Մինաս Ավետիսյանի հայրական տունը Ջաջուռում

Ջաջուռում գտնվող տան առեղծվածային պատմությունը, կամ այն, ինչ չգիտեինք Մինասի մասին

1119
(Թարմացված է 13:30 10.08.2019)
Շատ շուտով կսկսվեն ականավոր հայ նկարիչ Մինաս Ավետիսյանի (որին ժողովուրդը պարզապես Մինաս է կոչում) հայրական տան վերականգնողական աշխատանքները։ Թե ի՞նչ է թաքցնում անցած դարի սկզբին հիմնադրված այդ տան ընտանեկան ավանդազրույցը, բացահայտել է Sputnik Արմենիայի թղթակիցը։

Հայաստանի հյուսիսում գտնվող Ջաջուռ գյուղի տանը, որտեղ մեծացել է Մինաս Ավետիսյանը, առաջին քարը դրվել է նրա ծնվելուց հետո` 1929 թվականին. Մինասը ծնվել է 1928 թ.-ին։

Նկարչի որդին` Արման Ավետիսյանը պատմում է` տունը երեք փուլով էր կառուցվում. շինարարության երկրորդ փուլում հայտնվեց մեծ սենյակը, խոհանոցը, փոքրիկ մառանը և գոմը։ Իսկ հետո արդեն հայրիկը վերևում ստուդիա կառուցեց։

1988 թվականի Սպիտակի երկրաշարժի հետևանքով Ավետիսյանների տունը փլուզվեց։ Մինասի որդիները վաղուց էին ուզում վերականգնել «հայրական տունը»` հետագայում այն տուն–թանգարանի վերածելու նպատակով, սակայն սեփական ուժերով դա անել չհաջողվեց։

Сын Минаса Аветисяна, Арман у отчего дома в селе Джаджур, Ширак
© Sputnik / Lilit Harutyunyan
Մինաս Ավետիսյանի որդին` Արամը, Ջաջուռում գտնվող պապի տան մոտ

Ավելի ուշ «Լինսի» հիմնադրամի միջոցներով պատկերասրահի միանգամայն նոր շենք կառուցվեց, որտեղ ցուցադրվում են նկարչի աշխատանքները։ Այն այցելուների առաջ իր դռները բացեց 2005 թվականին։

Իսկ ի՞նչի կվերածվի հայրական տունը, եթե թանգարանն արդեն գործում է։

«Գաղափար կա այն հյուրատան նման մի բան դարձնել, որտեղ կկարողանան մնալ ու ստեղծագործել աշխարհի տարբեր ծայրերից ժամանած արվեստի գործիչներ»,– ասաց Մինաս Ավետիսյանի ավագ որդին` Արմանը։

Նա ծրագրել է Ջաջուռում «արվեստի ինքնատիպ օջախ» հիմնել, վայր, որտեղ կհավաքվեն ստեղծագործ մարդիկ` իրենց գլուխգործոցները կերտելու համար, ինչպես ժամանակին դա անում էր իր հայրը։ Չի բացառվում, որ այստեղ նաև փառատոններ անցկացվեն։

Отчий дом Минаса Аветисяна, село Джаджур, Ширак
© Sputnik / Lilit Harutyunyan
Մինաս Ավետիսյանի հայրական տունը

Արմանը համոզված է` նախաձեռնությունը, նախևառաջ, կնպաստի գյուղի զարգացմանը, որը ԽՍՀՄ փլուզումից հետո անտեսված է։

Տան վերականգնման հարցը երկար ժամանակ օդում կախված էր։ Վերջերս նախաձեռնության մասին իմացել են Հայաստանի քաղաքաշինության կոմիտեում. Արմանի խոսքով` ֆինանսավորում, ամենայն հավանականությամբ, կլինի ինչպես պետության, այնպես էլ մասնավոր ներդրողների կողմից։

Сын Минаса Аветисяна, Арман у отчего дома в селе Джаджур, Ширак
© Sputnik / Lilit Harutyunyan
Մինաս Ավետիսյանի որդին` Արամը, Ջաջուռում գտնվող պապի տան մոտ

«Արդեն ճարտարապետներ են եկել, որոնք այժմ համարակալում են քարերը, որպեսզի տունն առավելագույնս ճշգրիտ վերականգնեն։ Գիտեք, դա հասարակ շինություն չէ, այլ ինքնատիպ, առեղծվածային մի վայր...», – ասում է Արմանն ու պատմում ընտանեկան ավանդազրույցը։

Մինասի հայրական տան կառուցումը, ինչպես նաև նա ծննդյանը նախորդած այդ պատմությունը, մեղմ ասած, արտասովոր է...

Մինասի որմնանկարները ոչնչացման եզրին են. մշակույթի նախարարությունը դեռ լռում է

«Սովորական հրաշք»

«Մինասի ծնունդից առաջ մի բարձրահասակ, ծեր կին ոտքով գալիս է մեր գյուղ և հարցնում` որտե՞ղ է ապրում  Կարապետը։ Նրան ցույց են տալիս պապիս տուն տանող ճանապարհը։ Անծանոթ կինը, երբ հասնում է պապիս տուն, պնդում է, որ Կարապետը գնա Ջաջուռի մոտակայքում  գտնվող քարի հանք, քանի որ  երազում տեսել է Տիրամորը, որը նրան ասել է, թե այդ հանքի քարերի տակ է թաքնված սուրբ «Նարեկը», որն անպայման պետք է գտնի ջաջուռցի Կարապետը։ Խոսքն, իհարկե, հայ մեծ բանաստեղծ, փիլիսոփա և աստվածաբան Գրիգոր Նարեկացու «Մատյան Ողբերգության» մասին է, որը, ժողովրդական ավանդազրույցի համաձայն, առանձնահատուկ բուժիչ ուժ ունի», – պատմում է Արմանը։

Отчий дом Минаса Аветисяна, село Джаджур, Ширак
© Sputnik / Lilit Harutyunyan
Մինաս Ավետիսյանի հայրական տունը

Արմանի խոսքով`  պապը կարծում է` այդ կինը խենթ է և փորձում է նրան վտարել, բայց կինը շարունակում է համառել և մեկ շաբաթ անընդմեջ գալիս է և պնդում իր ասածն անել։ Ի վերջո, հարևանները սկսում են համոզել Կարապետին, որ կատարի կնոջ խնդրանքն ու նրա հետ գնա հանք (ի դեպ, այդպես էլ ոչ ոք չի իմացել, թե որտեղից է եկել «առեղծվածային» կինը, նշվում է միայն` հեռվից):

Отчий дом Минаса Аветисяна, село Джаджур, Ширак
© Sputnik / Lilit Harutyunyan
Մինաս Ավետիսյանի հայրական տունը

Կնոջից ազատվելու համար, Կարապետն, ի վերջո, համաձայնում է կատարել նրա խնդրանքը. երկուսով գնում են հանք և սկսում ձեռքով քարեր հանել։

«Դե տեսնում ես, ոչինչ չկա», – մի քարը մյուսի հետևից հանելով, փնթփնթում է Կարապետը, և հանկարծ, մեծ քարի տակ, տեսնում է կտորի մեջ փաթաթած և մեղրամոմով պատված արծաթե շրջանակով գիրքը։

Զարմանքից քարացած, նույնիսկ վախեցած, Կարապետը որոշում է գիրքը հանձնել ծեր կնոջը, որպեսզի նա վերցնի այն և հեռանա։ Սակայն կինը պատասխանում է` ո՛չ, Մարիամ Աստվածածինը չի պատվիրել, որ գիրքն ինձ մոտ պահեմ, նա պարզապես ասել է` օգնել քեզ այն գտնել։ Դու պետք է տանես այն և պահպանես այն տանը, որը կկառուցես...

Отчий дом Минаса Аветисяна, село Джаджур, Ширак
© Sputnik / Lilit Harutyunyan
Մինաս Ավետիսյանի հայրական տունը

Համագյուղացիները, լսելով այդ մասին, հասկանում են, որ հրաշք է տեղի ունեցել։ Նրանք մի մարդու պես երդվում են ոչ մեկի չպատմել «գտածոյի» մասին, չէ՞ որ ժամանակներն այլ էին` խորհրդային դարաշրջանում էր...

«Եթե կոմունիստներն իմանային, գիրքն անմիջապես կայրեին, իսկ պապիս` կկալանավորեին։ Ինչևէ, այդ դեպքից հետո պապս սկսում է տուն կառուցել։ Այդ ժամանակ էլ լույս աշխարհ է գալիս հայրս` Մինասը։ Ինձ համար այդ ամենը շատ խորհրդանշական է...», – ասում է Արմանը։

Իսկ ո՞րտեղ է գտնվում այժմ «Նարեկը»։ Արմանի խոսքով` բարեկամները վախեցել են խորհրդային իշխանություններից, և այն թաքցրել տան պատերից մեկում, որտեղ կարմիր տուֆով մի խորշ են դրել` փորագրված խաչով, այնուհետև տունը կառուցել։ 

  • Մինաս Ավաետիսյանը իր արվեստանոցում
    Մինաս Ավաետիսյանը իր արվեստանոցում
    © Sputnik / Юрий Абрамочкин
  • Մինաս Ավաետիսյանի նկարներից
    Մինաս Ավաետիսյանի նկարներից
  • Մինաս Ավաետիսյանի նկարներից
    Մինաս Ավաետիսյանի նկարներից
    © Sputnik / А. Экекян
  • Մինաս Ավաետիսյանի նկարներից
    Մինաս Ավաետիսյանի նկարներից
    А. Свердлов
  • Մինաս Ավաետիսյանի նկարներից
    Մինաս Ավաետիսյանի նկարներից
1 / 5
© Sputnik / Юрий Абрамочкин
Մինաս Ավաետիսյանը իր արվեստանոցում

«Երբ տունը 1988 թվականի երկրաշարժից փլուզվում է, գիրքն անհետանում է։ Ինձ հաջողվեց գտնել միայն խաչով քարը։ Մենք, այն, բնականաբար, թողեցինք տան մոտ, որպեսզի ժամանակին օգտագործենք։ Սակայն, ցավոք, հետո չգտանք։ Հավանաբար, այն գողացել են։ Սակայն, խաչով քարը տեսել եմ սեփական աչքերով», – ասում է զրուցակիցս։

Արամը նաև պատմեց, որ հաճախ և երկար ժամանակով էր հյուր գնում պապին, որը 102 տարի ապրեց և մահացավ երկրաշարժից որոշ ժամանակ առաջ։

 

1119
թեգերը:
Գրիգոր Նարեկացի, Արա Մինասյան, Ջաջուռ, Գյումրի, հայեր, հայ, Հայաստան
Ըստ թեմայի
Մինասի ծննդյան օրվա առթիվ նախագահը շնորհավորել է նրա այրուն և հարազատներին
«Ցերեկը» կորցրել ենք, բայց «Գիշերը» կարելի է փրկել. Մինաս Ավետիսյանի որդին ահազանգում է
Մինաս Ավետիսյան. կամուրջ ներկայի և անցյալի միջև
Հայ ավանգարդիստի «հակասթրեսը», կամ Պիկասո չդառնալու 33 փորձ
Մինասի որմնանկարները ոչնչացման եզրին են. մշակույթի նախարարությունը դեռ լռում է
Ալֆրեդ Տեր–Մկրտչյանն Օլիմպիական խաղերում

Շվեյցարիայի հավաքականի հայ մարզիչը. որ խորհուրդներն են առաջնորդել Ալֆրեդ Տեր-Մկրտչյանին

5
(Թարմացված է 09:04 29.05.2020)
Անվանի ըմբշամարտիկ, աշխարհի ու Եվրոպայի չեմպիոն, ԽՍՀՄ-ի և Գերմանիայի դրոշների ներքո հանդես եկած Ալֆրեդ Տեր-Մկրտչյանը Sputnik Արմենիայի հետ զրուցում պատմել է ամենահիշվող մրցաշարի, օլիմպիական խաղերի եզրափակիչում ձախողման պատճառի մասին, հիշել զավեշտալի մի դեպք։

Խաչիկ Չախոյան, Sputnik Արմենիա

90-ականների սկզբին հունահռոմեական ոճի ըմբշամարտիկ Ալֆրեդ Տեր-Մկրտչյանը համաշխարհային մակարդակի յուրաքանչյուր մրցաշարում հաղթողի հիմնական հավակնորդներից մեկն էր: Իսկ 1992 թվականի օլիմպիական եզրափակիչը կարող էր լրիվ այլ ազդեցություն ունենալ հետագայում բազմաթիվ տիտղոսներ նվաճած ըմբշամարտիկի համար:

Չմոռացվող գոտեմարտը

1992 թվականի Բարսելոնայի օլիմպիական խաղերում Ալֆրեդ Տեր-Մկրտչյանը շատ մոտ էր բաղձալի երազանքին՝ օլիմպիական ոսկե մեդալին: Եզրափակչում նորվեգացի Յոն Ռյոնիգենի հետ մրցելիս` հայ ըմբիշը որոշեց չգրոհել, ռիսկի չդիմել և վերջին վայրկյանին բաց թողեց մրցակցի գրոհն ու պարտվեց։

Выступающий за Германию борец Альфред Тер-Мкртчян (в красном) и кореец Квон-Хо Сим во время греко-римской борьбы (54кг) на Олимпийских играх (25 сентября 2000). Сидней
© AFP 2020 / KIM JAE-HWAN
Ալֆրեդ Տեր–Մկրտչյանը Եվրոպայի առաջնությունում

«Ոչ մի ըմբիշի չեմ ցանկանա` այնպիսի զգացումներ ունենա, ինչպիսին ես ունեցա եզրափակիչ գոտեմարտից հետո: Համոզված եմ, որ նման զգացում ունեցել է լեգենդար ըմբիշ Ալեքսանդր Կարելինը, որը պարտվել է Սիդնեյի օլիմպիական խաղերի եզրափակչում»,- ասում է Ալֆրեդը:

Ճիշտ է, դա Կարելինի 4–րդ ոսկե մեդալը կլիներ օլիմպիադաներում, բայց մարզիկը կարծում է, որ այդ պարտությունը ևս մեծ ցավ պատճառել նրան։

Սթրես, վթարներ ու վերադարձ

Օլիմպիադայի եզրափակիչում ցավալի պարտությունը շատ ծանր հետևանքներ ունեցավ Ալֆրեդ Տեր- Մկրտչյանի համար։ «Որոշել էի ավարտել մարզական կարիերաս: Գոտեմարտի վերջին վայրկյանը միշտ աչքիս առաջ էր: Երկու անգամ, մտքերով տարված, լուրջ ավտովթարի ենթարկվեցի: Կարելի է ասել, որ խաչ էի քաշել ըմբշամարտի վրա»,–պատմում է Ալֆրեդը:

Բայց Գերմանիայում ապրող նրա ծանոթները առաջարկում են մասնակցել տեղի ակումբային մրցաշարերին: Ու երբ մեկնում է Գերմանիա, նոր միջավայրը տրամադրում է կրկին մարզվելու, գորգը կրկին ձգում է, և նա վերադառնում է սիրած մարզաձևին։

Որոշիչ խորհուրդներ

Իր մարզական կարիերայում Ալֆրեդ Տեր-Մկրտչյանը մարզվել ու շփվել է շատ մարդկանց հետ, բայց, ինչպես ինքն է ասում` երբեք չի մոռանում որոշ խորհուրդներ, որոնք իրեն օգնեցինք ըմբշամարտում հաջողություններ հասնելու գործում։

Պատանեկան տարիքում մարզիչ Հրաչ Դադոյանն ասել է, որ առաջնայինը կարգապահությունն է, և պետք է գորգի վրա  հավասար պայմաններում բաց գոտեմարտել, այդ դեպքում արդյունքի հասնել հնարավոր է:

Հունահռոմեական ոճի ըմբշամարտի Հայաստանի հավաքականի նախկին գլխավոր մարզիչ Արամ Սարգսյանն էլ միշտ խորհուրդ է տվել չառանձնացնել ոչ մի մրցաշար, այլ յուրաքանչյուր գոտեմարտի դուրս գալ որպես սովորական մրցման:

«Եվ վերջապես հավաքների ժամանակ ես նույն սենյակում էի օլիմպիական չեմպիոն Մնացական Իսկանդարյանի հետ: Մի անգամ մարզումից հետո հոգնած եկա սենյակ, հագուստս ու պայուսակս գցեցի ու գնացի լողափ: Երբ հետ եկա, տեսա, որ Մնացականը իմ շորերը հանել է պայուսակից ու կախել, որպեսզի չորանան: Իմ մոտ անմիջապես փոխվեց վերաբերմունքը ամեն ինչի նկատմամբ», - ասում է Ալֆրեդը:

«Դավաճան» վերելակը

1992 թվականի Եվրոպայի առաջնության եզրափակիչ գոտեմարտերից առաջ որոշ ըմբշամարտիկներ կարող է և չներկայանային մրցումներին, որովհետև անհարմար վիճակի մեջ էին հայտնվել, որը հետո որպես զավեշտալի դեպք պետք է հիշեին։

Անփոխարինելի մարզիչը, կամ զգացողություն, որը հայ ըմբշամարտիկից «խլեց» օլիմպիական ոսկին

«Մենք 5-6 ըմբիշներով նստեցինք վերելակ, ընդ որում`մեզանից չորսը պետք է եզրափակչին մասնակցեին, ու վերելակը կանգնեց: Մոտ կես ժամ սպասում էինք, թե ո՞վ մեզ կօգնի դուրս գալ: Երբ վերջապես դուրս եկանք վերելակից, Միխայիլ Մամիաշվիլին գոռում էր բոլորիս վրա։ Բայց բարեբախտաբար հաջողվեց այլ երկրի հավաքականի ավտոբուսով հասանել մարզադահլիճ»,- հիշում է Տեր-Մկրտչյանը: Հենց այս մրցաշարում, եզրափակիչում հայ ըմբիշը, հաղթանակի հասնելով բուլղարացի Բրատան Ցենովի նկատմամբ, դարձավ Եվրոպայի չեմպիոն:

Շվեյցարիայի հավաքականի հայ մարզիչը

2017 թվականի հունվարից 3 ամիս գլխավորելով Շվեյցարիայի հունահռոմեական ոճի ըմբշամարտի հավաքականը` Ալֆրեդ Տեր-Մկրտչյանը պայմանագիր ստորագրեց շվեյցարացիների հետ ու մինչև օրս այդ երկրի հավաքականի գլխավոր մարզիչն է։

«2018 թվականի Եվրոպայի երիտասարդական առաջնությունում շվեյցացարցի երեք ըմբիշ գոտեմարտեցին բրոնզե մեդալի համար: Նման նախադեպ Շվեյցարիայում չէր եղել: Մեկ ամիս անց երիտասարդների աշխարհի առաջնությունում ունեցանք փոխչեմպիոն»,- ասում է Տեր- Մկրտչյանը և հավելում, որ փորձում է փոխել շվեյցարացիների հոգեկերտվածքը ըմբշամարտի հետ կապված:

Հայկական ըմբշամարտի ձեռագիրը

Այսօր աշխարհում հայտնի են հայ ըմբիշներից շատերը, գնահատված է հայկական ըմբշաարտի յուրահատուկ ձեռագիրը: Արմեն Նազարյանը Բուլղարիայի ազգային հավաքականի գլխավոր մարզիչն է, Ալֆրեդ Տեր- Մկրտչյանն էլ` Շվեյցարիայի: Ու, ընդ որում, այս երկու երկրների հավաքականները հաճախակի հավաքներ են անցկացնում Հայաստանի ընտրանու հետ։

«Ըմբշամարտի հայկական դպրոցի ձեռագիրը հայտնի է բոլորին: Մենք ունենք նաև յուրահատուկ ոճ, որը մեր ըմբիշներից շատերին ապահովել է հաղթանակ տարբեր կարգի մրցումներում: Դրա համար հայ ըմբիշների հետ մարզվելը միայն օգուտ է տալիս բոլորին»,–ասում է Տեր–Մկրտչյանը:

Հայաստանի միակ տիտղոսակիր եռացատկորդը. Մարտիրոսյանն օլիմպիադայում կանգնեց ուժեղների կողքին

Աշխարհի ու Եվրոպայի չեմպիոն, բազմակի մրցանակակիր, օլիմպիական արծաթե մեդալակիր Ալֆրեդ Տեր- Մկրտչյանի անցած ճանապարհը ըմբշամարտում ուսուցողական է շատ ըմբիշների համար: Նա ասում է` շատ կարևոր է, որ մարզիչը կարողանա հոգեբանորեն տրամադրել իր մարզիկին անել ավելին: Նրա խոսքով` մարզիչը նաև ուժեղ հոգեբան պետք է լինի: Կարճ ասած`եթե շվեյցարացի որևէ ըմբիշ ցանկանում է հասնել մեծ արդյունքների, ընդամենը պետք է լսի հավաքականի ազգությամբ հայ գլխավոր մարզչին:

5
թեգերը:
Շվեյցարիա, Օլիմպիական խաղեր, Եվրոպայի ըմբշամարտի առաջնության, Ըմբշամարտի աշխարհի առաջնություն, ըմբշամարտիկ, Ալֆրեդ Տեր-Մկրտչյան
Ըստ թեմայի
Մրցավարներն առնվազն 5 մեդալ են «խլել» հայ ըմբիշից, կամ ինչպես գորգին հայտնվեցին 3 մարզիկ
Հայաստանի հավաքականի առաջին գոլը պաշտոնական խաղերում. ինչ «ավանդույթ» ուներ մեր ընտրանին
«Ռուսական հայ» Պոդշիվալովի արկածները Երևանում, կամ ինչու հեռացրին մարզիչ Անդրեասյանին
Եթովպիա

Այբուբենների նմանություն, Կոմիտասի ազդեցություն, հոգևոր կապեր. հայկական հետքը Եթովպիայում

184
(Թարմացված է 00:04 29.05.2020)
Եթովպիայի հայությունն աներևակայելի հարուստ պատմություն ունի։ Բազմաթիվ պատումներ կան պալատական հայերի և եթովպական մշակույթի վրա նրանց ունեցած ազդեցության մասին։ Sputnik Արմենիան ի մի է բերել դրանք։

Հայաստանի և Եթովպիայի լեռների միջև հեռավորությունը 3466 կմ է՝ ուղիղ գծով գնալու և Կարմիր ծովը կտրելու դեպքում։ Իհարկե, խելագար միտք է, բայց այդ երկրում հայկական հետք ունեցող բազմազան պատմությունները հետաքրքրություն են առաջ բերում և դրդում են ճամփորդել, ճիշտ է՝ հիմա միայն համացանցի սահմաններում։ Ի դեպ, երկու երկրների ժողովուրդների միջև անհավատալի նմանություններ կգտնեք, կան նաև մի շարք առասպելներ, որոնց մասին էլ այսօր կպատմենք։

Պետական տոները

Հայաստանում մայիսի 28-ին պետական տոն են նշում։ Դարեր շարունակ առանց պետականության մնացած հայ ժողովուրդը 102 տարի առաջ այս օրը հռչակեց Հայաստանի առաջին հանրապետությունը։ Համայն աշխարհի հայերը հիշում են Սարդարապատի, Բաշ-Ապարանի, Ղարաքիլիսայի ճակատամարտերի հերոսներին։ Այդ մարտերը կենաց ու մահու կռիվ էին։

Аддис Абеба
Ադիս Աբեբան

Իսկ Եթովպիայում մայիսի 28-ը համարվում է 1991 թվականի քաղաքացիական պատերազմի ավարտի օր և դեմոկրատական հանրապետության հաստատումը նշանավորող Ազգային տոն։

Երկու երկրների փոխհարաբերությունները

Եթովպիայի հայերի մասին հիշատակումներ կարելի է գտնել Մովսես Խորենացու աշխատություններում։ «Հայոց պատմության» մեջ նրա գրում է, որ դեռևս մ․թ․ա․ 12-րդ դարում Եթովպիայում առնվազն մեկ հայ էր ապրում՝ Զարմայր Նահապետը, որը Տրոյական պատերազմում եթովպական զորքերի հրամանատարն էր։ Այդ ժամանակներից էլ երկու երկրների միջև սերտ համագործակցություն է սկսվել, հատկապես առևտրի ոլորտում։ Ասում են նույնիսկ, որ հենց հայերն են առաջին անգամ արտահանել եթովպական սուրճը և տարածել Եվրոպայում։

Կրոնն ու եկեղեցական կապերը

Ավանդաբար երկու երկրների եկեղեցիները սերտորեն փոխկապակցված են, քանի որ երկուսն էլ հին արևելյան եկեղեցիների թվին են պատկանում և երկուսն էլ ստիպված են եղել պայքարել օսմանյան նվաճողների դեմ։ 15-րդ դարում հայոց սրբի՝ Գրիգոր Լուսավորչի և նահատակներ սուրբ Հռիփսիմեի և սուրբ Գայանեի վարքագրությունները թարգմանվել են հին եթովպական գեեզ լեզվով։ Եթովպական եկեղեցին տարին երեք անգամ նշում է Սուրբ Գրիգորի տոնը, մեկ անգամ էլ՝ Հռիփսիմեի և Գայանեի տոնը։

Կորուսյալ քաղաքի գանձերը. ինչ են հայտնաբերել Եթովպիայում

Էջմիածնում 14-15-րդ դարերի եթովպական ձեռագրերի հատվածներ են պահվում։ Հայաստանում ժամանակին հաճախ կարելի էր հանդիպել եթովպացի հոգևորականների։ 1867թ․-ին Եթովպիայում բացվեց հայկական կրոնական առաքելությունը։ Այդ ժամանակից ի վեր եկեղեցական կապերն ավելի աշխուժացան։ 1935 թ․-ին Ադիս Աբեբայի հայկական ժամատան տեղում հիմնադրվեց Սուրբ Գևորգ եկեղեցին։

Կոմիտասը և եթովպական երաժշտությունը

Տարբեր աղբյուրներ վկայում են, որ հայերը Եթովպիայում խոշոր առևտրականներ, զորահրամանատարներ, քաղաքական գործիչներ, դիվանագետներ, անգամ արտաքին գործերի, ֆինանսների և առևտրի նախարարներ են եղել։

Բայց առանձնահատուկ է հայերի ներդրումն այդ երկրի երաժշտական ժառանգության մեջ։ 20-րդ դարասկզբին Կոմիտասի աշակերտ Գևորգ Նալբանդյանն ապագա կայսեր՝ ռաս (իշխան) Թեֆերի Մաքոննենի հանձնարարությամբ գրում է երկրի օրհներգը, որը գործող հիմնն էր մինչև այնտեղ միապետական կարգի տապալումը։  

Оркестр армянских сирот в Эфиопии
official site of the Genocide museum institute
Հայ որբերից կազմված երգչախումբ Եթովպիայում

Նալբանդյանի հիմնած «Արբա Լիջոչ» («Քառասուն մանկունք») նվագախումբը Եթովպիայի փոփ-երաժշտության ստեղծագործությունների գրեթե կեսի հիմքն է դրել և աֆրիկյան երաժշտությանը կոմիտասյան տարրեր է միահյուսել։ Իսկ նրա եղբորորդին՝ Ներսես Նալբանդյանը, Ադիս Աբեբայում մանկավարժական գործունեություն էր ծավալում։ Արդյունքում ամենատարբեր՝ ֆոլկից մինչև էթնո-ջազ ժանրերում ստեղծագործող երաժիշտների մի ողջ սերունդ է դաստիարակվել մարդկանց կողմից, որոնք հայկական երաժշտության տեսություն էին սովորել անձամբ Կոմիտասի մոտ։

Кеворк Налбандян
© Photo :
Գևորգ Նալբանդյանը

Ազգային այբուբենները

Հայկական և եթովպական այբուբենների նմանության մասին տեղեկություններ կարելի է գտնել տարբեր աղբյուրներում։ Տեսքից դատելով` 8 տառի արտաքին համընկնում կարելի է հայտնաբերել՝ մի քանի տասնյակից։

Մասնագետները պնդում են, որ եթովպական նշանները նման են հայկական տառերին։ Սակայն այնտեղ ամեն նշանը մի վանկ է, մինչդեռ հայերենում յուրաքանչյուր տառը հստակ հնչյունի գրավոր նիշն է։ Ստացվում է, որ նմանություն որպես այդպիսին չկա։

Ինչպես Գևորգ Նալբանդյանը Եթովպիայի առաջին օրհներգը ստեղծեց ու կապիտան դարձավ

Բայց դա երկու երկրներին չի խանգարում շարունակել զարգացնել հարաբերությունները։ Ավելին՝ Հայաստանի իշխանությունները մտադիր են Եթովպիայում դիվանագիտական ներկայացուցչություն բացել, ինչի շնորհիվ բազմադարյա հարաբերությունները նոր շունչ կստանան։

184
թեգերը:
Եթովպիա, Հայաստան, Կոմիտաս
Ըստ թեմայի
Հայ լուսանկարիչների գերդաստանը, կամ ինչու հայերը փախան Եթովպիայից
Ինչպես 40 հայ որբեր Եթովպիայում կազմեցին կայսերական փողային նվագախումբը
Խաղաղության Նոբելյան մրցանակը շնորհվել է Եթովպիայի վարչապետին
Պատվաստանյութի փորձարկում

Բժիշկները գտել են կորոնավիրուսը վերջնականապես հաղթահարելու ճանապարհը

0
(Թարմացված է 13:26 28.05.2020)
Մասնագետների կարծիքով՝ հնարավոր է կորոնավիրուսի տարածումը կանխող պատվաստանյութ մշակել։

ԵՐԵՎԱՆ, 29 մայիսի – Sputnik. Նյու Յորքի Ռոքֆելերի համալսարանի գիտնականները եզրակացրել են, որ COVID-19-ով հիվանդացած պացիենտների մոտ հայտնաբերված հակամարմինները կարող են կանխել կրկնակի վարակումը։ Տեղեկությունը հայտնում է bioRxiv գիտական պարբերականը։

Մասնագետների կարծիքով՝ հնարավոր է կորոնավիրուսի տարածումը կանխող պատվաստանյութ մշակել։

Հետազոտությանը մասնակցել է կորոնավիրուսով վարակված 149 մարդ։ Նրանք արյան պլազմա են հանձնել։ Պլազման, որի մեջ հակամարմիններ ու В-բջիջներ կան, միացրել են վնասազերծված կորոնավիրուսի հետ։

Պարզվել է՝ փորձի մասնակիցների 33%-ի մոտ պլազմայի չեզոքացնող հատկությունը սահմանված մակարդակներից ցածր է եղել, ինչը հուշել է գիտնականներին, որ փորձի այդ մասնակիցների օրգանիզմը հաղթահարել է վարակը դեռ առաջին փուլում՝ մինչ հակամարմիններ արտադրելը, ի ծնե ունեցած իմունիտետի շնորհիվ։ Նրանց միայն 1 տոկոսի մոտ է վարակը չեզոքացնելու հնարավորությունը բարձր եղել․ մնացածի դեպքում այն չափավոր կամ թույլ է եղել։

Ռուսական գիտական կենտրոնում ասել են, թե երբ կսկսեն փորձարկել COVID-19–ի պատվաստանյութը

Այդ 1%-ի նմուշների, նաև նրանց շիճուկում հակամարմինների բարձր պարունակության շնորհիվ գիտնականներին կհաջողվի В-բջիջներ առանձնացնել։ Այդ բջիջները կստեղծեն հակամարմիններ, որոնք կկլոնավորեն ու կօգտագործեն մարդկանց մոտ ուժեղ իմունային ռեակցիայի ստեղծման համար։

Ե՞րբ պատրաստ կլինի կորոնավիրուսի դեմ պատվաստանյութը

Մասնագետները բացահայտել են 40 հակամարմին, որոնք արդյունավետ հաղթահարում են վարակը, սակայն կենտրոնացել են երեքի վրա։ Այդ երեքը չեզոքացրել են վարակը նույնիսկ փոքր խտության դեպքում։ Այժմ դրանք կլոնավորել են ու կլինիկական հետազոտման են պատրաստում։

0
թեգերը:
բժիշկ, համավարակ, աշխարհ, պատվաստանյութ, կորոնավիրուս
թեմա:
Կորոնավիրուսը Հայաստանում և Արցախում
Ըստ թեմայի
Ռուսական գիտական կենտրոնում ասել են, թե երբ կսկսեն փորձարկել COVID-19–ի պատվաստանյութը
Ռուսաստանում աշխատում են կորոնավիրուսի դեմ 47 անուն պատվաստանյութի ստեղծման վրա
Ռուս գիտնականները կորոնավիրուսի դեմ պատվաստանյութը փորձարկել են իրենց վրա
Սարգսյանը զրուցել է Աֆեյանի հետ, որի ընկերությունը COVID-19-ի դեմ պատվաստանյութ է ստեղծել