Հայաստանի հավաքական

Հայաստանի ֆուտբոլի հավաքականի ուժեղ և թույլ կողմերը. ինչի՞ց է պետք սկսել

123
(Թարմացված է 19:13 05.09.2019)
Եթե հեռվից նայենք, հայկական ֆուտբոլում ավելի շատ դրական բաներ կան, որոնք ներսից նայելու դեպքում չես նկատում։ Երբ այդ ամենի մեջ ես, բացասականն ավելի ակնհայտ է։ Ռուսաստանցի հայտնի մարզիչ, Sputnik Արմենիայի սյունակագիր Ալեքսանդր Գրիգորյանը կողքից նկատում է հենց դրական դինամիկան, որն անպայման պետք է զարգացնել։

Շաբաթվա վերջում ամբողջ մայրցամաքում կանցկացվեն Եվրոպայի առաջնության ընտրական խաղերի երկու փուլերը։ Հայաստանի ազգային հավաքականը սեփական դաշտում կընդունի Իտալիայի ու Բոսնիայի թիմերին։ Մրցակիցները տարբեր են, այդ թվում նաև մակարդակի առումով, բայց երկուսն էլ ուժեղ։ Թեև ուժեղ մրցակիցներից պետք է ոչ թե վախենալ, այլև փնտրել նրանց թույլ կողմերն ու հնարավորություններ որսալ։

Եթե ինձ հարցնեք` ինչ է պետք անել, որ Հայաստանի հավաքականը «դողէրոցքի» մեջ չընկնի ու կայուն (ցանկալի է` կայուն լավ) արդյունք ցույց տա, այսպես կպատասխանեմ. պետք է առաջին հերթին հույսը դնել սեփական արժեքավոր կադրերի վրա։

Հայկական ֆուտբոլում կան մարզիչներ, որոնք ունակ ու պատրաստ են արդյունավետ աշխատանք իրականացնել ազգային հավաքականի հետ։ Նրանք մեկը, երկուսը չեն, շատ են ու վստահ եմ, որ սիրով կհամաձայնվեն գլխավորել ազգային հավաքականը։ Պետք է հավատալ սեփական ուժերին, սկսել աշխատել, իսկ հայ մարզիչը, բնականաբար, հայրենասիրության հետ խնդիր չի ունենա, բայց ամենակարևորը դա չէ։

Իսկ հայրենասիրությունը, սրտով գործին մոտենալու տեղացի մարզիչների առավելությունն է եկածների համեմատ։ Օրինակ, եթե իսպանացի գա, թեկուզ և շատ խելացի, Հայաստանի հանդեպ ի՞նչ հայրենասիրություն է կարելի նրանից պահանջել։

Իսկ տեղացի մասնագետը, եթե նա ներշնչվել է ինչ-որ գաղափարով, «վարակում» է մնացածին. քո թիմի առաջնորդը գաղափարի ջատագովն է դառնում, ու գալիս է մարզչի և թիմի համար այն երջանիկ օրը, երբ դրան սկսում են հավատալ բոլորը։ Իսկապես բոլորը. և՛ մերսողները, և՛բժիշկները, ու նույնիսկ ակումբի կամ ֆեդերացիայի նախագահը։ Էլ չեմ խոսում երկրպագուների մասին։

Այսպիսի տիֆոզիների չէին սպասում. ինչպես Իտալիայի հավաքականին դիմավորեցին օդանավակայանում

Պետք է գնահատել սեփական կադրերին, ոչ թե աջ ու ձախ նայել` դրսից կադրեր բերելու համար։ Կադրերը, որոնք պատրաստ են աշխատել սեփական երկրում, այնտեղ, որտեղ նրանք մեծացել ու կայացել են։ Այդ դեպքում իրենց համար ավելի հեշտ է ոգի դնել գործի մեջ։ Իմ կարծիքը հետևյալն է. հիմա կտրականապես չի կարելի արտասահմանյան մասնագետների հրավիրել, չէ որ այն, ինչ մեզ հարկավոր է, մեր թքի տակ է, ոչ թե Իսպանիայում ու էլի չգիտեմ որտեղ։ Նայեք, տեսեք` Հայաստանում PRO կարգ ունեցող քանի մարզիչ կա, որոնք կարող են և ուզում են աշխատել։

Առջևում Հայաստանի հավաքականը երկու ծանր հանդիպում ունի` Իտալիայի ու Բոսնիայի հետ։ Իհարկե, իտալացիների հետ խաղում շանսերը շատ չեն, բայց այնպես չէ, որ ընդհանրապես շանս չկա։ Տեսեք` Իտալիայի այսօրվա հավաքականը շատ հակասական է, քանի որ Մանչինին արդեն մեկ տարի է փորձարկումներ է անում կազմի ու ռազմավարության հետ կապված, ու նրա փորձերը դեռ չեն ավարտվել։

Հայտնի չէ` Երևանում կայանալիք խաղում նա ինչ փորձ կարող է իրականացնել իր թիմից ակնհայտորեն ավելի թույլ մրցակցի հետ։ Բայց դրանում Հայաստանը կարող է հնարավորություն տեսնել, ցանկության դեպքում կարելի է այդ հնարավորությունը գտնել ու հաղթել։ Չէ որ նրանք բավականին պահպանողական են ու մեկ տարի տևող այդ փորձերը թիմի համար անսովոր են, իսկ Մանչինին նույնիսկ դեռ չի կողմնորոշվել հիմնական կազմի հարցում։ Դա շատերին է նյարդայնացնում Իտալիայում ու թիմում։

Ինչ վերաբերում է Բոսնիա և Հերցեգովինային, իմ կարծիքով, այն Հայաստանի համար հեշտ հաղթահարելի մրցակից է։ Հատկապես, հաշվի առնելով, որ այսօր հավաքականը ֆուտբոլիստների բավականին լայն ընտրություն ունի։ Մասնավորապես, մեզ մոտ պաշտպանությունը միշտ աքիլլեսյան գարշապար է եղել, բայց կարծում եմ` այսօր այն աննախադեպ լավ վիճակում է։

Այդ պատճառով կանխատեսումներն այս խաղերի, հատկապես` երկրորդ խաղի հետ կապված, ավելի շուտ լավատեսական են։ Պետք է միայն հավատալ սեփական ուժերին ու «միացնել» հայրենասիրությունը։

Ինչու Գյուլբուդաղյանցը ազգային հավաքական չի հրավիրել հայտնի ֆուտբոլիստներին

Ալեքսանդր Գրիգորյանը ծնվել է 1966 թվականին Հայաստանում։ Կարճ ժամանակ անց նրանց ընտանիքը Կիսլովոդսկ է մեկնել։ Ալեքսանդրը սովորել է, ծառայել է բանակում, ֆուտբոլ է խաղացել, իսկ 20 տարեկանում, իր խոսքով, հասկացել է, որ միջին ֆուտբոլիստ է ու թողել է խաղը։ Այդ պատճառով նա որոշել է մարզիչ դառնալ, ու դա նրան հաջողվել է։

Գրիգորյանը հայտնի է աշխատանքի էքստրավագանտ ձևերով, հատկապես` լրագրողների ու հանդիսատեսի հետ շփման հարցում։ Եղել են դեպքեր, որ նա բռնցքամարտի ձեռնոցներով է մարզումների եկել ու ֆուտբոլիստների համար բանաստեղծություններ է ընթերցել։

123
թեգերը:
Իտալիա, մարզիչ, ֆուտբոլ, ՀՖՖ, Հայաստան
թեմա:
Հայաստան - Իտալիա ֆուտբոլային հանդիպում (18)
Ըստ թեմայի
«Շատ ուրախ եմ, որ միացել եմ «Ռոմային». Հենրիխ Մխիթարյանը բացառիկ հարցազրույց է տվել
Ուզում եմ ստանալ խաղաժամանակ, որն «Արսենալում» ինձ չէին տալիս. Մխիթարյանը` տեղափոխության մասին
Գյուլբուդաղյանցն ասաց` որն է մեր հավաքականի խնդիրը. Հայաստան–Իտալիա խաղը թեժ է լինելու
Գարեգին Նժդեհի հուշարձանը

Զիփլայն, փաբ, գետեր ու կատուներ. ինչ կարելի է տեսնել Կապանում

49
(Թարմացված է 17:03 15.08.2020)
Օգոստոսի 15-ին նշվում է Կապան քաղաքի օրը։ Չնայած համավարակին, քաղաքում միջոցառումներ են կազմակերպվելու` ներառյալ ռոք, դասական և ժողովրդական երաժշտության համերգներ։ Միջոցառումներին կարելի է հետևել Կապանի քաղաքապետարանի էջում։ Իսկ մենք կպատմենք այդ բացառիկ քաղաքի մասին։

Եթե դուք կամ ձեր մտերիմները ծագումով Կապանից չեք, ապա դժվար թե եղած լինեք Հայաստանի հարավում գտնվող այս գեղեցիկ քաղաքում։ Եվ դա հասկանալի է․ Երևանից Կապան գրեթե 7 ժամվա ճանապարհ է, անգամ Թբիլիսին ու Ստեփանակերտն ավելի մոտ են։ Սակայն արժե էներգիա և ժամանակ ծախսել ճանապարհի վրա, քանի որ Կապանը վայրի բնության, խորհրդային ճարտարապետության և երիտասարդական զբաղմունքների հազվագյուտ համադրություն է։

Барельеф в Капане
© Sputnik / Janna Poghosyan
Կապան

Եթե որոշել եք այցելել Կապան, ապա Sputnik Արմենիան կօգնի ձեզ հասկանալ, թե ինչ կարելի է տեսնել այդ քաղաքում։ Հայաստանը վանքերի ու եկեղեցիների երկիր է, և երբեմն թվում է, թե այստեղ տեսնելու այլ բան չկա։ Այդ կարծրատիպը կոտրելու համար մենք կխոսենք Կապանի տեսարժան վայրերի մասին՝ առանց վանքերի։

Ողջի և Վաչագան գետերը

Քաղաքի ճիշտ կենտրոնով երկու գետ է հոսում․ մեծը Ողջին է, փոքրը՝ Վաչագանը։ Խորհրդային Միության ժամանակներից դրանց վրա տասնյակ գեղեցիկ կամուրջներ են մնացել։ Գետերի շնորհիվ տարվա բոլոր եղանակներին կլիման մեղմ է, ամռանը սոսկալի շոգ չի լինում, ինչպես Երևանում, ձմռանն էլ չի լինում Գյումրու աննկարագրելի ցուրտը։

Ամենուր կարելի է տեսնել ձկնորսությամբ զբաղվող մարդկանց։ Ընդ որում՝ ոչ միայն մեծերի, այլև երեխաների։ Դպրոցական տարիքի տղաները վերցնում են հայրիկների ու պապիկների կարթերն ու գնում ձկնորսության։

Город Капан
© Sputnik / Janna Poghosyan
Կապան

Հետաքրքիր է, որ Կապանում շատ կատուներ կան։ Քաղաքում թափառող շներ հազվադեպ են հանդիպում, իսկ այ կատուներն այստեղ բառացիորեն ամենուր են։ Բանն այն է, որ կապանցիներն այս փափկամազիկների հանդեպ առանձնահատուկ վերաբերմունք ունեն։ Եթե կատուն մոտեցավ ձկնորսին, լավ նշան է, պետք է նրան անպայման ձուկ տալ։

Горожане у реки Вохчи в Капане
© Sputnik / Janna Poghosyan
Կապան

Մեջբերում՝ ուղիղ Կապանից

«Հենց նոր երկու մանրաձուկ բռնեցի ու երկուսն էլ տվեցի կատվին,- Sputnik Արմենիայի թղթակցի հետ զրույցում պատմեց ձկնորսը,-ստացվում է, որ տան համար դեռ ոչինչ չեմ բռնել։ Բայց ամեն բան դեռ առջևում է»։

Գարեգին Նժդեհի համալիրն ու լիճը

2001թ-ին Կապան քաղաքի ամենագեղատեսիլ վայրերից մեկի՝ «Կարապետի գյոլի» (լճի) կողքին կառուցեցին Զանգեզուրի պահապան, զորահրամանատար Գարեգին Նժդեհի հուշարձանը, որի հեղինակներն են Գևորգ Գևորգյանը և Ռոբերտ Բալայանը։ Հուշարձանը «նայում է» Խուստուփ լեռանը, որի ստորոտին թաղված է Նժդեհը։ Ամեն տարի Նժդեհի հետևորդներն այստեղ ուխտագնացություն են կազմակերպում և բարձրանում Խուստուփ։

Памятник Гарегину Нжде в Капане
Գարեգին Նժդեհի հուշարձանը

Նժդեհի մի ձեռքում սուր է, մյուսում՝ գիրք։ Կողքին չորս արծիվ է քանդակված, որոնք խորհրդանշում են նրա մարտիկներին։ Ցորենի հասկը ազգի ծաղկունքն է, զանգը՝ պայքարի կոչնակը։ Համալիրը եզրափակում է Երկիրը խորհրդանշող գունդը։ Որպես լրացում ցուցատախտակների վրա մեջբերումներ են Գարեգին Նժդեհի գրքից։

«Լուսաբաղձ ժողովուրդ, որն ապրել, պայքարել, շինարարել է գիրքը ձեռքին», «Նա է միշտ հաղթում, որն իր մեջ մեռցնելու չափ թուլացրել է մահվան երկյուղը», «Մարդն ամենակարող է, երբ գիտակցում է իր մեջ թաքնված ուժի ծովացումը», «Հայրենիքն ապրում է հայրենասիրությամբ, կործանվում՝ դրա պակասի պատճառով»,-սրանք հուշարձանի շուրջ դրված ցուցատախտակների մեջբերումներից միայն մի քանիսն են։

Հուշարձանի կողքին կարելի է հիանալ Կարապետի լճով կամ, ինչպես ժողովուրդն է անվանում, «Նժդեհի լճով»։ Լճի շրջակայքում գրեթե միշտ կարելի է հանդիպել զբոսախնջույքի եկած երիտասարդների։

«Իմ աշակերտներն անգիր գիտեն Նժդեհի բոլոր մեջբերումները․ ցուցատախտակների վրա նրա տողերից լավագույններն են։ Անպայման կարդացեք բոլորը, չեք փոշմանի»,-մեզ հետ զրույցում ասաց տեղի դպրոցներից մեկի պատմության ուսուցչուհին։

Առավել երիտասարդական, առավել գրավիչ

Կապանը հետամնաց քաղաք չի եղել ոչ խորհրդային տարիներին, ոչ էլ հիմա։ Միայն նայեք Կապանի խորհրդային արձաններին․ աղջիկների այդքան բաց քանդակներ անգամ Երևանում չկային։ Ներկա պահին քաղաքում մոտ 42 հազար մարդ է ապրում, մեծ մասը երիտասարդներ են։

Статуя Свобода  (автор Гагик Алексанян) в Капане
© Sputnik / Janna Poghosyan
Կապան
Статуя Раздумье (автор Степан Давтян) в Капане
Կապան

Քաղաքում երիտասարդների սիրած վայրը «Մառլիս» փաբն է, որն այդպես են կոչել հռչակավոր ռեգգի երգիչ Բոբ Մառլիի պատվին։ Փաբի հիմնադիր Տիգրան Աղասյանը Հունաստանում է սովորել և որոշել է ժամանակակից ոգին բերել նաև հայրենի Կապան։ Փաբում հավաքվում են ոչ միայն տեղի բնակիչներն ու այլ քաղաքներից եկած հյուրերը, այլև զբոսաշրջիկները։

«Հետաքրքիր է, որ ամռանը մարդիկ ավելի հազվադեպ են փաբ գալիս, քան աշնանն ու ձմռանը։ Նախքան համավարակն այստեղ մինի-համերգներ ու երեկույթներ էին կազմակերպվում,-ասում է փաբի հիմնադիր Տիգրան Աղասյանը։

Նա հավատում է, որ կյանքը կրկին կվերադառնա նախկին հուն, ինչպես համավարակից առաջ էր։

Паб в Капане
© Sputnik / Janna Poghosyan
Փաբ

Բոլորովին վերջերս՝ հուլիսի 12-ին, Կապանի երիտասարդության համար զվարճանքի նոր վայր է բացվել՝ զիփլայնը։ Սա տարածաշրջանի ամենաերկար զիփլայնն է․ սկզբնակետից մինչև վերջնակետ ավելի քան հազար մետր է։ Էքստրիմի սիրահարներն այսպիսով, կարող են օդում գտնվել գրեթե մեկ րոպե և թռիչքի ժամանակ տեսնել շինությունները, գետերն ու լեռները։

Ի դեպ, ասում են, որ Կապանում արդեն իսկ քննարկում են զիփլայնի երկրորդ նախագիծը։ Նախատեսվում է, որ երկրորդ գիծը կանցնի Կապանի անտառների վրայով։

Ադբեջանցիների մեջ ապրած միակ հայը. տավուշցի Աշոտ Գասպարյանի պատմությունը

49
թեգերը:
զիփլայն, Գետ, Հուշարձան, Կապան, Հայաստան
Ըստ թեմայի
Արի զբոսնենք Հայաստանով. ինչեր են թաքնված Հովքի անանուն լճի հատակում
Արի զբոսնենք Հայաստանով. Հորբատեղ` բնական գեյզեր, թոնրի լավաշ, պանիր և խենթացնող բնություն
Ինչի մասին են երազում Ադրբեջանի սահմանից հեռու գտնվող տավուշյան գյուղերի բնակիչները
Տոլորսի՝ ջրի տակ մնացած սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին

Խորտակված եկեղեցու առեղծվածը. ինչու Սյունիքում վանքը ջրի տակ հայտնվեց

1758
(Թարմացված է 10:22 15.08.2020)
Սյունիքի մարզի Տոլորս գյուղում բացառիկ հուշարձան կա՝ 19-րդ դարի եկեղեցի, որը բառի բուն իմաստով ջրի տակ է «ապրում»։ Տարվա տարբեր ամիսներին, երբ ջրամբարի ջրի մակարդակն իջնում է, եկեղեցին երևում է։ Sputnik Արմենիան պատմում է խորտակված եկեղեցու առեղծվածը։

Սյունիքի մարզի Տոլորս գյուղի Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին արդեն մոտ կես դար է՝ ջրասույզ է։ Տոլորսի ջրամբարի տակ ապրող վանքը տարվա մեջ մի քանի ամիս ամբողջությամբ ջրով ծածկված է լինում, մի քանի ամիս դրան հնարավոր է մոտենալ նավակով, իսկ մի քանի օր՝ նույնիսկ ոտքով քայլելով եկեղեցի մտնել ու խոնարհված Սուրբ Հռիփսիմեում աղոթքն առ Աստված հղել։

Այն, որ Տոլորս ես հասել, միանգամից հասկանում ես, երբ գեղատեսիլ ջրամբարն է երևում։ Փոխարենը, եկեղեցին հենց գյուղի մուտքից տեսանելի չէ։

Водоем у села Толорс, Сюник
© Sputnik / Aram Nersesyan
Տոլորս գյուղը և ջրամբարը

«Իսկ ու՞ր է եկեղեցին»։ Մեր թիմին մի քանի րոպե համակել էր խուճապը՝ միգուցե տարվա ժամանակահատվածը ճիշտ չենք ընտրել, կամ, Աստված մի արասցե, եկեղեցին քանդվել է։ Րոպեներ անց հեռվում ջրի մեջ քարաշեն տանիք է երևում։ Այն, որ եկեղեցի է, հեռվից չես ենթադրի։ Ճիշտ դիրքից որքան մոտենում ես ջրին, այնքան ակամա մատներդ դեպի ճակատ են բարձրանում՝ խաչակնքվելու համար։

Սովետն ու եկեղեցին լեզու չգտան

Հնում Տոլորսը Սիսական աշխարհի Ծղուկ գավառի գյուղերից էր։ Հնագիտական պեղումները ցույց են տալիս, որ տարածքը բնակեցված է եղել դեռ վաղնջական ժամանակներում։ Դա է փաստում նաև այս տարածքի հնագույն գերեզմանատունը, որը ևս ջրի տակ է մնացել։ Բնակիչները պատմում են՝ հաճախ, երբ ջրի մակարդակն իջել է, կմախքներ են գտնվել։

Церковь Сурб Рипсиме в водоеме у села Толорс, Сюник
© Sputnik / Aram Nersesyan
Տոլորսի՝ ջրի տակ մնացած սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին

Ինչո՞ւ Տոլորս. թեպետ միակարծություն չկա, բայց  ամենատարածված տեսակետն այն է, որ անվան հիմքում «ոլորան» բառն է՝ գյուղ հասնելու համար բազմաթիվ ոլորաններ  պետք է հաղթահարել։ Ներկայիս տոլորսեցիների նախնիները մոտ երեք հարյուր տարի առաջ են այստեղ հաստատվել։ Գյուղը Այրի և Սիսիան գետերի միախառնման տեղում էր։ Տարիքով գյուղացիները հիշում են իրենց հին գյուղն ու տները։ Ասում են՝ հողե տներ էին, նեղ փողոցներ, մեքենա չէր անցնում, գյուղատնտեսական նպատակով հողերն էլ էին քիչ՝ մոտ 350 հա, բայց շեշտում են՝ զարմանալի բերրի էին, ինչ ցանեիր, կաճեր։

Церковь Сурб Рипсиме в водоеме у села Толорс, Сюник
© Sputnik / Aram Nersesyan
Տոլորսի՝ ջրի տակ մնացած սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին

1960-ականներին խորհրդային իշխանությունները որոշում կայացրեցին տեղափոխել գյուղն ու նախկինի տեղում ջրամբար կառուցել։ Դե կառավարության որոշումն էր, վիճարկել հնարավոր չէր, շատերի մտքով չէր էլ անցնում, թե հնարավոր է չհամաձայնել կառավարական որոշման հետ։ Նոր գյուղի հիմնադրման համար գյուղացիներին տարբեր վայրեր առաջարկվեցին, սակայն տոլորսեցիները որոշեցին հեռու չգնալ՝ բարձունքում տեղավորվել, չլքել նախնիների գերեզմաններն, ու նաև որպեսզի գյուղի եկեղեցին աչքի առաջ լինի՝ թեկուզ ջրասույզ եղած։

Церковь Сурб Рипсиме в водоеме у села Толорс, Сюник
© Sputnik / Aram Nersesyan
Տոլորսի՝ ջրի տակ մնացած սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին

«Մինչև ջրամբարի կառուցումը խորհրդային տարիներին եկեղեցին որպես տնտեսության պահեստ է օգտագործվել, այստեղ հացահատիկ էր ամբարվում։ Թեպետ դա ճիշտ չէր, բայց առիթ ու պատճառ էր, որ եկեղեցին չքանդվեր»,- պատմում է տոլորսեցի Հովիկ Բադալյանը։ Նա շատ լավ է հիշում Սուրբ Հռիփսիմեն ցամաքում և կանգուն։ Մի պահ լռում է, հայացքն ուղղում դեպի կիսով չափ ջրից երևացող վանքը. «Ինչքան ենք բակում խաղացել»։ Այսպես, զուգահեռ սկսվեցին ջրամբարի կառուցումն ու նոր գյուղատեղիի հիմնումը։

Церковь Сурб Рипсиме в водоеме у села Толорс, Сюник
© Sputnik / Aram Nersesyan
Տոլորսի՝ ջրի տակ մնացած սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին

Գյուղացիների համար որպես փոխհատուցում նոր վայրում հողե տների փոխարեն երկհարկանի, բարեկարգ քարե տներ էին կառուցվում։ Բնակիչներից ում տան շինարարությունն ավարտվում էր, նա անմիջապես վերև էր տեղափոխվում։ Գյուղապետ Մարատ Առաքելյանը հիշում է՝ 1973 թվականին սովետական բանակ գնաց հին գյուղից, բանակից վերադարձավ, արդեն գյուղը տեղափոխված էր, իրենց տան տեղը չգիտեր, հարցուփորձով գտավ։

Церковь Сурб Рипсиме в водоеме у села Толорс, Сюник
© Sputnik / Aram Nersesyan
Տոլորսի՝ ջրի տակ մնացած սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին

Խեղդվող եկեղեցին և Աստծո զայրույթը

Եկեղեցու տանիքին սկզբում խաչ չի եղել, գյուղացիներն ասում են՝ խաչ է դրվել, երբ արդեն ջրամբարը ջուր էր լցվում։ Ի տարբերություն եկեղեցու՝ խաչը կանգնուն չի մնացել, ընկել է։

«Համոզված եմ՝ եկեղեցին ավելի լավ կպահպանվեր, եթե ջրի մակարդակի փոփոխությունը չլիներ։ Մակընթացությունները լվանում են քարերն ու քայքայում եկեղեցին։ Սուրբ Հռիփսիմեն դեռ կանգուն է, բայց արդեն խեղճացած է»,- ասում է Հովիկ Բադալյանը։

Церковь Сурб Рипсиме в водоеме у села Толорс, Сюник
© Sputnik / Aram Nersesyan
Տոլորսի՝ ջրի տակ մնացած սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին

Երբ ջրամբարն արդեն կառուցված էր, ջուրը պետք է բաց թողնվեր, Խորհրդային Հայաստանի Հուշարձանների պահպանության հիմնադրամի միջոցով և գյուղացիների պնդմամբ Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցու բակում գտնվող խաչքարերն ու բարավորը, որը եկեղեցու, այսպես ասած, անձնագիրն է համարվում, գյուղի գերեզմանատուն տեղափոխվեցին։ Ըստ բարավորի՝ եկեղեցու կառուցումն ավարտվել է 1861 թվականին։ Ազգային արխիվում պահվող փաստաթղթերի համաձայն՝ շինարարությունը դրանից մոտ 13 տարի առաջ էր սկսվել Տեր-Մինասյանների կողմից, որոնք այն ժամանակ այս կողմերի հոգևոր հայրերն էին։

Церковь Сурб Рипсиме в водоеме у села Толорс, Сюник
© Sputnik / Aram Nersesyan
Տոլորսի՝ ջրի տակ մնացած սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին

Թեպետ որևէ տեղ գրավոր փաստ չեն գտել, բայց տոլորսեցիները վստահ են՝ 19-րդ դարում եկեղեցին ոչ թե կառուցվել է, այլ` վերակառուցվել։ Հիմքում շատ ավելի տարիներ, միգուցե նույնիսկ դարեր առաջ կառուցված բազիլիկ եկեղեցին է։ 70-ականների սկզբում, երբ եկեղեցին ջրով ծածկվեց, ջրամբարում մի քանի ջրահեղձման դեպքեր եղան։

Ի՞նչ են փնտրում թուրքերը Սուրբ Կիրակոսի հիմքերի մեջ. Դիարբեքիրի եկեղեցու մոգական ուժը

Ինչպես Սյունիքում են ասում՝ սյունեցիներին այնքան էլ հավատավոր չեն, փոխարենը՝ լավ զինվոր են, բայց աստվածավախ մեծերն այդ շրջանում համոզված էին, որ ջրահեղձման դեպքերը պատահական չեն` Աստծո պատիժն է եկեղեցին խորտակելու համար։ Տարեց տոլորսեցիներից շատերն էլ մինչև այսօր պատմում են, թե գարնանը, երբ եկեղեցին ամբողջությամբ ջրով է ծածկվում, ուժեղ կարկուտ է տեղում ու բերքը ոչնչացնում։

Церковь Сурб Рипсиме в селе Толорс, Сюник
© Sputnik / Aram Nersesyan
Տոլորսի նորակառույց սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին

Ասում են՝ տարիներ շարունակ եկեղեցի չունենալը հատկապես երիտասարդությանը հեռացրել էր եկեղեցուց և հավատքից, 2012 թվականին տոլորսեցիները որոշեցին նոր եկեղեցի կառուցել. գյուղացիների վաղեմի, նվիրական երազանքն էր՝ Սուրբ Հռիփսիմեն ջրից դուրս բերել, քարերը համարակալել, տեղափոխել, վերակառուցել, բայց դա շատ ավելի մեծ ծախսեր էր պահանջում։ Բարերարի օգնությամբ ջրամբարի հարևան բարձունքում՝ ջրասույզ Սուրբ Հռիփսիմեից ոչ հեռու, նոր Սուրբ Հռիփսիմեն կառուցվեց։

Չնայած նորը կա, բայց հինը չի մոռացվել։ Երբ ԳԷՍ-ն աշխատում է, ջրի մակարդակը սկսում է իջնել, ձմռանն արդեն ջուրը գրեթե ցամաքում է ու տոլորսեցիներն իրենց Սուրբ Հռիփսիմե են այցելում, հույսը չեն կորցնում՝ եկեղեցին այնքան կանգուն կմնա, մինչև հնարավորություն ու միջոցներ գտնվեն «խեղդվող» եկեղեցուն վերջնականապես փրկելու ու ջրից հանելու համար։

Հ.Գ. Ի դեպ, Տոլորսի ջրամբարի կառուցման արդյունքում ոչ միայն ջրասույզ եղան Տոլորս հին գյուղատեղին ու Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին, այլև հարևան՝ Աշոտավան գյուղի հին բնակատեղին ու եկեղեցին։ Տարածքի բնակիչները հիշում են՝ կար ժամանակ, երբ ջրի մակարդակն իջնում էր, երկու եկեղեցի էր երևում, սակայն Աշոտավանի եկեղեցին, ցավոք, չդիմացավ...

1758
թեգերը:
ջրամբար, Եկեղեցի, Սյունիքի մարզ, Սիսիան, Տոլորս
Ըստ թեմայի
Վանքի անվտանգությունը հսկող քահանան. տեր Հովհաննեսը փորձում է փրկել Դադիվանքը փլուզումից
Հայկական եկեղեցին` ոչխարների փարախ. ինչպես Խարբերդի հայերը փրկեցին մշակութային կառույցը
Միրանը համբուրում է Մայր տաճարի դուռը, բայց չի խաչակնքվում. ինչո՞ւ է նա պահպանում Անին
Сероб Хачатрян

Դպրոցները նախ պետք է բացվեն 1-4-րդ դասարանցիների համար. Խաչատրյանը տարբերակ է առաջարկում

0
Կրթության հարցերի փորձագետ Սերոբ Խաչատրյանը կողմ է հանրակրթական դպրոցների փուլային բացման տարբերակին։
Խաչատրյան. «Դասարանների տրոհման դեպքում պետք է ավելացնել ուսուցիչների աշխատավարձը»

Սերոբ Խաչատրյանի կարծիքով` սեպտեմբերին դպրոցները նախ պետք է բացվեն առաջինից չորրորդ դասարանցիների համար, ինչպես նաև գյուղական վայրերի այն դպրոցները, որոնք ունեն մինչև 200 աշակերտ։ Ըստ նրա` պետք է երկշաբաթյա ժամկետում հետևել գործընթացին, և եթե ամեն ինչ բարվոք ընթանա, հետո կարելի է բացել նաև մյուս դասարանները։

«Նման տարբերակի դեպքում դպրոցներում ծանրաբեռնվածություն չի առաջանա, մի փոքր պրակտիկան ցույց կտա, թե ինչի կարիք կա, ինչը պետք է փոխել, այսինքն`անհրաժեշտ է գործարկել դպրոցների աստիճանական բացման տարբերակը։ Սովորաբար օրենքներն ընդունում են ու դրանք տարածում բոլոր դպրոցների վրա, մինչդեռ կան ավելի խելամիտ մոտեցումներ։ Ըստ հետազոտության արդյունքների` մինչև 10 տարեկան երեխաները շատ թեթև են տարածում վիրուսը, թեև տարակարծություններ այդ հարցում էլ կան»,– Sputnik Արմենիային ասաց փորձագետը։

Խաչատրյանի դիտարկմամբ` սեպտեմբերին դպրոցները բացելու դեպքում ռիսկերն ու խնդիրները շատ–շատ են։ Նա կարևորում է նախ դպրոցների սանիտարահիգիենիկ վիճակը, որովհետև կան տասնյակ դպրոցներ, որտեղ ջուր չկա, սանհանգույցները վատ վիճակում են։ Երկրորդ խնդիրը կապված է որոշ դպրոցների շենքային պայմանների հետ, քանի որ դրանք կիսափուլ վիճակում են ու կեղտոտ, և շատ դժվար է այնտեղ ապահովել նորմալ պայմաններ։ Երրորդ խնդիրն էլ այն է, որ պետբյուջեից պետք է առանձնացվեն կլորիկ գումարներ, եթե դպրոցներում նախատեսվում է դասարանների տրոհում, և այդ դեպքում ավելանալու է ուսուցիչների դասաժամերը, հետևաբար անհրաժեշտ է ավելացնել ուսուցիչների աշխատավարձը։

«Իսկ ինչ է լինելու այն դեպքում, եթե ուսուցիչներն այլ ծանրաբեռնվածության, երկրորդ աշխատանքի պատճառով չկարողանան ավելի շատ ժամեր անցկացնել դպրոցում, կգտնվե՞ն նրանց փոխարինող մասնագետներ։ Կամ ասում են, որ օրինակ ֆիզկուլտուրայի ժամեր չեն լինելու, այդ դեպքում ինչպե՞ս պետք է վարվեն այդ մասնագետների հետ»,– նշում է փորձագետը։

Խաչատրյանն ուշադրություն է դարձնում այն հանգամանքին, որ Հայաստանում կա 72 երկհերթ և 4 եռահերթ դպրոց, հետևաբար հարց է ծագում` ինչպե՞ս է դրանցում իրականացվելու տրոհումը, քանի որ առաջանալու է տարածքի լուրջ խնդիր, այսինքն` պրոբլեմն առնչվում է ոչ միայն աշակերտների թվաքանակին, այլև շենքային հնարավորություններին։

 

0