Անդրեյ Ռազիգրաև

Արձակուրդ` առանց ուղեգրի. Ռազիգրաևի հայաստանյան թոփ 7 վայրերը

103
(Թարմացված է 20:23 12.04.2018)
Ռուս հեռուստահաղորդավար, պրոֆեսիոնալ ճանապարհորդ Անդրեյ Ռազիգրաևը զգացել է Հայաստանի համն ու հոտը։ Վայրերի մասին, որոնք Ռազիգրաևը խորհուրդ է տալիս այցելել Հայաստան ժամանող զբոսաշրջիկներին, պատմում է գրող և լրագրող Ելենա Շուվաևա–Պետրոսյանը։

Հավանաբար, մեր օրերում միջազգային հարաբերություններում «մեղմ ուժ» կարելի է համարել ճանապարհորդներին, որոնք ժամանում են որևէ երկիր` ջնջելով սահմանները, կոտրելով կարծրատիպերը, պատմում են այդ երկրի մասին, իսկ նրանց հետևից գալիս են զբոսաշրջիկների խմբեր։

Վերջերս Հայաստան էր այցելել պրոֆեսիոնալ ճանապարհորդ Անդրեյ Ռազիգրաևը, որն անցել է բոլոր կլիմայական ու ժամային գոտիներով` իր անձնական գլոբուսի վրա չթողնելով բաց կետեր։

Նա եկել էր «Արձակուրդ առանց ուղեգրի» հաղորդման շրջանակում, որի խնդիրն է որոշել թոփ-7 վայրերը, որոնք զբոսաշրջիկները կարող են ներառել իրենց անձնական ուղեցույցում։ Ասում են, որ հաղորդավարը ստորագրում է իր յուրաքանչյուր բառի տակ, որովհետև բոլոր վայրերն անձամբ է այցելում` զգալով երկրի համն ու հոտը, հարմարավետությունը և նույնիսկ էքստրիմը։

«Ես գեղատեսիլ լեռնային լանդշաֆտներով և անկրկնելի հյուրընկալությամբ երկրում եմ», – այս խոսքերից է Հայաստանում իր ուղևորությունը սկսում շոումենը։ Առաջին բանը, որ նա խորհուրդ է տալիս զբոսաշրջիկներին` «ժամանել Հայաստան առանց կարծրատիպերի և նախապաշարմունքների, և հենց այդ ժամանակ երկիրը լիովին կբացվի ձեր առջև, և դուք կկարողանաք զգալ նրա յուրօրինակ կոլորիտը»։ Նա շրջել է ամբողջ երկրով, որպեսզի ազնվորեն և անաչառ կերպով ներկայացնի լավագույն վայրերի «յոթնյակը»։

Այսպես, Ռազիգրաևի աղյուսակի յոթերորդ տեղում է Երևանի կենտրոնական շուկան, որը նրա և շատ զբոսաշրջիկների կարծիքով, պետք է այցելել «կամ շատ կուշտ` ավելի քիչ ուտելու համար, կամ քաղցած, որովհետև վաճառողները ձեզ լավ կկերակրեն»։ Այստեղ «ի՞նչ արժե» հարցին կարելի է հետաքրքիր պատասխան ստանալ. «Եթե ի սրտե, ապա անվճար»։ Ռազիգրաևը զբոսաշրջիկների ուշադրությունը հրավիրում է նրա վրա, որ չուչխելան Հայաստանում կոչվում է սուջուխ։ Մինչև շոումենը զբոսնել է շուկայում, նրան վայբերով զանգահարել է գործընկեր Լերա Կուդրյավցևան և խնդրել չրեր տանել։ Ռազիգրաևը Երևանի կենտրոնական շուկան անվանել է գաստրոնոմիական դրախտ, որտեղ շատ հետաքրքիր է և համեղ։ Եվ ընդհանրապես, Հայաստան պետք է գալ` վերցնելով դատարկ ճամպրուկներ, որոնք հազիվ թե դատարկ լինեն հետդարձին։

Ռազիգրաևի կարծիքով` վեցերորդ տեղում Գառնիում Արևի աստծո տաճարն է և Գեղարդի վիմափոր եկեղեցին։ Չնայած նրան, որ մի տաճարը հեթանոսական է, մյուսը` քրիստոնեական, դրանք պետք է այցելել միասին, որովհետև դրանք հեռու չեն միմյանցից և դասվում են խորհրդավոր վայրերի շարքը` իրենց սրբազան առաքելությամբ։ «Անհավատալի է, որ այդ ամենը ստեղծվել է մարդու ձեռքերով», –տպավորությունն է նկարագրել Անդրեյ Ռազիգրաևը։

Ռազիգրաևը 5–րդ տեղը տվել է Երևանին` նրա խոսքով` կոլորիտային և կենդանի քաղաքին։

«Չնայած նրան, որ Երևանը 29 տարով մեծ է Հռոմից, այստեղ ընդհանրապես նավթալինի հոտ չի գալիս։ Ես առանց ուղեգրի արձակուրդն այնքան բազմազան եմ անցկացրել, որ տպավորությունները կբավականացնեն մի քանի տարի», – ասել է հաղորդավարը։

Նա ամենաէլեգանտ փողոցն անվանել է Հյուսիսային պողոտան։ Այն արմատապես տարբերվում է սովորական և դասական Երևանից։ «Ժամանակակիցներից մեկն այն բնութագրել է որպես խաբեության և գլամուրի գլոբալիզացված կոկտեյլ», – ասել է Ռազիգրաևը` զբոսնելով Հյուսիսային պողոտայով։ Նրա վրա մեծ տպավորություն է թողել Սարյան փողոցը` իր փոքրիկ նորաճ սրճարաններով և ռեստորաններով, գինետներով։ «Հայաստանը միայն «խորոված–մորովածը» չէ», – եզրափակել է նա և խորհուրդ տվել զբոսաշրջիկներին որպես նվեր գնել նուռ` երկրի խորհրդանիշը, որը կարելի է գնել ամեն քայլափոխի հանդիպող հուշանվերների խանութներում։

4–րդ տեղում աշխարհի ամենաերկար զիփլայններից մեկը`Երևանի զիփլայնն է «Արաբկիր» զբոսայգում` Դավիթաշենի կիրճի վրա։ Այն իսկապես շատ տպավորիչ է։ Մի գծի երկարությունը 870 մետր է, բարձրությունը` 120 մետր, մյուսի երկարությունը 600 մետր է, բարձրությունը` 60մ։ Երևանյան զիփլայնի յուրահատկությունն այն է, որ այն անցնում է կամրջի տակով։ Աշխարհում ոչ մի տեղ նման բան չկա։ Սովորաբար` կամրջի կողքով է կամ զուգահեռ։ Նախագծի հեղինակները` Միխայիլ Յուրտաևը և Ժիրայր Մուշեղյանը, հույս ունեն, որ նման անսովոր դիրքը նրան տեղ կապահովի Գինեսի ռեկորդների գրքում. արդեն հայտ են ներկայացրել։

Երրորդ տեղը Արարատինն ու Խոր վիրապ եկեղեցունն է, որը գտնվում է լեռան ստորոտին։ Նշանակալի տեղ, որտեղից սկսվել է Հայաստանի «մկրտությունը»։ Անդրեյ Ռազիգրաևն իջել է փոսի մեջ, որտեղ Գրիգոր Լուսավորիչն անցկացրել է 13 տարի։ «Ես այստեղ 3 օր անգամ չէի կարող նստել», – զարմացած բացականչել է նա, իսկ Խոր Վիրապից ստացած տպավորությունը համեմատել է Իսրայելի Սուրբ հողից ստացած տպավորությանը հետ։

Երկրորդ տեղում Սևանա լիճն է` իր եկեղեցիներով ու խաչքարերով, որոնք ներառված են ՅՈՒՆԵՍԿՕ–ի ժառանգության ցուցակում, լուսնաքարերով և խորտիկներով` խեցգետնով և ձկով։ Ռազիգրաևին հատկապես դուր է եկել խեցգետնից պատրաստված քաբաբը։ «Հայաստանում անվերջ կարելի է նայել երեք բանի` Արարատ լեռան տեսարանին, ինչպես է ծփում Սևանա լիճը և ինչպես է շեֆ–խոհարար Յուրա Սարգսյանը խեցգետնից քաբաբ պատրաստում», – ասել է ճանապարհորդը և վերջում բացականչել. «Տղաներ, սա անմահակա՜ն է»։

Եվ ահա, վերջապես, առաջին տեղը։ Ռազիգրաևի կարծիքով` առաջին տեղում «Մեգերյան կարպետ» գորգագործության գործարանն ու մշակութային կենտրոնն է։ «Այդ գործարանի գորգերը արվեստի ստեղծագործություններ են», – նշել է շոումենը` դիտելով «Մեգերյան կարպետի» թանգարանում ամենահին գորգը, որը մոտ 400 տարեկան է։ Ռազիգրաևին հետաքրքրել է, թե ինչպես է հաջողվում պահպանել գորգի գույնը հարյուրամյակներ շարունակ։ Պատասխանը պարզ է` արտադրությունում օգտագործվում են միայն բնական ներկանյութեր` նռան կեղև, ընկույզ, որդան կարմիր, որը հանդիպում է միայն Արարատյան դաշտավայրում։ Ներկերն ամրապնդվում են հատուկ  ֆիքսատորի օգնությամբ, իսկ թե ինչից է այն բաղկացած` Մեգերյան ընտանիքի գաղտնիքն է։

Գործարանում հայտնվող զբոսաշրջիկները կարող են տեսնել ոչ միայն գորգի ստեղծման բոլոր փուլերը, այցելել թանգարան, այլ նաև ռեստորանում վայելել ազգային խոհանոցը, ինչն էլ արել է Ռազիգրաևը` լավաշ թխելու վարպետության դասընթաց անցնելով շեֆ խոհարար Արտավազդ Սարուխանյանի մոտ։ Վայելելով համեղ ընթրիքը` Անդրեյ Ռազիգրաևը նման հետևություն է արել. «Հայկական հյուրընկալությունը այն է, երբ սեղանին դնում են լրացուցիչ սպասք` անսպասելի հյուրի համար»։ Այո, կա նման բան։ Իսկ հետո նա նշել է, որ Հայաստանում «ծով չկա, բայց մի ծով հոգի կա». հենց դա է գրավում զբոսաշրջիկներին գեղատեսիլ բնությունից և հուշարձաններից բացի։

Հաղորդման վերջում ճանապարհորդը շնորհակալություն է հայտնել «Վարդանուշ տատիկ» զբոսաշրջային օպերատորին և «Պոբեդա» լոուքոսթերին` նկարահանումներին օժանդակելու համար։ «Պոբեդայի» շնորհիվ նա Գյումրու օդանավակայան է ժամանել ընդամենը 490 ռուբլով (մոտ 4000 դրամ)։

Հ. Գ. Մինչև Հայաստան այցելելն Անդրեյ Ռազիգրաևի «Արձակուրդ առանց ուղեգրի» հաղորդումը  նկարել են հարևան երկրում` Վրաստանում։ Վրաստանի մասին հաղորդումը YouTube  հավաքել է 19 հազար դիտում, իսկ Հայաստանի մասինը` 55 հազար։

103
Ըստ թեմայի
Օտարերկրացու աչքերով. ինչո՞ւ է մոսկվացին Հայաստան փախել Ամանորին
Օտարերկրացու աչքերով. հայկական լեռներն ու ջազը կանչում են էքստրիմի սիրահարին
Օտարերկրացու աչքերով. ռուս զբոսաշրջիկը պատմում է Աշոտի բարության ու հայկական հպարտության մասին
Ալֆրեդ Տեր–Մկրտչյանն Օլիմպիական խաղերում

Շվեյցարիայի հավաքականի հայ մարզիչը. որ խորհուրդներն են առաջնորդել Ալֆրեդ Տեր-Մկրտչյանին

77
(Թարմացված է 09:04 29.05.2020)
Անվանի ըմբշամարտիկ, աշխարհի ու Եվրոպայի չեմպիոն, ԽՍՀՄ-ի և Գերմանիայի դրոշների ներքո հանդես եկած Ալֆրեդ Տեր-Մկրտչյանը Sputnik Արմենիայի հետ զրուցում պատմել է ամենահիշվող մրցաշարի, օլիմպիական խաղերի եզրափակիչում ձախողման պատճառի մասին, հիշել զավեշտալի մի դեպք։

Խաչիկ Չախոյան, Sputnik Արմենիա

90-ականների սկզբին հունահռոմեական ոճի ըմբշամարտիկ Ալֆրեդ Տեր-Մկրտչյանը համաշխարհային մակարդակի յուրաքանչյուր մրցաշարում հաղթողի հիմնական հավակնորդներից մեկն էր: Իսկ 1992 թվականի օլիմպիական եզրափակիչը կարող էր լրիվ այլ ազդեցություն ունենալ հետագայում բազմաթիվ տիտղոսներ նվաճած ըմբշամարտիկի համար:

Չմոռացվող գոտեմարտը

1992 թվականի Բարսելոնայի օլիմպիական խաղերում Ալֆրեդ Տեր-Մկրտչյանը շատ մոտ էր բաղձալի երազանքին՝ օլիմպիական ոսկե մեդալին: Եզրափակչում նորվեգացի Յոն Ռյոնիգենի հետ մրցելիս` հայ ըմբիշը որոշեց չգրոհել, ռիսկի չդիմել և վերջին վայրկյանին բաց թողեց մրցակցի գրոհն ու պարտվեց։

Выступающий за Германию борец Альфред Тер-Мкртчян (в красном) и кореец Квон-Хо Сим во время греко-римской борьбы (54кг) на Олимпийских играх (25 сентября 2000). Сидней
© AFP 2020 / KIM JAE-HWAN
Ալֆրեդ Տեր–Մկրտչյանը Եվրոպայի առաջնությունում

«Ոչ մի ըմբիշի չեմ ցանկանա` այնպիսի զգացումներ ունենա, ինչպիսին ես ունեցա եզրափակիչ գոտեմարտից հետո: Համոզված եմ, որ նման զգացում ունեցել է լեգենդար ըմբիշ Ալեքսանդր Կարելինը, որը պարտվել է Սիդնեյի օլիմպիական խաղերի եզրափակչում»,- ասում է Ալֆրեդը:

Ճիշտ է, դա Կարելինի 4–րդ ոսկե մեդալը կլիներ օլիմպիադաներում, բայց մարզիկը կարծում է, որ այդ պարտությունը ևս մեծ ցավ պատճառել նրան։

Սթրես, վթարներ ու վերադարձ

Օլիմպիադայի եզրափակիչում ցավալի պարտությունը շատ ծանր հետևանքներ ունեցավ Ալֆրեդ Տեր- Մկրտչյանի համար։ «Որոշել էի ավարտել մարզական կարիերաս: Գոտեմարտի վերջին վայրկյանը միշտ աչքիս առաջ էր: Երկու անգամ, մտքերով տարված, լուրջ ավտովթարի ենթարկվեցի: Կարելի է ասել, որ խաչ էի քաշել ըմբշամարտի վրա»,–պատմում է Ալֆրեդը:

Բայց Գերմանիայում ապրող նրա ծանոթները առաջարկում են մասնակցել տեղի ակումբային մրցաշարերին: Ու երբ մեկնում է Գերմանիա, նոր միջավայրը տրամադրում է կրկին մարզվելու, գորգը կրկին ձգում է, և նա վերադառնում է սիրած մարզաձևին։

Որոշիչ խորհուրդներ

Իր մարզական կարիերայում Ալֆրեդ Տեր-Մկրտչյանը մարզվել ու շփվել է շատ մարդկանց հետ, բայց, ինչպես ինքն է ասում` երբեք չի մոռանում որոշ խորհուրդներ, որոնք իրեն օգնեցինք ըմբշամարտում հաջողություններ հասնելու գործում։

Պատանեկան տարիքում մարզիչ Հրաչ Դադոյանն ասել է, որ առաջնայինը կարգապահությունն է, և պետք է գորգի վրա  հավասար պայմաններում բաց գոտեմարտել, այդ դեպքում արդյունքի հասնել հնարավոր է:

Հունահռոմեական ոճի ըմբշամարտի Հայաստանի հավաքականի նախկին գլխավոր մարզիչ Արամ Սարգսյանն էլ միշտ խորհուրդ է տվել չառանձնացնել ոչ մի մրցաշար, այլ յուրաքանչյուր գոտեմարտի դուրս գալ որպես սովորական մրցման:

«Եվ վերջապես հավաքների ժամանակ ես նույն սենյակում էի օլիմպիական չեմպիոն Մնացական Իսկանդարյանի հետ: Մի անգամ մարզումից հետո հոգնած եկա սենյակ, հագուստս ու պայուսակս գցեցի ու գնացի լողափ: Երբ հետ եկա, տեսա, որ Մնացականը իմ շորերը հանել է պայուսակից ու կախել, որպեսզի չորանան: Իմ մոտ անմիջապես փոխվեց վերաբերմունքը ամեն ինչի նկատմամբ», - ասում է Ալֆրեդը:

«Դավաճան» վերելակը

1992 թվականի Եվրոպայի առաջնության եզրափակիչ գոտեմարտերից առաջ որոշ ըմբշամարտիկներ կարող է և չներկայանային մրցումներին, որովհետև անհարմար վիճակի մեջ էին հայտնվել, որը հետո որպես զավեշտալի դեպք պետք է հիշեին։

Անփոխարինելի մարզիչը, կամ զգացողություն, որը հայ ըմբշամարտիկից «խլեց» օլիմպիական ոսկին

«Մենք 5-6 ըմբիշներով նստեցինք վերելակ, ընդ որում`մեզանից չորսը պետք է եզրափակչին մասնակցեին, ու վերելակը կանգնեց: Մոտ կես ժամ սպասում էինք, թե ո՞վ մեզ կօգնի դուրս գալ: Երբ վերջապես դուրս եկանք վերելակից, Միխայիլ Մամիաշվիլին գոռում էր բոլորիս վրա։ Բայց բարեբախտաբար հաջողվեց այլ երկրի հավաքականի ավտոբուսով հասանել մարզադահլիճ»,- հիշում է Տեր-Մկրտչյանը: Հենց այս մրցաշարում, եզրափակիչում հայ ըմբիշը, հաղթանակի հասնելով բուլղարացի Բրատան Ցենովի նկատմամբ, դարձավ Եվրոպայի չեմպիոն:

Շվեյցարիայի հավաքականի հայ մարզիչը

2017 թվականի հունվարից 3 ամիս գլխավորելով Շվեյցարիայի հունահռոմեական ոճի ըմբշամարտի հավաքականը` Ալֆրեդ Տեր-Մկրտչյանը պայմանագիր ստորագրեց շվեյցարացիների հետ ու մինչև օրս այդ երկրի հավաքականի գլխավոր մարզիչն է։

«2018 թվականի Եվրոպայի երիտասարդական առաջնությունում շվեյցացարցի երեք ըմբիշ գոտեմարտեցին բրոնզե մեդալի համար: Նման նախադեպ Շվեյցարիայում չէր եղել: Մեկ ամիս անց երիտասարդների աշխարհի առաջնությունում ունեցանք փոխչեմպիոն»,- ասում է Տեր- Մկրտչյանը և հավելում, որ փորձում է փոխել շվեյցարացիների հոգեկերտվածքը ըմբշամարտի հետ կապված:

Հայկական ըմբշամարտի ձեռագիրը

Այսօր աշխարհում հայտնի են հայ ըմբիշներից շատերը, գնահատված է հայկական ըմբշաարտի յուրահատուկ ձեռագիրը: Արմեն Նազարյանը Բուլղարիայի ազգային հավաքականի գլխավոր մարզիչն է, Ալֆրեդ Տեր- Մկրտչյանն էլ` Շվեյցարիայի: Ու, ընդ որում, այս երկու երկրների հավաքականները հաճախակի հավաքներ են անցկացնում Հայաստանի ընտրանու հետ։

«Ըմբշամարտի հայկական դպրոցի ձեռագիրը հայտնի է բոլորին: Մենք ունենք նաև յուրահատուկ ոճ, որը մեր ըմբիշներից շատերին ապահովել է հաղթանակ տարբեր կարգի մրցումներում: Դրա համար հայ ըմբիշների հետ մարզվելը միայն օգուտ է տալիս բոլորին»,–ասում է Տեր–Մկրտչյանը:

Հայաստանի միակ տիտղոսակիր եռացատկորդը. Մարտիրոսյանն օլիմպիադայում կանգնեց ուժեղների կողքին

Աշխարհի ու Եվրոպայի չեմպիոն, բազմակի մրցանակակիր, օլիմպիական արծաթե մեդալակիր Ալֆրեդ Տեր- Մկրտչյանի անցած ճանապարհը ըմբշամարտում ուսուցողական է շատ ըմբիշների համար: Նա ասում է` շատ կարևոր է, որ մարզիչը կարողանա հոգեբանորեն տրամադրել իր մարզիկին անել ավելին: Նրա խոսքով` մարզիչը նաև ուժեղ հոգեբան պետք է լինի: Կարճ ասած`եթե շվեյցարացի որևէ ըմբիշ ցանկանում է հասնել մեծ արդյունքների, ընդամենը պետք է լսի հավաքականի ազգությամբ հայ գլխավոր մարզչին:

77
թեգերը:
Շվեյցարիա, Օլիմպիական խաղեր, Եվրոպայի ըմբշամարտի առաջնության, Ըմբշամարտի աշխարհի առաջնություն, ըմբշամարտիկ, Ալֆրեդ Տեր-Մկրտչյան
Ըստ թեմայի
Մրցավարներն առնվազն 5 մեդալ են «խլել» հայ ըմբիշից, կամ ինչպես գորգին հայտնվեցին 3 մարզիկ
Հայաստանի հավաքականի առաջին գոլը պաշտոնական խաղերում. ինչ «ավանդույթ» ուներ մեր ընտրանին
«Ռուսական հայ» Պոդշիվալովի արկածները Երևանում, կամ ինչու հեռացրին մարզիչ Անդրեասյանին
Եթովպիա

Այբուբենների նմանություն, Կոմիտասի ազդեցություն, հոգևոր կապեր. հայկական հետքը Եթովպիայում

238
(Թարմացված է 00:04 29.05.2020)
Եթովպիայի հայությունն աներևակայելի հարուստ պատմություն ունի։ Բազմաթիվ պատումներ կան պալատական հայերի և եթովպական մշակույթի վրա նրանց ունեցած ազդեցության մասին։ Sputnik Արմենիան ի մի է բերել դրանք։

Հայաստանի և Եթովպիայի լեռների միջև հեռավորությունը 3466 կմ է՝ ուղիղ գծով գնալու և Կարմիր ծովը կտրելու դեպքում։ Իհարկե, խելագար միտք է, բայց այդ երկրում հայկական հետք ունեցող բազմազան պատմությունները հետաքրքրություն են առաջ բերում և դրդում են ճամփորդել, ճիշտ է՝ հիմա միայն համացանցի սահմաններում։ Ի դեպ, երկու երկրների ժողովուրդների միջև անհավատալի նմանություններ կգտնեք, կան նաև մի շարք առասպելներ, որոնց մասին էլ այսօր կպատմենք։

Պետական տոները

Հայաստանում մայիսի 28-ին պետական տոն են նշում։ Դարեր շարունակ առանց պետականության մնացած հայ ժողովուրդը 102 տարի առաջ այս օրը հռչակեց Հայաստանի առաջին հանրապետությունը։ Համայն աշխարհի հայերը հիշում են Սարդարապատի, Բաշ-Ապարանի, Ղարաքիլիսայի ճակատամարտերի հերոսներին։ Այդ մարտերը կենաց ու մահու կռիվ էին։

Аддис Абеба
Ադիս Աբեբան

Իսկ Եթովպիայում մայիսի 28-ը համարվում է 1991 թվականի քաղաքացիական պատերազմի ավարտի օր և դեմոկրատական հանրապետության հաստատումը նշանավորող Ազգային տոն։

Երկու երկրների փոխհարաբերությունները

Եթովպիայի հայերի մասին հիշատակումներ կարելի է գտնել Մովսես Խորենացու աշխատություններում։ «Հայոց պատմության» մեջ նրա գրում է, որ դեռևս մ․թ․ա․ 12-րդ դարում Եթովպիայում առնվազն մեկ հայ էր ապրում՝ Զարմայր Նահապետը, որը Տրոյական պատերազմում եթովպական զորքերի հրամանատարն էր։ Այդ ժամանակներից էլ երկու երկրների միջև սերտ համագործակցություն է սկսվել, հատկապես առևտրի ոլորտում։ Ասում են նույնիսկ, որ հենց հայերն են առաջին անգամ արտահանել եթովպական սուրճը և տարածել Եվրոպայում։

Կրոնն ու եկեղեցական կապերը

Ավանդաբար երկու երկրների եկեղեցիները սերտորեն փոխկապակցված են, քանի որ երկուսն էլ հին արևելյան եկեղեցիների թվին են պատկանում և երկուսն էլ ստիպված են եղել պայքարել օսմանյան նվաճողների դեմ։ 15-րդ դարում հայոց սրբի՝ Գրիգոր Լուսավորչի և նահատակներ սուրբ Հռիփսիմեի և սուրբ Գայանեի վարքագրությունները թարգմանվել են հին եթովպական գեեզ լեզվով։ Եթովպական եկեղեցին տարին երեք անգամ նշում է Սուրբ Գրիգորի տոնը, մեկ անգամ էլ՝ Հռիփսիմեի և Գայանեի տոնը։

Կորուսյալ քաղաքի գանձերը. ինչ են հայտնաբերել Եթովպիայում

Էջմիածնում 14-15-րդ դարերի եթովպական ձեռագրերի հատվածներ են պահվում։ Հայաստանում ժամանակին հաճախ կարելի էր հանդիպել եթովպացի հոգևորականների։ 1867թ․-ին Եթովպիայում բացվեց հայկական կրոնական առաքելությունը։ Այդ ժամանակից ի վեր եկեղեցական կապերն ավելի աշխուժացան։ 1935 թ․-ին Ադիս Աբեբայի հայկական ժամատան տեղում հիմնադրվեց Սուրբ Գևորգ եկեղեցին։

Կոմիտասը և եթովպական երաժշտությունը

Տարբեր աղբյուրներ վկայում են, որ հայերը Եթովպիայում խոշոր առևտրականներ, զորահրամանատարներ, քաղաքական գործիչներ, դիվանագետներ, անգամ արտաքին գործերի, ֆինանսների և առևտրի նախարարներ են եղել։

Բայց առանձնահատուկ է հայերի ներդրումն այդ երկրի երաժշտական ժառանգության մեջ։ 20-րդ դարասկզբին Կոմիտասի աշակերտ Գևորգ Նալբանդյանն ապագա կայսեր՝ ռաս (իշխան) Թեֆերի Մաքոննենի հանձնարարությամբ գրում է երկրի օրհներգը, որը գործող հիմնն էր մինչև այնտեղ միապետական կարգի տապալումը։  

Оркестр армянских сирот в Эфиопии
official site of the Genocide museum institute
Հայ որբերից կազմված երգչախումբ Եթովպիայում

Նալբանդյանի հիմնած «Արբա Լիջոչ» («Քառասուն մանկունք») նվագախումբը Եթովպիայի փոփ-երաժշտության ստեղծագործությունների գրեթե կեսի հիմքն է դրել և աֆրիկյան երաժշտությանը կոմիտասյան տարրեր է միահյուսել։ Իսկ նրա եղբորորդին՝ Ներսես Նալբանդյանը, Ադիս Աբեբայում մանկավարժական գործունեություն էր ծավալում։ Արդյունքում ամենատարբեր՝ ֆոլկից մինչև էթնո-ջազ ժանրերում ստեղծագործող երաժիշտների մի ողջ սերունդ է դաստիարակվել մարդկանց կողմից, որոնք հայկական երաժշտության տեսություն էին սովորել անձամբ Կոմիտասի մոտ։

Кеворк Налбандян
© Photo :
Գևորգ Նալբանդյանը

Ազգային այբուբենները

Հայկական և եթովպական այբուբենների նմանության մասին տեղեկություններ կարելի է գտնել տարբեր աղբյուրներում։ Տեսքից դատելով` 8 տառի արտաքին համընկնում կարելի է հայտնաբերել՝ մի քանի տասնյակից։

Մասնագետները պնդում են, որ եթովպական նշանները նման են հայկական տառերին։ Սակայն այնտեղ ամեն նշանը մի վանկ է, մինչդեռ հայերենում յուրաքանչյուր տառը հստակ հնչյունի գրավոր նիշն է։ Ստացվում է, որ նմանություն որպես այդպիսին չկա։

Ինչպես Գևորգ Նալբանդյանը Եթովպիայի առաջին օրհներգը ստեղծեց ու կապիտան դարձավ

Բայց դա երկու երկրներին չի խանգարում շարունակել զարգացնել հարաբերությունները։ Ավելին՝ Հայաստանի իշխանությունները մտադիր են Եթովպիայում դիվանագիտական ներկայացուցչություն բացել, ինչի շնորհիվ բազմադարյա հարաբերությունները նոր շունչ կստանան։

238
թեգերը:
Եթովպիա, Հայաստան, Կոմիտաս
Ըստ թեմայի
Հայ լուսանկարիչների գերդաստանը, կամ ինչու հայերը փախան Եթովպիայից
Ինչպես 40 հայ որբեր Եթովպիայում կազմեցին կայսերական փողային նվագախումբը
Խաղաղության Նոբելյան մրցանակը շնորհվել է Եթովպիայի վարչապետին
Արայիկ Հարությունյան

Ուժով հարցի լուծման ճանապա՞րհն ես ընտրել, պարոն Ալիև, մենք պատրաստ ենք. Արցախի նախագահ

35
(Թարմացված է 11:44 29.05.2020)
Արցախի նախագահն իր ելույթում հայտնել է, որ Արցախը դեմ չէ խաղաղ բանակցությունների փուլային տարբերակին, բայց և նշել է, թե ինչ առաջնային պայմաններ պետք է քննարկվեն այդ դեպքում:

ԵՐԵՎԱՆ, 29 մայիսի - Sputnik. Արցախի նախագահ Արայիկ Հարությունյանն ուղիղ եթերում արցախցիներին ուղղված իր ուղերձում անդրադարձավ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի մայիսի 28-ի ելույթին՝ նշելով, որ դա քաղաքական գործչին վայել ելույթ չէր:

«Մանավանդ այս հայտարարությունը՝ «աշխարհում ուժի գործոնն առաջնային պլան է մղվում»: Այսինքն՝ ուժով հարցի լուծման ճանապարհն ես ընտրե՞լ, պարոն Ալիև, մենք պատրաստ ենք, և ուզում եմ վստահեցնել, որ արդյունքը մեզ համար պարզ է: Այն, ինչ ունեցել եք 1994թ-ին, կունենաք նաև այսօր: Մեզ հետ ուժի լեզվով չփորձեք երբևէ խոսել»,- հեռակա կարգով դիմելով Ալիևին՝ ասաց Հարությունյանը:

Արցախի նախագահն իր ելույթում խոսեց նաև Ալիևի մեկ այլ արտահայտության մասին, թե․ «մեր հին քաղաք Երևանը տվել են Հայաստանին, դա չի կարելի ներել»:

Հարությունյանն Ալիևին առաջարկեց փորձել շտկել «պատմական անճշտությունները», եթե այդպես է կարծում, բայց և զգուշացրեց` դա Ադրբեջանի համար լինելու է կործանարար:

«Համագործակցելու եմ բոլորի հետ անխտիր»․ Արայիկ Հարությունյան

«Ուժի լեզվով երբևէ չհամարձակվեք խոսել մեզ հետ: Մենք պատրաստ ենք խաղաղ ճանապարհով, բանակցության միջոցով հարցի խաղաղ լուծմանը, և այն հայտարարությունը, որը դու արել ես, թե՝ «միայն փուլային տարբերակով կարող է լուծվել», իհարկե, փուլային կարող է լուծվել, բայց միայն մի տարբերակով՝ առաջին հերթին՝ ինքնորոշման իրավունքի ճանաչում, երկրորդ՝ մեր անվտանգության երաշխիքների ընդունում, որից հետո միայն ՝ բանակցություններ: Այլ տարբերակ չի լինելու»,-նշեց Հարությունյանը:

Արայիկ Հարությունյանը Մայիլյանին արտգործնախարար է նշանակել, Բաբայանին` ԱԱԽ քարտուղար

Մայիսի 28-ին Ադրբեջանի Ղարադաղի շրջանում բնակելի համալիրի բացման արարողության ժամանակ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևն իր ճառում դարձյալ խոստացել է վերականգնել Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը՝ նշելով որ դրա համար կարևոր գործոնն իր երկրի ռամական հզորությունն է:

Իսկ որպես ուժի կիրառման օրինակ Ալիևը հիշատակել է 2016թ-ի ապրիլյան պատերազմը:

35
թեգերը:
Արցախի նախագահ Արայիկ Հարությունյան, Պատերազմ, Իլհամ Ալիև, Արցախ, Ադրբեջան, Հայաստան
Ըստ թեմայի
Ադրբեջանցիները կրկին ակտիվացել են. կրակոցների թիվը սահմանին ավելացել է
«Կոչ ենք անում բանակցել»․ Զախարովան՝ սահմանային միջադեպերի մասին
Պետական սահմանին ծառայությունը միշտ էլ բարդ է. Դավթյանը շնորհավորել է ռուս սահմանապահներին
Նոյեմբերյանում ադրբեջանական կրակոցներից վնասվել են սահմանամերձ գյուղի տները