Պեկին. արխիվային լուսանկար

Հայերը պատճառ ունե՞ն վախենալու. կորոնավիրուսն ու ազգերի գենետիկ առանձնահատկությունները

1517
(Թարմացված է 13:35 12.02.2020)
Եկեք անկեղծ լինենք: Ամեն անգամ, երբ լսում ենք որևէ հիվանդության տարածման մասին, խուճապի նման մի բան է առաջանում ու երևի դա ինչ-որ իմաստով լավ է՝ այդ խուճապը ստիպում է մարդկանց կանխարգելիչ միջոցներ ձեռնարկել։
Համաճարակներն այնուամենայնիվ հաղթահարվում են. զիկայի նախադեպը

Նման իրավիճակ է ստեղծվել այժմ, երբ բոլորը փորձում են կանխել Չինաստանում բռնկված հիվանդության տարածումը, մեր արտգործնախարարությունն էլ հորդորել է հայաստանցիներին ձեռնպահ մնալ Չինաստան գնալուց։

Ուզում եմ հիշեցնել, որ նման իրադրություն էր ստեղծվել չորս տարի առաջ, երբ Հարավային Ամերիկայում, մասնավորապես Բրազիլիայում, սկսեց տարածվել զիկա կոչվող հիվանդությունը։ Այն ժամանակ իրավիճակն ավելի լուրջ էր, քանզի օգոստոսին հսկայական թվով մարդիկ աշխարհի բոլոր երկրներից գալու էին Բրազիլիա՝ Համաշխարհային օլիմպիադային մասնակցելու կամ դիտելու համար։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունն այն ժամանակ հայտարարեց, որ զիկան սպառնում է ողջ աշխարհին և միայն երկու Ամերիկաներում այդ հիվանդությամբ կարող է վարակվել մոտ 4 միլիոն մարդ:

Ջերմաչափում և արտաքին զննում. կորոնավիրուսի ներթափանցումը Հայաստան պետք է բացառել

Մի երկու խոսք զիկա հիվանդության մասին։ Ավելի քան 70 տարի առաջ՝ 1947 թվականին, եվրոպացի մասնագետներն ուսումնասիրություններ էին կատարում Աֆրիկայում, փորձելով միջոցներ գտնել այսպես կոչված դեղին տենդի դեմ: Կապիկների հետ էին կապված հետազոտությունները: Ինչ էին անում: Կապիկներին վանդակներով բարձնացնում էին ծառերի վրա, մոծակները նրանց խայթում էին, հետո փորձագետները աստիճաններով բարձրանում էին և նրանց արյունից նմուշներ էին վերցնում: Ու կապիկներից մեկի մոտ հայտնաբերեցին բոլորովին նոր մի հիվանդություն, և այն անվանեցին զիկա, որովհետև այդ անտառն էր կոչվում Զիկա: Մի քանի տարի անց՝ 1952 թվականին, այդ նոր վիրուսն առաջին անգամ հայտնաբերվեց մարդու մոտ՝ նա Ուգանդայի բնակիչ էր:

Հետո այդ հիվանդությունը շատ արագ տարածվեց Ամերիկայի գրեթե բոլոր երկրներում: Ինչպե՞ս այս հիվանդությունը հասավ Ամերիկա: Մասնագետները պնդում են՝ Խաղաղ օվկիանոսով: Ավելի քան 10 տարի առաջ՝ 2007 թվականին, հիվանդության բռնկում արձանագրվեց Խաղաղ օվկիանոսի որոշ կղզիներում:

Հայաստանը կորոնավիրուսի բացահայտման համար նախատեսված լաբորատոր թեստ չունի

Եվ անսպասելիորեն հայտնաբերվեց մի շատ տարօրինակ, կարելի է ասել` նույնիսկ անբացատրելի հանգամանք: Ֆրանսիական Պոլինեզիայի կղզիներում այդ վիրուսով վարակվեց բնակչության 11 տոկոսը՝ ամեն տասներորդը, և ծնվեց 17 երեխա՝ ոչ նորմալ գլխուղեղով: Իսկ Պոլինեզիայից ավելի քան երկու հազար կիլոմետր հեռավորության վրա գտնվող Միկրոնեզիայում՝ Յափ կղզում, վարակվեց բնակչության 70 տոկոսը՝ գրեթե երկու երրորդը, բայց միկրոցեֆալ ուղեղով որևէ երեխա չծնվեց: Ի դեպ՝ ճիշտ նույն բանը նկատվեց 4 տարի առաջ Ամերիկայում։ Բրազիլիայում վարակվեց մոտ 4 հազար մարդ և ծնվեց 404 երեխա՝ խեղումներով: Իսկ Կոլումբիայում հինգ անգամ ավելի շատ մարդ է վարակվել՝ 20 հազար և միկրոցեֆալ հիվանդության որևէ դեպք ծնված երեխաների մոտ չի հայտնաբերվել: 

Մինչև հիմա մասնագետները տարակուսում են՝ ինչով է սա պայմանավորված։ Եվ ամենահավանական բացատրությունը սա է՝ այս հիվանդության այսքան տարբեր դրսևորումները կապված են մարդկանց գենետիկական առանձնահատկությունների հետ: Այսինքն՝ կան համայնքներ, միգուցե նույնիսկ ազգեր, որոնց համար զիկան գրեթե անվնաս է, և կան ազգեր, որոնց ներկայացուցիչների մոտ հիվանդ երեխաներ են ծնվում հենց այս վիրուսի պատճառով: Ի դեպ, խաղաղօվկիանոսյան կղզիներում, որոնց մասին պատմեցի, վերջին տասնամյակում այդ հիվանդության որևէ դեպք չի արձանագրվել։ Բրազիլիայում էլ չորս տարի առաջ իրավիճակը սկսեց ամսեամիս բարելավվել։ Եթե 2016-ի ապրիլին ավելի քան 4000 դեպք էր գրանցվել, ապա արդեն մայիսին այդ թիվն իջավ մինչև 700, հունիսին էլի կտրուկ նվազեց, ու երբ օգոստոսին սկսվեց Օլիմպիադան, զիկայով վարակվելու որևէ դեպք այլևս չկար։

«Հատուկ դիմակները վերջացել են». Չինաստանում գտնվող հայ երիտասարդը` կորոնավիրուսի մասին

Հուսանք, որ նույնը կկատարվի նաև այժմ։ Բայց բոլոր դեպքերում` անպայման հետևեք մասնագետների խորհուրդներին՝ օգտագործեք միայն լավ եփված սնունդ և շշալցված ջուր, կրեք անհատական պաշտպանիչ միջոցներ՝ դիմակներ, լվացեք ձեռքերը դրսից տուն գալիս և սնունդ ընդունելուց առաջ։ Բայց ամենակարևորը՝ գրիպանման երևույթների առկայության դեպքում դիմեք բժշկի և մի զբաղվեք ինքնաբուժմամբ։

1517
թեգերը:
Հայաստան, վիրուս, կորոնավիրուս, Արմեն Դուլյան
թեմա:
5 րոպե Դուլյանի հետ (229)
Ըստ թեմայի
Երևանում կիրառվող «համաճարակաբանական ֆիլտրն» արդյունք է տալիս
Սննդային թունավորումից խուսափելու հնարքներ. համաճարակաբանի խորհուրդները
«Հայաստանի սանիտարահիգիենիկ ու համաճարակային վիճակը շատ մտահոգիչ է». Գրիգորյան
Արմեն Դուլյան

«Եթե չկարողանամ ուղեղիս գործունեությունը խթանող հաբեր գնել, հիմար էլ կմնա՞մ». Դուլյան

426
​Եկեք անկեղծ լինենք։ Այս տարի իրականացավ  գիտնականների կանխատեսումներից մեկը՝ համավարակը փոխեց հասարակ մարդու կյանքը ողջ աշխարհում։ Էլ ինչ մարտահրավերներ են մարդկությանը սպասում առաջիկա 30 տարիներին՝ մինչև 2050 թվականը։
Առաջիկա 30 տարվա մարտահրավերները՝ եթե չկարողանամ ուղեղիս գործունեությունը խթանող հաբեր գնել, հիմար էլ կմնա՞մ

Դե, կլիմայի փոփոխության և հարուստների ու աղքատների միջև ահագնացող անդունդի մասին շատ է խոսվում, բայց Բի Բի Սի ընկերությունը առանձնացրել է մի քանի մարտահրավեր, որոնք պարզապես կարող են փոխել բոլորիս կյանքը և արդեն փոխում են։

Օրինակ` սոցիալական ցանցերը։ Հեռու չգնանք՝ Facebook-ը փոխեց իր այսպես կոչված ինտերֆեյսը՝ բոլորս դժգոհ ենք։ Բայց սա, իհարկե, չարյաց փոքրագույնն է, Facebook-ը ջահել երևույթ է՝ մոտավորապես 15 տարեկան։ Այսօր շատ դժվար է ասել, թե ինչ ազդեցություն կունենան սոցիալական ցանցերը մեր կյանքի վրա 2050 թվականին։

​Շատ ավելի արմատական հարցեր կան։ Օրինակ՝ մարդկային գեների մոդիֆիկացումը՝ նորացումը և փոփոխությունը։ Իհարկե, դրական պահեր կան։ Կարող ես այնպես փոխել մարդու ԴՆԹ-ն, որ այդ մարդը մահաբեր ինչ-ինչ հիվանդությունների դեմ իմունիտետ ձեռք բերի։ Բայց, ինչպես պնդում են բազմաթիվ մասնագետներ, գեների մոդիֆիկացոումը նաև շատ վտանգավոր կողմեր ունի։ Այսինքն՝ դու հնարավորություն ես ստանում փոխել մարդուն։ Սկզբունքային հարց է ծագում՝ արդյոք մենք իրավունք ունենք փոխել մարդկային էությունը։

Վախի վրա հիմնված հասարակությունն ապագա չունի․ ինչից էր վախենում Անգելա Մերկելը

Եվս մի մարտահրավեր։ Կյանքի տևողության մեծացումը։ Բնականաբար, շատ լավ է, որ մարդկանց կյանքը երկարում է։ Բայց դա իր հետ բազում պրոբլեմներ է բերում։ Բա ո՞վ պետք է հոգ տանի այդ մարդկանց մասին։ Տեսեք։ 2100 թվականին` այսինքն այս դարի վերջին, 100 տարին բոլորած մարդկանց թիվն աճելու է ավելի քան 50 անգամ։

Այսօր անհավատալի է թվում, բայց այժմվա 500 հազարի փոխարեն այդ մարդկանց թիվը հասնելու է 26 միլիոնի։ Ո՞վ է պահելու նրանց։ Ճապոնիայում ռոբոտներ են մշակում տարեցներին սպասարկելու համար։ Բայց սա խնդրի լուծում չի։ Բա կենսաթոշա՞կը։ Չէ՞ որ կտրուկ ավելանալու է կենսաթոշակառուների թիվը։​

Տրանսպորտի հարցը։ Եթե հիմա արդեն աշխատանքային օրվա ավարտին՝ երեկոյան ժամը 6-ից հետո, Երևանում հնարավոր չէ աշխատավայրից տուն հասնել առանց խցանման մեջ ընկնելու, բա պատկերացրեք, թե ինչ է լինելու 30 տարի հետո։ Անընդհատ խոսվում է այն մասին, որ ուր որ է` մենք քաղաքակիրթ տրանսպորտ ենք ունենալու՝ հարմարավետ ավտոբուսներով։ Բայց, կներեք, այդ ավտոբուսները ինչպե՞ս են մեզ տուն հասցնելու, եթե մայրաքաղաքի բոլոր փողոցներում խցանումներ են։

Սալեմի վհուկները. ինչպես մարդկանց մահապատժի ենթարկեցին աղջիկների պատճառով

​Սակայն շեղվեցինք համաշխարհային մարտահրավերներից։ Մենք ծով չունենք, ուրեմն գոնե այս հարցում խնդիր էլ չունենք։ Բայց աշխարհի առափնյա որոշ քաղաքներ կարող են անցնել ջրի տակ, քանզի ծովի մակարդակն անընդհատ բարձրանում է։ Այդ պրոբլեմի առաջ արդեն հայտնվել է Մայամի քաղաքը Ամերիկայում։ Բայց խոսքը ոչ միայն կոնկրետ քաղաքների, այլև ամբողջ կղզիների մասին է։ Դրանց բնակիչներն առաջիկա տասնամյակների ընթացքում կարող են դառնալ այսպես ասած «կլիմայական փախստականներ»։​

Երկրաքաղաքական խնդիրներ։ Դրանցից մենք չենք կարող խուսափել, որովհետև Ղարաբաղի հարց ունենք, որը դժվար թե լուծում գտնի առաջիկա տարիներին։ Բայց, ախր, խնդիրներ կան ողջ աշխարհում։ Հյուսիսային Կորեան հրթիռներ է փորձարկում։ Մեծ Բրիտանիան դուրս է գալիս Եվրամիությունից։ Պարզ չի, թե ինչպես կհանգուցալուծվի իրավիճակը Վենեսուելայում։ Արդյոք ի վերջո ընդհանուր լեզու կգտնեն Ամերիկան և Իրանը։ Այսօրվա խնդիրներն եմ թվարկում՝ բա ի՞նչ է լինելու առաջիկա 30 տարիների ընթացքում։ Ո՞վ կարող է կանխատեսել։​

Եվ վերջապես։ Հիմա արդեն աշխարհի տարբեր լաբորատորիաներում մշակվում են հաբեր, որոնք կարող են կտրուկ բարելավել մարդու ուղեղի գործունեությունը, այսինքն, պարզ ասած՝ ավելի խելոք դարձնել մարդուն։ Հիմա հարց՝ եթե ես փող ունեմ, կկարողանամ գնել այդ հաբերը, բա եթե փող չունե՞մ։ Էսպես հիմար էլ կմնա՞մ։

Ամենահին անունն ունեցող երկիրը, կամ Լիբանանի վարչապետի անկեղծ և տարօրինակ հայտարարությունը

426
թեգերը:
Տրանսպորտ, Facebook, կորոնավիրուս, Արմեն Դուլյան
թեմա:
5 րոպե Դուլյանի հետ (229)
Ըստ թեմայի
Ինչ ուզում են՝ թող անեն. եվրոպացիները կրկին փակել են սահմանները
Ցանկանում եք ճշմարտությո՞ւնն իմանալ՝ գնացեք Բարբադոս
Ինքներդ ձեզ այդքան լուրջ մի ընդունեք. էլ ինչ խորհուրդ են տվել բրիտանացիները
Ֆերդին եկեղեցում

«Հայ լինելը պատիվ է ինձ համար». մահմեդական Ֆերդին ուզում է Տերունական աղոթքը սովորել

302
(Թարմացված է 17:25 21.09.2020)
Արևելյան Հայաստանի սահմանին մոտ թուրքահպատակ բնակավայրերում շատ հայեր չեն ապրում։ Թուրքական իշխանությունը նրանց միտումնավոր հեռացրել է՝ փոխարենը բերելով քրդերի և ադրբեջանցիների։ Համեմատաբար շատ հայեր կան սահմանից 56կմ հեռու ընկած Բայազետում ու շրջակա բնակավայրերում։

1805-1812 թվականների ռուս թուրքական պատերազմի ժամանակ Բայազետում կար 1735 հայի և 310 տուն մահմեդականների ընտանիք: 1909 թվականին պատմական Բայազետում 1000 տուն կար, որից 350–ը հայերի ընտանիքներ էին: Ցեղասպանության ժամանակ նրանք ևս ենթարկվեցին կոտորածի ու բռնագաղթի։

«Քիչ մե գիդինք հայերեն»․ ժամանակակից Թուրքիայի կենտրոնում թաքնված հայերի ուրույն աշխարհը

Մի մասը, սակայն, կարողացավ առերես կրոնափոխության կամ թուրք ու քուրդ հարևանների հետ բարեկամության շնորհիվ փրկվել։

2017-ին Բայազետում փաստագրական ֆիլմի նկարահանման ժամանակ ծանոթացա տեղացի հայերից մեկի հետ։ 30-ամյա երիտասարդին շատերն էին ճանաչում։ Հաշվապահի մասնագիտությամբ Ֆերդին ուրախությամբ միացավ մեր խմբին՝ օգնելու հասնել տեսարժան վայրեր ու զրուցելու Բայազետի հայերի մասին։

Фердин из Баязета на горе Арарат
© Sputnik / Nairi Hokhikyan
Ֆերդին

«Մենք ապրում ենք գրեթե սահմանին, և հաճախ հայրս պատմել է հայերի մասին։ Ես հայ եմ միայն մոր կողմից, բայց հայրս, որը քուրդ է, երբեք չի թաքցրել իր առանձնահատուկ համակրանքը հայերի նկատմամբ։ Հենց նա է ինձ պատմել հայերի հետ տեղի ունեցածի մասին։ Հայրս ասում էր, որ Հայաստանն աշխարհի լավագույն վայրերից մեկն է, հայերն ամենալավ ժողովուրդներից են, և ես պետք է հպարտ լինեմ, որ հայ եմ։ Երբ մանուկ հասակում խաղում էի երեխաների հետ, բոլորն ինձ ասում էին՝ հայի զավակ։ Էլի հայեր կային, որոնք ամաչում էին այդ բնորոշումից, մինչդեռ ես հպարտորեն ասում էի, որ հայ լինելը պատիվ է ինձ համար։ Ծնողներս էին ինձ այդպես ոգեշնչել։ Ես այսօր էլ հպարտությամբ եմ կրում հայ լինելու տիտղոսը»,–պատմում է Ֆերդին։

Фердин из Баязета во время молитвы в церкви Сурб Хач на острове Ахтамар
© Sputnik / Nairi Hokhikyan
Ֆերդին եկեղեցում

Բայազետցի հայ երիտասարդի հետ մեկնում ենք Արարատ լեռ։ Քաղաքը առասպելական լեռան գրեթե փեշին է։ Արարատի լանջին Ֆերդին առանձնակի ոգևորությամբ պատմում է, որ մանկության տարիներին մայրը հաճախ է իրեն ու տեղացի ուրիշ հայ երեխաների բերել այստեղ ու պատմել Նոյյան տապանի, Քրիստոսի, հայկական թագավորության մասին։ Ինքը հաճախ է Արարատի վրա երազել ուժեղ Հայաստանի մասին, որտեղ ինքը հերոսներից մեկն է։ Մանկության երազանքները հասուն տարիքում դարձել են հայերի հետ շփվելու և ազգային ավանդույթների մասին ավելին իմանալու ձգտումներ։

Որպես քուրդ ապրած հայն ու նրա սասունցի ազգականները. հանդիպում 100 տարի անց

«Բայազետում շատ հայեր չկան, բայց եղածները լավ գիտեն, որ մի Բայազետ էլ Հայաստանում կա։ Մենք լսել ենք, որ Սևանա լճի ափին ապրում են մեր բարեկամները։ Գավառ քաղաքի բնակիչները 200 տարի առաջ հեռացել են հենց Բայազետից։ Ես ուզում եմ ծանոթ լինել հայկական ամբողջ պատմությանը»,–ասում է Ֆրեդին։

Նրա հետ մեկնում ենք նաև Վանի Աղթամար կղզի։ Սուրբ Խաչ եկեղեցու մոտ նկատում եմ, որ նա մոտենում է տապալված խաչքարին ու փորձում խաչակնքել։ Լինելով մահմեդական՝ ավելի ուշ խնդրում է իրեն սովորեցնել Տերունական աղոթքը։

Фердин из Баязета у армянского хачкара
© Sputnik / Nairi Hokhikyan
Ֆերդին մոտենում է տապալված խաչքարին ու փորձում խաչակնքել

Ասում է՝ մահմեդական լինելը դեռ չի նշանակում գեներից հանել քրիստոնեական արժեքները։ Ֆերդին երազում է Բայազետում բացել հայերենի խմբակներ, որտեղ հայ երեխաները կկարողանան սովորել իրենց մայրենի լեզուն։

Ամասիացի Օհանը և մյուսները․ ինչու են թուրք գրողները խոսում Արևմտյան Հայաստանի հայերի մասին

302
թեգերը:
Բայազետ, հայեր, Արևմտյան Հայաստան, Նաիրի Հոխիկյան
թեմա:
Զարթիր, լաո
Ըստ թեմայի
«Պապիս կնոջը թուրքը խլել է ու իր հարճը սարքել». ֆիդայի Սարգսի թոռը փնտրում է ազգականներին
Ի՞նչ են փնտրում թուրքերը Սուրբ Կիրակոսի հիմքերի մեջ. Դիարբեքիրի եկեղեցու մոգական ուժը
«Ես հայ եմ, բայց...». Սասունում ապրող Խաչիկը պահպանում է տեղի գերեզմանները
Խորհրդարան, արխիվային լուսանկար

Սոցիալական ծառայությունների բարելավումը հետաձգվում է. կառավարությունը դեռ պատրաստ չէ

0
(Թարմացված է 17:23 22.09.2020)
Կառավարությունում նոր են նկատել, որ ՀՀ մի շարք օրենքներ հակասում են «Սոցիալական աջակցության մասին» ՀՀ օրենքում արդեն ընդունված փոփոխություններին, և շտապել են շտկել իրավիճակը` ԱԺ արտահերթ նիստ հրավիրելով։

ԵՐԵՎԱՆ, 22 սեպտեմբերի - Sputnik. ՀՀ ԱԺ–ն այսօր ընթացող արտահերթ նիստում երկրորդ ընթերցմամբ և ամբողջությամբ ընդունեց ՀՀ կառավարարության ներկայացրած ՀՀ մի քանի օրենքներում փոփոխությունների ու լրացումների փաթեթը։

Այսպիսով՝ Համալիր սոցիալական ծառայությունները Հայաստանում կսկսեն գործել ոչ թե վաղվանից, այլ 2021 թ–ի հունվարի 1-ից։

Խնդիրն այն է, որ կառավարությունում նոր են նկատել, որ ՀՀ մի շարք օրենքներ հակասում են «Սոցիալական աջակցության մասին» ՀՀ օրենքում ապրիլին ընդունված փոփոխություններին, և շտապել են շտկել իրավիճակը` մինչ օրենքի ուժի մեջ մտնելը։

«Սոցիալական աջակցության մասին» ՀՀ փոփոխված օրենքով նախատեսվում էր սոցիալական բոլոր` նպաստների, թոշակների սահմանման, հաշմանդամության կարգի բժշկասոցիալական փորձաքննության ու մի շարք այլ ծառայություններ տրամադրել մեկ պատուհանի սկզբունքով` միավորված մեկ միասնական կենտրոնում։

«Ինձ չի անհանգստացնում դա». Մակունցը` 3 քաղաքական ուժերի հայտարարած հանրահավաքի մասին

ՀՀ ամբողջ տարածքում պետք է գործի նմանատիպ 49 գրասենյակ։ Մինչդեռ ՀՀ Աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարի տեղակալ Աննա Ժամակոչյանն այսօր ԱԺ–ում հայտնեց, որ առայժմ պատրաստ են 24-ը։

Ինչ է կատարվում. «Իմ քայլը» խմբակցության ներկայացուցիչը հերքում է տարածված լուրերը

0
թեգերը:
կառավարություն, Օրենք, նախագիծ, ԱԺ, Հայաստան
Ըստ թեմայի
«Կարո՞ղ է` Ծառուկյանը միանա, հոգեբանական թեստ հանձնելու նախագիծս կյանքի կոչենք». Պողոսյան
Ո՞ւմ «հագով է կարվել» էկոնոմիկայի նախարարության նախագիծը. մեկնաբանում է փոխնախարարը
Համեղ և օգտակար ճագարի միս` սահմանամերձ Այգեպարից. նոր նախագիծը կփոխի գյուղի կյանքը
Ցեղասպանության հրահրումը կքրեականացվի. ԱԺ-ն ընդունեց օրենքի նախագիծը