Ինչպե՞ս է Բաքուն արձագանքում Հայաստանի ներքաղաքական իրադարձություններին
(Թարմացված է 09:01 02.05.2018)
Այս օրերին Հայաստանի բարի դրացիների ու դաշնակիցների ուշադրությունը, բնակաբանար, սևեռված է մեր պետության վրա։ Հնչում են աջակցության, անհանգստության խոսքեր, օրենքի շրջանակում բարդ իրավիճակից դուրս գալու հորդորներ։ Այդ իրադարձությունների նկատմամբ բոլորովին այլ տեսակետ կա Հարավային Կովկասի արևելյան մասում։Հայաստանից արևելք ընկած պետական գոյացությունում, որը մինչ օրս շարունակում է գոյատևել որպես միջնադարյան սուլթանության գրոտեսկային նմանակ և որի վրա արևը տիրակալի կամքով կարող է ծագել արևմուտքից, քչերը կարող են պատկերացնել, առավել ևս հասկանալ, թե ինչպես կարող է ժողովուրդն ինքն իր համար կառուցել ժողովրդական պետություն։ Կամ թեկուզ փորձել դա անել առանց ահաբեկչության, առանց արյունի։ Հասկանալի է, որ ապշերոնյան սուլթանությունում ցանկացած նման ելույթ անողորմաբար կճնշվի։
Փոխարենը արևելյան հարևանները ձեռնամուխ են եղել միակ բանին, որում նրանք անփոխարինելի են` ծաղրածուությանը։
Այդ աշխատանքը համապատասխանում է նրանց կոչմանը և խղճուկ ընդունակություններին։ Այդ պետական գոյացության մամուլը լրջորեն դատողություններ է անում Սերժ Սարգսյանին` որպես «ռազմական հանցագործ պատասխանատվության ենթարկելու» հնարավորության մասին։ Ինչու՞, կհարցնեք դուք… երբևէ գոյություն չունեցած դեպքերի համար, ինչպիսիք են, օրինակ, «Խոջալուի ցեղասպանությունը»` հորինված այնտեղի իշխանությունների կողմից նրա համար, որպեսզի փորձեն թաքցնել սեփական հրեշավոր հանցագործությունները։
Ամեն ինչ տեղի է ունենում բամբակի կոլտնտեսության գյուղական ակումբի ինտելեկտուալ-գեղարվեստական մակարդակով և լավագույն ավանդույթներով։ Նույնիսկ ինչ-որ փորձագետներ, վերլուծաբաններ են հրավիրվում, որոնց անունները, որպես կանոն, ոչ ոք մինչև հիմա չի լսել։ Հարևան մամուլն այս օրերին լցված է հոգեբուժական կլինիկայի պատի թերթի ոգով գրված այդպիսի նյութերով։ Ոչ մի բան չեմ մեջբերի սովորական մարդկային զզվանքի պատճառով, եթե ինչ-որ մեկին հետաքրքիր է, ապա կարող է կարդալ ապշերոնյան ԶԼՄ-ները։
Մեղքս ինչ թաքցնեմ, պետք է խոստովանեմ` հավանաբար զգալով, որ այս անգամ զեկուցելիս արդեն չափերն անցել են, այնտեղի մամուլն ամեն դեպքում խոստովանում է, որ ո՛չ Ինտերպոլը, ո՛չ միջազգային կազմակերպությունները չեն աջակցի այդ ադրբեջանական նախաձեռնությանը, իսկ նրանց ուղղված թղթիկները` Բաքվի շարադրություններով, կուղարկեն աղբաման։ Լավ է, որ թեկուզ դա են հասկացել, կարելի է հույս ունենալ, որ տրամաբանության ինչ-որ մնացորդներ կան։
Զզվանքն ու տրամաբանության մնացորդները մի կողմ, բայց տարօրինակ կլիներ և հարևաններին ոչ բնորոշ, եթե նրանք իրենց զառանցանքի մեջ չհասնեին գագաթնակետին։ Նրանք իբր նեղացած հասկանում են, որ Ինտերպոլը և մյուս կառույցները կքշեն նրանց ձանձրացնող ճանճի նման, իսկ դա ի՞նչ է նշանակում։ Երբեք չեք գուշակի` ադրբեջանական հատուկ ծառայությունները, պարզվում է, կարող են գողանալ Սարգսյանին հենց Հայաստանի տարածքից, ինչպես երբեմն արել են իսրայելական ծառայությունները։ Ես չեմ հորինել, ինքներդ կարդացեք, նորմալ բանականությունը չէր կարող նման բան հորինել։
©
Sputnik / Илья Питалев
Ակնհայտորեն անհնար է ինչ-որ կերպ մեկնաբանել նման մտքերը, իսկ երբ համարձակվում ես, ապա առաջանում է սպորտային հետաքրքրություն` ի՞նչ կհորինեն մյուս անգամ։ Այնտեղ արդեն հավասարվել են «Մոսադին», հիմա սպասում ենք հետագա քայլերին, զարգացումը պետք է անդարում լինի։
Իսկ եթե լուրջ, ապա ցանկալի կլիներ, եթե նավթային ափերում մեկընդմիշտ հասկանային, որ Հայաստանում կարող են անվստահություն հայտնել Սերժ Սարգսյանի կամ ցանկացած քաղաքական գործչի նկատմամբ, կարող են նրան չսիրել, երազել նրա պաշտոնաթողության մասին, բայց արևելքի հարևանների հետ դա ոչ մի կապ չունի։
Ավելի լավ է նրանք ուշադրություն դարձնեն իրենց խնդիրներին, երբ արդեն բացահայտվել է Եվրոպայի խորհրդում և այլ կառույցներում բաժանված ադրբեջանական կաշառքների փաստը։ Պետք էր ուշադրությունը շեղող ինչ-որ բան մտածել։ Ահա և մտածել են։
Բայց, քիչհարգելիներս, գիտե՞ք արդյոք, որ մոտ է օրը, երբ Հաագայի միջազգային դատարանը գրկաբաց կընդունի ձեր ներկա տիրակալին, և նա պատասխան կտա ոչ թե մտացածին, այլ իրական հանցագործությունների համար։ 2016 թ-ի ապրիլին սանձազերծած պատերազմի, այդ պատերազմում կիրառված մեթոդների, հրեշին պետական պարգևներ հանձնելու համար, որի ամբողջ քաջությունը եղել է քնած մարդուն կացնով սպանելը, ռասիստական հռետորության և ադրբեջանցի երեխաների մեջ ատելություն սերմանելու համար… Շատ տեղ է պահանջվում ցուցակը շարունակելու համար։
Այս գործիչներին կհետևեն մյուսները։ Օրինակ` նրանք, ովքեր ժամանակին արիաբար փախել են Արցախի ինքնապաշտպանական ուժերից, զինվորական կոչումներ ստացել դրա համար և հիմա ռևանշ են տենչում` կարևոր տեսքով շարժելով բեղերը։ Ոչ ոք չի պատրաստվում ևս մեկ անգամ փախուստի դիմել, եթե ինքներն առիթ չտան։
©
Sputnik / Илья Питалев
Սերժ Սարգսյանի և ցանկացած քաղաքական գործչի նկատմամբ վերաբերմունքը ոչ մի կերպ կապված չէ Բաքվի եվրակոռուպցիոներների թաքուն գիշերային ցանկությունների հետ։ Ապշերոնյան իշխանությունների պահվածքը չափազանց կանխատեսելի է. եթե կոպիտ սխալ ես թույլ տվել, պետք է շտապ ինչ-որ բան հորինես հայերի մասին` ուշադրությունը շեղելու համար։
Մոռացեք այդ մասին, դա ձեր խելքի և ձեր կարողությունների բանը չէ։ Հայաստանում հերթական քայլն են անում դեպի ժամանակակից քաղաքացիական հասարակությունը։ Կգա ժամանակը, և նույն գործընթացները կսկսվեն Ադրբեջանում, սուլթանությունները հավերժ չեն լինում, դա անողոքաբար ապացուցում է պատմությունը։
Կգան փոփոխությունները, և շատերն Ադրբեջանում կամաչեն շատ բաների համար։ Վստահ եմ, որ այսօր Ադրբեջանում կան մարդիկ, որոնք ամաչում են, բայց առայժմ ոչ մի բան չեն կարող անել։
Փաշինյան vs Գլխավոր շտաբ, կամ ինչ է պակասում ընդդիմությանը հաջողության հասնելու համար
(Թարմացված է 11:48 05.03.2021)
Զինվորականները սպասում են Սահմանադրական դատարանի որոշմանը, ընդդիմությունն էլ իր հերթին հույս ունի իր օգտին ծառայեցնել գործադիր իշխանության և գեներալիտետի հակամարտության ալիքը։ԵՐԵՎԱՆ, 4 մարտի — Sputnik. Գլխավոր շտաբի շուրջ իրավիճակը շարունակում է անորոշ մնալ։ Դժվար է կանխատեսել, թե ինչով կավարտվի կառավարության և ռազմական վերնախավի միջև փետրվարի 25-ին սկսված առճակատումը։ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը չի ցանկանում հրաժարվել Գլխավոր շտաբի պետ Օնիկ Գասպարյանին պաշտոնանկ անելու գաղափարից, վերջինս էլ իր հերթին սպասում է Սահմանադրական դատարանի որոշմանը։
ՍԴ-ն պետք է քննի «Զինվորական ծառայության և զինծառայողի կարգավիճակի մասին» օրենքը, հենց այդ օրենքն է հնարավորություն տալիս վարչապետին «ազատվել» Գասպարյանից։ Եվ եթե ՍԴ-ն հակասահմանադրական ճանաչի այդ նորմատիվային ակտը, ապա Գասպարյանին պաշտոնանկ անելու մասին նախագահին ուղղված միջնորդությունը անվավեր կճանաչվի։
©
Photo : official site of the MoD of RA
Իսկ մինչ այդ, ըստ օրենքի, Գասպարյանը մինչև մարտի 8-ը շարունակում է կատարել իր պարտականությունները որպես Գլխավոր շտաբի պետ։
Խորհրդարանի դիմաց վրանային ճամբար խփած և անժամկետ բողոքի ակցիաների անցած ընդդիմությունը հույս ունի, որ Փաշինյանի ու գեներալիտետի դիմակայության ալիքի վրա կկարողանա վճռական հարված հասցնել իշխանությանը: Փորձագետները թերահավատորեն են վերաբերվում ինչպես գեներալների, այնպես էլ Հայրենիքի փրկության շարժման հնարավորություններին։
Կովկասի ինստիտուտի փորձագետ Հրանտ Միքայելյանի խոսքով՝ եթե կառավարության ու Փաշինյանի նպատակները հասկանալի են՝ իշխանության պահպանում և ուժայինների նկատմամբ վերահսկողություն, ապա նույնն ասել չի կարելի ընդդիմության մասին:
«Հայրենիքի փրկության շարժման գլոբալ խնդիրը հասկանալի է՝ իշխանափոխություն և անցումային կառավարության ձևավորում։ Բայց ընդդիմության առանձին ուժերի մարտավարությունն ու ռազմավարությունն այնքան էլ պարզ չեն։ Նրանք հրապարակավ այդ նպատակների մասին չեն խոսում, և դրանից կասկածներ են ծնվում, որ նպատակներ պարզապես չկան», — Sputnik Արմենիային տված հարցազրույցում ասաց Միքայելյանը։
Մեր զրուցակիցն ասում է նաև, որ հստակ օրակարգի բացակայությունը բարդացնում է որևէ միջնաժամկետ կանխատեսում անելը։
Ինչ վերաբերում է գեներալներին, ապա, փորձագետի կարծիքով, զինվորականները տեսականորեն կարող են դժգոհության խոսքերից անցնել պրակտիկ գործողությունների, ինչպես այսօր մամուլի ասուլիսի ժամանակ փաստացի կոչ արեց ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը, որը պաշտպանում է ընդդիմադիրներին: Վերջինս, մասնավորապես, հայտարարեց, որ գեներալներն իրենց չափազանց զուսպ են պահում։
Սակայն Միքայելյանի կարծիքով` գեներալների «ավելի ակտիվ վարվելու» հնարավորություններն այնքան էլ մեծ չեն, որքան թվում է շատերին։
Ովքեր են ԳՇ պետի հավանական թեկնածուները. ընտրությունն այնքան էլ հեշտ չէ. «Փաստ»
«Առանցքային հարցն այն է, թե ինչ պետք է անի բանակը կառավարության տապալումից հետո, և արդյո՞ք բանակը հետագա իրավիճակի տեսլականն ունի։ Այս պահին կարելի է պնդել, որ նման տեսլական չկա։ Բանակն իր անհամաձայնությունն է հայտնել տեղի ունեցող գործընթացներին՝ սահմանափակվելով բանավոր հայտարարությամբ։ Հասկանալի չէ՝ արդյոք այլընտրանքային նա ծրագիր ունի», — ավելացրեց Միքայելյանը։
Ի տարբերություն գեներալների և նրանց սատարող ընդդիմության՝ վարչապետը շատ ավելի արդյունավետ է օգտագործում իր ներքաղաքական գործիքները, նա ավելի մոտիվացված է։
©
Sputnik / Asatur Yesayants
Քաղտեխնոլոգ Արմեն Բադալյանի կարծիքով ևս ընդդիմության շարքերում ոչ այնքան հուսադրող իրավիճակ է։ Sputnik Արմենիայի հետ զրույցում փորձագետը նշեց, որ Հայրենիքի փրկության շարժումը որևէ արդյունավետ միջոց չի ձեռնարկում՝ սահմանափակվելով միայն Բաղրամյան պողոտայում տեղի ունեցող հանրահավաքներով։ Եվ նույնիսկ վարչապետի միասնական թեկնածու Վազգեն Մանուկյանի դեմ հարուցված քրեական գործը, որը Բադալյանը քաղաքական է համարում, ընդդիմությանը զսպելու առումով հազիվ թե իմաստ ուներ։
«Իշխանությունները կարիք չունեն ինչ-որ կերպ զսպել ընդդիմությանը` դրա առաջնորդ Վազգեն Մանուկյանի դեմ քրեական գործ հարուցելով. ընդդիմությունն ինքն իրեն այնքան լավ է զսպում, որ իշխանության զսպելու անհրաժեշտություն բոլորովին չի զգացվում», – ասաց Բադալյանը:
Նրա խոսքով՝ վարչապետը մինչև վերջ փորձելու է պահել իշխանությունը։ Ավելին, եթե Փաշինյանին հաջողվի համաձայնության գալ ընդդիմադիր խմբակցությունների ՝ «Բարգավաճ Հայաստանի» և «Լուսավոր Հայաստանի» հետ արտահերթ ընտրությունների վերաբերյալ, չի բացառվում, որ քաղաքական իրավիճակի կայունացումից հետո ընտրությունների թեման կրկին հետաձգվի։
Նախագահը ՍԴ չուղարկեց ԳՇ պետին ազատելու փաստաթուղթը, բայց դեռ կարող է միջամտել
«Վարչապետը մի անգամ արդեն խոսել է արտահերթ ընտրությունների մասին, հետո, ինչպես պարզվեց, դրանց կարիքը չկա։ Հիմա էլ երաշխիքներ չկան, որ կառավարության ղեկավարը, երկու խմբակցությունների հետ հուշագիր ստորագրելով, հետագայում չի մտափոխվի։ Ընտրությունները հետաձգելու պատրվակներ միշտ էլ կգտնվեն, պետք է օրենք ընդունել կուսակցությունների մասին, ապա Վենետիկի հանձնաժողովը պետք է հավանություն տա Ընտրական օրենսգրքի անխուսափելի փոփոխություններին», — ասում է մեր զրուցակիցը։
Հիշեցնենք՝ մարտի 1-ին Փաշինյանն իր հանրահավաքում հայտարարել էր, որ պատրաստ է քննարկել արտահերթ ընտրությունների տարբերակը, սակայն ԶՈւ գլխավոր շտաբի պետը պետք է հեռանա։ «Լուսավոր Հայաստանի» առաջնորդ Էդմոն Մարուքյանն առաջարկեց Օնիկ Գասպարյանին հանգիստ թողնել և ընդդիմության հետ արտահերթ ընտրությունների վերաբերյալ հուշագիր ստորագրել։ Փաշինյանն այդ առաջարկը մասամբ ընդունեց։
Ատելի և սիրելի դիմակը, որը մեկին հոգեկան հանգստություն է բերում, մյուսին՝ անհանգստություն
(Թարմացված է 21:26 04.03.2021)
Եկեք անկեղծ լինենք։ Արդեն մոտ մեկ տարի է, ինչ փոխվել է բոլորիս արտաքինը։ Այո, մեր արտաքինի անքակտելի մասն է դարձել դիմակը, որն օգնում է քողարկել մեր արտաքինը։ Ճիշտ է, մեր հայաստանյան իրականությունն այնպիսին է, որ ակամա հարց է ծագում՝ իսկ ինչու եմ ես դիմակ դնում։ Այդ ատելի ու սիրելի դիմակը, որը մեկին հոգեկան հանգստություն է պարգևում, մյուսին՝ անհանգստություն
Երեկ գնացել էինք Երևանի ամենամեծ ու ամենահայտնի մոլերից մեկը։ Դռան մոտ կանգնած աշխատողը շատ սիրալիր ասում է՝ խնդրում եմ, բարձրացրեք ձեր դիմակը։ Իրոք, ինչ մեղքս թաքցնեմ, իջեցրել էի շատ պարզ պատճառով. հենց որ բարձրացնում եմ դիմակս, ակնոցս ինձ հասկացնում է՝ այլևս ոչինչ չես տեսնելու։ Սուտ է ասում, երբ պնդում է, թե ոչինչ չեմ տեսնելու, մի կերպ այնուամենայնիվ նայում եմ ու, ով զարմանաք, նկատում, որ ոչ միայն հաճախորդների կեսն է առանց դիմակի, այլև դիմակ չունեն նաև վաճառողներից ոմանք։ Կներեք էլի, եթե դուք նույնիսկ ձեր աշխատողներին չեք կարողանում ստիպել դիմակ կրել, ինձ ինչու եք տանջում։
©
Sputnik / Владимир Родионов
Լավ, անցանք։ Բայց դիմակ դնողների տաժանակիր կյանքի մասին պատմելուց առաջ ուզում եմ խոսել այն մարդկանց մասին, որոնք շատ էլ ուրախ են, որ դիմակ են դնում։ Ինտրովերտներն են, այսինքն` նրանք, ովքեր խուսափում են շփումներից, լավ չեն զգում, երբ ինչ-որ մեկը չափում է իրենց ոտքից գլուխ։ Վերջապես այն մարդիկ, որոնց դիմակը շատ որոշակի ազատություն է պարգևում։ Օրինակ` մատուցողները, որոնք առաջ ստիպված էին ժպտալ հաճախորդի երեսին նույնիսկ այն ժամանակ, երբ նա թեյավճար էլ չէր թողնում, իսկ հիմա հանգիստ կարող են ոչ միայն չժպտալ, այլև դեմքը ծռմռել. միևնույնն է` ոչ ոք չի տեսնի։
Ի դեպ, դիմակն այսօրվա հանրահավաքային Երևանում կարելի է օգտագործել նաև քաղաքական նպատակով՝ գնալ հակառակ ճամբարի միտինգին և հեգնական ժպտալ հերթական բանախոսի ճոռոմ ու բովանդակազուրկ ելույթի ժամանակ. էլի ոչ ոք չի նկատի։
Բայց դառնանք պատմությանը, որովհետև դիմակ դնելու ավանդույթը շատ հեռվից է գալիս։ Դիմակից եք բողոքում, այնինչ շատերը այն հագուստի մի մասի կամ զարդի են վերածում, իրենց անունն են վրան գրում։ Բա պատկերացրեք, որ մարդիկ այս նուրբ, թեթև ու բավական էժան դիմակների փոխարեն հակագազ հագնեին։ Իզուր էլ ծիծաղում եք՝ դրա պես մի բան եղել է։ Եթե հիշում եք, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ կիրառվեցին մահաբեր նյութերը՝ քլորը և մանանեխի գազը։ Այդ փորձը հաշվի առնելով` Մեծ Բրիտանիայի կառավարությունը որոշեց հակագազեր բաժանել ոչ միայն զինվորականներին, այլև խաղաղ բնակչությանը։ Եվ Երկրորդ աշխարհամարտից մի քանի տարի առաջ 35 միլիոն անգլիացի արդեն հակագազ ուներ։ Ճիշտ է, իշխանություններն անխտիր բոլորից չէին պահանջում կրել այդ հակագազները, բայց, օրինակ, ոստիկանները և այն հերթապահները, որոնք շրջում էին փողոցներում, անպայման պիտի հակագազով լինեին։ Պատկերացնո՞ւմ եք՝ գիշերով տուն վերադառնալիս հանդիպեիք։
Եվ քանզի Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասին խոսեցինք, չենք կարող չհիշել այսպես կոչված «իսպանկան», որի զոհերի թիվը չես համեմատի կորոնավիրուսից մահացածների թվի հետ՝ մոտ 50 միլիոն մարդ ողջ աշխարհում։
Հիվանդության տարածմանը խիստ նպաստեց այն հանգամանքը, որ զինվորները պատերազմից վերադառնում էին ընդհանուր վագոններով և բեռնատարներով ու տարածում վարակը նախ կայարաններում, իսկ այնտեղից էլ գրիպը անարգել գրավում էր քաղաքների բնակելի թաղամասերը։
Ուզում ես զարգանալ՝ գնահատիր անցյալդ
Ու քանի որ սկզբում խոսեցինք այն մարդկանց մասին, որոնց համար դիմակը անհարկի ուշադրությունից խուսափելու միջոց է և որոնք երնեկ են տալիս, որ Հայաստանի առողջապահության նախարարությունը հնարավորինս երկար պահպանի դիմակը դնելու համընդհանուր պարտադրանքը, վերջում ուզում եմ խոսել այն մարդկանց մասին, որոնք ժամանակին դեմքը դիմակով էին ծածկում ճիշտ հակառակ նպատակով՝ հանրության ուշադրությունը գրավելու համար։ Ինչպե՞ս։ Ասենք թե ես միջակ ընդունակությունների տեր մի մարդ եմ, որը հանրության ուշադրությունն է տենչում։ Օդակայանից դուրս գալիս անպայման դիմակ եմ դնում, որ բոլոր դիմավորողները սկսեն գուշակել՝ առնվազն փոխվարչապետն է, որը չի ուզում, որ իրեն ճանաչեն։ Այսինքն` հասնում եմ նպատակիս՝ գրավում եմ բոլորի ուշադրությունը։ Ախ, այդ կորոնավիրուսը ստիպեց բոլորին դիմակ դնել, և ուզում ես` փոխվարչապետ եղիր, ուզում ես` նույնիսկ վարչապետ, միևնույնն է` հիմա արդեն վրադ ուշադրություն դարձնող չկա։
Մեկի փոխարեն երկու անձնագիր՝ հանուն զբոսաշրջության ու ընդդեմ կորոնավիրուսի
Թուրքիան հանվել է ԵԱՏՄ արտոնություններից օգտվող երկրների ցանկից
ԵՐԵՎԱՆ, 5 մարտի – Sputnik. Այսօր հեռավար կարգով կայացել է Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի խորհրդի նիստը, որին մասնակցել է փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանը: Տեղեկությունը հայտնում է կառավարության մամուլի ծառայությունը։
«Նիստի օրակարգում հայկական կողմի նախաձեռնությամբ ընդգրկվել է նաև ԵԱՏՄ սակագնային արտոնություններից օգտվող զարգացող երկրների ցանկից թվով 75 երկրներ, այդ թվում՝ Թուրքիան հանելու վերաբերյալ առաջարկը»,– նշված է հաղորդագրության մեջ։
Առաջարկն ընդունվել է միաձայն և ուժի մեջ կմտնի որոշման հրապարակման պահից 6 ամիս հետո՝ համաձայն գործող ընթացակարգերի:
Հիշեցնենք` դեկտեմբերի 4-ին ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը Եվրասիական միջկառավարական խորհրդի նիստում հայտարարել էր, որ անհրաժեշտ է վերանայել Եվրասիական տնտեսական միության սակագնային առանձնաշնորհներից օգտվող երկրների ցանկը։ Նա նշել էր, որ արտոնությունները ստանում են զարգացող և առավել թույլ զարգացած երկրները, բայց այդ ցուցակում ընդգրկված է նաև Թուրքիան, որին մաքսային արտոնություններ են տրամադրում մի շարք ապրանքների համար։
Նշենք, որ արտոնություններից օգտվող երկրների ցանկը հաստատվել է 2009 թվականին Մաքսային միության հանձնաժողովի որոշմամբ։