ԽԽունջաբուծության ֆերման

Թե ինչպես ռեժիսոր Վահեն դարձավ Հայաստանում առաջին ու միակ խխունջաբույծ ֆերմերը

2786
(Թարմացված է 09:10 23.01.2020)
Ամիսներ առաջ Բյուրականում հիմնադրվեց Հայաստանում առաջին և դեռևս միակ խխունջաբուծության ֆերման։ Հիմնադիրը մասնագիտությամբ ռեժիսոր է, որը լրիվ պատահականությամբ իր համար բացահայտեց ագրարային բիզնեսի այս նոր ճյուղն ու խխունջների սպառման անսահման մեծ և եկամտաբեր շուկան։

Ռեժիսորից խխունջաբույծ դառնալու պատմությունը սկսվեց ընդամենը մեկ զանգից։ Հեռուստառեժիսոր Վահե Հախվերդյանը պատրաստվում էր ընտանիքի հետ տեղափոխվել և բնակություն հաստատել այլ երկրում։ Մի օր արտասահմանում բնակվող լավ բարեկամներից մեկը զանգահարեց ու խնդրեց հետաքրքրվել՝ արդյոք Հայաստանում խխունջաբուծական ֆերմա կա՞։ Ասաց, որ ընկերը հետաքրքրված է այդ գործով։ Լավ ռեժիսորը պետք է հետաքրքրասեր ու պրպտող լինի, հետևաբար, Վահեն չբավարարվեց միայն պարզելով, որ Հայաստանում խխունջաբույծներ չկան։ Սկսեց համացանցում փնտրել, թե ինչ է խխունջաբուծությունն ու իր համար մի նոր աշխարհ հայտնաբերեց։

Первая и пока единственная в Армении ферма по выращиванию улиток
© Photo : Facebook / provided by Vahe Hakhverdyan
Հայաստանում առաջին և դեռևս միակ խխունջաբուծության ֆերման

«Հիվանդացա խխունջաբուծությամբ»,- կարճ ու կոնկրետ ձևակերպում է նա։

Սովորելու համար երբեք էլ ուշ չէ։ Այդպես, խխունջաբուծության մասին երբևէ չլսած մարդը սկսեց համացանցում տեղեկատվություն, մասնագիտական հոդվածներ ու հոլովակներ փնտրել և գտնել։ Պարզվեց, որ սա զարգանալու անսահմանափակ հնարավորություններ ու սպառման հսկայական շուկա ունեցող գյուղատնտեսական ուղղություն է։ Վահեի խոսքով՝ եվրոպական տարբեր երկրներում փոքրիկ ֆերմաներ եղել են, բայց ոլորտի համակարգված զարգացումը նոր է նույնիսկ Եվրոպայի համար։

Ինչպես ժամանակին Հայաստանում բնական տարածքում ապրող խեցգետինների սպանդ է իրականացվել, այդպես էլ եվրոպական տարբեր երկրներում՝ Ֆրանսիայում, Իտալիայում, Իսպանիայում, Հունաստանում, ազատ տարածքում ապրող խխունջների սպանդ է եղել։ Հիմա այդ երկրներում նույնիսկ արգելված է բնության մեջ ապրող խխունջների որսը։ Կակղամորթների պահանջարկն այնքան մեծ է, որ եվրոպացիները հատուկ խխունջաբուծական դասընթացներ են կազմակերպում ու խխունջաբուծության տեխնոլոգիան արտահանում դուրս՝ լրացնելու համար եղած պահանջարկը։

Первая и пока единственная в Армении ферма по выращиванию улиток
© Photo : Facebook / provided by Vahe Hakhverdyan
Հայաստանում առաջին և դեռևս միակ խխունջաբուծության ֆերման

Ուկրաինան ընդամենը 5 տարի առաջ է սկսել խխունջաբուծությամբ զբաղվել, բայց այնպիսի մեծ թափով, որ աշխարհի ամենամեծ խխունջաբուծական ֆերման այնտեղ է։ 2019 թվականին պետական կես միլիոն դոլար ներդրումով խխունջաբուծական առաջին ֆերման է հիմնվել նաև հարևան Վրաստանում։ Խխունջաբուծությամբ զբաղվում են Հարավային Ամերիկայից, Եվրոպայից մինչև Ասիա և Աֆրիկա։ Չինաստանն, օրինակ, ամենամեծ արտահանողն է։

Արտագաղթելու և այլ երկրում նոր կյանք սկսելու համար մի կողմ դրված խնայողությունները դարձան ներդրում սեփական երկրում նոր գործ հիմնելու համար։

«Իրար հետևից անհաջողություններից հետո կինս առաջարկեց, որ մեկնեմ Եվրոպա ու տեղում սովորեմ։ Լավագույն դասախոս-խորհրդատուներից մեկին գտա Հունաստանում ու մեկնեցի»,- պատմում է Վահեն։

Գնաց, սովորեց, կապեր հաստատեց, վերադարձավ Հայաստան, Բյուրականում հիմնեց ֆերմա։ Սովորական խոտի փոխարեն որպես խխունջներին կերակուր եվրոպական տարատեսակ կանաչիներ ցանեց, Եվրոպայից ներմուծեց երկու տեսակի խխունջների՝ Aspersum Muller և Aspersum Maxima –ի մայրացուներ ու սկսեց բուծել։

«Խխունջներից տարբեր բաղադրատոմսերով կերակուրներ են պատրաստում, մարինադ դնում, հատուկ ձևով պատրաստում են գարեջրի հետ ուտելու համար, պահածոյացնում և այլն։ Խխունջների մեծածախ գինը 1 կգ-ի համար 2,5-ից 7 եվրո է, իսկ խխունջների ձուն՝ խավիարը, բազմապատիկ թանկ է՝ 1 կգ 2000 եվրո արժե»,- նշում է Վահեն՝ խոսելով բիզնեսի եկատմաբերության մասին։ Որպես սնունդ օգտագործելուց բացի խխունջները նաև կոսմետիկայի արտադրության մեջ են լայնորեն օգտագործվում։

Первая и пока единственная в Армении ферма по выращиванию улиток
© Photo : Facebook / provided by Vahe Hakhverdyan
Հայաստանում առաջին և դեռևս միակ խխունջաբուծության ֆերման

Ֆերմայում խխունջների թիվն արագ է ավելանում, հերմոֆրոդիտ են, ձվադրում են տարեկան 2 անգամ՝ յուրաքանչյուրը 80-140 ձու է դնում։ Հետևաբար, ամեն ինչ ճիշտ անելու դեպքում ակնկալվող եկամուտներն իրենց երկար սպասեցնել չեն տա։

«Գյուղացիներ են գալիս, ասում են՝ մենք խխունջ աճեցնենք, կգնե՞ս։ Ասում եմ՝ այո, կգնեմ, բայց գիտե՞ս, թե ինչպես աճեցնել։ Ասում են՝ քո գործը չէ, մեզ խխունջները տուր, մենք կաճեցնենք։ Դե արի ու բացատրիր, թե քանի անգամ եմ ինքս անհաջողություն ունեցել, մինչև մեկնել եմ, տեղում սովորել, ուսումնասիրել եմ, հիմա էլ անընդհատ սովորում եմ, կապ եմ պահում մասնագետների հետ։ Հնարավոր է` այնպիսի խնդիր լինի, որ երկու օրում ամբողջ ֆերմադ կորցնես՝ վնասատուներ, հիվանդություններ, ջերմաստիճան և այլն։ Խխունջաբուծությունը դժվար գործ չէ, սովորել է պետք»,- ասում է Վահեն։

«Քույրիկ ջան, ոնց որ հոգեբան լինես». արցունքաբեր գազով «զինված» տաքսու վարորդ Թամարան

Հիմա Վահեի արտասահմանցի խխունջները դեռ քնած են, պասիվ շրջանում են, գարնանը նա հատուկ ջերմային վերմակները կբացի և կտեսնի խխունջների ձվադրության արդյունքները։ Չի բացառում, որ գարնանն էլ հենց առաջին բերքահավաքը լինի, բայց, ինչպես ինքն է ասում, աստծուց և ժամանակից առաջ չի ընկնում, աշնանն էլ լինի` վատ չէ։ Իրացման մասին չի անհանգստանում, շուկան անսահման է։

Остров Маэ
© Sputnik / Александр Ковалев
Հայաստանում առաջին և դեռևս միակ խխունջաբուծության ֆերման

Վահեն ուսումնասիրել է նաև մեր տեղական խխունջները։ Դրանք ևս իրացման հնարավորություններ ունեն, բայց լրիվ այլ տեխնոլոգիայի կիրառում է պահանջում։ Մեր խխունջները հարմարեցված են հայաստանյան կլիմայական պայմաններին, խեցին ավելի ամուր է և այլն։ Օրինակ` եթե ներմուծված խխունջները եփվում են 15-20 րոպեում, ապա «տեղացիները»՝ գրեթե 4 ժամում։

Ի դեպ, Հայաստանն անցյալ տարի ստացել է նաև խխունջ արտահանելու եվրոպական հավաստագիր։ Վահեի կարծիքով՝ արտահանելուց բացի Հայաստանում էլ սպառման շուկան կլինի թե՛ կոսմետիկայի համար, թե՛ ռեստորաններում որպես դելիկատես։

Հարսնացուն Լիբանանից կամ ինչպես Արշալույսը եկավ և մնաց սահմանամերձ Ներքին Կարմիրաղբյուրում

Հիմա Վահեն մտածում է վարկ վերցնել՝ ֆերման ընդլայնելու համար։ Վստահ է՝ Հայաստանի ամբողջ տարածքում հնարավոր է զբաղվել խխունջաբուծությամբ, միայն թե յուրաքանչյուր տարածաշրջանում պետք է հաշվի առնել տեղական կլիմայական պայմաններն ու համապատասխան ձևը կիրառել։

2786
թեգերը:
Գյուղ, Ներդրում, ռեժիսոր, խխունջաբուծություն, խխունջ, Հայաստան
Ըստ թեմայի
Խենթի պես սիրել կյանքը և չհանձնվել. ինչպես անվասայլակով աղջիկն աշխարհը մատչելի դարձրեց
Աշխարհը «տեսնել» առանց տեսնելու, կամ ինչպես են կույրերը «բացում» տեսնողների աչքերը
Ֆրոյդը նրան հրաշագործ կոչեց. «պլաստիկայի հայր» Ղազանչյանն ինչո՞ւ նետեց եվրոպական պարգևները
Նրան պարգևատրել են Ջոն Քենեդին ու Իրանի շահը․ ինչպես հաշմանդամ տղան փոխեց աշխարհը
Կարոտ Սասունյանը Սուրբ Կիրակոսի ֆոնին

Ի՞նչ են փնտրում թուրքերը Սուրբ Կիրակոսի հիմքերի մեջ. Դիարբեքիրի եկեղեցու մոգական ուժը

194
(Թարմացված է 09:30 10.08.2020)
Ժամանակակից Թուրքիայի տարածքում քիչ են մնացել հայկական պատմամշակութային ժառանգության օրինակներ։ Դրանք հիմնականում կիսավեր են կամ վերածվել են մզկիթի, պահեստի կամ ոչխարների փարախի։

Թուրքիայում ընդամենը երկու եկեղեցի կա, որոնք կանգուն են որպես հայկական քրիստոնեական կառույցներ. Աղթամարի Սուրբ Խաչը և Դիարբեքիրի Սուրբ Կիրակոսը։ Վերջինը թեև վերջին տարիներին ենթարկվել է բազմաթիվ հարձակումների, բայց այն սրբորեն պահպանում են Դիարբեքիրի ազգային ինքնությունը նույնքան սրբորեն պահող հայերը։

«Մենք նման ենք մոլորված որբ երեխաների». Դերսիմի հայերը բացահայտում են իրենց արմատները

Церковь Святого Киракоса после турецко-курдских столкновений в 2015 году
© Sputnik / provided by Nairi Hokhikyan
Դիարբեքիրի Սուրբ Կիրակոս եկեղեցին

Դիարբեքիրի Սուրբ Կիրակոս եկեղեցու անունն առաջին անգամ հանդիպում է 1610-1615 թթ. Սիմեոն Լեհացու «Ճանապարհորդություն» աշխատության մեջ։ Կիրակոսը քոնիացի մի այրի կնոջ՝ Հուգիդանի միակ որդին է։ Ըստ ավանդության՝ երեք տարեկանում Կիրակոսին տանջանքների են ենթարկում քրիստոնյա լինելու համար, իսկ դատավորն էլ երեխային հրում, գցում է աստիճաններից, ինչի հետևանքով նա գլուխը քարին խփելով՝ մահանում է։

Սրբացված Կիրակոսի պատվին կառուցված եկեղեցին Ցեղասպանության տարիներին ենթարկվել է հարձակումների, սակայն Դիարբեքիրի հայերի շնորհիվ պատերը մնացել են կանգուն։ 1950-1960-ական թթ. այնտեղ 1000-ի հասնող բացահայտ հայերն իրենց կրոնական արարողությունները կատարում էին եկեղեցու խորանում։ 2011 թ.-ին Դիարբեքիրի իշխանության, տեղի հայերի և հայկական սփյուռքի համատեղ ջանքերով սկսվեց Սուրբ Կիրակոսի նորոգումը։

Զարմանալի է, բայց թուրքական կառավարությունը թույլատրեց եկեղեցին վերաօծել և այնտեղ կատարել քրիստոնեական արարողություններ։ 2011թ.-ի հոկտեմբերի 23-ին ես էլ Դիարբեքիրում էի, մասնակցում էի Սուրբ Կիրակոսում առաջին պատարագի արարողությանը։ Եկեղեցու բակը վերածվել էր յուրատեսակ միասնության հարթակի, որտեղ իրենց ինքնության մասին էին խոսում ոչ միայն բացահայտ, այլև ծպտյալ հայերը։

Մի օր բոլորս վերադառնալու ենք. ծպտյալ հայերն ու Արմեն Բաքըրջըօղլուի հայկական ընտանիքը

Церковь Святого Киракоса во время освящения в 2011 г.
© Sputnik / provided by Nairi Hokhikyan
Դիարբեքիրի Սուրբ Կիրակոս եկեղեցին

«Սուրբ Կիրակոս եկեղեցին հայերի ընդհանուր հանգանակությունների շնորհիվ նորոգվեց՝ դառնալով մեր ազգային ինքնության կենտրոններից մեկը։ Այսօր, ցավոք, մենք չունենք ո՛չ քահանա, ո՛չ հոգևոր արարողություն, ինչը թույլ չի տալիս, որ լիարժեք լինենք մեր հայության մեջ։ Եղել են դեպքեր, երբ փորձել ենք եկեղեցում մկրտություն կազմակերպել։ Մենք մշտապես պահանջում էինք, որ Պոլսո պատրիարքարանը մեզ հնարավորություն տա Սուրբ Կիրակոսում պատարագներ անել»,-պատմում է Դիարբեքիրում ապրող հայ լրագրող Կարոտ Սասունյանը։

Церковь Святого Киракоса после турецко-курдских столкновений в 2015 году
© Sputnik / provided by Nairi Hokhikyan
Դիարբեքիրի Սուրբ Կիրակոս եկեղեցին

2015 թվականից սկսած՝ Արևմտյան Հայաստանում նոր թափ հավաքեցին թուրք-քրդական բախումները, որոնք չշրջանցեցին նաև Դիարբեքիրը։ Փոխադարձ հրետակոծությունների ժամանակ տաճարը խիստ վնասվեց՝ փակվելով ու կրկին անհասանելի դառնալով մարդկանց համար։

Церковь Святого Киракоса после турецко-курдских столкновений в 2015 году
© Sputnik / provided by Nairi Hokhikyan
Դիարբեքիրի Սուրբ Կիրակոս եկեղեցին

Կարոտը պատմում է, որ Դիարբեքիրի հայկական արժեքներն այժմ ենթարկվում են նաև գանձագողերի հարձակումներին։ Մի կողմից թուրք զինվորականներն են կրակում, մյուս կողմից էլ գանձագողերն են հիմքերը քանդում։ Նրանք վաճառում են եկեղեցու քարերը, փորձում հիմքերի տակ ոսկի գտնել։ Թուրքերի ու քրդերի շրջանում մինչև հիմա լեգենդներ են պտտվում, թե հայերը մեծ քանակությամբ գանձեր են թողել։

«Սուրբ Կիրակոս եկեղեցին մեր ամենամեծ գանձն է։ Արևմտյան Հայաստանի տարբեր վայրերից հայերը գալիս են այստեղ, որ ծանոթանան մյուս հայերի հետ ու միաժամանակ ծանոթանան իրենց քրիստոնեական անցյալի հետ։ Մարդիկ այստեղ ամեն կիրակի առավոտյան սրճարանում խոսում են հայոց պատմության, մեր անցյալի, կոտորածի, գերդաստանների պատմության մասին։ Մենք քննարկում ենք այն պատմական ժառանգությունը, որ ստացել ենք մեր նախնիներից, իսկ այդ ժառանգությունը հսկայական է, թեպետ տարիների ընթացքում շատ է վնասվել»,-նշում է Կարոտ Սասունյանը։

Դիարբեքիրի հայկական գանձերից մեկն էլ Սուրբ Կիրակոսի շուրջը համախմբված հայերն են։ Նրանք մկրտություն են ստացել Սուրբ Կիրակոսում և տարիներ շարունակ իրենց ազգային ծեսերն ու արարողությունները կատարում են հենց Սուրբ Կիրակոսի բակում։

Ամասիացի Օհանը և մյուսները․ ինչու են թուրք գրողները խոսում Արևմտյան Հայաստանի հայերի մասին

«Մեծ եղեռնից հետո մենք ո՛չ դպրոց ենք ունեցել, ո՛չ ուսուցիչ, ո՛չ էլ քահանա, բայց անգամ այդ պայմաններում, համախմբվելով միայն եկեղեցու շուրջը, կարողացանք պահպանել մեր հայկական ինքնությունը»,-զրույցը եզրափակում է դիարբեքիրցի մեր հայրենակիցը՝ շեշտելով, որ իրենք կկարողանան կրկին բացել եկեղեցու դռները՝ միավորելու պատմական հայրենիքի տարբեր վայրերում ապրող հայերին։

Ըստ ոչ պաշտոնական տվյալների՝ ավելի քան 1,5 մլն բնակիչ ունեցող Դիարբեքիրում մոտ 20․000 էթնիկ հայ կա։

«Ես չմոռցերիմ հայերեն, կխոսամ». Սասունի հայերն ու նրանց ամուսնության չգրված օրենքները

194
թեգերը:
քուրդ, Թուրքիա, Թուրք, Արևմտյան Հայաստան, Եկեղեցի, Դիարբեքիր
Ըստ թեմայի
700,000 համշենահայերը․ ինչո՞ւ են Հոպայի թեյը հայկական համարում
Ինչպես Ուդի Երվանդը ԱՄՆ-ից վերադարձավ ու սկսեց հայկական երգը տարածել Արևմտյան Հայաստանում
Ինչպես սասունցի Բեհչեթը դարձավ Կարոտ․ Արևմտյան Հայաստանում ապրող ու աշխատող հայ լրագրողը
Сбор грибов в Новгородской области

Սնկից վախենալ պետք չէ, իսկ զգուշանալ արժե․ ինչպե՞ս տարբերել ուտելի և թունավոր սնկերը

417
(Թարմացված է 09:29 10.08.2020)
Ամեն տարի Հայաստանում սնկից թունավորման մի քանի տասնյակ դեպքեր են գրանցվում։ Պարզվում է՝ նույնիսկ ուտելի սնկերը կարող են թունավորման պատճառ դառնալ։ Sputnik Արմենիան փորձել է ներկայացնում է՝ ինչպես ուտելի սունկ ընտրել և թունավորումներից խուսափել։

Համեղ, հյութեղ, սննդարար, խորհրդավոր, երբեմն էլ՝ «նենգ ու դավադիր». այսպիսին են սնկերը: Facebook-յան տարբեր խմբերում հաճախ կարելի է բազմաթիվ գրառումներ տեսնել․ «Ասացեք, խնդրում եմ՝ այս սունկն ուտելի՞ է, թե՝ ոչ»։ Տեղադրում են սնկի լուսանկարն, ու սկսվում է առցանց, ոչ մասնագիտական խորհրդատվությունը։ Մեկն ասում է՝ այո, մյուսը՝ հակառակն է պնդում, երրորդը խորհուրդ է տալիս սունկը եփելիս ջրի մեջ արծաթե գդալ մտցնել, եթե սևանա, նշանակում է՝ կաթսայում թունավոր սունկ կա, մեկ ուրիշն էլ՝ թե ճիշտը սոխն ու սխտորն են։ Սնկաբանների խոսքով՝ միայն լուսանկարով հաճախ պարզապես անհնար է կողմնորոշվել։ 

Արծաթե գդալը, սոխը, սխտորն ու մնացածն էլ ժողովրդական միֆեր են։ Ուտելի և թունավոր սնկերը կարող են այնքան նման լինել, որ երբեմն հենց իրենք՝ սնկաբանները, լաբորատոր փորձաքննության կարիք են ունենում։ Ի վերջո, պարզվում է՝ կարելի է թունավորվել նույնիսկ ոչ թունավոր սունկ ուտելիս։

Հայաստանի սնկաշխարհը՝ բուժիչից մինչև մահաբեր

Լուսինե Մարգարյանը երկար տարիներ է՝ ուսումնասիրում է սնկերի բարդ ու հետաքրքիր աշխարհը։ Ասում է՝ Հայաստանում հայտնաբերվել է ավելի քան 4600 սնկատեսակ։ Բայց ոչ բոլորն են անզեն աչքով տեսանելի, դրանց մեծ մասը միկրոսկոպիկ չափեր ունեն։ Տեսանելիներին գիտնականներն անվանում են մակրոմիցետներ, որոնցից Հայաստանում 1300-ից ավելի տեսակներ են հանդիպում։ Մակրոմիցետների հիմնական մասը գլխարկավորներն են՝ այն սնկերը, որոնք, ըստ էության, մենք սունկ ենք անվանում։

ՀՀ-ում հանդիպող սնկերից ավելի քան 300-ը ուտելի են, 120-ը՝ բուժիչ հատկություններ ունեն, իսկ 63-ը համարվում են թունավոր. կարող են տարբեր աստիճանի թունավորումներ առաջացնել։ Հայաստանում կան նաև մահացու թունավոր սնկեր։ Բայց սնկերի դեպքում ամեն ինչ այդքան էլ հեշտ չէ։ Պարզվում է՝ ուտելիներն էլ կարող են «պայմանական ուտելի» լինել։

«Պայմանականները որոշակի մշակում պետք է անցնեն, նոր օգտագործվեն։ Պետք է, օրինակ, կրկնակի եռացնել, թրջել կամ երկարատև չորացնել»,- ասում է Մարգարյանը։

Նրա խոսքով՝ սխալ մշակելու դեպքում «պայմանական ուտելիներն» էլ կարող են թունավորման պատճառ դառնալ։

Ինչպես սունկ հավաքել ու չթունավորվել

Հայաստանում սնկային թունավորումներն առավել հաճախ գրանցվում են Լոռիում։ Պատճառը մեկն է՝ այստեղ սունկ հավաքողները շատ են։ Այս տարի արդեն կուրթանցի մի ամբողջ ընտանիք է թունավորվել։

Թունավոր և ուտելի սնկերը տարբերակելու մեր տատերի ավանդական եղանակներ պետք է մի կողմ դնել. կա՛մ իսկապես շատ լավ ճանաչել սնկերը, կա՛մ էլ՝ արկածախնդրության չդիմել։ Չթունավորվելու և չթունավորելու այլ տարբերակ չկա։ Սնկաբանները հաճախ են գիտարշավներ կազմակերպում Հայաստանի տարբեր շրջաններում։ Մարգարյանն ասում է՝ տեղացիների շրջանում հանդիպում են մարդիկ, որոնք շատ լավ են ճանաչում սնկերը, բայց և հավելում է՝ սխալվելու հավանականություն միշտ կա։

Микологи во время научной экспедиции
© Photo : provided by Lusine Margaryan
Սնկաբանները՝ գիտարշավի ժամանակ

Սխալ սունկ ընտրելը, պայմանական ուտելիների ոչ ճիշտ մշակումը, սննդի մեջ քիմիական, աղտոտված և հիվանդ սնկերի կիրառումը, այն հիմնական գործոններն են, որոնք դառնում են թունավորման պատճառ։

«Երբ սիրողական սունկ են հավաքում, շատ ճիշտ է սունկն ամբողջությամբ հավաքելը։ Կարող է գլխարկի մոտից կտրեք, իսկ մնացած մասը չերևա, չտեսնեք՝ այն, ինչը կարող էր հուշել, որ սունկը թունավոր է, օրինակ՝ ոտիկի վրայի օղակը, ստորին հատվածում պարկաձև պատյան՝ վոլվա և այլն»,- հուշում է Մարգարյանն ու միանգամից շտապում ավելացնել՝ նույնիսկ եթե օղակն ու վոլվան բացակայում են, դա դեռ չի նշանակում, թե սունկը թունավոր չէ։ Թունավոր և ուտելի սնկերի միջև հստակ արտաքին տարբերակիչներ չկան։ Անգամ բոլորին քաջ հայտնի շամպինյոնը թունավոր տեսակներ ունի․ դրանք տարբերվում են իրենց դեղնավուն երանգով։

«Դժգույն գարշասունկը մահացու թունավոր տեսակ է, որը երիտասարդ ժամանակ շատ նման է կանաչուկին։ Այն ուտելի տեսակ է, շփոթելն էլ հեշտ է»,- զգուշացնում է սնկաբանը։

Թունավորվել կարելի է նույնիսկ խոհանոցում հաճախ օգտագործվող կախասնկից։ Մարգարյանը հիշում է՝ նման մի դեպք Լոռիում է պատահել։ Կախասնկից բացի, ցանկացած այլ ուտելի սնկերը ևս կարող են թունավորման պատճառ դառնալ, եթե քիմիական աղտոտվածություն ունեն։

«Եթե, օրինակ, շամպինիոնը հավաքվի փողոցի եզրից, որտեղով մեքենաներ են անցնում, հավանականությունը մեծ է, որ այն քիմիական աղտոտվածություն կունենա, որովհետև հողից կլանած կլինի ծանր մետաղները։ Կամ գյուղացիները հաճախ անտառի մի մասը սկսում են մշակել միջատների դեմ տարբեր քիմիական նյութերով, ասենք՝ ազնվամորի աճեցնելու համար, այդ հատվածում աճող սունկը կարող է թունավորում առաջացնել»,- պարզաբանում է սնկաբանը։

Եվ վերջապես, սննդակարգում չի կարելի օգտագործել գերհաս սնկեր. սնկի գերհասունացած լինելու մասին է հուշում գլխարկի ներքին հատվածը։ Եթե այն ամբողջովին բացված է, ուրեմն սունկը գերհաս է։ Չի կարելի նաև սունկը երկար պահել նույնիսկ՝ սառնարանում, քանի որ ջրային զանգվածը մեծ է, այն շուտ է փչանում։ Մեր զրուցակիցը, որը նաև փորձառու տանտիկին է, խորհուրդ է տալիս սունկը եռացնել նոր պահել սառցարանում։

Սնկային թունավորումները կարող են առաջանալ նաև օրգանիզմի անհատական ռեակցիայի պատճառով։ Սունկն ու ալկոհոլն էլ լավ ընկերներ չեն. որոշ սնկատեսակներ ռեակցիայի մեջ են մտնում ալկոհոլի հետ ու թունավորման պատճառ դառնում։ Մինչև 3-4 տարեկան երեխաներին էլ խորհուրդ չի տրվում սունկ ուտել։

Եթե թունավորվել եք...

Սնկից թունավորման ախտանշանները հնարավոր չէ չնկատել ու չզգալ. որովայնային սուր և կտրուկ ցավ, գլխապտույտ, սրտխառնոց, փսխումներ, ընդհանուր թուլություն, մարմնի ջերմաստիճանի նվազում և այլն։ Եթե ունեք այս ախտանշանները, ապա ինքնաբուժմամբ մի զբաղվեք, անմիջապես դիմեք բժշկի։ Միակ բանը, որ կարող եք մինչև հիվանդանոց հասնելն անել, կում-կում և շատ ջուր խմելն է՝ սովորական կամ աղի։

Սնկերը հարուստ են սպիտակուցներով, վիտամիններով, ֆերմենտներով, գրեթե բոլոր սնկերը՝ թե թունավոր, թե ուտելի, ունեն բուժիչ հատկություններ։ Դա է պատճառը, որ աշխարհի տարբեր երկրներում բազմաթիվ սնկատեսակներ աճեցնում են դեղամիջոցների, նաև կոսմետիկայի արտադրության համար։ Սնկից վախենալ պետք չէ, իսկ զգուշանալ՝ արժե։ Պարզապես մի հավաքեք ու մի օգտագործեք անծանոթ սնկատեսակ, իսկ եթե դա արել եք, ապահովության համար մեկ օրինակ պահեք, որպեսզի, «Աստված մի արասցե»-ի դեպքում մասնագետները հեշտությամբ բացահայտեն թունավորման պատճառը։

417
թեգերը:
ջուր, թունավորում, Լոռի, սունկ, Հայաստան
Ըստ թեմայի
Գնացել էր սունկ հավաքելու. Բերդում տղամարդը չի վերադարձել անտառից
Սունկ է հավաքել և ամենագնաց վարել. ինչպես է Պուտինը հանգստանում տայգայում. տեսանյութ
Տավուշում սունկ հավաքելու գնացած տղամարդուն գտել են
Թևան Պողոսյան

Եթե ձգտում ենք գրավիչ երկիր դառնալ, պետք է պատրաստ լինենք օտարազգիների ներգաղթին. Պողոսյան

0
(Թարմացված է 14:37 10.08.2020)
«Մարդկային զարգացման միջազգային կենտրոնի» ղեկավար Թևան Պողոսյանը Sputnik Արմենիայի եթերում անդրադարձել է Սփյուռքի հարցերով գլխավոր հանձնակատար Զարեհ Սինանյանի` հայրենադարձության ու ներգաղթի տեսլականին։ 
Պողոսյան. «Նպաստելով ներգաղթին`պատրաստ լինենք, որ օտարները նույնպես կցանկանան ապրել ՀՀ–ում»

«Մարդկային զարգացման միջազգային կենտրոնի» ղեկավար Թևան Պողոսյանի դիտարկմամբ` ժողովրդագրական խնդիրներով զբաղվելն իսկապես ազգային անվտանգության հարց է, հետևաբար պետք է ամեն ինչ անել` նախևառաջ մեր հայրենակիցների ներգաղթն ապահովելու համար, իսկ որպեսզի բոլորը կարողանան գալ, դրա համար Հայաստանն իսկապես պետք է լինի գրավիչ ու հարմարավետ։ 

«Հայերն ապրում են աշխարհի տարբեր երկրներում, հարմարվել են իրենց միջավայրին, ձեռք բերել մշակութային որոշ գծեր, ունեն ուրույն պատկերացումներ պետականության և պետական ինստիտուտների մասին, ուստի անհրաժեշտ է այստեղ ստեղծել այնպիսի պայմաններ, որ Հայաստան գալուց հետո մեր հայրենակիցներն իրենց հարմարավետ զգան, որտեղ կա հանդուրժողականություն և սեր իրենց նկատմամբ»,– Sputnik Արմենիայի հետ զրույցում ասաց նա։

Պողոսյանի կարծիքով` եթե անգամ այդ ամենը ձևավորվի, մենք պետք է պատրաստ լինենք նաև, որ շատ ազգերի ներկայացուցիչներ նույնպես կցանկանան գալ և հաստատվել գրավիչ Հայաստանում։ Ըստ նրա` այսօր ներգաղթի շնորհիվ մեծանում են այն երկրները, որոնք իսկապես գրավիչ են մարդկանց համար։ Պողոսյանը վկայակոչում է Նիկոլ Փաշինյանի երազանքը, որ 2050 թվականին պետք է ունենանք 5 միլիոն բնակչությամբ երկիր։ 

«Մենք պետք է ձգտենք ժողովրդագրական պատկերը տոկոսային առումով առավելագույնս պահպանել, բայց գիտակցենք, որ մեզ մոտ լինելու են այլազգիներ, իսկ ով ասաց, որ չեն լինելու խառն ամուսնություններ, ով ասաց, որ չենք ձևավորելու այնպիսի կրթական համակարգ, որ օտարները գան և կրթվեն Հայաստանում ու հետագայում այստեղ ընտանիք կազմեն, իրենց կյանքը կապեն մեր երկրի հետ։ Հասկանում եմ, որ այսօրվա սրված ներքաղաքական իրավիճակում ամեն ինչի վերաբերյալ կարող են լինել քաղաքականացված մեկնաբանություններ, բայց նպատակն այն է, որ եթե ձգտում ենք դառնալ գրավիչ երկիր, ապա ներգաղթն ընդգրկելու է ոչ միայն մեր հայրենակիցներին»,– նշեց  «Մարդկային զարգացման միջազգային կենտրոնի» ղեկավարը։

Զարեհ Սինանյանը գիտի` ինչ է պետք անել, որ սփյուռքահայերը գան Հայաստան ու էլ չգնան

Պողոսյանն ընդգծում է, որ այսօր էլ Հայաստանում բնակվում են շատ օտարազգիներ, սակայն մինչ օրս ազգային անվտանգության խնդիր չի առաջացել։ Նրա խոսքով` եթե օտար երկրներում հայերի համար ապահովվում են ազգային ինքնությունն ու սովորույթները պահպանելու պայմաններ, ապա Հայաստանում ևս նույն մոտեցումը պետք է լինի օտարզագիների համար։ 

Հիշեցնենք՝ Սփյուռքի հարցերով գլխավոր հանձնակատար Զարեհ Սինանյանն իր ելույթներից մեկում նշել էր, որ ժամանակն է մտածել Հայաստանը մեր նման ազգերի հայրենիքը դարձնելու ուղղությամբ: Նա հիշատակել էր Իսպանիայի արաբներին, ասորիներին և այլ ազգերի ու ընդգծել, որ նրանք ազգային անվտանգության տեսանկյունից սպառնալիք չեն ներկայացնում և կարող են հեշտությամբ ինտեգրվել Հայաստանում։ Սինանյանի կարծիքով՝  այդ ճանապարհով հնարավոր է փոխել ժողովրդագրական իրավիճակը Հայաստանում, և դրանից պետք չէ ամաչել։

«Ջավախքից չես, վճարիր»․ ինչպես է հայրենադարձը հիասթափվում Հայաստանից և կրկին սիրում

0
թեգերը:
հայրենադարձություն, ներգաղթ, Թևան Պողոսյան, Զարեհ Սինանյան, Հայաստան
Ըստ թեմայի
Հայ բարերարը մեծ գումարներ կներդնի հայրենադարձությանը նպաստելու համար
Հայրենադարձ. երեխաներին լավ է Հայաստանում մեծացնել
Մեր ախպար-եղբայրները կամ ինչ չգիտեինք հայրենադարձների մասին
Հայրենադարձությունն ու օպերային արվեստը. ովքե՞ր են ՀՀ «դեսպանները»