Սարգիս Ստեփանյան

Սուպեր հերոս Սարգիսը. սա Հոլիվուդը չէ, Հայաստանն է ու Արցախը...

1368
Փոխգնդապետ Սարգիս Ստեփանյանը բազկամարտի աշխարհի ու Եվրոպայի բազմակի չեմպիոն է։ Նա ղեկավարում է իր հիմնադրած Հաշմանդամային սպորտի ֆեդերացիան, իսկ Երևանում ստեղծել է նաև մարզասրահ հաշմանդամություն ունեցողների համար, որտեղ սովորեցնում է հաղթող դառնալ ամեն ինչում։

Փոխգնդապետ Սարգիս Ստեփանյանի հետ պատահական ծանոթացել եմ Ապրիլյան պատերազմից անմիջապես հետո։ Այն քչերից էի, որը նրա սխրանքի մասին մինչ այդ չէի լսել։ Գիտեմ, որ այս խոստովանությունն ինձ պատիվ չի բերում։ Մեր հանդիպումն այնպիսի տպավորություն թողեց ինձ վրա, որ հրաժեշտ տալուց անմիջապես հետո համացանցում՝ փնտրման տողում մուտքագրեցի նրա անուն–ազգանունն ու սկսեցի կարդալ։

Президент Армен Саркисян принял членов Федерации спорта инвалидов Армении во главе с Президентом федерации Саркисом Степаняном (19 декабря 2019). Еревaн
© Photo / official site of the President of RA.
Սարգիս Ստեփանյանն ու ՀՀ նախագահ Արմեն Սարգսյանը

Կարծում էի՝ միայն հոլիվուդյան ֆիլմերում է հնարավոր, որ գլխավոր հերոսն անհավանական բաների միջով անցնի, որ կյանքը ոչ թե մազից լինի կախված, այլ մազն էլ կտրված լինի, բայց նա ողջ մնա ու հաղթի։

Министр обороны Давид Тоноян вручает звание подполковника Саркису Степаняну (9 сентября 2019). Еревaн
Սարգիս Ստեփանյանն ու ՀՀ պաշտպանության նախարար Դավիթ Տոնոյանը

Բայց, փաստորեն, իրականության մեջ էլ կարող է «սուպեր հերոս» լինել։ Այդ օրը ես գտա իմ սուպեր հերոսին։

2014 թվականի հուլիսի 29-ին հակառակորդի հերթական դիվերսիայի ժամանակ հայկական կողմն արժանի հակահարվածով նորից ադրբեջանցիների «քիթը ջարդեց», բայց չեզոք գոտում վիրավոր սպա ունեցանք։ Սարգիս Ստեփանյանն այդ ժամանակ ծառայում էր Հատուկ նշանակության ջոկատում։ Խմբի հետ մարտական ընկերոջ հետևից ականապատ դաշտ գնացին՝ անգամ չիմանալով՝ նա վիրավոր է, թե արդեն ողջ էլ չէ։ Այդ ժամանակ էլ ականներից մեկը պայթեց՝ անմիջապես պոկելով Սարգիսի աջ ոտքը, իսկ ձախ ոտքն ու աջ ձեռքը սարսափելի վնասված վիճակում էին։ Ընկերները նրան դուրս բերեցին դաշտից, առաջին օգնությունը ծայրահեղ ծանր վիճակում գտնվող սպային պաշտպանական շրջանի հոսպիտալում ցուցաբերեցին։

«Եթե մահանամ, իմացիր, որ միշտ սիրել եմ քեզ». ապրիլյան պատերազմն ու անպատասխան նամակը

Չափահաս մարդու օրգանիզմում արյան ծավալը մոտ 5 լիտր է, այս ծավալի կեսից ավելին Սարգիսը կորցրել էր: Հոսպիտալն այդքան արյուն չուներ։ Ընկերոջ փրկության համար արյուն տվեցին զինվորներն ու սպաները։ Սարգիսի կյանքը ոչ թե ժամերից, րոպեներից, այլ վարկյաններից էր կախված։ Արյունը ներարկվում էր անգամ առանց համապատասխան մշակման։ Վիրահատության ժամանակ Սարգիսը մի քանի անգամ սրտի կանգ ունեցավ, բայց կարողացավ հաղթահարել փորձությունը։

Саркис Степанян
Սարգիս Ստեփանյան

Վիրահատությունից հետո նրան տեղափոխեցին Երևան։ Երեք վերջույթները կորցրած զինվորականը զարմանալիորեն արագ էր ապաքինվում։ Դեպքից երեք ամիս անց Սարգիսն արդեն պրոթեզներով սար էր բարձրանում։

Հոսպիտալում պառկած՝ նա արդեն գիտեր, թե ինչով է զբաղվելու դուրս գրվելուց հետո։ Դեռ հիվանդանոցում հորը խնդրեց «գանտել» բերել. պառկած մարզում էր փրկված միակ վերջույթը՝ ձախ ձեռքը։

«Ապրիլյան պատերազմն ինձ համար վերածնունդ էր ու մեծ ուսուցիչ». Ժորա Աֆրիկյան

Հիշում է՝ 2015 թվականի փետրվարին սպորտային ընկերները երեկո կազմակերպեցին. ուզում էին նրան հետ բերել սպորտային կյանք։ Այդ օրվանից Սարգիսը սկսեց պրոֆեսիոնալ բազկամարտով զբաղվել։ Մարզումների էր հաճախում առանց բացակաների։ Խոստովանում է՝ մարզումները հեշտ չէին տրվում. ձեռքն էր ցավեցնում, տանջվում, բայց չէր հանձնվում։ Անգամ մարզասրահ հասնելն էր դժվար, որովհետև մինչև մարզասրահի աստիճաններին հասնելը պիտի նաև սառցապատ գետնի վրայով քայլեր։

«Ես ինձ կյանքում հաշմանդամ չեմ համարում, բայց որ ոտքս «սղղար», կարող էի ընկնել ու դառնալ հաշմանդամ»,- կատակում է Սարգիսը։

2015 նոյեմբերին նա առաջին անգամ մասնակցեց հաշմանդամություն ունեցող մարզիկների աշխարհի առաջնությանը. մրցակիցները լուրջ, տարիների փորձ ունեցող մարզիկներ էին, նորեկը միայն ինքն էր։ Փորձի պակասն իրենն ասաց։

Առաջնությունում Սարգիսը չորրորդ տեղը զբաղեցրեց, վերադարձավ ու շարունակեց մարզումները։

Основанный Саркисом Степаняном спортзал для людей с инвалидностью
© Sputnik / Asatur Yesayants
Հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց համար հարմարեցված մարզասրահը

Հիմա արդեն Սարգիս Ստեփանյանն աշխարհի և Եվրոպայի բազմակի չեմպիոն է։ Նրա անունն ընդգրկվել է Հայաստանի ռեկորդների ու ռեկորդակիրների գրքում՝ «Դյուցազնագրքում»։ Յուրաքանչյուր մրցման մեկնելուց առաջ հիմա արդեն փոխգնդապետ Ստեփանյանն անպայման այցելում է երկու վայր՝ ռազմական հոսպիտալ ու Եռաբլուր։

«Եթե չհիշես մեզ, գլուխդ կջարդեմ». 1 օր զորամասում` զորացրվող զինվորների հետ. լուսանկարներ

Սարգիս Ստեփանյանը ոչ միայն շարունակում է ծառայությունը ՀՀ զինված ուժերում, այլև 2018 թվականին հիմնադրել է ՀՀ հաշմանդամային սպորտի ֆեդերացիան և ղեկավարում է այն։ Գաղափարակից ընկերների հետ նա ստեղծել է հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց համար հարմարեցված մարզասրահ։

Основанный Саркисом Степаняном спортзал для людей с инвалидностью
© Sputnik / Asatur Yesayants
Հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց համար հարմարեցված մարզասրահի շահառուները

Այստեղ են հաճախում և մարզվում ոչ միայն զինհաշմանդամները, այլև կյանքի տարբեր իրավիճակներում հաշմանդամություն ձեռք բերած մարդիկ։ Ասում է՝ հաշմանդամություն ունեցող մարդու կյանքում սպորտը մեծ նշանակություն ունի։ Սա միայն սպորտ չէ, ֆիզիկապես ուժեղանալ չէ։ Այստեղ սպորտը մտածելակերպ, հոգեբանություն է փոխում։

«Դուք եք ինձ ուժ տվողը». առանց աջ ձեռքի հայ սպան կրկին դարձել է բազկամարտի աշխարհի չեմպիոն

«Առաջինը հաղթողի կերպար է ձևավորվում։ Այս մարդկանց համար արդեն անհնարին ոչինչ չկա։ Նրանք օրինակ են դառնում մարդկանց համար։ Ով գալիս է, մեզ տեսնում, ինքն էլ է փոխվում, ու այդպես մենք շատանում ենք»,- ասում է Սարգիսը։

Մարզասրահում «ախպերություն է», բայց մի քիչ էլ զինվորական դրվածքով և կարգուկանոնով։

Основанный Саркисом Степаняном спортзал для людей с инвалидностью
© Sputnik / Asatur Yesayants
Սարգիս Ստեփանյանը հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց համար հարմարեցված մարզասրահում հետևում է մարզումներին

Սարգիսի մարզասրահում (այդպես են բոլորը կարճ ու կոնրետ անվանում այս մարզասրահը) նույնիսկ մի քանի ժամ անցկացնելուց հետո չես հասկանա, թե ով է մարզիկը, ով՝ աշխատակից-մարզիչը։ Բոլորը մարզվում են, բոլորն իրար օգնում։ Մեկը պառկում է, մյուսը նրա ոտքերն է կապում, մեկը «գանտելն է» մոտեցնում։ Մի կես ժամ անց ինքդ քեզ անպետք զգալով՝ ակամա սկսում ես մի բան էլ դու անել։ Ասենք, անվասայլակով անցնող մարզիկի ճանապարհից իբրև թե արգելք հեռացնել։ Թեպետ իրականում դա իրեն չէր էլ խանգարում, բայց քեզ շնորհակալ ժպտում է՝ հասկանալով, որ «իրար օգնողների» այս միջավայրում դու էլ ես ուզում պիտանի լինել։

Основанный Саркисом Степаняном спортзал для людей с инвалидностью
© Sputnik / Asatur Yesayants
Հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց համար հարմարեցված մարզասրահը

Սարգիսն ասում է՝ ի վերջո ինչ էլ անում ենք, ամեն ինչ հայրենիքի համար է։ Սա էլ է հայրենիքի համար։

«Մեր երկիրն այն դիրքերում է, որ ամեն մի բնակիչ ոչ թե խոսքով, այլ իր գործով պետք է պաշտպանի հայրենիքը։ Կապ չունի, թե ինչ գործ է անում՝ ամեն ինչի հիմքում հայրենիքն է»,- ասում նա։

Սարգիսը լիուլի ապրում է այս կյանքը՝ փոխելով հաշմանդամություն ունեցող ու չունեցող մարդկանց ընկալումները։ Իմ սուպեր հերոսի հետ խոսելիս հարցազրույց վարելու լրագրողական կանոններն ու հմտությունները մոռացվում են։

Զրույցս նախապես կազմված հարցաշարով չի ընթանում։ Սովորական մարդ չէ իմ առջև նստած՝ իմ սուպեր հերոսն է, որից սովորում եմ` ինչպես կյանքում հաղթող լինել, ինչպես ինձ տրված տարիներն իմաստավորված ապրել...

Ապրիլյան պատերազմի «ճչացող լռությունը». ի՞նչ է կատարվել ճակատից այս կողմ

  • Հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց համար հարմարեցված մարզասրահը
    Հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց համար հարմարեցված մարզասրահը
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց համար հարմարեցված մարզասրահը
    Հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց համար հարմարեցված մարզասրահը
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց համար հարմարեցված մարզասրահը
    Հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց համար հարմարեցված մարզասրահը
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց համար հարմարեցված մարզասրահը
    Հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց համար հարմարեցված մարզասրահը
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց համար հարմարեցված մարզասրահը
    Հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց համար հարմարեցված մարզասրահը
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց համար հարմարեցված մարզասրահը
    Հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց համար հարմարեցված մարզասրահը
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց համար հարմարեցված մարզասրահը
    Հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց համար հարմարեցված մարզասրահը
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց համար հարմարեցված մարզասրահը
    Հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց համար հարմարեցված մարզասրահը
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց համար հարմարեցված մարզասրահը
    Հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց համար հարմարեցված մարզասրահը
    © Sputnik / Asatur Yesayants
  • Հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց համար հարմարեցված մարզասրահը
    Հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց համար հարմարեցված մարզասրահը
    © Sputnik / Asatur Yesayants
1 / 10
© Sputnik / Asatur Yesayants
Հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց համար հարմարեցված մարզասրահը
1368
թեգերը:
հաշմանդամ, չեմպիոն, բազկամարտ, Սպա, Սարգիս Ստեփանյան
Ըստ թեմայի
Հաշմանդամությունը դատավճիռ չէ. պատմություն՝ փոքր քայլերով մեծ խնդիրները հաղթահարելու մասին
1 ոսկե, 4 արծաթե և 1 բրոնզե մեդալ` հայ բազկամարտիկների կողմից
Հայ սպան` առանց աջ ձեռքի, դարձել է բազկամարտի աշխարհի չեմպիոն
Զույգ

Սերն ազգություն չի ճանաչում, կամ որն է ընտանեկան երջանկության գրավականը

137
(Թարմացված է 00:05 01.06.2020)
Խառնամուսնությունները հանրության կողմից միանշանակ չեն ընկալվում։ Ոմանք կարծում են, որ հայերը պետք է ամուսնանան միայն հայերի հետ, մյուսները այդ կարծրատիպերին ուշադրություն չեն դարձնում։ Ո՞րն է ճիշտ։

Իմ 5 ընկերներից երկուսն ամուսնացան ռուս կանանց հետ, երրորդը` կորեուհու, իսկ ես և հինգերորդ ընկերս` հայուհիների։ Հին պատմություն է, ընկերներիցս յուրաքանչյուրը կյանքի իր սյուժեն ունի, սակայն բոլորիս ընտանիքներն էլ հավասարապես ամուր են։ Ոչ ոք չի ամուսնալուծվել, բոլորը երեխաներ ունեն և արդեն վաղուց նաև թոռներ։

Երբ հայը հայի հետ է ամուսնանում լավ է, բայց, երբ հայ տղամարդը ոչ հայ կողակից է ընտրում վատ է. այս մասին հաճախ ենք լսում, սակայն բոլոր խոսակցություններն ի չիք են դառնում, երբ հանդիպում ես մի աղջկա, որին չսիրահարվելն անհնար է, չէ՞ որ նայում ես ոչ թե անձնագրի, այլ աչքերի մեջ։

Հետո ամեն ինչ նմանվում է «Հարսնացուն հյուսիսից» հայտնի ֆիլմին, սակայն ճիշտ հակառակ ձևով։ Եթե ֆիլմում հայ մայրն է Ռուսաստան մեկնում որդուն ամուսնացնելու համար, իսկ հարսնացուի ռուս ծնողները ապագա խնամիներին մտավախությամբ են դիմավորում. «Кавказ – дело тонкое», մեր դեպքում հայ մայրերն են հյուսիսից եկող հարսնացուին և նրա բարեկամներին կասկածանքով վերաբերվում. «Ռուսաստանը մեծ քաղաք է, ինչ իմանաս...»:

Միասին ապրեցին 45 տարի, միասին էլ հեռացան. հայ գիտնականների սիրո պատմությունը

Եվս մեկ նկատառում, որը բազմիցս լսել եմ մորիցս։

«Երբ հայրը հայ է, իսկ մայրը` ռուս (կամ հակառակը), նրանց երեխաներն ավելի խելացի և գեղեցիկ են լինում»,– ասում էր մայրս և օրինակ բերում իր ընկերների կամ ծանոթների երեխաներին։

Ճիշտը մնում է ճիշտ. նրանք և՛ խելացի են, և՛ գեղեցիկ։ Սակայն որոշ ժամանակ անց կինս սկեսրոջ մտորումներում որոշակի փոփոխություններ մտցրեց, և այնպես ստացվեց, որ խառնամուսնությունները (մոնոէթնիկ երկրում հատկապես) իհարկե լավ են, սակայն գեղեցիկ և խելացի երեխաներ ծնվում են նաև, երբ հայ տղամարդն ամուսնանում է հայուհու հետ։ Համոզվելու համար նայեք ձեր շուրջը։

Թե ինչպես էին իմ հայ ընկերներն ապրում իրենց ոչ հայ կանանց հետ, հարցնելու կարիք չկար, ինձ համար առանց այդ էլ ամեն ինչ հասկանալի էր: Ամեն ինչ ակնհայտ էր. ամուսնացել են սիրով, շարունակում են ապրել, ինչպես հարկն է` հաշտ ու համերաշխ։

«Հյուսիսից եկած հարսնացուները» աշխատել են, երեխաներ ունեցել, գժտվել, հաշտվել, սովորել են տոլմա փաթաթել, հայերեն խոսել, հայ ընկերուհիներ են ձեռք բերել և հարկ եղած դեպքում հայերենով «տեղը դրել» անկոչ երկրպագուներին:

Ժպտացող օդաչուն ու լողացող աղջիկներին նայող զինվորները. 97–ամյա վետերանի հուզիչ հուշերը

90-ականներին, երբ մեր երկրի համար ծանր տարիներ էին հայ ընտանիքներից շատերը Ռուսաստան մեկնեցին. հաճախ գնում էին իրենց կանանց հարազատների և բարեկամների մոտ։ Ոմանք մինչ օրս շարունակում են այնտեղ բնակվել, ոմանք վերադարձան, երբ Հայաստանում ապրելը փոքր-ինչ հեշտացավ, բայց դա այլ թեմա է։

Իսկ հիմա պատմեմ 60 տարի համատեղ ապրող անձանց մասին։

Արթուր Կիրակոսյան և Վալենտինա Պոլյակովա

«Որևէ գաղտնիք չկա, ամեն ինչ պարզ է՝ կնոջը պետք է վերաբերվել այնպես, ինչպես ցանկանում ես, որ նա քեզ վերաբերվի։ Իսկ ռուս է նա, գերմանացի, թե իտալուհի` որևէ նշանակություն չունի», – համոզված է Կիրակոսյանը։

Մեկ կարևոր հանգամանք Կիրակոսյանի կնոջ մասին. Վալյան բանասեր էր, Արզնու դպրոցներից մեկում ռուսաց լեզու էր դասավանդում, հայոց լեզվի ուսուցչի բացակայության դեպքում փոխարինում էր նրան։

Ռոբերտ Կայծունի և Ալեքսանդրա Տրետյակովա

Ռոբերտը կտրականապես դեմ էր այն կարծիքին, որ հայերը սիրում են հիմար, բայց գեղեցիկ կանանց։ Նման բան չկա։ Եթե հայ տղամարդու կողքին ոչ միայն գեղեցիկ, այլև խելացի և բանիմաց կին է, այն էլ այլազգի, ու նաև մարդ, որը կարողացել է ընկերանալ ամուսնու ընկերների հետ, ձեռք բերել ընկերներ, որոնք ևս խելացի են և որոնց հետ հաճելի է շփվել, դա միայն շոյում է ամուսնու ինքնասիրությունը։

«Հայ տղամարդը երբեք չի ների այլ տղամարդու հետ անհաջող համեմատությունը։ Նա պետք է կնոջ համար լինի միակը և միևնույն ժամանակ լավագույնն ամբողջ աշխարհում։ Եվ պետք չէ նրան հակառակը համոզել»,– կարծում է Կայծունին։

Տրետյակովան չէր էլ փորձում նրան հակառակը համոզել։ Նա ավարտել է Երևանի օտար լեզուների ինստիտուտը։ Ապագա ամուսնու հետ միասին դասավանդել են Հայկական ԽՍՀ Հոկտեմբերյանի շրջանի Ջանֆիդա գյուղում։

Լևոն Ղազարյան և Տատյանա Բելովա

«Կան բաներ, որոնք տղամարդիկ չեն ներում։ Դավաճանությունը տարբեր ենթատեքստ կարող է ունենալ, այդ թվում՝ հոգևոր։ Այն ժամանակ, երբ կինը դավաճանում է ամուսնուն, նա հասկացնել է տալիս, որ անտարբեր է նրա նկատմամբ, և համատեղ բոլոր հարաբերությունները` թվացյալ են»,– համոզված է Ղազարյանը։

Քարացած կանոն է ինչպես հայ, այնպես էլ օտար կանանց դեպքում։

Անկախ նրանից կինը հայ է, թե` ոչ, տղամարդը տան գլուխն է, եթե նույնիսկ կնոջ աշխատավարձը մի քանի անգամ ավել է։

Շանթը և Ռիթան սիրո երդում տվեցին. Քաթարում ՀՀ դեսպանատանը գրանցվել է առաջին ամուսնությունը

... Տեղեկություն, որը մտորելու տեղիք է տալիս։ Հայաստանում տարեսկզբից մինչև մարտ ամիսը ներառյալ 3 468 ամուսնություն է գրանցվել, ինչը 314–ով պակաս է 2019 թվականի հունվար–մարտին գրանցված ամուսնությունների թվից։ Պատկերը ուրախալի չէ, սակայն լուծելի է։ Ավելի վատ է այն, որ ավելացել է առաջին եռամսյակի ամուսնալուծությունների թիվն ու հասել 893-ի։ Համեմատելու համար` անցած տարվա նույն ժամանակահատվածում 850 ամուսնալուծություն է գրանցվել։

Ամուսինների ազգային պատկանելության մասին ոչինչ չի նշվում, սակայն այն այս դեպքում որևէ նշանակություն չունի։

137
թեգերը:
հայերեն, ռուս, հայ, ամուսնալուծություն, ամուսնություն
Ըստ թեմայի
Նրանք սիրո մասին չէին խոսում, չէին գրկախառնվում հանրության առաջ. մի կյանք ապրեցրած սերը
Նրանք գիտեին, որ իրենց շատ են սիրում. Բրայանտի այրին խոսել է ամուսնու և դստեր մահվան մասին
«Շատ եմ սիրում հայերին և կանեմ այնպես, որ նրանք հպարտանան ինձնով». Դավիթ Ռոբերտս
«Սիրո ընկալումներն էնքան տարբեր են». հատված Նազենի Հովհաննիսյանի գրքից
Գնիշիկի կիրճ, խաղողի այգի

Դրախտն աշխարհի վրա այսպիսի տեսք ուներ․ ինչի՞ մասին են պատմելու Գնիշիկի կիրճի գտածոները  

970
(Թարմացված է 17:58 28.05.2020)
ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի գիտաշխատող, հնագետ Բորիս Գասպարյանը Sputnik Արմենիայի թղթակցի հետ զրույցում ասել է՝ ինչով են եզակի Գնիշիկի կիրճի էնեոլիթի ժամանակաշրջանի բնակավայրի տարածքի պեղումների արդյունքները։

Արենիի հայտնի քարանձավից երեք կիլոմետր հեռավորության վրա մի քանի դար առաջ խաղողի այգի է եղել։ Այստեղ աճում էր նույնանուն հայկական խաղողի էնդեմիկ տեսակը, որից իսկական «աստվածների նեկտար» էին արտադրում։

Այսօր այգիներից միայն փլատակներ են մնացել։ Տարածքում հայտնաբերված շինությունները թվագրվում են XIII-XIV դարերով։

Средневековый комплекс в Гнишикадзоре
© Photo : provided by Boris Gasparyan
Արենիի նեոլիթյան քարանձավների համալիրը

Կարստային Գնիշկի ձորում գտնվող էնդեմիկ այգին հայտնաբերվել է 2014 թվականին։ Այն բացահայտել է ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի գիտաշխատող, հնագետ Բորիս Գասպարյանի ղեկավարած գիտական արշավախումբը։

Այրված ու մասնատված դիեր, երեխաների գանգեր, գայլի ոսկորներ. Արտանիշի դամբարանի առեղծվածը

Հնագետների նույն խումբը 2007 թվականին աշխարհի համար բացահայտել է Արենիի նեոլիթյան քարանձավների համալիրը որպես գինեգործության բնօրրան. այստեղ գտել են աշխարհի ամենահին գինու հնձանը։

 Виноградник в каньоне Гнишикадзор
© Photo : provided by Boris Gasparyan
Գնիշիկի կիրճ, խաղողի այգի

Sputnik Արմենիայի թղթակցի հետ զրույցում Գասպարյանն ասաց, որ հայտնի չէ, թե երբ է այգին հիմնվել, սակայն նման եզակի գտածոյի մասին պետք է իմանան բոլորը։

«Կորոնավիրուսի համավարակից հետո այգին բաց կլինի զբոսաշրջիկների համար», - խոստացավ Գասպարյանը։

Ինչո՞վ է այն եզակի

Ժամանակակից հայ հնագիտության պատմության մեջ առաջին անգամ պեղումները հին այգու տարածքում էին իրականացվում։ Պեղումները եզակի են այնտեղ հայտնաբերված գտածոների շնորհիվ։ Դրանք թույլ են տալիս ենթադրել, որ Հայաստանում դեռ էնեոլիթի ժամանակաշրջանից գինեգործության ավանդույթներ են եղել։

«Մենք Գնիշիկի ձորում էնեոլիթի շրջանի բնակավայրեր ենք հայտնաբերել․ միջնադարը «ջնջել» էր դրանք։ Այստեղ հայտնաբերված վկայությունները թույլ են տալիս ենթադրել, որ տեղի բնակիչները վայրի խաղող են մշակել»,-ասաց Գասպարյանը։

Նա նշեց, որ առաջիկա պեղումները պետք է հաստատեն՝ որքանով են ճշմարիտ իրենց դատողությունները։

Ինչպե՞ս է դա եղել

Այգին հայտնաբերվել է 2012 թվականին։ Այնտեղ որոշվել է պեղումներ անցկացնել այն բանից հետո, երբ հնագետները Արենիի քարանձավում խաղողի կորիզներ են հայտնաբերել։ Մինչև պեղումների մեկնարկը գիտնականներն անգամ պատկերացնել չէին կարող, որ այգի կգտնեն։

«Մենք կարծում էին, որ եթե փորենք, գինու գործարան կամ երևէ այլ բան կհայտնաբերենք», - ասաց Գասպարյանը։

Արդյունքում, սակայն, խոշոր արտադրական տնտեսական համալիր է հայտնաբերվել, որի ծագումն ու էությունը դեռ ուսումնասիրվում են։

Раскопки в Гнишикадзоре
© Photo : provided by Boris Gasparyan
Գնիշիկի կիրճի գտածոները

Քանի որ այգին շատ մոտ է եղել քարավանի ուղուն՝ Մետաքսի ճանապարհին, կարելի է ենթադրել, որ խաղողը տնտեսական նպատակներով է աճեցվել։ Դրա մասին են վկայում նաև այնտեղ հայտնաբերված կերամիկան ու մետաղադրամը։ Ամենայն հավանականությամբ, այգին Նորավանքին է պատկանել։ Խաղողից գինի են ստացել, դրա վաճառքից ստացած գումարով խաչքարեր սարքել, աշխատել ձեռագրերի վրա, անձնակազմ պահել։

Այգի հայերի համար

«Երբ ասում եմ այգի, նկատի ունեմ խաղողի այգի, քանի որ գրաբարում այգին հենց խաղողի այգին է։ Այգիների մյուս տեսակներն իրենց անուններն ունեին, օրինակ՝ խնձորի այգուն ասում էին «խնձորի» և այլն»,- պարզաբանեց Գասպարյանը։

Նրա խոսքով՝ այգի գաղափարը մեծ նշանակություն ունի հայերի ազգային ինքնության ձևավորման վրա։ Արարչի ստեղծած դրախտային այգու  նմանությամբ` արքաները, որպես երկրում Աստծու փոխարքաներ, իրենց սեփական այգիներն էին հիմնում։ Այդ պատճառով էլ մեր նախնիները խաղողի այգին դրախտ էին համարում։

Հետո արդեն այգիները, որպես հզորության խորհրդանիշ, «գնացին» Եվրոպա, ու ամեն միապետ դղյակի մոտ անպայման այգի էր հիմնում։

Հայաստանում ամեն օր 25 դամբարան է ավերվում. ինչ արժեք ունի Դալմայի այգիներում գտնվածը

Գասպարյանը նշեց, որն մարդիկ այսօր էլ ձգտում են քաղաքից դուրս տուն կառուցել ու այնտեղ այգի տնկել, որ քաղաքի վազվզոցից հեռանալու տեղ լինի։

Համավարակից հետո Գնիշիկի ձորի «դրախտային այգին» բաց կլինի ոչ միայն տեղացիների, այլև զբոսաշրջիկների համար։

Նշենք, որ գեղատեսիլ Գնիշիկի ձորը հարուստ է բնական հուշարձաններով, աղբյուրներով, որոնք հին ժամանակներից օգտագործվել են կենցաղային ու գյուղատնտեսական նպատակներով, մասնավորապես՝ ընդարձակ հին էնդեմիկ խաղողի այգիները ոռոգելու համար։

 Виноградник в каньоне Гнишикадзор
© Photo : provided by Boris Gasparyan
Գնիշիկի կիրճ
970
թեգերը:
Հայաստան, Գնիշիկի կիրճ, Արենի, Խաղող
Ըստ թեմայի
Հնավայր «Երևան մոլում». ի՞նչ է թաքնված երեքհազարամյա ուրարտական դամբարանի որմնախորշերում
Հայերի «արքայական հովիտը». ինչ գաղտնիքներ են թաքնված Վերին Նավերի դամբարանադաշտում
Ուրարտուի դամբարաններից մինչև ստորգետնյա քաղաքներ․ նոր բացահայտումներ Հայաստանի մասին
Բողոքի ակցիա, ԱՄՆ

Ավելի քան 60 սպա և գործակալ է տուժել ԱՄՆ-ում տեղի ունեցած ցույցերի ժամանակ

0
(Թարմացված է 23:35 31.05.2020)
Ցույցերի ժամանակ անցած գիշեր մեկ անձ է ձերբակալվել։ Ցուցարարներից ոչ ոք Սպիտակ տան ճաղավանդակներից այն կողմ չի անցել։

ԵՐԵՎԱՆ, 31 մայիսի –Sputnik.  ԱՄՆ գաղտնի ծառայությունների ավելի քան 60 սպա և հատուկ գործակալներ տուժել են Սպիտակ տան մոտ ընթացող ցույցի ժամանակ, նրանցից 11-ը հիվանդանոց է տեղափոխվել բուժզննման համար: Տեղեկությունը հայտնում է Գաղտնի ծառայությունների մամուլի ծառայությունը։

Այդ ծառայությունն ապահովում է ԱՄՆ կառավարական մարմինների և ղեկավարության անվտանգությունը։

«Ուրբաթ գիշերվանից մինչև կիրակի առավոտ Գաղտնի ծառայության ավելի քան 60 սպա և հատուկ գործակալ բազմաթիվ վնասվածքներ են ստացել նրանց ուղղությամբ նետած աղյուսների, քարերի, շշերի, ճայթուկների և այլ առարկաների պատճառով։ Ընդհանուր առմամբ 11 տուժած տեղի հիվանդանոց է տեղափոխվել, նրանց օգնություն է ցուցաբերվել, վնասվածքները կյանքի համար վտանգավոր չեն», – նշված է հաղորդագրության մեջ։

Նշվում է, որ ցույցի ժամանակ անցած գիշեր մեկ անձ է ձերբակալվել։ Ցուցարարներից ոչ ոք Սպիտակ տան ճաղերից այն կողմ չի անցել։

«Չեմ կարողանում շնչել»․ խռովությունները տարածվել են ԱՄՆ-ում

ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփն ավելի վաղ գովել է ծառայության գործողություններն ու քննադատել ցուցարարներին։

Անկարգությունները սկսվել էին ԱՄՆ Մինեապոլիս և մի շարք այլ  քաղաքներում այն բանից հետո, երբ ոստիկանության ձեռքից մահացավ աֆրոամերիկացի Ջորջ Ֆլոյդը։

Համացանցում տեսանյութ էր հայտնվել որում երևում է, թե ինչպես են մայիսի 25-ին Մինեապոլիսում աֆրոամերիկացի 46-ամյա Ջորջ Ֆլոյդի նկատմամբ ոստիկանության երկու ծառայողներ բռնություն կիրառում: Նրանցից մեկը ծնկով սեղմել էր գետնին պառկած Ֆլոյդի կոկորդն ու մի քանի րոպե պահել այդ դիրքում, չնայած որ քաղաքացին ասում էր, որ չի կարողանում շնչել ու թախանձագին խնդրում էր բաց թողնել իրեն։

Ոստիկանները անտեսել էին ոչ միայն իրենց զոհի, այլև հավաքվածների զգուշացումները, որ դադարեցնեն քաղաքացու նկատմամբ բռնությունը:

Իսկ երբ Ֆլոյդը կորցրել է գիտակցությունը, նրան տեղափոխել են հիվանդանոց, որտեղ էլ բժիշկներն արձանագրել են նրա մահը:

Ոստիկան Դերեկ Շովինը նախ հեռացվել էր ոստիկանության համակարգից, ապա՝ ձերբակալվել:

Աշխատանքից հեռացվել են միջադեպին մասնակցած ևս երեք ոստիկան:

Մինեապոլիսում անկարգությունները շարունակվում են․ ցուցարարները բանկ են հրկիզել

0
թեգերը:
Ձերբակալում, հիվանդանոց, Տուժածներ, Բողոքի ակցիա, ԱՄՆ
Ըստ թեմայի
ԱՄՆ-ն դադարեցնում է հարաբերությունները ԱՀԿ–ի հետ. Թրամփ
Կորոնավիրուսի մասին ապատեղեկատվություն տարածող կայքն աշխատել է ԱՄՆ փողերով
Թրամփն ասել է՝ ինչու է ԱՄՆ-ն թոքերի արհեստական շնչառության սարքեր տրամադրում այլ երկրների
ԱՄՆ–ում բնակվող հայերից մեկը Դավիթ Տոնոյանին է փոխանցել իր պապի` 100 տարվա ստացականը