Հարավարևելյան Ասիայի երկրներ Հայաստանից գնալու համար անհրաժեշտ է ինքնաթիռով թռչել մոտ 10 ժամ։ Երևի հենց այդ պատճառով շատ զբոսաշրջիկների զարմացնում է Ասիայի երկրներում հայկական տեղանունների առկայությունը։ Ամեն ինչ հասկանալու համար պետք է ուսումնասիրել պատմությունը։

Public domain / Wright, Arnold

Սարգիս եղբայրներ` Տիգրան, Ավետ և Արշակ

XVII-XIX դարերում հայ վաճառականներն ակտիվ առևտրային ու ձեռնարկատիրական գործունեություն են իրականացրել Հնդկաստանում և Հարավարևելյան Ասիայում։ Նրանցից մի քանիսի անուններն անխզելիորեն կապված են այդ երկրների զարգացման և կայացման հետ։ Այսպես` հայերը դարձել են Հարավարևելյան Ասիայում հյուրանոցների առաջին ցանցի հիմնադիրները և մակրոշրջանում հյուրընկալությունն ու սպասարկումը բարձրացրել բոլորովին նոր մակարդակի։

Լեգենդար հյուրանոցատերերը. ինչպես է ամեն ինչ սկսվել

Սարգիս ազգանունով չորս եղբայրները` Մարտինը, Տիգրանը, Ավետը (Ավիետ) և Արշակը, որոնք Հարավարևելյան Ասիա են տեղափոխվել Պարսկաստանից 19–րդ դարի վերջին, դեռ կենդանության օրոք դարձել են հյուրանոցային բիզնեսի իսկական լեգենդներ։

© CC BY 2.0 / Kuruman / Armenian Church of the Holy Resurrection in Dhaka

Արևելյան Բենգալիայի առևտրային արքայազնը, կամ նա XIX դարի ամենահարուստ հայերից մեկն էր

Սարգիս եղբայրները, օգտագործելով Պարսկաստանում իրենց կապերը, Կասպից ծովից խավիար են առաքել Սինգապուր, Փենանգ (կղզի Մալայզիայում) և Ռանգուն (Բիրմա, ներկայում` Մյանմա)։

1869թ.–ին ավագ եղբոր` Մարտինի Փենանգ տեղափոխվելը համընկել է Սուեզի ջրանցքը բացելու հետ։ Ջրանցքը կտրուկ կրճատել Եվրոպայի ու Ասիայի միջև հեռավորությունը, որի արդյունքում Ասիայի նավահանգիստներում առևտուրն ավելի է աշխուժացել։ Դա սկիզբ է դրել տարածաշրջանում զբոսաշրջության զարգացմանը, առավել ևս, որ ճանապարհորդությունները կատարվել են միայն շոգենավերով։

Չնայած մայրցամաքների միջև կապերի զարգացմանը` Հարավարևելյան Ասիան «տառապել» է հյուրատների պակասից, իսկ Եվրոպայում արդեն տարածված են եղել «լյուքս» դասի հյուրանոցները։ Այն, ինչ առաջարկում էին խոնջացած ճամփորդներին` նեղ և անհարմար սենյակներն էին` չափազանց բարձր վճարով։ Դա էլ լավագույն դեպքում։ Բայց ազատ տեղեր կարող էին նաև չլինել։ Թեև Փենանգը կարևոր նավահանգիստ էր, բայց այնտեղ էլ նույն իրավիճակն էր։

Շուտով Մարտինի հետևից կղզի են գնացել Արշակը, Ավետը և Տիգրանը։ Հենց Փենանգում 23-ամյա Տիգրան Սարգիսը սկսել է առաջին քայլերը կատարել հյուրանոցային բիզնեսի ոլորտում։ Որոշ ժամանակ անց նա միավորվել է Մարտինի և Ավետի հետ, և նրանք միասին հիմնել են The Eastern and Oriental Hotel–ը, որը կարճ անվանում են E.&O։

© CC BY 2.0 / yeowatzup / Bust of Stamford Raffles at Raffles Hotel, Singapore

Ռաֆայել Թոմասի կիսանդրին Սինգապուրի Raffles հյուրանոցի բակում

Հյուրանոցի հաջողությունը գերազանցել է բոլոր սպասումները։ Դա նկատել է նաև այն տարածքի տերը, որտեղ գտնվել է հյուրանոցը։ Շուտով նա սկսել է եղբայրներից ավելի բարձր վճար պահանջել վարձակալության համար։ Ով գիտի, հնարավոր է, եթե չլիներ լենդլորդի այդ նենգ քայլը, չէր հայտնվի նշանավոր The Raffles Hotel–ը, որը դարձել է Սինգապուրի գլխավոր տեսարժան վայրերից մեկը։

Photo: MARK CHEONG

Սինգապուրի հայկական եկեղեցին՝ տեսարժան վայր զբոսաշրջիկների համար

Սարգիս եղբայրները հիանալի հասկացել են, որ առափնյա գոտին հյուրանոց հիմնելու համար լավագույն վայրն է։ Շուտով նրանք սկսել են որոնել ուրիշ, ավելի շահավետ տարբերակներ և 1887թ–ին հարմար վայր են գտել Սինգապուրում հյուրանոց կառուցելու համար։ Շենքը մի ժամանակ պանսիոնատ է եղել տղաների համար և գտնվել է ափամերձ գոտում։ Պայմանավորվելով արաբ սեփականատիրոջ հետ` նույն տարի նրանք փոքր հյուրանոց են բացել` 10 ննջարաններով և անվանել այն ի պատիվ բրիտանացի գաղութային ադմինիստրատոր սըր Թոմաս Սթեմֆորդ Ռաֆլզի, որը համարվում է ժամանակակից Սինգապուրի հիմնադիրը։

Այդ ժամանակ Փենանգում լենդլորդը գիտակցել է, որ ոչ մի դեպքում չի կարելի բաց թողնել հաջողակ հայ գործարարներին։ Այդպիսով, Սարգիս եղբայրները Սինգապուրում և Փենանգում դարձել են երկու հյուրանոցի տեր։

Շուտով նրանք ստեղծել են եվրոպաասիական հյուրընկալության յուրահատուկ խառնուրդ, որը մինչ այդ գոյություն չի ունեցել Հարավարևելյան Ասիայում։ Նրանք կառուցել են, բացել և զարգացրել հյուրանոցներ, որոնք դարձել են լեգենդար։

Հյուրանոցը` որպես ազգային արժեք

Եղբայրների հիմնված գրեթե բոլոր հյուրանոցները վերածվել են պատմական և ճարտարապետական տեսարժան վայրերի։

Ջորջթաունի Eastern & Orienta հյուրանոցում, որը համարվում է Ասիայի պատմական և ամենաշքեղ հյուրանոցներից մեկը, հյուրընկալվել են գաղութային ղեկավարության բարձրաստիճան անդամները, հարուստ պլանտատորները, կոմերսանտները և հայտնի մարդիկ։

© CC BY-SA 3.0 / mailer_diablo / An interior shot of the Raffles Hotel, Singapore

Սինգապուրի Raffles հյուրանոցի ներքին բակը

Ճավա կղզում Սարգիս եղբայրների հիմնադրած Majapahit Hotel Surabay–ը, որը գտնվում է Սուրաբայի կենտրոնում, ոչ միայն քաղաքի, այլ նաև ամբողջ կղզու պատմական և ճարտարապետական տեսարժան վայրերից է։ Այդ հիասքանչ շենքում մնացել են բելգիացի Լեոպոլդ III արքայից ու Շվեդիայի արքայադուստր Աստրիդից մինչև Ջոզեֆ Քոնրադը, Պոլետ Գոդար և Չառլի Չապլին։ Հյուրանոցն այսօր էլ պահպանել նախկին շքեղությունը և ծառայության բարձր չափանիշները։

Ճիշտ նույն կերպ Բիրմայի մայրաքաղաք Յանգոնի սրտում գտնվող Strand Hotel 5 աստղանի հյուրանոցը հայտնվել է քաղաքի պահպանության արժանի ժառանգության ցուցակում։ 2003թ–ին Անդրեաս Ավգուստինը առաջին անգամ հրապարակել է հյուրանոցի պատմությունը բազմամյա հետազոտություններից հետո։

Ինչ վերաբերում է The Raffles–ին, ապա հյուրանոցի փառքը տերերի կենդանության օրոք դուրս է եկել Հարավարևելյան Ասիայի սահմաններից։ Սոմերսեթ Մոեմը մի անգամ հյուրանոցն անվանել է Սինգապուրի լեգենդար խորհրդանիշը և նկարագրել այն որպես «էկզոտիկ Արևելքի հեքիաթ»։ 1987թ.–ին Սինգապուրի կառավարությունը հայտարարել է, որ հյուրանոցն ազգային հուշարձան է։ 130 տարի շարունակ աշխարհի ամենահայտնի հյուրանոցների շարքում The Raffles հյուրանոցը պահպանում է առաջատարի դիրքերը` մտնելով Top-Ten Hotels–ի լավագույն տասնյակի մեջ։

© Sputnik / Lusine Adamyan

Армянская улица в Сингапуре

The Raffles–ի թանգարանը կարող է հպարտանալ 700 արևելյան գորգերի հավաքածուով։ Հյուրանոցում հանգրվանել են անցած դարի ականավոր մարդիկ` Ջոզեֆ Քոնրադը, Սոմերսեթ Մոեմը, Ռեդյարդ Քիփլինգը, կինոաստղեր Ավա Գարդները, Նոել Քուարդը, Ջոին Հարլոուն, Չառլի Չապլինը, Էլիզաբեթ Թեյլորը։ Այստեղ եղել են նաև թագավորական ընտանիքների ադամներ, օրինակ` արքայազն Չարլզը, փոփ արքա Մայքլ Ջեքսոնը, «Spice Girls» խմբի անդաները և ուրիշներ։

Այսպիսով, կարելի է ասել, որ Հարավարևելյան Ասիայում հայերի թողած ժառանգությունն այնքան նշանակալի և խորն է, որ հայկական տեղանունների առկայությունը, որոնցով, ի դեպ, հպարտանում են տեղի բնակիչները, բոլորովին զարմանալի չէ։

ԵՐԵՎԱՆ, 5 մարտի - Sputnik. Հայկական բանակի բոլոր զինվորականները բանակի կողքին են։ Եռաբլուրում լրագրողների հետ զրույցում ասաց ԶՈւ պատրաստության գլխավոր վարչության պետ-զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետի տեղակալ Անդրանիկ Մակարյանը` ի պատասխան հարցին, թե շատ զինվորականներ ասում են, որ բանակի կողքին են և միանում են գլխավոր շտաբի հայտարարությանը։

© Photo : official site of the MoD of RA

ԳՇ–ն միանգամից 3 պետ կունենա՞, կամ ՍԴ–ից բացի ուրիշ ինչ ուղի ունի Օնիկ Գասպարյանը

Նշենք, որ Մակարյանն այն չորս պաշտոնյաներից մեկն է, որոնք չեն միացել ԳՇ–ի հայտարարությանը։ Անդրանիկ Մակարյանն այսօր այցելել էր Եռաբլուր` ՀՀ ազգային հերոս, Արցախի հերոս, ռազմական և պետական գործիչ Վազգեն Սարգսյանի ծննդյան օրվա կապակցությամբ նրա շիրիմին հարգանքի տուրք մատուցելու։

«Ես չեմ մեկնաբանելու ոչինչ, չեմ մեկնաբանելու ԳՇ–ի հայտարարությունը»,–ասաց Մակարյանը։

Ի պատասխան լրագրողի նկատառմանը, թե չի՞ կիսում ԳՇ–ի մոտեցումը, որ չի միացել հայտնի հայտարարությանը, Մակարյանը լրագրողին հարցրեց` նա ԶԼՄ–ների կողքի՞ն է, թե ոչ։ Ստանալով դրական պատասխան` Մակարյանն ինքն էլ հավելեց, թե հայկական բանակի բոլոր զինվորականները բանակի մեջ են ու բանակի կողքին։

Հիշեցնենք, որ ըստ «Ժողովուրդ» օրաթերթի` Անդրանիկ Մակարյանը չի միացել այդ հայտարարությանը, քանի որ նրա գործողությունների մասով կա հարուցված քրգործ, որը առնչվում է հենց 44-օրյա պատերազմին, թե կոնկրետ նրա ղեկավարած բաժինը ինչ բացթողում է արել:

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հրաժարականի պահանջով ԳՇ հայտարարությանը չմիացած 4 պաշտոնյաներն են Անդրանիկ Մակարյանը, ԶՈւ ԳՇ հետախուզության գլխավոր վարչության պետ, ԳՇ պետի տեղակալ, գեներալ-մայոր Առաքել Մարտիկյանը, ԶՈւ սպառազինության պետ, վարչության պետ, գեներալ-մայոր Պողոս Պողոսյանը և ԶՈւ ռազմական հաղորդակցությունների բաժնի պետ, գնդապետ Արթուր Չատյանը։

© Sputnik / Asatur Yesayants

Սերժ Սարգսյանը պատասխանել է հարցին՝ արդյոք Օնիկ Գասպարյանն իր դրդմամբ է գործում

Իրադրությունը սրվեց այն բանից հետո, երբ ՀՀ ԶՈւ Գլխավոր շտաբը փետրվարի 25-ին պահանջեց ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հրաժարականը, ասելով, որ քաղաքական ղեկավարությունը պետությունը տանում է դեպի վտանգավոր սահմանագիծ։ Դա տեղի ունեցավ այն բանից հետո, երբ վարչապետը պաշտոնից հեռացրեց Գլխավոր շտաբի պետի առաջին տեղակալ Տիրան Խաչատրյանին։

Ի պատասխան Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց ռազմական հեղաշրջման փորձի մասին և քաղաքացիներին կոչ արեց հավաքվել Հանրապետության հրապարակում՝ «հեղափոխությունը պաշտպանելու» համար։

Նա հայտնեց նաև, ստորագրել է Գլխավոր շտաբի պետ Օնիկ Գասպարյանին պաշտոնից հեռացնելու փաստաթուղթը, որը, սակայն, ՀՀ նախագահ Արմեն Սարգսյանը չստորագրեց և հետ ուղարկեց փետրվարի 27–ին։ Նույն օրը վարչապետը կրկին առաջարկությունն ուղարկեց ՀՀ նախագահին։

Գլխավոր շտաբը մարտի 1-ին նոր հայտարարություն տարածեց նշելով, որ կրկին հաստատում է ստեղծված իրավիճակի վերաբերյալ իր գնահատականները և շեշտում, որ, անկախ Զինված ուժերը քաղաքական գործընթացների մեջ ներքաշելու փորձերից, մնում Է անդրդվելի, կշռադատված և հաստատակամ։