղում։ Գործարանը մեկ միլիարդ դոլար է արժեցել, բայց տեղի իշխանություններն այդ գումարը հետ բերելու խնդիր չեն դրել։ Նրանց համար ավելի կարևոր է շրջակա միջավայրի մաքրությունը։

Հայաստանում այդքան փող չկա, բայց տղաները որոշել են տեխնոլոգիան այստեղ էլ կիրառել։ Եվ վատ չի ստացվել․ անվադողերից որևէ արտանետում չկա, դրանք առաջանում են միայն գազի այրումից, երբ պիրոլիզային ռեակտորը տաքանում է։

Աշխարհը խորտակվում է աղբի մեջ. Հայաստանն առաջին հորիզոնականներում է

«Մենք ուսումնասիրեցինք տեխնոլոգիան, բերեցինք սարքավորումները, հետո ինքներս դրա վրա աշխատեցինք, ավարտին հասցրինք։ Դավիթը դրա մասնագետն է, ավարտել է կիրառական մեխանիկայի ֆակուլտետը։ Անձամբ է կազմել ռեակտորային այրիչի, գազային կոմպրեսորի, անվադողերի կտրման հաստոցի գծագրերը»,- ժպիտով պատմում է Վահանը։
Հաստոցը մեծ ավտոմատ դանակ է, որը բարակ շերտերի է բաժանում անգամ «ԲելԱԶ»-ի անվադողը։ Այնուհետև հումքը բեռնում են ռեակտորում։

Այդ աղբը շնչում ենք բոլորս

Արդյո՞ք նման արտադրությունը հատուցում է իր ծախսը։ Առանձնապես ոչ, այլապես նմանատիպ ձեռնարկություններ վաղուց կհիմնեին։ Որպեսզի պիրոլիզային վառելիքը վաճառվի, այն պետք է գազից էժան լինի կամ գոնե ավելի թանկ չլինի։ Բացի այդ՝ շատ ավելի հեշտ է գազ վառել։
«Մեր ծախսերը նույնպես շատ են։ Վերցնենք թեկուզ հաստոցի դանակները։ Դրանք պետք է երեք օրը մեկ սրել և ամիսը մեկ փոխել»,- նշեց Վահանը։

Завод по переработке использованных покрышек (31 июля 2020). Абовян
© Sputnik / Asatur Yesayants
Օգտագործված անվադողերի վերամշակման գործարան

Նույնը վերաբերում է մրին։ Այն օգտագործվում է ռետինե իրերի արտադրության մեջ, բայց Հայաստանում այդպիսիք գրեթե չեն արտադրվում։ Ուստի մուրը, ինչպես և պիրոլիզային վառելիքը, առաջարկում են ջերմոցային տնտեսություններին՝ տաքացման համար։ Տղաները նաև սեփական ջերմոցներ են հիմնել։
Անվադողերի մետաղական շրջանակները նույնպես ոչ ոք չի վերցնում։ Տղաները որոշել են դրանք բացօթյա թողնել, որպեսզի ժանգոտեն, որից հետո հնարավոր կլինի դրանցից դեղին ներկի պիգմենտ ստանալ։

Բայց հարցը ոչ միայն այդ ապրանքների արժեքն է, այլև այն, թե ինչ ենք վճարելու բոլորս, եթե դրանք շարունակեն աղբանոցում հայտնվել։ Ընդամենը պետք է կյանքի կոչել 2018թ-ի ապրիլին ընդունված ռազմավարությունը։ Այսինքն՝ հստակ կանոններ սահմանել, որոնց համաձայն՝ աղբը պետք է տեսակավորել և հանձնել վերամշակման (թեկուզ ոչ հենց այս ընկերությանը, ցանկացած մեկին)։

Վատ իրականացվող աղբահանությունը չի՞ պատժվում, կամ ջարդոնի համար բողոքողները լավ են պրծել

Քայքայել կարելի է ոչ միայն անվադողերը, այլև հին պոլիէթիլենը(տոպրակներն ու պարկերը), պլաստիկե շշերը և անգամ հին հագուստը։ Դրանցից նույնպես կարելի է դիզելային վառելիք ստանալ (մեկ տոննայից՝ մոտ 300 լիտր)։ Ավելի լավ է փող ծախսել դրա, քան նորանոր աղբավայրեր կառուցելու համար։

Որոշ տեղերում արդեն այդպիսի կանոններ են գործում։ 2018 թ-ի հեղափոխությունից հետո սկսեցին անտառահատումներին ավելի խիստ հետևել։ Վահանը վստահ է՝ երբ բոլորը լուրջ են տրամադրված, հնարավոր է արդյունքի հասնել։

«Նախկինում, երբ առաջարկում էինք մեր վառելիքը, պատասխանում էին․ «Ինչների՞ս է պետք։ Փայտի մեկ խորանարդ մետրը 14-15 հազար դրամ արժե»։ Հիմա արդեն նման բան չեն ասում, քանի որ անտառահատմանը շատ ավելի խիստ են հետևում։ Եթե նույնքան խիստ հետևեն աղբի վերամշակմանը, բոլորի համար ավելի լավ կլինի։ Չէ՞ որ այդ աղբը բոլորս ենք շնչում»,-եզրափակում է Վահանը։

Մեկ-երկու ժամից, երբ մենք արդեն Երևանի կենտրոնում կլինենք, քաղաքի արվարձանում այրվող աղբի ծուխը քամին Աբովյանի կողմ կտանի։ Բայց այդ քամուց ոչ մեկս չենք թաքնվի․ եթե ոչ այս, ապա մյուս աղբավայրի ծուխը անպայման կհասնի մեզ։

  • Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Անվադողերի վերամշակման գործարանի աշխատակիցները, Աբովյան
    Անվադողերի վերամշակման գործարանի աշխատակիցները, Աբովյան
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Անվադողերի վերամշակման գործարանի աշխատակիցը, Աբովյան
    Անվադողերի վերամշակման գործարանի աշխատակիցը, Աբովյան
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Անվադողերի վերամշակման գործարանի աշխատակիցը, Աբովյան
    Անվադողերի վերամշակման գործարանի աշխատակիցը, Աբովյան
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
    © Sputnik / Asatur Yesayants
1 / 34
© Sputnik / Asatur Yesayants
Անվադողերի վերամշակման գործարան, Աբովյան
304
թեգերը:
ռազմավարություն, կառավարություն, թափոն, գործարան, Աբովյան, աղբի տեսակավորում, աղբի վերամշակում, աղբաման, աղբ, Հայաստան
Ըստ թեմայի
Կարինե Դանիելյան. Հայաստանում աղբի վերամշակումը ստվերային բիզնես է
Հայաստանի իշխանությունը կզբաղվի հանքերում թափոնների բաղադրության հարցով
Ահազանգ. Ախթալայի պոչամբարի հարակից ձորն աղտոտված է թափոնաջրերով
Մի քանի տասնյակ տոննա կենցաղային թափոններ և տիղմ. ՀԿԵ-ն մաքրել է Գորգոբա գետակի հունը
Նիկոլ Փաշինյան

ՊԵԿ-ն ամփոփել է 2019-ը և միջոցառումների կատարողականը ներկայացրել Փաշինյանին

0
(Թարմացված է 19:04 03.08.2020)
2019-ին Հայաստանում տպվել է 38%-ով շատ ՀԴՄ կտրոն, քան 2018-ին, ինչի հետևանքով 2018-ի համեմատ արձանագրվել է 21.9%-ով շատ առևտրաշրջանառություն։

ԵՐԵՎԱՆ, 3 օգոստոսի – Sputnik. Պետական եկամուտների կոմիտեի նախագահ Էդվարդ Հովհաննիսյանը վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին է ներկայացրել 2019 թվականին կատարված ՊԵԿ-ի միջոցառումների կատարողականը: Տեղեկությունը հայտնում է վարչապետի մամուլի ծառայությունը։

Համաձայն Հովհաննիսյանի ներկայացված զեկույցի՝ 2019-ին Հայաստանում տպվել է ավելի շատ ՀԴՄ կտրոն, ՊԵԿ-ում կատարվել են ավելի շատ գանձումներ և հարուցվել են քրեական գործեր, քան 2018-ին և մնացած նախորդ տարիներին։ Օրինակ՝ 2019-ին Հայաստանում տպվել է 120 մլն կամ 38%-ով շատ ՀԴՄ կտրոն, քան 2018-ին, ինչի հետևանքով 2018-ի համեմատ արձանագրվել է 345 մլրդ դրամի կամ 21.9%-ով շատ առևտրաշրջանառություն։

ՊԵԿ իրավական գործառույթ իրականացնող ստորաբաժանումների կողմից 2019-ի ընթացքում պետական բյուջե է գանձվել 63,6 մլրդ դրամ, 2018-ին՝ 30,6 մլրդ դրամ, 2017-ին՝ 26,8 մլրդ դրամ։ 2019-ի ընթացքում հարուցվել են 454 քրեական գործեր: Հաշվետու ժամանակաշրջանում վերականգնվել է 11,9 մլրդ դրամ գումար, 55 քրեական գործով ավարտվել է նախաքննությունը, գործերը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել են դատարաններ:

Ռեկորդային ցուցանիշ. պետության պարտքը տնտեսվարող սուբյեկտներին նվազել է

Նվազել են ՊԵԿ-ի ստուգումները։ 2019-ին հարկային մարմնի իրականացրած համալիր հարկային ստուգումների քանակը 2018-ի նույն ժամանակաշրջանի համեմատ նվազել է 5.6%-ով: Իրականացված համալիր ստուգումների թվի կրճատման պայմաններում արձանագրված լրացուցիչ պարտավորությունների գումարն աճել է 81.2%-ով, միաժամանակ աճել է նաև մեկ ստուգմանը բաժին ընկնող լրացուցիչ պարտավորության գումարը 92.0%-ով: 2019-ին 2018թ-ի համեմատ էականորեն նվազել են ՀՀ սահմանով ներմուծվող բեռների նկատմամբ մաքսային մարմինների կողմից իրականացվող բեռների ֆիզիկական զննման դեպքերը։ Դրանց տեսակակար կշիռը ներմուծման հայտարարագրերի ընդհանուր թվի մեջ 2018թ-ի 22%-ի փոխարեն 2019թ. կազմել է շուրջ 12%։ Էականորեն պարզեցվել է ԵԱՏՄ անդամ պետություններում հաշվառված անձնական տրանսպորտային միջոցների ՀՀ սահմանահատման գործընթացը։

Հովհաննիսյանը տեղեկացրել է, որ ներդրվել են երրորդ անձանց վերաբերյալ ՀՀ ՊԵԿ-ին տեղեկատվություն փոխանցելու երկու նորարար վեբ-ծառայություններ:

Հովհաննիսյանը խոսել է նաև Գյումրու արտաքին տնտեսական գործունեության կենտրոնի շինաշխատանքների մասին։ Նա հայտնել է, որ շինարարության առաջին փուլը կավարտվի առաջիկա ամսվա ընթացքում, իսկ երկրորդի աշխատանքները կմեկնարկեն 2021-ին ու կավարտվի 2022-ի վերջին:

Փաշինյանը սրան ի պատասխան հանձնարարել է կենտրոնի շինաշխատանքների ուղղությամբ իրականացնել խիստ վերահսկողություն: Նա նաև հավելել է, որ պատրաստվում է առաջիկայում այցելել սահմանային անցակետեր՝ գնահատելու նախորդ այցից հետո իրականացված աշխատանքները:

Խորհրդակցության վերջում ՊԵԿ նախագահը վարչապետին ներկայացրել է ՀՀ ՊԵԿ 2020-2024 թվականների զարգացման և վարչարարության բարելավման ռազմավարական ծրագիրը:

0
թեգերը:
Պետական եկամուտների կոմիտե (ՊԵԿ), Էդվարդ Հովհաննիսյան (ՊԵԿ նախագահ), Նիկոլ Փաշինյան, Հայաստան
Ըստ թեմայի
Հայաստանում տուրիզմի ոլորտը կոլապսի մեջ է. փրկության 2 ճանապարհ կա
Հայաստանի արտակարգ ամառն ու պաշտոնյաների ձախողված արձակուրդը. ո՞վ է ամենաշատը «հոգնել»
Միջպետական ճանապարհները հիմնանորոգվում են. Փաշինյանը տեսանյութ է հրապարակել
Գևորգ Պետրոսյանը խոստացել է ավլել Հանրապետության հրապարակը, եթե...