Հայկ Մարության. արխիվային լուսանկար

Տրանսպորտային ճգնաժամի ակնթարթային լուծում, կամ Հայկ Մարությանի գրոտեսկային խորհուրդը

395
Երևանի քաղաքապետ Հայկ Մարությանը, չի հասկանում` ինչու չինական արտադրության 70 ավտոբուսները, որոնք դեռ 5-6 տարի առաջ էին ստացվել, մինչ օրս չեն շահագործվել, անկախ նույնիսկ նրանից, որ նոր թավշյա ժամանակներում ենք ապրում։ «Հին «Գազելները» հաշված ամիսների ընթացքում վերջնականապես շարքից դուրս կգան»,– ասում է քաղաքապետը և կոչ անում ոտքով քայլել։ Ընդ որում, մենք սա կանխատեսում էինք։

Անցած ուրբաթ անսպասելի բացահայտում եղավ։ «Պարզվում է,–ասում է քաղաքապետ Հայկ Մարությանը, –մայրաքաղաքի տրանսպորտային ենթակառուցվածքը հասել է ամենակրիտիկական կետին»։

«Երևան քաղաքի տրանսպորտային ցանցը ներկայումս գտնվում է ծայրահեղ դժվար վիճակում։ 2020 թվականին Երևանում 450 միկրոավտոբուս այլևս շահագործման ենթակա չի լինի։ Օրենքով միկրոավտոբուսները 15 տարուց ավելի չեն կարող շահագործվել, և մյուս տարի 450 միկրոավտոբուս պետք է լքեն Երևանի տրանսպորտային ցանցը, այն դեպքում, երբ օրական 900 միկրոավտուբուս է սպասարկում Երևանը, այսինքն` տրանսպորտային ցանցի մոտ կեսը այլևս չի կարողանա սպասարկել», – ասել է Մարությանը։

Իրենց իսկ ձեռքով իրենց համար դուրս գրված շռայլ պարգևավճարներից ոգևորված քաղաքապետը և նրա օգնականները հանկարծ այս բացահայտումն են արել և ուրախացել։ Իհարկե, պարգևավճարները ծանրակշիռ խթան են ավելի ու ավելի լավ աշխատելու համար, ինչն էլ տեղի ունեցավ. տարեսկզբից ընդամենը 1.5 ամիս անց քաղաքապետարանը հանկարծ բացահայտեց, որ 900 «Գազելների» ուղիղ կեսն էվթանազիայի կարիք ունի։

Քաղաքի բնակիչները, նույնիսկ նրանք, ովքեր քաղաքային տրանսպորտից չեն օգտվում, այդ մասին վաղուց գիտեին, բայց ինչ օգուտ։ Ինչպես նախկին քաղաքային ղեկավարությունը, այնպես էլ նորերը ավելի կարևոր հոգսեր ունեին, օրինակ`«Ռոլս Ռոյսի» արժողությամբ Ամանորի տոնածառը դնել ու հավաքել, փլուզել Արամի փողոցում գտնվող պատը, որտեղ փորձ էին անում Փոքրիկ երգիչները, Աջափնյակում մետրոյի կայարան խոստանալ... Մի խոսքով, բազմաթիվ գործեր։

Իսկ հիմա պարոն Մարությանը շվարել է, ասում է, թե չգիտի` ինչպես դուրս գալ իրավիճակից։ Բայց քաղաքապետը պարտավոր է ինչ-որ լուծում գտնել։ Ահա և նա խորհուրդ տվեց երևանցիներին ըմբռնումով մոտենալ և ավելի շատ ոտքով քայլել. օգտակար է  առողջության համար։ Մարությանը նույնիսկ պարծեցավ, որ նա էլ այս պահին հեռու է կայանել ավտոմեքենան և մեծ տարածություն ոտքով է անցել։

Երևանցիները, իհարկե, անչափ շնորհակալ են քաղաքապետարանին այս ամենի համար և կոլեկտիվ խնդրանք ենք նախապատրաստում. թող քաղաքապետարանը հաջորդ Ամանորին եռակի շատ պարգևավճար դուրս գրի ինքն իրեն։

Իսկ նման դեպքերի զարգացում, ինչպես պարզվում է, մենք արդեն կանխատեսել էինք մի քանի շաբաթ առաջ։ Խոսքը հարազատ քաղաքապետարանի նորամուծությունների մասին էր. ահա, օրինակ, փողոցային շների խնդիրը վայրկենական լուծում ստացավ` արգելվել է նրանց սպանելը։ Եվ վերջ, իսկ հետո ինչ ուզում եք արեք. փողոցային շները բազմանալ են ուզում, ինչն էլ անում են, իսկ մարդիկ  երբեմն ուզում են նրանց շրջանցել, երբ վտանգը մեծանում է։ Դե թող շրջանցեն, եթե այդպես ուզում են։ Չէ՞ որ կարևորը շներին սպանելն արգելելն է։

Կամ Շահումյան հրապարակում ավտոմեքենաների կայանման հետ կապված հարցը։ Ցանկացած հանճարեղ բան շատ պարզ է. այժմ այնտեղ արգելվում է կայանելը։ Իսկ որտե՞ղ է թույլատրվում, կհարցնեն նրանք ովքեր աշխատում են մոտակայքում, կամ գալիս են նախարարություններ, Կենտրոնական բանկ և այլ հաստատություններ։  Որտեղ ցանկանաք, թեկուզ 10 կիլոմետր հեռավորության վրա. չէ՞ որ քաղաքապետարանը լուծել է ավտոմեքենաներով գերծանրաբեռնված հրապարակի հարցը։ Լուծել է, իսկ մնացածն այլ խնդիր է, գուցե, դրան վերադառնան, նոր պարգևավճար ստանալուց հետո։

Կյանքում առաջին անգամ ինքս իմ խոսքերը մեջ կբերեմ` նախապես ներողություն խնդրելով նման երկար մեջբերման համար։ Այն հոդվածումս այսպես էր գրված.

«Ահա և նորարարությունը` արգելել ու թույլ չտալ, իսկ մնացածը՝ ինքներդ գլուխ հանեք։ Քաղաքապետարանն իր գործն արել է, մնացածն իր գլխացավանքը չէ։ Դրա համար մի զարմացեք, որ առաջիկայում քաղաքի տրանսպորտի խնդիրն էլ նույն ձևով լուծվի։

Բողոքո՞ւմ եք կիսաքանդ «Գազելներից»։ Ասո՞ւմ եք՝ ամեն ծակից փչում է, գազի ու վարորդի սիգարետի անտանելի հոտ է գալիս։ Քաղաքապետարանի որդեգրած տրամաբանությունը թույլ է տալիս ենթադրել, որ հնարավոր է` վաղը «Գազելները» պարզապես հանեն հասարակական տրանսպորտի համակարգից։ Ոչ մի այլընտրանք չի առաջարկվի. չէիք հավանու՞մ «Գազելները», չկա՛ն, քաղաքի իշխանությունը սպասում է ձեր երախտագիտությանը, այնպես որ բարի եղեք՝ շնորհակալություն հայտնեք։ Թե ինչպես եք հասնելու աշխատանքի ու դպրոց, բոլորովին այլ հարց է. մրցույթ կհայտարարեն, ընկերություն կգտնեն, ու մի յոթ տարի հետո այլընտրանք կունենաք, իսկ հիմա ավտոբուսներից ու մետրոյից օգտվեք»։

Երկուսից մեկը. կամ ինձ ապագան կանխատեսելու հազվագյուտ պարգև է տրված, կամ քաղաքապետարանում կարդում են հոդվածներս։ Երկրորդ ենթադրությունը, իհարկե, այդքան էլ համեստ չէ, սակայն ամեն ինչ հնարավոր է. միգուցե իսկապես կարդում են։ Եվ ահա, եթե այս անհամեստ ենթադրությունը համապատասխանում է իրականությանը, ուզում եմ ասել, որ ուրախ եմ օգտակար լինել քաղաքի գլխավոր այրերին, որոնք կիրառում են գաղափարներս. չեմ ափսոսում։

Սակայն մի բայց կա։ Հասկանում եք` այն ինչ շարադրված էր նախորդ հոդվածում (2019 թվականի փետրվարի 2-ի ի դեպ) գործողությունների ուղեցույց չէ։ Դա գրոտեսկ է, իսկ ինչ է գրոտեսկը ըստ բառարանի.

«Գրոտեսկ– գեղարվեստական պատկերավորման տեսակ (կերպար, ոճ, ժանր), որ հիմնված է ֆանտաստիկայի, հիպերբոլի, երևակայականի և իրականի, գեղեցիկի և տգեղի, ողբերգականի և կատակերգականի, ճշմարտացի և ծաղրանկարայինի արտառոց զուգորդման ու հակադրության վրա»։

Նախորդ հոդվածում, իհարկե, գաղափար կար, բայց գրոտեսկային։ Կարծում եմ` նման գաղափարներով առաջնորդվել պետք չէ իրական քաղաք կառավարելու գործում, որքան էլ գաղափարի հեղինակին դա հաճելի լինի։

Իսկ այժմ, ինչպես հայտարարեց Մարությանը, քաղաքապետարանը մտահոգ է Երևանի մետրոյի նոր կայարան բացելու խնդրով, որը պետք է անցնի Աջափնյակ համայնքի «Թումո» ստեղծարար տեխնոլոգիաների կենտրոնի մերձակայքով։ Հայտնում են, որ քաղաքային իշխանությունները հիմա հայեցակարգ են մշակում և փորձում որոշել`կայարանն արդյոք ստորգետնյա, թե՞ վերգետնյա է լինելու։

Վախենում եմ արդեն որևէ բան ասել այս թեմայի առնչությամբ, բայց մի փոքր կանխատեսում անել ստիպված եմ։

Ելնելով Երևանի քաղաքապետարանի արդեն իսկ ուրվագծվող աշխատանքի մոդելից, հաշվի առնելով վերոնշյալ «նոու–հաուն», ինչպես նաև այն, որ նոր իշխանությունները ժողովրդին անվանում են մեզ սպասվող «տնտեսական հեղափոխության» հեղինակ և կատարող` դեպքերը հետևյալ կերպ կզարգանան։

Աջափնյակի մետրոպոլիտենի կայարանի համար իշխանությունները վագոններ և մեքենավարներ կտրամադրեն, մնացածը պետք է անի «ժողովուրդը»։ Թունելներ փորել, ռելսեր դնել, կիրճի վրա կամուրջ կառուցել, կատարել ներքին աշխատանքները. այդ ամենը կդրվի «ժողովրդի» ուսերին, այլապես ինչ տնտեսական հեղափոխություն առանց նրա։ Այո, իշխանությունները կգտնեն ամենաբարդ հարցի պատասխանը. արդյո՞ք կայարանն այդ վերգետնյա, թե՞ ստորգետնյա է լինելու։ Այդ անգին որոշման վրա հիմնվելով էլ` «ժողովուրդը» կկառուցի կայարան իր համար։ Գուցե նույնիսկ մի քանիսը։

... Ոչ, հոդվածն այսպես ավարտել չի կարելի։ Սեփական խղճին դեմ չգնալու համար, ամեն դեպքում, ասեմ` հարգարժան քաղաքապետարան, այն ինչ այստեղ գրված է մետրոյի մասին, իրագործելի գաղափար չէ։ Սա հիպերբոլա է, փոխաբերություն, չափազանցություն. ցանկացած բան, սակայն ոչ մետրոյի կայարաններ կառուցելու հեղափոխական ձեռնարկ։  Այն կյանքի մի՛ կոչեք, ի սեր աստծո...

395
Ըստ թեմայի
Հայկ Մարությանը բացահայտեց Տարոն Մարգարյանի օրոք տրված պարգևավճարների գաղտնիքը
Հայկ Մարությանը թիկնապահ չունի, մեքենան էլ ինքն է վարում. «Հրապարակ»
Երևանի քաղաքապետարանը «նոու–հաու» է գտել, իսկ մենք խոսում ենք պարգևավճարների մասին
Սևրի պայմանագրի ստորագրում

Սևրի պայմանագիր՝ լուսավոր հույսեր և կորսված հնարավորություններ

56
(Թարմացված է 22:06 10.08.2020)
Եթե Առաջին աշխարհամարտի ավարտից հետո Հայաստանի համար շատ նպաստավոր պայմաններ էին ստեղծվել, ապա հենց Սևրի պայմանագրի կնքումից հետո՝ 1920 թվականի երկրորդ կեսին ամեն ինչ շուռ եկավ մեր դեմ։
Սևրի պայմանագիր՝ լուսավոր հույսեր և կորսված հնարավորություններ

Եկեք անկեղծ լինենք։ Այսօր` օգոստոսի 10-ին, երբ նշվում է Սևրի պայմանագրի 100-ամյակը, անչափ հաճելի է վերընթերցել այդ պատմական փաստաթղթի որոշ հոդվածներ։ Մանավանդ 89-րդ հոդվածը, որտեղ ասված է. «Թուրքիան և Հայաստանը, ինչպես և բարձր պայմանավորվող կողմերը համաձայնվում են Էրզրումի, Տրապիզոնի, Վանի և Բիթլիսի վիլայեթներում Թուրքիայի և Հայաստանի միջև սահմանատումը թողնել ԱՄՆ-ի որոշմանը և ընդունել ինչպես նրա որոշումը, այնպես էլ այն բոլոր միջոցառումները, որոնք նա կարող է առաջարկել Հայաստանին դեպի ծով ելք տալու և հիշյալ սահմանագծին հարող օսմանյան բոլոր տարածքների ապառազմականացման վերաբերյալ»:

Իհարկե, մի քիչ անհասկանալի է, թե ինչու պիտի Ամերիկան որոշեր Հայաստանի սահմանները, բայց համաձայնեք` Էրզրումի, Տրապիզոնի, Վանի և Բիթլիսի հիշատակումը, մանավանդ դեպի ծով ելք ունենալու դրույթը այն ժամանակ ցեղասպանություն ապրած հայերի համար բալասանի նման մի բան էին։ Մանավանդ, որ Սևրի պայմանագրի հաջորդ հոդվածում Առաջին համաշխարհային պատերազմում հաղթած եվրոպական պետությունները և Թուրքիան պայմանավորվում էին. «Այն դեպքում, եթե 89-րդ հոդվածի համաձայն սահմանագիծը որոշելիս հիշյալ վիլայեթների ամբողջ տարածքը կամ նրա մի մասը հանձնվի Հայաստանին, Թուրքիան այսօր արդեն հայտարարում է, որ որոշման օրից սկսած ինքը հրաժարվում է հանձնված տարածքի նկատմամբ բոլոր իրավունքներից և իրավահիմունքներից: Սույն պայմանագրի որոշումները, որոնք կիրառվելու են Թուրքիայից անջատվող տարածքների նկատմամբ, այս պահից սկսած կգործադրվեն նաև այդ տարածքի նկատմամբ»։

Պատկերացնո՞ւմ եք՝ Թուրքիայից անջատվող և Հայաստանին հանձնվող տարածքներ։ Ուրիշ որևէ փաստաթղթում նման բան չեք հանդիպի։ Այո, եթե հիմա Հայաստանի, գումարած Ղարաբաղի և մյուս տարածքները կազմում են մոտ 40 հազար քառակուսի կիլոմետր, Սևրի պայմանագրով հայերին տրամադրվող տարածքը չորս անգամ շատ էր՝ 160 հազար քառակուսի կիլոմետր, ընդ որում` պիտի ելք ունենայինք նաև դեպի Սև ծով։ Ի դեպ, մի քանի ամիս անց՝ նոյեմբերի վերջին, Ամերիկայի նախագահ Վուդրո Վիլսոնը իրոք հրապարակեց այդ բաղձալի Հայաստանի քարտեզը։ Բայց արդեն ուշ էր. ամեն ինչ փոխվել էր։

Եթե Առաջին աշխարհամարտի ավարտից հետո Հայաստանի համար շատ նպաստավոր պայմաններ էին ստեղծվել, որովհետև Թուրքիան կատարյալ պարտություն էր կրել, իսկ հայերն աջակցում էին հաղթած երկրներին, ապա հենց Սևրի պայմանագրի կնքումից հետո՝ 1920 թվականի երկրորդ կեսին ամեն ինչ շուռ եկավ մեր դեմ։ Ու երբ արևելքից մեզ վրա հարձակվեցին ադրբեջանցիները, իսկ հյուսիսից թուրքերը, որոնք գրավեցին այսօրվա Գյումրին, այն ժամանակվա Ալեքսանդրապոլը, հանկարծ պարզվեց, որ մեծ տերությունները, որոնք թղթի վրա մեզ հոյակապ ապագա էին խոստացել, ամենևին էլ պատրաստ չեն երաշխավորել Սևրի պայմանագրում ամրագրված դրույթները։

Մինչև հիմա էլ պատմաբանները շարունակում են վիճել՝ ինչու այսպես ստացվեց։ Ոմանք պնդում են, թե Հայաստանի այն ժամանակվա ղեկավարները պարզապես շատ միամիտ էին և հույսը դրել էին մեծ տերությունների վրա, որոնք իրականում ամենևին էլ այլևս պատրաստ չէին հանուն հայերի առճակատվել իր հզորությունը վերականգնող Թուրքիայի հետ։ Մյուսները համոզված են՝ մենք ինքներս առանց այլ պետությունների միջամտության պետք է բանակցեինք թուրքերի հետ և մեզ համար շահեկան հանգուցալուծման հասնեինք։

Վերջապես այսպիսի տեսակետ էլ կա՝ Հայաստանի այն ժամանակվա կառավարությունը ոչինչ էլ չէր կարող անել այն պայմաններում, երբ բոլշևիկները դաշինք էին կազմել քեմալականների հետ՝ դրանով ամեն ինչ կանխորոշված էր։ Ինչպիսին էլ լիներ Հայաստանի ղեկավարների դիրքորոշումը, այն ոչ մի դեր չէր խաղալու։ Գիտե՞ք՝ երբ նման վեճեր են ծագում, իսկ այդ վեճերը մինչև այսօր էլ շարունակվում են, միշտ հիշում եմ ֆրանսիացի գրող Աննա Լուիզա Ժերմենա դե Ստալի խոսքերը. «Պատմությունը գրեթե միշտ վերագրում է առանձին անհատներին, ինչպես նաև կառավարություններին այնպիսի լայն հնարավորություններ և տարբերակներ, որոնք իրականում այդ անհատները և կառավարությունները երբեք չեն ունեցել»։

56
թեգերը:
Թուրքիա, Սևրի պայմանագիր, Հայաստան
թեմա:
5 րոպե Դուլյանի հետ
Ըստ թեմայի
Թուրքիան չի հրաժարվել Հայոց ցեղասպանության քաղաքականությունից. Փաշինյան
Դա ձեր խղճի վրա է. Մնացականյանը՝ Իսրայելի կողմից Հայոց ցեղասպանությունը չճանաչելու մասին
Ո՞ր դեպքում կարող է կյանքի կոչվել Սևրի պայմանագիրը. Մանոյանի տեսակետը
Սևանի ափի գերեզմանատունը

Ոչ սովորական գերեզմանատուն Սևանի ափին, կամ ինչ է պատմում հուդայական խորհրդանիշը

290
Սևանում արձակուրդն անցկացնելիս Sputnik Արմենիայի տնօրեն Դմիտրի Պիսարենկոն պատահաբար սենսացիոն բացահայտում է արել, որն անսպասելի էր թե՛ իր, թե՛ բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրվում են Հայաստանի անցյալով։

Շաբաթ էր։ Հանգստանում էինք Գավառի հյուրանոցներից մեկում՝ Նորաշեն գյուղի մոտ։ Դիմացը վեր էր խոյանում Սևանի թերակղզին՝ բոլորիս ծանոթ հայկական վանքերի ուրվագծերով։ Հիշեցի, որ վաղուց ցանկություն ունեի ավտոմեքենայով պտտվել ամբողջ լճի շուրջը, բայց որոշեցի չշտապել այն իրականացնել։ Չէ՞ որ այդ դեպքում երազանքներիցս մեկը կպակասեր...

Փոխարենը որոշեցի ստուգել ուժերս ու կամքս և ոտքով հասնել Լճաշեն։ Այնտեղ, ուր ճանապարհը կիսվում է՝ մեկը գնում է Գավառ, մյուսը թեքվում է Սևան քաղաք, իսկ հիմնական մայրուղին ձգվում է դեպի Դիլիջան և շարունակվում մինչև Վրաստանի սահման։ Ճանապարհը գրեթե երկու ժամ տևեց։ Թվում է՝ 50-ին մոտ տարիքում արդեն անհնար է որևէ բանից զարմանալ։ Պարզվեց՝ ոչ։

Ворота с иудейской символикой на кладбище Севана
© Sputnik / Dmitri Pisarenko
Սևանի ափի գերեզմանատունը

Հեռվում երևում էին բազալտե եկեղեցին և Սևանի քաղաքային գերեզմանատունը։ Բայց աչքի ընկան ոչ թե մարմարե խոշոր հուշարձանները, այլ անսովոր քարե տապանաքարերը, որոնք տեղակայված էին եկեղեցու հետևում՝ աջ կողմից։ Դրանք խնամքով պատված էին մետաղե ցանցապարսպով։ Կրթությունն այստեղ չօգնեց․որտեղի՞ց էին հայտնվել այս անծանոթ ձևի գերեզմանաքարերը։ Ո՞ւմ ավանդույթներն են ներկայացնում և ո՞ր դարաշրջանի։

Դրանք նման էին սրածայր տանիքով փոքրիկ տնակների, կարելի է ասել՝ սարյակի բնի։ Մի քանիսը շրջապատված էին մետաղական ցանկապատով, մյուսներն ուղղակի խրված էին հողի մեջ։ Բայց բոլորի վրա ռուսատառ գրություններ էին։ Գրավիչ պատկեր էր։ Մի՞թե մինչ օրս ոչ ոք չի նկատել այս բացառիկ քարե ժառանգությունը՝ բանուկ մայրուղուն այսքան մոտ։

Ворота с иудейской символикой на кладбище Севана
© Sputnik / Dmitri Pisarenko
Սևանի ափի գերեզմանատունը

Հետաքրքրությունս տեղի տվեց։ Մոտեցա ցանկապատին և քարե տապանաքարի վրա կարդացի, որ այստեղ հանգչում է Մովսես անունով և ռուսական ազգանունով մարդ, ապրել է այսինչ թվականից այնինչ թվականը, մահացել է յոթանասունն անց տարիքում։

Գրության վերևի մասում զարդանախշ էր փորագրված։ Թվաց, թե հայտնի հավերժության նշանն է։ Բայց ոչ, ավելի ուշադիր նայելով տեսա հնագույն հուդայական խորհրդանիշը։ Որտեղի՞ց է այստեղ հայտնվել։ Սկսեցի փնտրել գերեզմանատան այս հատվածը տանող մուտքը և շուտով հայտնվեցի դարպասի մոտ, որի վրա ժամանակակից Հայաստանի համար ցնցող մի պատկեր էր՝ Դավթի աստղը։

Գերեզմանատունը լքված կամ մոռացված չէր։ Դարպասները խնամքով պատված են մետաղական շղթայով, բայց կողպված չեն։ Կարդում եմ գերեզմանաքարերի այն գրությունները, որոնք դեռ ժամանակը չի ջնջել։ Զարմանալի համադրություն է՝ ռուսական ազգանուններ և Հին Կտակարանի անուններ․Սոլովյովներ, Ուտկիններ, Շչուկիններ, Մովսես, Հովսեփ, Ահարոն, Էսթեր, Սառա...

Ворота с иудейской символикой на кладбище Севана
© Sputnik / Dmirtri Pisarenko
Սևանի ափի գերեզմանատունը

Գրեթե բոլոր քարերի գրությունները հուդայական վեցթևանի աստղի տակ են. «Այստեղ հանգչում է...-ի աճյունը, ապրել է... տարի, մահացել է ... թվականին»։ Մեծ մասը 20-րդ դարի 50-60-ական թվականների են, բայց կան բոլորովին թարմ՝ 2019թ․-ի տապանաքարեր։ Նշանակում է՝ քաղաքում մինչ օրս ապրում են այս քաղաքը հիմնած ռուս գաղթականների սերունդները։

Սկսում եմ վերհիշել կարդացածս պատմական տվյալները։ Ներկայից Սևան քաղաքը հիմնադրել են Ռուսաստանի Սարատովի, Տամբովի և Տուլայի նահանգապետություններից տեղահանված գաղթականները, որոնց 19-րդ դարի առաջին կեսին հետապնդում էին կրոնական համոզմունքների համար։ Մինչև 1935 թ.-ը քաղաք կոչվում էր Ելենովկա։

Գրեթե բոլոր տեղացիները գիտեն մոլոկանների մասին, որոնք քրիստոնեական մի շարժման ներկայացուցիչներ են, նրանք մերժում են խաչ-զարդերը, եկեղեցիները, սրբապատկերները, խաչակնքելը և հոգևորականներին, իսկ ահա ռուս հուդայականների մասին Հայաստանում քչերն են լսել։

Ուշադրություն եմ դարձնում տապանաքարերից մեկի գրությանը։ Դրա վրա Դավթի աստղ չկա, բայց հրեական այբուբենի երեք տառ և թվեր կան, որոնք, ըստ երևույթին, հանգուցյալի ծննդյան և մահվան տարեթվերն են, բայց ըստ հրեական տարեգրության։ Քարի վրա փորագրված առաջին տառը Շին տառն է։ Հին հրեական ավանդության համաձայն՝ դա Բարձրյալի անվան առաջին տառն է։

Սկսում եմ հասկանալ, որ այստեղ հանգչում են ժամանակին Ռուսաստանում առաջացած կրոնական ուղղության  հետևորդները, որոնք հայտնի են որպես «շաբաթականներ» կամ «հուդայականներ»։ Հին Կտակարանի արժեքներին դավանելու համար նրանց աքսորում էին հեռավոր Կովկաս կամ խուլ Սիբիր, որտեղ դժվար էր գոյատևել։ Բայց նրանք շարունակեցին ապրել, և նրանց հետնորդներն ապրում են այսօր։ Չէ՞ որ մինչ օրս ինչ-որ մեկն այստեղ ցանկապատերը ներկելում և գերեզմանները խնամում է...

Ворота с иудейской символикой на кладбище Севана
© Sputnik / Dmitri Pisarenko
Սևանի ափի գերեզմանատունը

Չեմ կարողանում անտարբեր անցնել աչքի ընկնող երկու տապանաքարերի կողքով։ Գերեզմանատան ամենաբարձր հուշարձանի վրա նույնպես աստղ է։ Բայց դա Դավթի աստղը չէ։ Խորհրդայինն է՝ հնգաթևը։ Հուշարձանը նվիրված է սևանցի այն «շաբաթականներին», որոնք չեն վերադարձել Հայրենական մեծ պատերազմից։

Թուրքիայի Այդըն նահանգում 17-րդ դարի հայկական գերեզմաններ են հայտնաբերել․ տեսանյութ

Տապանագրի գրությունը ևս տարբերվում է․«Մենք չենք մոռանա ձեզ, կհիշենք, դուք ձեր կյանքն եք տվել մեզ համար»։ Իսկ փոքր-ինչ հեռու ևս մի զարմանալի երևույթի եմ հանդիպում։ Վեցթևանի հուդայական խորհրդանիշերից հետո անսպասելի հայտնվում է խնամված մետաղական ցանկապատ և մետաղե ուղղափառ խաչ՝ Ալեքսանդր Պասենկոյի (ծնվ․1958թ․) լուսանկարով։ Նա ողբերգական մահով մահացել է «Ծիծեռնակ» երիտասարդական ճամբարում, 1985թ․-ին։ Ուղղափառ զբոսաշրջիկի միայնակ գերեզմանը...

Երևի պատահական չէր իմ հայտնվելը սլավոնացիների գերեզմանատանը, որոնց կրոնական համոզմունքների համար «հուդայականներ» կամ «շաբաթականներ» էին կոչում։ Օրը շաբաթ էր...

 

290
թեգերը:
հուդայականներ, հրեա, ռուս, գերեզման, Սևան
Ըստ թեմայի
Շինարարություն ոսկորների վրա. ի՞նչ է սպառնում Թեոդոսիայի հայկական եկեղեցու գերեզմանատանը
Թուրքիայում քրիստոնյաների գերեզմաններ են պղծել. վեց վանդալի ձերբակալել են
Երուսաղեմում` Տիրոջ գերեզմանի տաճարում, վառվեց Բարեբեր կրակը. տեսանյութ
Ֆիրդուսի

Սրճարաններ, թանգարաններ և ոչ միայն․ ինչպիսի՞ն է իրականում լինելու Ֆիրդուսի թաղամասը

64
(Թարմացված է 00:12 11.08.2020)
Իշխանությունը կարծում է, որ աշխատանքներն ավարտելուց հետո Երևանում ևս մեկ զբոսաշրջային գոտի կբացվի։

ԵՐԵՎԱՆ, 10 օգոստոսի – Sputnik․ Մշակույթի ու արվեստի անվանի գործիչների թանգարան, հուշանվերների խանութներ և փայտե պատշգամբներով քարե շենքեր․ ահա այն հիմնական կետերը, որոնք նախատեսված են Երևանի Ֆիրդուսի թաղամասի վերականգնման ու կառուցապատման նախագծով։ Sputnik Արմենիայի հարցմանն ի պատասխան հայտնեցին ՀՀ փոխվարչապետ Տիգրան Ավինյանի գրասենյակից։

Ավելի վաղ ՀՀ գրասենյակի Տիգրան Ավինյանի աշխատակազմի ղեկավար Վարագ Սիսեռյանը ցույց էր տվել՝ ինչ տեսք է ունենալու Ֆիրդուսին վերականգնումից ու կառուցապատումից հետո, նա քաղաքի այդ հատվածի 3D մոդելը հրապարակել էր Facebook-ում։

Կառուցապատման ընդհանուր մակերեսը 58 հազար քառակուսի մետր է, աշխատանքներն իրականացվել են 49 հազար քառակուսի մետրում, իսկ մնացած 9 հազարը դեռ իրականացման փուլում են։

Օրերս ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի մոտ տեղի ունեցած խորհրդակցության ժամանակ նշվել է, որ արդեն իսկ փոխհատուցվել է 378 ընտանիք (60 միլիոն դոլարի չափով), ընթացքի մեջ է 50 ընտանիքի փոխհատուցման գործընթացը։

«Ֆիրդուսում այժմ ընթանում են քանդման աշխատանքներ։ Շինարարության մեկնարկը ծրագրվում է 2020 թվականի վերջին, ավարտը՝ 2024 թվականի սկզբին», - նշված է գերատեսչության պատասխանում։

Այս պահին 70 միլիոն դոլար է ներդրվել նախագծում։ Ծրագրված է ևս 200 միլիոն դոլար ներդնել։ Ենթադրվում է, որ 6-ից 8 հազար աշխատատեղ է բացվելու։

Կառուցապատման հատակագծի հեղինակը Նարեկ Սարգսյանն է (Երևանի նախկին գլխավոր ճարտարապետը – խմբ․), գլխավոր ճարտարագետը՝ Հովհաննես Մութաֆյանը։ Տարածքը բաժանվել է 18 լոտերի, յուրաքանչյուր լոտ ունենալու է իր ճարտարապետը։

Նշվում է, որ հուշարձանային տարածքում գտնվող Հանրապետության և Տիգրան Մեծ փողոցներին հարակից հուշարձանները պահպանվելու են իրենց տեղերում, և վերարժևորվելու են շենքի բակային ճակատները։ Այս հուշարձանային շենքերին հաջորդելու են 2-4 հարկանի շենքերը՝ փայտե պատշգամբով։

«Արդյունքում տվյալ տարածքում կստեղծվի նոր, համահունչ զբոսաշրջային միջավայր։ Այս տարածքը կեզրագծվի 250 մ հետիոտնային ճանապարհով, որից այն կողմ արդեն կլինեն նորակառույց շենքեր», - նշված է պատասխանի մեջ։

1–ին և 2–րդ հարկերում նախատեսվում է սրճարաններ ու հուշանվերների խանութներ բացել։ Քննարկվում է նաև պատմական միջավայրի տարածքում 2–րդ և 3–րդ հարկերում ստեղծել մշակույթի հայտնի գործիչների թանգարաններ։

Ֆիրդուսին, որտեղ ժամանակին բավականին մեծ շուկա կար և մի քանի տասնյակ բնակելի տներ, Երևանում վերջին «հյուղակների թաղամասերից» էր։ Շուկան բազում դարերի պատմություն ունի, սկզբում այստեղ մեծ մասամբ իրանցիներն էին առևտուր անում։ Հենց այդ պատճառով էլ այդ հատվածը պահպանել է պարսիկ բանաստեղծ Ֆիրդուսիի անունը։

Հայաստանի նախկին իշխանությունը նախատեսում էր քանդել թաղամասի բոլոր հին շենքերը և մոտ հինգ հեկտար տարածքում նոր թաղամաս կառուցել, որում կլինեին բնակելի շենքեր, բիզնես կենտրոններ ու հյուրանոցներ։

Նոր Ֆիրդուսիի նախագիծը բուռն քննարկումների թեմա դարձավ, հատկապես երբ 2020 թվականի հունիսի 10-ին քանդեցին «կարմիր շենքը»։ Հունիսի 13-ին Երևանի ավագանին արտահերթ նիստ հրավիրեց։ Քաղաքապետարանի առջև Ֆիրդուսիի պաշտպանությանն ուղղված ակցիա անցկացվեց։

Ավելի ուշ ակտիվիստները բաց նամակ հղեցին վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին ու Երևանի քաղաքապետ Հայկ Մարությանին` պահանջելով անհապաղ դադարեցնել շինարարական աշխատանքները Ֆիրդուսիում, չեղարկել Նարեկ Սարգսյանի  նախագիծը, մայրաքաղաքի կենտրոնում նախատեսվող ցանկացած նոր շինարարության համար հանրային քննարկումներ անցկացնել ու այդ հին թաղամասի համար պատմամշակութային տեսքի պահպանությամբ նախագիծ մշակել։

Նամակը ստորագրել էին մի շարք հայտնի մարդիկ` գրողներ Նարինե Աբգարյանն ու Արամ Պաչյանը, օպերային երգիչներ Հասմիկ Պապյանն ու Աննա Մայիլյանը, ռեժիսորներ Աշոտ Ադամյանը, Լևոն Աթայանը, Սեդա Գրիգորյանն ու Դավիթ Մաթևոսյանը, նկարիչներ Զարուհի Մուրադյան ու Մարինա Դիլանյանը, ճարտարապետներ Արմեն Աբրոյանն ու Աշոտ Սիմոնյանը, լրագրողներ Արտավազդ Եղիազարյանն ու Լուսինե Հովհաննիսյանը, հասարակական գործիչ Հրանուշ Խառատյանը և ուրիշներ։

64
թեգերը:
Ֆիրդուսի, Երևան, Հայաստան
Ըստ թեմայի
Հուսամ` Արթուր Մեսչյանը կլինի Երևանի վերջին գլխավոր ճարտարապետը. Մնացականյան
Սթրիթ արտ սահմանամերձ գոտում. ինչպես Բալայանի «բլոճիկները» զվարճացրին Բերդի տղաներին
Սահմանամերձ Բերդավանի և Այգեպարի փողոցները հիմնանորոգվում են
Ի՞նչ աշխատանքներ են կատարվում Լոռիում. Փաշինյանը հերթական տեսանյութն է հրապարակել