Մարտեր ռուսերենի համար․ ինչո՞ւ են հայերին անիմաստ կռվի մեջ գցում
(Թարմացված է 12:46 27.09.2017)
Հերթական անգամ մեր հասարակության վզից են կապում բացարձակ անիմաստ, անպետք վիճաբանություն ռուսաց լեզվի, դրա կարգավիճակի, նշանակության վերաբերյալ․․․ Վիճաբանություն, որը, մեծ հաշվով, ոչ միայն անտրամաբանական է ու անհեթեթ, այլև թերի է այն առումով, որ ի սկզբանե մարդու իրավունքների որոշ սահմանափակում է ենթադրում։Ում համար՝ անպետք վիճաբանություն, ում համար էլ՝ անհրաժեշտ գործիք
Ակնհայտ է, որ այս անպետք ու ոչ արդիական վիճաբանությունը մեր վզին են կապում այն մարդիկ, որոնք մտադիր են դա օգտագործել որպես գործիք՝ առարկայական նպատակներ իրականացնելու համար։ Ռուսաց լեզվի շուրջ ստեղծվող իրավիճակում նման վիճաբանությունը կարող է երկու տրամագծորեն հակառակ նշանակություն ունենալ։
Առաջինը՝ առավելագույնս սրել երկրում հակառուսական տրամադրությունները։ Մարդիկ կոնկրետ առաջադրանք են իրականացնում, նույնիսկ, լուրջ գումարներ են ստանում։ Սակայն դրա համար այլ փաթեթավորում է ստեղծվում։ Առաջին պլան է մղվում հայրենասիրությունը, հայկական բառը սիրելու գաղափարը, խոսվում է մարդկության ու քաղաքակրթության համար մեր այբուբենի եզակի արժեքի մասին։
Երկրորդ նշանակությունը՝ ստեղծել հիմք, որպեսզի երկրում անհրաժեշտություն լինի պայքարել առաջինների դեմ։ Ոչ թե, պարզապես, ռուսաց լեզու քարոզել, այլ պաշտպանել այն զանազան հարձակումներից, պայքարել և այլն։ Դրա համար անհրաժեշտ է, որ հարձակումները հնարավորինս սուր լինեն, այդ ժամանակ հարկավոր կլինի դրանց դեմ ավելի ակտիվ պայքարել։
Իրականում, երկրում լեզվի հետ կապված իրավիճակը բոլորովին այլ է, քան պատկերացնում են այդ երկու, առաջին հայացքից, պայքարող, իսկ իրականում, միմյանց օգնող խմբավորումները։
Վագրի բեղերին մի դիպեք
Ռուսերենը Հայաստանում պաշտպանության կարիք չունի։ Այն դպրոցներում ու բուհերում պրոֆեսիոնալ դասավանդման կարիք ունի։ Նույն կերպ, ինչպես անգլերենը, ֆրանսերենը, պարսկերենը, արաբերենն ու թուրքերենը։ Իսկ ռուսաց լեզուն առանց այդ էլ հասարակության մեջ բավականին լուրջ տեղ է զբաղեցնում։
Պետք է մի բան հասկանալ․ մեր երկրի սահմաններից դուրս լուրջ աշխարհաքաղաքական պայքար է գնում տարածքների հսկողության ու ազդեցության շուրջ, ու լեզվի հարցն օգտագործվում է որպես գործիք ազդեցության համար պայքարում։
Արևմուտքը նախընտրում է լուրջ գումարներ վճարել այդ պայքարի համար՝ անգլերենի կամ նույն ֆրանսերենի արդիականացման համար։ Ռուսաստանը, որն, իր հերթին, պատրաստ է վճարել ռուսաց լեզուն քարոզելու համար, այդ անիմաստ պայքարի մեջ է մտնում, որևէ կերպ արձագանքում է։
Ժամանակ առ ժամանակ ռուսական դիվանագետներն ու պետական գործիչներն արտահայտվում են այդ առթիվ։ Ընդ որում՝ արտահայտվում են սխալ ժամանակ ու ոչ էությամբ։ Դա զայրացնում է հասարակությանը։ Ու, իսկապես, Հայաստանում ռուսերենը տարածելու արհեստական ընդլայնման փորձերը կարող են հակառակ էֆեկտ ունենալ։ Ժողովրդին կսկսի թվալ, որ իրեն պարտադրում են, ու նա, անպայման, կսկսի հակառակել:
Ռուսաց լեզուն Հայաստանում ինքնաբավ է։ Այնպես որ, վարգի բեղերին մի դիպեք, ժողովուրդն ինքը գլուխ կհանի։
Ժողովրդի մեջ ռուսերենի լիարժեք իմացությունը նորմա է, այլ ոչ թե ռուսերենի համար պայքարողների ձեռքբերումը։ Կրկնում եմ՝ այն պաշտպանության կարիք չունի։
Մի անհանգստացեք, ժողովուրդը գլուխ կհանի։
Թեկուզ հենց միայն այն պատճառով, որ աշխատանքային միգրացիայի ամենամեծ հոսքերն ուղղվում են Ռուսաստանի։ Ցավոք, գործազրկության պատճառով հսկայական քանակությամբ հայեր սպիտված են արտասահմանում աշխատանք փնտրել՝ նրանց 85 տոկոսը հենց Ռուսաստան է գնում։ Նման վիճակում ռուսաց լեզվի նկատմամբ ի՞նչ անարդար վերաբերմունքի մասին է կարելի խոսել։
Եվ մի բան էլ։ Հայաստանը ԵԱՏՄ լիարժեք անդամ է, ու ռուսերենի լավ իմացությունն անհրաժեշտ է հենց թեկուզ գործարար կառույցներին։ Նրանք պետք է պայմանավորվեն ապարանքի առք ու վաճառքի մասին, տարատեսակ փաստաթղթեր լրացնեն։ Ի՞նչ եք կարծում, ո՞ր լեզվով է դա արվում։
Այնպես որ, ուզում եմ ասել «գաղափարի համար պայքարողներին», ռուսերենի պաշտպաններին՝ մի մտածեք, ռուսաց լեզուն Հայաստանում պաշտպանության կարիք չունի։ Ինչպես և պաշտպանության կարիք չունեն մնացած լեզուները։ Այսպիսինն է հայերի մտածելակերպը՝ մարդիկ լեզվի հետ կռիվ չեն անում։
Միևնույն ժամանակ, ուզում եմ ասել «հայերենի պաշտպանության համար ռուսերենի դեմ պայքարողներին»՝ մի անհանգստացեք։ Հայոց լեզուն ու հայկական այբուբենը ռուսերենից պաշտպանելու կարիք չկա։ Մեր պետականության համար էլ պետք չէ անհանգստանալ։ Այնպես որ, եթե կարող եք, եվրոպական լեզուներ քարոզեք։ Փառք Աստծու, Հայաստանում դրանց դեմ ոչ ոք չի պատերազմում։ Կարող եք, նույնիսկ, դրա համար ծախսել այն գումարները, որոնք ծախսում եք ռուսերենի դեմ պայքարի վրա։ Հասարակությունը դրանից միայն կշահի։
Ու Հայաստանի Հանրապետության պետական լեզվի համար էլ պետք չէ անհանգստանալ։
Մենք ունենք մեր պետական լեզուն։ Մենք հպարտանում ենք դրանով, մենք տիրապետում ենք դրան, ու կարծում եմ՝ այսուհետև կարվի հնարավոր ամեն բան, որպեսզի դպրոցներում ու բուհերում դասավանդման մակարդակը տարեցտարի բարձրանա։ Այն ավելի քան բավական է ներսում ու մեր Սփյուռքի հետ շփվելու համար։ Այլ լեզուներն էլ, այդ թվում՝ ռուսերենը, ժողովրդին նույնպես պետք են արտաքին շփման համար։ ՈՒ, ընդհանրապես, հանգիստ թողեք, ժողովուրդն ինքը գլուխ կհանի։
Ատելի և սիրելի դիմակը, որը մեկին հոգեկան հանգստություն է բերում, մյուսին՝ անհանգստություն
(Թարմացված է 21:26 04.03.2021)
Եկեք անկեղծ լինենք։ Արդեն մոտ մեկ տարի է, ինչ փոխվել է բոլորիս արտաքինը։ Այո, մեր արտաքինի անքակտելի մասն է դարձել դիմակը, որն օգնում է քողարկել մեր արտաքինը։ Ճիշտ է, մեր հայաստանյան իրականությունն այնպիսին է, որ ակամա հարց է ծագում՝ իսկ ինչու եմ ես դիմակ դնում։ Այդ ատելի ու սիրելի դիմակը, որը մեկին հոգեկան հանգստություն է պարգևում, մյուսին՝ անհանգստություն
Երեկ գնացել էինք Երևանի ամենամեծ ու ամենահայտնի մոլերից մեկը։ Դռան մոտ կանգնած աշխատողը շատ սիրալիր ասում է՝ խնդրում եմ, բարձրացրեք ձեր դիմակը։ Իրոք, ինչ մեղքս թաքցնեմ, իջեցրել էի շատ պարզ պատճառով. հենց որ բարձրացնում եմ դիմակս, ակնոցս ինձ հասկացնում է՝ այլևս ոչինչ չես տեսնելու։ Սուտ է ասում, երբ պնդում է, թե ոչինչ չեմ տեսնելու, մի կերպ այնուամենայնիվ նայում եմ ու, ով զարմանաք, նկատում, որ ոչ միայն հաճախորդների կեսն է առանց դիմակի, այլև դիմակ չունեն նաև վաճառողներից ոմանք։ Կներեք էլի, եթե դուք նույնիսկ ձեր աշխատողներին չեք կարողանում ստիպել դիմակ կրել, ինձ ինչու եք տանջում։
©
Sputnik / Владимир Родионов
Լավ, անցանք։ Բայց դիմակ դնողների տաժանակիր կյանքի մասին պատմելուց առաջ ուզում եմ խոսել այն մարդկանց մասին, որոնք շատ էլ ուրախ են, որ դիմակ են դնում։ Ինտրովերտներն են, այսինքն` նրանք, ովքեր խուսափում են շփումներից, լավ չեն զգում, երբ ինչ-որ մեկը չափում է իրենց ոտքից գլուխ։ Վերջապես այն մարդիկ, որոնց դիմակը շատ որոշակի ազատություն է պարգևում։ Օրինակ` մատուցողները, որոնք առաջ ստիպված էին ժպտալ հաճախորդի երեսին նույնիսկ այն ժամանակ, երբ նա թեյավճար էլ չէր թողնում, իսկ հիմա հանգիստ կարող են ոչ միայն չժպտալ, այլև դեմքը ծռմռել. միևնույնն է` ոչ ոք չի տեսնի։
Ի դեպ, դիմակն այսօրվա հանրահավաքային Երևանում կարելի է օգտագործել նաև քաղաքական նպատակով՝ գնալ հակառակ ճամբարի միտինգին և հեգնական ժպտալ հերթական բանախոսի ճոռոմ ու բովանդակազուրկ ելույթի ժամանակ. էլի ոչ ոք չի նկատի։
Բայց դառնանք պատմությանը, որովհետև դիմակ դնելու ավանդույթը շատ հեռվից է գալիս։ Դիմակից եք բողոքում, այնինչ շատերը այն հագուստի մի մասի կամ զարդի են վերածում, իրենց անունն են վրան գրում։ Բա պատկերացրեք, որ մարդիկ այս նուրբ, թեթև ու բավական էժան դիմակների փոխարեն հակագազ հագնեին։ Իզուր էլ ծիծաղում եք՝ դրա պես մի բան եղել է։ Եթե հիշում եք, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ կիրառվեցին մահաբեր նյութերը՝ քլորը և մանանեխի գազը։ Այդ փորձը հաշվի առնելով` Մեծ Բրիտանիայի կառավարությունը որոշեց հակագազեր բաժանել ոչ միայն զինվորականներին, այլև խաղաղ բնակչությանը։ Եվ Երկրորդ աշխարհամարտից մի քանի տարի առաջ 35 միլիոն անգլիացի արդեն հակագազ ուներ։ Ճիշտ է, իշխանություններն անխտիր բոլորից չէին պահանջում կրել այդ հակագազները, բայց, օրինակ, ոստիկանները և այն հերթապահները, որոնք շրջում էին փողոցներում, անպայման պիտի հակագազով լինեին։ Պատկերացնո՞ւմ եք՝ գիշերով տուն վերադառնալիս հանդիպեիք։
Եվ քանզի Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասին խոսեցինք, չենք կարող չհիշել այսպես կոչված «իսպանկան», որի զոհերի թիվը չես համեմատի կորոնավիրուսից մահացածների թվի հետ՝ մոտ 50 միլիոն մարդ ողջ աշխարհում։
Հիվանդության տարածմանը խիստ նպաստեց այն հանգամանքը, որ զինվորները պատերազմից վերադառնում էին ընդհանուր վագոններով և բեռնատարներով ու տարածում վարակը նախ կայարաններում, իսկ այնտեղից էլ գրիպը անարգել գրավում էր քաղաքների բնակելի թաղամասերը։
Ուզում ես զարգանալ՝ գնահատիր անցյալդ
Ու քանի որ սկզբում խոսեցինք այն մարդկանց մասին, որոնց համար դիմակը անհարկի ուշադրությունից խուսափելու միջոց է և որոնք երնեկ են տալիս, որ Հայաստանի առողջապահության նախարարությունը հնարավորինս երկար պահպանի դիմակը դնելու համընդհանուր պարտադրանքը, վերջում ուզում եմ խոսել այն մարդկանց մասին, որոնք ժամանակին դեմքը դիմակով էին ծածկում ճիշտ հակառակ նպատակով՝ հանրության ուշադրությունը գրավելու համար։ Ինչպե՞ս։ Ասենք թե ես միջակ ընդունակությունների տեր մի մարդ եմ, որը հանրության ուշադրությունն է տենչում։ Օդակայանից դուրս գալիս անպայման դիմակ եմ դնում, որ բոլոր դիմավորողները սկսեն գուշակել՝ առնվազն փոխվարչապետն է, որը չի ուզում, որ իրեն ճանաչեն։ Այսինքն` հասնում եմ նպատակիս՝ գրավում եմ բոլորի ուշադրությունը։ Ախ, այդ կորոնավիրուսը ստիպեց բոլորին դիմակ դնել, և ուզում ես` փոխվարչապետ եղիր, ուզում ես` նույնիսկ վարչապետ, միևնույնն է` հիմա արդեն վրադ ուշադրություն դարձնող չկա։
Մեկի փոխարեն երկու անձնագիր՝ հանուն զբոսաշրջության ու ընդդեմ կորոնավիրուսի
«Հորս արև, ես հայերեն չեմ խոսում», կամ 22-ամյա իրաքցի Ալաայի առօրյան Երևանում
(Թարմացված է 19:03 03.03.2021)
22-ամյա Ալաան ծնվել ու մեծացել է Իրաքում։ Արդեն երեք տարի է` Երևանի «Եվրասիա» միջազգային համալսարանի ուսանող է։ Sputnik Արմենիան զրուցել է Ալաայի հետ, որը մատնաքաշի լուսանկարներ է ուղարկում հայ ընկերոջը և իր բառացանկում ավելացրել է հայերեն «պատերազմ» բառը։«Տարբերակներ ունեի՝ կա՛մ Ադրբեջանում սովորելու, կա՛մ էլ Հայաստանում։ Ընտրեցի Հայաստանը»,– ժպտալով ասում է թխամաշկ բարետես երիտասարդը։ Ասում է արտահայտված առոգանությամբ, բայց գրագետ հայերենով։ Ալաա Ալ-Սաիդն է, ծնունդով` Իրաքից, ազգությամբ` արաբ, կրոնով՝ մուսուլման։ 22 տարեկան է, երեք տարի առաջ է ընտրության առաջ կանգնել՝ ո՞ր երկրում շարունակի կրթությունը։
«Երկու երկրների տարբերակներն էլ լավն էին, բայց ես որոշեցի, որ պատրաստ եմ ինձ համար լրիվ անծանոթ միջավայրում լինել։ Ադրբեջանը մուսուլմանական երկիր է, Հայաստանը՝ քրիստոնյա։ Ես գիտեի, որ ինձ այստեղ ավելի անսովոր է լինելու», - բացատրում է Ալաան։
Այժմ նա ուսանում է «Եվրասիա» միջազգային համալսարանի դեղագիտության ֆակուլտետում։ Դասերը անգլերենով են անցնում, վարժ հայերենը սովորել է Հայաստանում կամավորություն անելու միջոցով։
©
Photo : provided by Alaa al-Said
Ալաա Ալ-Սաիդը համակուրսեցիների հետ
«Սկզբի ամիսներին անգիր էի արել «ես հայերեն չեմ խոսում» արտահայտությունը ու դա էի ասում տաքսու վարորդներին։ Մեկ ա՝ շարունակում էին հետս հայերեն խոսել, - ասում է ու ծիծաղում, - հետո սովորել էի «հորս արև, հայերեն չեմ խոսում, ախպերս»։ Մեկ ա՝ լսող չկար»։
Ալաան մինչև հիմա իր հեռախոսի մեջ հավաքում է նոր լսած հայերեն բառերը։ Իր ցանկում «արևից» մինչև «մեռնեմ քեզ» ու «լվացքի փոշի» բառերը կան։ Վերջերս դրանց ավելացավ «պատերազմ» բառը։ Այս բառի հայերեն տարբերակը նորություն էր Ալաայի համար, բայց բովանդակությունը` ոչ։
«Դե, Իրաքից եմ, - տխուր ժպիտով ասում է Ալաան, - մեր տունը բուն մարտական գործողություններից հեռու է եղել, բայց շատ ընկերներ, ծանոթներ, բարեկամներ ունեմ, որոնց վնասել ա պատերազմը։ Նույնը, ինչ էստեղ եղավ՝ մարդիկ վախեցած էին, մահանում էին երիտասարդներ, կանայք լացում էին․․․»։
©
Photo : provided by Alaa al-Said
Ալաա Ալ-Սաիդ
Ալաան պատմում է, որ պատերազմի օրերին մարդիկ սկսեցին ավելի սերտ ասոցացնել իսլամը Ադրբեջանի հետ։
«Ադրբեջանը վատն է, Ադրբեջանում իսլամ են դավանում, ուրեմն իսլամը վատն ա։ Նման մտածող մարդիկ իրենց կյանքում մուսուլմանների չեն տեսել, լսել են միայն մեդիայից։ Եթե ես էլ միայն մեդիայից պատկերացում կազմեի մուսուլմանների մասին, ես էլ կմտածեի՝ վատն են», - պատմում է իրաքցին։
Պատերազմի օրերին մի անգամ ընկերոջ հետ տաքսի է նստել։ Վարորդը, իմանալով, որ Ալաան մուսուլման է, ընկերոջն ասել է՝ չարժի հետը շփվես։ Չի իմացել, որ Ալաան հասկանում է հայերեն։
©
Photo : provided by Alaa al-Said
Ալաա Ալ-Սաիդ
«Հիմնականում կոպիտ են լինում հենց վարորդները։ Իմ հայ ընկերները շատ ուշադիր են իմ նկատմամբ ու շատ հարգանքով են վերաբերվում կրոնիս։ Եթե փաբ ենք գնում, մատուցողին խնդրում են ինձ ալկոհոլի մենյու չտալ․ իմ կրոնով թույլատրված չէ խմել։ Աղջիկներից մեկը անգամ ուսումնասիրում էր աղցանս՝ համոզվելու, որ մեջը խոզի միս չկա (դա էլ մուսուլմանները չեն ուտում)», - պատմում է Ալաան։
Ասում է, որ բաց է կրոնի մասին խոսելու համար, որովհետև մարդկանց հետ հարաբերությունները իր համար հորիզոնական դիրքի վրա են, իսկ աստծո հետ՝ ուղղահայաց․ մեկը մյուսին չի հատվում ու չի կարող խանգարել։ Պատմում է, որ մի օր Facebook-ով իրեն ընկերության առաջարկ է ուղարկել մի հայ տղա ու հարցրել՝ իսկ ճի՞շտ է, որ մուսուլմանների համար արդարացված է քրիստոնյաների սպանությունը։
©
Photo : provided by Alaa al-Said
Ալաա Ալ-Սաիդ
«Նման հարց են տալիս, երբ Ղուրանում մի ամբողջ հատված կա՝ նվիրված քրիստոնեությանը, Մարիամին, Հիսուսին, երբ ասված է, որ պետք է հարգել մյուս կրոնները ու խաղաղության մեջ ապրել քրիստոնյաների ու հրեաների հետ։ Հիմա այդ հարց տվող տղան իմ ամենամոտ ընկերներից է։ Այժմ Գերմանիայում է սովորում, ես էլ իրեն Հայաստանից մատնաքաշի ֆոտոներ եմ ուղարկում, որ կարոտի», - ասում է Ալաան։
Ալաան այստեղ ապրելու տարիներին շատ է շրջագայել Հայաստանով, եղել է ամենահայտնի եկեղեցիներում, շատ է սիրել Գառնու տաճարը։ Երևանի Կապույտ մզկիթում էլ է եղել, բայց աղոթք չի արել․ այն որպես թանգարան է դիտարկել։ Ասում է՝ աղոթքը դրսի աշխարհի մասին չէ, և դրա համար տաճարի պատերից առավել կարևոր են ներսի կայացած պատերը։
©
Photo : provided by Alaa al-Said
Ալաա Ալ-Սաիդն ընկերների հետ
Պուգաչովան անցել է Անջելինա Ջոլիին. ովքեր են իսկական կանայք` ըստ ռուսաստանցիների
(Թարմացված է 23:49 04.03.2021)
Հանրային կարծիքի ուսումնասիրման համառուսական կենտրոնի հետազոտությունը նվիրված է մարտի 8-ի Կանանց միջազգային օրվան:
ԵՐԵՎԱՆ, 4 մարտի - Sputnik. Ռուսաստանցիներն իսկական կին են համարում Ալլա Պուգաչովային, Սոֆյա Ռոտարուին և Վալենտինա Մատվիենկոյին: Այսպիսին են ՀԿՈւՀԿ–ի (Հանրային կարծիքի ուսումնասիրման համառուսական կենտրոն)` Կանանց միջազգային օրվան՝ Մարտի 8-ին նվիրված հարցման արդյունքները։
ՀԿՈւՀԿ–ի տվյալներով՝ հարցվածների 6 տոկոսը իսկական կին է անվանել Պուգաչովային, 3 տոկոսը՝ Ռոտարուին, ևս 3 տոկոսը՝ Մատվիենկոյին:
©
Sputnik / Екатерина Чеснокова
Բացի նրանցից, ռուսաստանցիներն իսկական կանանց ցուցակում են ներառել Իրինա Խակամադային (2%), Վալերիային (2%), Ալիսա Ֆրեյնդլիխին (2%), Չուլպան Խամատովային (2%) և Անջելինա Ջոլիին (1%):
«ՀԿՈւՀԿ- Sputnik» համառուսաստանյան նախաձեռնողական հարցումն անցկացվել է փետրվարի 14-ին, մարտի 2-3-ին 18-ից բարձր տարիքի 1600 ռուսաստանցիների շրջանում: Հարցումն անցկացվել է հեռախոսով։
Կանանց միջազգային օրն ամեն տարի նշվում է մարտի 8-ին։ Առաջին անգամ տոնի անցկացման գաղափարը ծագել է 20-րդ դարի սկզբին։ Կանանց միջազգային օրը նշվում են կանանց ձեռքբերումները՝ անկախ ազգային կամ էթնիկ, լեզվական, մշակութային, տնտեսական և քաղաքական պատկանելություններից։