Իգոր Նովիկով

Հայ ժողովրդի ռուս զավակը, կամ անկախ Հայաստանում անհաղթ «հայկական վագրը» պարտվել էր

294
(Թարմացված է 00:12 07.09.2019)
Sputnik Արմենիայի սյունակագիր Սերգեյ Բաբլումյանը պատմել է մեծ մարզիկ Իգոր Նովիկովի պատմությունը, որին «հայկական վագր» էին անվանում։ Այս մարդու ճակատագիրն ու բնավորությունն իսկապես տպավորիչ են։

Նախորդ դարի վաթսունականներին աշխարհում «հայկական վագրից» ուժեղ մարդ չկար։ Նրան տասը տարեկանում Կրասնոդարից տեղափոխեցին Հայաստան։ Ադապտացումը բարեհաջող անցավ, ու շուտով նորաբնակը ցույց տվեց իր բնավորությունը. սկսեց բոլորից լավ լողալ, վազել ու ևս երեք բան բոլորից լավ անել, ինչի համար հնգամարտիկ Իգոր Նովիկովին «հայկական վագր» անունով կնքեցին։

Մանրամասների մեջ չխորանալով ասենք, որ նա օլիմպիական կրկնակի, աշխարհի հնգակի, ԽՍՀՄ քառակի չեմպիոն է, ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետ, ԽՍՀՄ վաստակավոր մարզիչ, ՀՀ առաջին քաղաքացին, որը գլխավորել է միջազգային սպորտային միությունը։ Շահինյանից, Ազարյանից ու Ենգիբարյանից հետո նա ստեղծեց այն ժամանակների հնգամարտի լավագույն դպրոցներից մեկն ու պատրաստում էր ամեն առումով լավագույն մարզիկներ։

Երևանի հնաբնակները կհիշեն Աբովյանի փողոցի Սպորտկոմիտեի մոտի պաստառը։ Նախկինում այնտեղ էին փակցված համաշխարհային համբավ վայելող մեր մարզիկների լուսանկարները։ Բայց Իգոր Նովիկովի լուսանկարը միշտ առաջինն էր։ Տարիներն անցնում էին, նրա տեղը չէր փոխվում, ժամանակն էր փոխվում։

Իգոր Նովիկովի` մամուլում հրապարակված նամակից. «Ի՞նչ է կատարվում անկախ պետություն դարձած հանրապետությունում. նախագահի կնոջ ընկերուհին, որը կազմակերպչական հարցրի լուծման զրոյական փորձ ունի ու սպորտից բան չի հասկանում, գործուղման ժամանակ կարող է փոխարինել սպորտի վարպետ, ԽՍՀՄ վաստակավոր մարզիչին։ Երբ 2001 թվականին Երևան եկա, պատկերը ողբալի էր։ Լողավազանում փոկ են բուծում, վարդերի փոխարեն կարտոֆիլ են տնկել, լողավազանի վրա տեղադրված 360 արևային մարտկոցները քանդել–տարել էին»։

Անկախ դարձած հանրապետությունում անհաղթ «հայկական վագրը» պարտվել էր, դա տեղի էր ունեցել ՀՀ երկրորդ նախագահ Լևոն Տեր–Պետրոսյանի օրոք։

Ժամանակն է բացատրելու` երբ ու ինչու են Նովիկովին սկսել «վագր» անվանել։ Այդ անունը նրան տվել է ամերիկյան թերթի լրագրողը, 1959 թվականին ամերիկային Խերշիում աշխարհի առաջնությունում հաղթելուց հետո ։ Անունը «կպավ» նրան։ Ու դրա համար կային բոլոր հիմքերը։

40 տարի առաջ` անհնարին վիրահատություն. հայ բժիշկի բուժած հիվանդն ապրում է Ֆրանսիայում 

Նովիկովի հետ կապված մեկ այլ պատմություն էլ կա, բայց արդեն ինքնաբացահայտման թեմայից։ 1964 թվականին նա հերթական անգամ հաղթեց Տոկիոյի Օլիմպիական խաղերում։ Կառավարական ընդունելություն էր, Մոսկվայում պարգևատրում էին Օլիմպիադայի հերոսներին

Իգոր Նովիկովը պատմում է. «Ինձ մոտեցավ Անաստաս Միկոյանը, շատ ջերմ խոսեց հետս։ Իսկ երբ մեզ մոտեցավ Ալեքսեյ Նիչկոլաևիչ Կոսիգինը (ԽՍՀՄ Նախարարների խորհրդի ներկայացուցիչը) նրան կատակով ասաց.

«Ալեքսեյ Նիկոլաևիչ, ահա նայեք. Նովիկովը ռուս է, բայց ինձնից լավ է հայերեն խոսում»։ Ալեքսեյ Նիկոլաևիչն ինձ հարցրեց` Հայաստանում ինձ հա՞յ են համարում, թե՞ ռուս։ Պատասխանեցի` «հայ ժողովրդի ռուս զավակ։ Ալեքսեյ Նիկոլաևիչը ժպտաց, երևի հավանեց պատասխանս»։

Ո՞վ էր Իգոր Նովիկովը Հայաստանում։ Հարազատ մարդ` հարազատ միջավայրում։ Ի՞նչ էր դարձել նրա համար Հայաստանը։ Հարազատ տուն։

Մի անգամ ութսունականների վերջին նրան մեր տուն հրավիրեցի` «Իզվեստիա» թերթի գործընկերներիս հետ ծանոթացնելու։ Այն ժամանակ ազգամիջյան սրումներն ուժեղ էին, ուզում էի ցույց տալ, որ Հայաստանում ռուսների նկատմամբ նման բան չկա։ Ու իսկապես չկար։ Բայց մի մանրուք կար։

Գտնել լեյտենանտ Պարսեղովին. զինվորական ճակատագրերի որոնումները շարունակվում են

-Քրոջս ամուսինը ադրբեջանցի է, – խոսակցության մեջ ասաց Նովիկովը։

–Եվ ի՞նչ, զարմիկներդ ազգանունը փոխելու են։

-Ոչ, ինչպես ապրել ենք, այնպես էլ ապրելու ենք։

...Իգոր Նովիկովը Երևանից հեռացավ այն ժամանակ, երբ նրանից խլեցին դպրոցն ու նա անգործ մնաց։ Չի կարելի ասել, որ հանձնվեց, դա իր օրենքներին դեմ էր։

294
թեգերը:
չեմպիոն, օլիմպիադա, Իգոր Նովիկով, սպորտ, Հայաստան
Ըստ թեմայի
Անվախ դարպասապահը. ինչպես Ալյոշա անունը դարձավ հայկական ֆուտբոլի խորհրդանիշը
Դովլաթյանի դարաշրջանը, կամ ինչպես են մկրտվել երկու ֆրունզիկները
Տիգրան Մանսուրյանի անցած ուղին մարդու հաղթանակն է ճակատագրի նկատմամբ. Փաշինյան
Թուրք–ադչբեջանական զորավարժություններ. արխիվային լուսանկար

«Հայաստանը լուրջ վտանգ էր տեսնում Թուրքիայի կողմից». 90–ականների և մեր օրերի նմանությունը

542
​Եկեք անկեղծ լինենք։ Այս պատերազմը երկու առանձնահատկություն ունի. առաջին՝ նախկինում երբեք այսքան ակտիվորեն չէին օգտագործվել անօդաչու թռչող սարքերը և երկրորդ՝ նախկինում երբեք Թուրքիան այսքան մեծ ներգրավվածություն չի ունեցել։
«5 րոպե Արմեն Դուլյանի հետ»․ Թուրքիան միշտ էլ միջամտել է հայ-ադրբեջանական հակամարտությանը

Անօդաչու թռչող սարքերի դեմ արշավը միջազգային որոշ կազմակերպություններ ծավալել էին դեռ տարիներ առաջ` փաստելով, որ դրանք օգտագործվում են քաղաքացիական բնակչության դեմ, և այդ դրոնների դեմ պայքարելը բավական բարդ գործ է։ Այսինքն՝ սա նոր բան չի։ Այնինչ Թուրքիայի անմիջական մասնակցությունը Ղարաբաղյան հիմնախնդրին, որոշ վերլուծաբանների կարծիքով, հարաբերականորեն նոր է։ Ախր նույնիսկ հարաբերականորեն նոր չի, որովհետև Թուրքիան միշտ էլ փորձել է միջամտել։

​Մենք ուղղակի  այնքան էլ լավ չենք հիշում, բայց Ղարաբաղյան առաջին պատերազմի ժամանակ էլ Թուրքիայի ղեկավարները անընդհատ սպառնում էին կոնկրետ գործողություններով սատար կանգնել Ադրբեջանին, որն իր իսկ հրահրած պատերազմում պարտություններ էր կրում ու տարածքներ կորցնում։ Խոսքը մասնավորապես 1993 թվականի մասին է, երբ ակնհայտ բեկում տեղի ունեցավ հայ-ադրբեջանական պատերազմում. եթե դրանից առաջ Ղարաբաղը կորցնելու վտանգն ահագնանում էր, ապա 92 թվականի վերջից թե՛ Արցախում, թե՛ Հայաստանում կտրուկ աշխուժացան կանոնավոր բանակ ստեղծելուն ուղղված ջանքերը, և միանգամից էլ երևացին այդ գործընթացի դրական արդյունքները։

Հրադադար
© Sputnik / Дмитрий Писаренко

​Թուրքիայի ղեկավարությունը մեծ մտավախությամբ էր հետևում այս ամենին ու ամեն կերպ փորձում էր միջամտել, բայց չէր ստացվում։ Անկարան այն ժամանակ բոլոր հնարավոր միջոցներով քարոզարշավ էր ծավալել` համոզելու համար միջազգային հանրությանը, թե Հայաստանը սատարում է Քուրդիստանի բանվորական կուսակցության  զինյալներին, որոնք ուզում են մասնատել Թուրքիան և սեփական պետություն հիմնել Հայաստանի սահմանին։ Երևանը հերքում էր այդ պնդումները։ Ինչևէ, թուրքերի այս քարոզչական ջանքերն առանձնապես արդյունք չտվեցին, ինչից հետո Թուրքիայի ղեկավարները սկսեցին սպառնալիքներ հնչեցնել Հայաստանի հասցեին։

​Իմ գործընկեր Թաթուլ Հակոբյանը «Հայերն ու թուրքերը» գրքում վկայակոչում է մեր նախկին արտգործնախարար Վահան Փափազյանին, որն ասել  է. «Մեր կողմը դիտարկում էր թուրքական զինուժի տեղաշարժ ու մոտեցում Հայաստանի սահմանին: Շատ լուրջ էինք ընդունում, որ կա իրական վտանգ: Տեր-Պետրոսյանը Ելցինի հետ խոսել էր և ասել, որ Հայաստանը լուրջ վտանգ է տեսնում և ուզում ենք, որ ռուսական կողմը հստակ իր դիրքորոշումը արտահայտի:  Բացի դրանից, մինչ այդ եղել էր նաև Թուրքիայի նախագահ Թուրղութ Օզալի անզուսպ հայտարարությունը Երևանի վրա մեկ-երկու ռումբ գցելու մասին: Ես չգիտեմ, եթե չլիներ գեներալ Շապոշնիկովի հայտնի հայտարարությունը, ապա թուրքերի քայլերը ինչպիսին կլինեին: Բայց մենք թուրքական վտանգը բավական լուրջ էինք ընկալում»։

Պարտադրված պատերազմն ու աշխարհի լռությունը, կամ ինչպես ապացուցել այն, ինչ ակնհայտ է

​Պարզապես հիշեցնեմ, որ դրանից առաջ՝ դեռ 1992 թվականի աշնանը, Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև կնքված պայմանագրի համաձայն Մոսկվան էր պատասխանատվություն ստանձնել Թուրքիայի և Իրանի հետ Հայաստանի սահմանների անձեռնմխելիության համար։  Պարզ ասած՝ ռուսաստանցի զինվորականներն էին տեղակայվել այդ սահմանների երկայնքով, ինչը զսպում էր թուրքական սպառնալիքները։ Այնուամենայնիվ այն ժամանակ էլ սադրանքներ լինում էին՝ հենց 1993 թվականի սեպտեմբերի սկզբին թուրքերը կրակ էին բացել Աշտարակի սահմանապահ ուղեկալներից մեկի ուղղությամբ, բայց Հայաստանում տեղաբաշխված ռուսաստանյան սահմանապահ ուժերի պետ Ալեքսանդր Բաբենկոյի բավական կոշտ հայտարարությունից հետո թուրքական սադրանքները դադարել էին։

Այս պատերազմը վտանգավոր է, որովհետև ընթանում է միանգամից 3 հարթություններում. «Դի ցայտ»

​Եվ վերջում՝ էլի մի հատված եմ ուզում մեջբերել իմ գործընկեր Թաթուլ Հակոբյանի գրքից՝ ցույց տալու համար, թե որքան նման է 90-ականների առաջին կեսի իրավիճակը  այսօրվա պատերազմական իրադրությանը։ «Հայաստանի նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը դեկտեմբերի 24-ին հայտարարեց. «Ադրբեջանի ղեկավարությունը մերժեց հակամարտության խաղաղ կարգավորման բոլոր նախաձեռնությունները: Այս ամենը, ի թիվս աֆղանցի մոջահեդների և թուրք զինվորականների` մարտական գործողություններում ադրբեջանական բանակի կազմում մասնակցության փաստերի, ցույց է տալիս, որ Ադրբեջանը հույսը դնում է միայն ռազմական լուծման վրա, և նրա ղեկավարության քաղաքականությունն ուղղված է առճակատումը ընդարձակելուն և նրանում այլ պետությունների ներքաշելուն»։

542
թեգերը:
Պատերազմ, հայ-ադրբեջանական, Ադրբեջան, Թուրքիա, Ռուսաստան, Արցախ, Ղարաբաղյան հակամարտություն, Լեռնային Ղարաբաղ, Հայաստան
թեմա:
5 րոպե Դուլյանի հետ
Ըստ թեմայի
Անցած տարիներին պետք էր զարգացնել Հայաստանի հարավը. պատերազմի հիմնական վտանգը հարավում է
Ադրբեջանցիները զոհված հայերի կեղծ ցանկ են հրապարակել. ի՞նչ է խորհուրդ տալիս Մարտիրոսյանը
Արդբեջանցիներն առաջնագծում ահաբեկչական խմբավորումների բազաներ են ստեղծում. ԱՀ ՊՆ
Հրադադար

Հրադադարի ստացված ու չստացված փորձերը

661
(Թարմացված է 00:27 27.10.2020)
​Եկեք անկեղծ լինենք։ Հրադադար հաստատելը ամենևին դյուրին գործ չէ։ Երկուշաբթի օրվանից ուժի մեջ է մտել արդեն երրորդ հրադադարը, և բոլորովին պարզ չէ՝ կրակը դադարեցնելու այս ամերիկյան փորձը արդյոք տարբերվելու է ռուսաստանյան և ֆրանսիական ջանքերից։
Հրադադարի երրորդ փորձը. արդյոք կստացվի

Այնինչ նախկինում, ինչպես հիշում ենք, հրադադարի առնվազն երկու հաջողված նախադեպ եղել է՝ 1994 թվականին և 2016 թվականին՝ երկուսն էլ Ռուսաստանի միջնորդությամբ։ ​Բայց քանի որ Վաշինգտոնում գտնվող Հայաստանի և Ադրբեջանի արտգործնախարարները համաձայնել են կրակը դադարեցնել երկուշաբթի առավոտյան ժամը 8-ից, եկեք խոսենք հակամարտությունները կարգավորելու ամերիկյան փորձի մասին։ Հաջողություն, անշուշտ, եղել է։

Չգիտեմ, հայաստանցիների այս նոր սերունդը տեղյա՞կ է, թե՞ ոչ, բայց իմ հասակակիցները հո հիշում են, թե ինչպես կարգավորվեց նախկին Հարավսլավիայի պետությունների միջև առճակատումը։ Միացյալ նահանգների ղեկավարությունը անկախացած, բայց պատերազմող այդ երկրների առաջնորդներին հրավիրեց Ամերիկա ու ասաց՝ չեք հեռանա բանակցությունների սեղանից այնքան ժամանակ, մինչև համաձայնություն ձեռք չբերեք, որ այլևս միմյանց հետ չեք կռվելու։ Ու ստացվեց։

​Բայց կայուն խաղաղություն հաստատելու այլ փորձ էլ է եղել, ու ցավոք ամերիկյան այդ ձախողված փորձը կապված է եղել հենց հայ-ադրբեջանական հակամարտության հետ։ Մոտ 10 տարի առաջ այդ մասին գրել է «Քարնեգի» հիմնադրամի փորձագետ, բրիտանացի Թոմաս դե Վաալը, որը վերհիշել է, թե ինչ կատարվեց 2001 թվականին, երբ Ամերիկայի նախագահի հրավերով Ֆլորիդա նահանգում՝ Քի Ուեսթ կղզիներում հանդիպեցին Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահներ Ռոբերտ Քոչարյանը և Հեյդար Ալիևը։ Պարզապես մեջբերեմ բրիտանացի վերլուծաբանին։ ​

«Քի-Վեսթը Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղ համաձայնագրի կնքումը իրականություն դարձնելու ուղղությամբ Միացյալ նահանգների ձեռնարկած ամենալուրջ փորձն էր», կարծիք է հայտնում Թոմաս դե Վաալը, շարունակելով՝ «Խոստումնալից մեկնարկից հետո, սակայն, ամեն ինչ սխալ ընթացավ: Ադրբեջանի այն ժամանակվա նախագահ Հեյդար Ալիևը առողջական վատ վիճակում էր և Բաքու վերադառնալուն պես սկսեց հրաժարվել խաղաղ համաձայնագրի դրույթներից», փաստում է բրիտանացի փորձագետը։ ​

Եթե հիշում եք, այն ժամանակ՝ մոտ 20 տարի առաջ՝ 2001 թվականին Մինսկի խմբի ամերիկացի համանախագահն էր Քերի Քավանոն։ Ինչու բանակցությունները կայացան հենց Քի Ուեսթում, որտեղ ժամանակին ստեղծագործել և հաստատ նաև ահագին վիսկի էր խմել ամերիկացի գրող Էռնեստ Հեմինգուեյը՝ այն պարզ պատճառով, որ Քերի Քավանոն ծնունդով հենց Քի Ուեսթից էր և հույս ուներ, որ իր հայրենիքում Հայաստանն ու Ադրբեջանը պատմական համաձայնագիր կստորագրեն հակամարդությունը կարգավորելու մասին։ Բայց չստացվեց։ Իսկ հետո խաղաղություն հաստատելու հույսերը ավելի ու ավելի աղոտ դարձան։ Քերի Քավանոն հետագայում փաստել էր. «2001-ին իրավիճակը շատ ավելի նպաստավոր էր հարցի լուծման համար, քան այսօր: Նախագահներ Քոչարյանի և Ալիևի միջև գործնական հարաբերություններ էին ձևավորվել, կողմերը աշխատում էին իրենց իսկ մշակած առաջարկների, այլ ոչ թե երրորդ կողմի ներկայացրած նախագծի շուրջ»:

Արցախի ճանաչման հեռանկարը. գործընթացը վաղուց է սկսվել, բայց ոչ պետությունների մակարդակով

​Ի դեպ, շատ հետաքրքիր մի նկատառում է անում Քերի Քավանոն։ Պարզապեբս մեջբերեմ։ «Այն ժամանակ չկար միջազգային հանրության ուշադրության համար «մրցող» մեկ այլ ճգնաժամ, բացի այդ` շատ ավելի դյուրին էր կարգավորմանը հաջորդող վերականգնման փուլի համար ֆինանսական միջոցներ հայթայթելը», փաստել էր Մինսկի խմբի նախկին համանախագահը։

Ճիշտն ասած, շատ դժվար է ասել, թե ինչպիսին են այժմ, մեր օրերում հայ-ադրբեջանական հակամարտության կարգավորումից հետո ֆինանսական միջոցեր հայթայթելու հեռանկարները, բայց իրականությունն այն է, որ, այո, ինչպես ասում էր Քավանոն, միջազգային հանրության համար «մրցող« մեկ այլ ճգնաժավ աշխարհում, կարծես թե, չկա։ Եվ ուրեմն հույս կա, որ առաջատար տերությունների և առաջին հերթին ԵԱՀԿ-ի Մինսկի խմբում նախագահող երկրների ջանքերի շնորհիվ այս պատերազմն, այնուամենայնիվ, կավարտվի։

 

661
թեգերը:
ԱՄՆ, ԵԱՀԿ Մինսկի Խումբ, հրադադար, Արցախյան պատերազմ
թեմա:
5 րոպե Դուլյանի հետ
Ըստ թեմայի
Այս պատերազմը վտանգավոր է, որովհետև ընթանում է միանգամից 3 հարթություններում. «Դի ցայտ»
Սիրիացի վարձկաններին պարզապես խաբել են, ու նրանք շարունակում են զոհվել ոչ իրենց կռվում
Պարտադրված պատերազմն ու աշխարհի լռությունը, կամ ինչպես ապացուցել այն, ինչ ակնհայտ է
Депутат от фракции Просвещенная Армения Эдмон Марукян во время первого заседания парламента Армении 7-го созыва (14 января 2019). Еревaн

Ժնևի հանդիպումը հրադադարի հանդիպում չէ. Մարուքյան

0
Ընդդիմադիր խմբակցության ղեկավարը չթաքցրեց` հանդիպման ու բանակցային մանրամասներին տեղյակ չէ։ Բայց նրա խոսքով` քանի դեռ հրադադար չկա, բանակցություններն արդյունավետ լինել չեն կարող։

ԵՐԵՎԱՆ, 29 հոկտեմբերի — Sputnik. ԱԺ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության ղեկավար Էդմոն Մարուքյանն խորհրդարանական ճեպազրույցի ընթացքում անդրադարձավ այսօր Ժնևում նախանշված Ադրբեջանի ու Հայաստանի ԱԳ նախարարների հանդիպմանը։

«Որքան հասկանում ենք` Ժնևի հանդիպումը հրադադարի հանդիպում չէ, այլ բանակցությունների ինչ–որ սկիզբ է կամ փորձ։ Սակայն պետք է ասեմ, որ խորհրդարանական ուժերը որևէ ձևով, որևէ խողովակով տեղեկացված չեն, թե ինչ է քննարկվելու։ Ես չգիտեմ, թե ինչ է բանակցվում, որևէ տեղեկություն չունենք»,– ասաց Մարուքյանը։

Այդուհանդերձ, ընդդիմադիր խմբակցության ղեկավարը չթաքցրեց, որ մեծ ակնկալիքներ այս հանդիպումից չունի։ Նրա խոսքով` քանի դեռ հրադադար չկա, բանակցություններն արդյունավետ լինել չեն կարող։

Հիշեցնենք` այսօր Ժնևում նախատեսված է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների և Հայաստանի ու Ադրբեջանի արտգործնախարարների հանդիպումը։

0
թեգերը:
հրադադար, Արցախ, Ղարաբաղյան հակամարտություն, Լեռնային Ղարաբաղ, ԵԱՀԿ Մինսկի Խումբ, Ադրբեջան, Հայաստան, Ջեյհուն Բայրամով, Զոհրաբ Մնացականյան, Ժնև, Էդմոն Մարուքյան