Լաբորատորիա, արխիվային լուսանկար

Ինչպես կենդանացնել Հայաստանի մարող գիտական դպրոցները. պետական նոր ծրագրեր

395
(Թարմացված է 20:02 13.07.2021)
Գիտության ֆինանսավորումը գալիք տարիներին զգալիորեն չի ավելանա, բայց կփոխվի ռեսուրսների բաշխման տրամաբանությունը։ Առաջնահերթ կդառնան տարեց ու երիտասարդ գիտնականնրեի համատեղ հետազոտությունները, ինչպես նաև լաբորատոր սարքերի համատեղ օգտագործումը տարբեր ինստիտուտների կողմից։

Այս տարի Հայաստանի կառավարությունը գիտության ֆինանսավորումն ավելացրել է շուրջ 2,7 միլիարդ դրամով, իսկ մինչև 2025-ը մտադիր է եռակի բարձրացնել գիտնականների աշխատավարձը` ներկայիս շուրջ 90 հազարից մինչև 276 հազար (առանց հարկման)։ Սակայն խնդիրը միայն հավելյալ ֆինանսավորումը չէ (մանավանդ որ բացարձակ թվերով այն այդքան էլ մեծ չէ)։ Սահմանափակ ռեսուրսներով կառավարությունը փորձում է զարգացնել Հայաստանի ներսում գիտնականների համատեղ աշխատանքը, որին վերջիններս պետք է ավելի ակտիվ ներգրավեն նաև ուսանողներին։

© Sputnik
Եթե Հայաստանի գիտնականները աշխատեն միասին. Գիտությունն ամրապնդող նոր ծրագրեր

Տարեցների փորձը

Ուսանողը կամ ասպիրանտը չի դառնա գիտնական, քանի դեռ տարեց գիտնականը փորձ չփոխանցի նրան և ուղղություն չտա։ Ցավոք, վերջին տարիներին գիտական դպրոցների օղակները մեզանում թուլանում են։ Խնդրի լուծման տարբերակներից մեկն է նոր` Առաջատար գիտական ծրագրերի ֆինանսավորման ծրագիրը։ Դրանով կֆինանսավորեն ոչ թե երկու–երեք, այլ հինգ տարվա նախագծեր։ Դրանից բացի, նախագծային խմբերը պիտի լինեն ավելի խոշոր` 6-7 հոգուց։ Ընդ որում` նրանցից առնվազն մեկը պիտի լինի 40 տարեկանից ոչ պակաս, այն էլ` առանց տարիքի վերին սահմանափակման։ Խմբի ևս երկու մասնակից պիտի լինեն երիտասարդ գիտաշխատող, իսկ եթե հայտը հաստատվի, կարելի է ներգրավել ևս երկու ուսանող–մագիստրանտի։

Բնականաբար, չեն վերանում գիտական պահանջները. ծրագիրը պիտի ներկայացնի գիտական նորություն, իսկ մասնակիցները պիտի ունենան որոշակի չափով գիտական հրապարակումներ վարկանիշային գիտական հանդեսներում։

«Սա հենց նրա համար է, որ տարեց գիտնականները, որոնք դեռ արդյունավետ աշխատում են (իսկ այդպիսիք բնավ քիչ չեն), ավելի սերտ աշխատեն երիտասարդների հետ», – Sputnik Արմենիային ասաց ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության Գիտության պետական կոմիտեի նախագահի տեղակալ Արթուր Մովսիսյանը։

Ծրագրի համար պարտադիր պայման է նաև միջազգային գործընկեր ունենալը, ընդ որում` ծրագրի ընթացքում նրանք պիտի առնվազն 30 օր լինեն Հայաստանում, իսկ հայկական խմբի անդամները` ևս 30 օր նրանց մոտ։

Зампредседателя Госкомитета по науки Армении Артур Мовсисян в гостях радио Sputnik
© Sputnik / Zara Mika
Արթուր Մովսիսյան

Հայտերի վերջնաժամկետը օրերս լրացել է. ավելի քան 90 հայտ են ստացել, որոնցից պիտի ընտրեն 50-ից մի փոքր ավելին։

Ինչո՞վ աշխատի գիտնականը

Լրացուցիչ ֆինանսավորումից շուրջ մեկ միլիարդ դրամն ուղղվելու է նոր գիտական սարքավորումներ ձեռք բերելու մրցույթներին։ Այստեղ ևս հայտեր պետք է ներկայացնեն գիտական հաստատությունները։ Բացարձակ գումարը ևս մեծ չէ (առավել ևս համաշխարհային մակարդակով), ուստի նախարարությունը ցանկանում է, որ գնված սարքերից առավելագույնս օգտվեն նույն կամ հարակից ոլորտների գիտնականներն ու ինստիտուտները (օրինակ` Բժշկական համալսարանը և Ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտը կամ Ալիխանյանի անվան գիտական կենտրոնն ու ԵՊՀ Ֆիզիկայի ֆակուլտետը)։

Ըստ այդմ` եթե գիտական ինստիտուտը (կամ համալսարանը) սարքավորման հայտ է ներկայացնում, ապա պետք է նշի առնվազն երկու այլ ինստիտուտ, որոնք ևս շահագրգռված կլինեն տվյալ սարքի վրա աշխատել։ Հայտատու գիտնականները պիտի պարբերաբար հաշվետվություն ներկայացնեն թե՛ սարքի օգտագործման ժամերի, թե՛ դրա տված գիտական արդյունքի մասին (իրենց և իրենց գործընկեր ինստիտուտների կողմից)։

«Ավելի լավ է, դիցուք, ունենալ մեկ թանկարժեք սարք, որը կօգտագործվի 100%-ով, քան գնել տասը այդպիսի սարք, որոնք կօգտագործվեն 10%-ական տոկոսով, ինչը երբեմն տեղի է ունենում», – Sputnik Արմենիային ասաց ԿԳՄՍ նախարարի տեղակալ Կարեն Թռչունյանը։

Замминистра образования, науки, культуры и спорта Армении Карен Трчунян в гостях радио Sputnik
© Sputnik / Zara Mika
Կարեն Թռչունյան

Հայ ֆիզիկոսներն ալգորիթմներ են մշակում նոր սերնդի համակարգիչների համար

Բացի այդ, սարքերի համատեղ օգտագործման շնորհիվ գիտնականներն ավելի շատ կայցելեն իրար ու լավ կճանաչեն մեկը մյուսի հետազոտությունները։ Այլապես, ըստ պաշտոնյայի, այսօր տեղական ինստիտուտներն ունեն ավելի շատ համատեղ հետազոտություններ արտերկրի, քան իրար հետ։

Սարքերի հավելյալ մրցույթը միանվագ է, սակայն կառավարությունը որոշել է տարեցտարի ավելացնել դրանց տրամադրվող գումարը։

Թռչունյանի խոսքով`հետազոտությունը պիտի լինի ոչ միայն գիտաշխատողի, այլև ուսանողի աշխատանքը։ Այդ պատճառով մագիստրատուրայում և անգամ բակալավրիատում պարտադիր լաբորատոր դասաժամեր են սահմանվել մի շարք մասնագիտություններով, որպեսզի ուսանողները զարգացնեն հետազոտական ունակությունները։

Ինչպե՞ս համապատասխանել նոր աշխատավարձին

Վերադառնալով աշխատավարձերի բարձրացմանը` կարելի է ասել` հենց այս պայմաններում ինտենսիվ աշխատելու համար է այն նախատեսված։ Այս աշխատանքին համապատասխանելու համար կսահմանվեն ատեստավորման նորացված չափանիշներ` գիտաշխատողների պաշտոնների համար (կրտսերից մինչև գլխավոր գիտաշխատող)։

Ատեստավորման կարգը պիտի մշակեն գիտական ինստիտուտները կամ բուհի գիտական սեկտորները, բայց հիմնվելով կառավարության` գիտական կադրերի որակավորման կարգի վրա։ Հիմնական պահանջները բոլորին հայտնի են` որոշակի քանակի գիտական հրապարակումներ (առաջատար աշխատողների համար` Web of science կամ Scopus միջազգային ցանցերում), գիտաժողովների նյութեր, ասպիրանտների պատրաստում, գրանտային ծրագրեր, կիրառական ծրագրերի համար (օրինակ` պոլիտեխնիկական կամ դեղագործական)` պատենտներ կամ առևտրայնացման օրինակներ, իսկ որոշ բնական գիտությունների համար` դաշտային աշխատանքներ (օրինակ` երկրաբանների կամ կենսաբանների)։

«Այս պահանջների փոփոխության համար այս տարի մենք գիտական հանրության հետ լայն քննարկումներ կանցկացնենք։ Ըստ երևույթին, այս տարի ատեստավորումը կանենք գործող կարգով, իսկ երկու–երեք տարուց կանցնենք նորի», – ասաց Արթուր Մովսիսյանը։

Նշենք` ըստ կառավարության Միջնաժամկետ ծախսային ծրագրի` Գիտական և գիտատեխնիկական հետազոտությունների ծրագրի համար 2022-24 թվականներին պետբյուջեից նախատեսվում է հատկացնել 2022-ին 12,8 միլիարդ, 2023-24-ին` 14,1–ական միլիարդ դրամ։

Ֆրանսիացիները Հայաստանում նոր տիպի արևային էլեկտրակայան կկառուցեն

395
թեգերը:
Հայաստան, գիտնական, կառավարություն
Ըստ թեմայի
«Կապիտալիստները և պացիենտները». ինչպես է Հայաստանի ֆիննախն ավելացնելու հարկերը
Հակաթուրքական էմբարգո. Հայաստանը շահո՞ւմ է, թե՞ կորցնում
«Հայթեքի ֆաբրիկան» Հայաստանում նախագծերի հերթական ընտրությունը կանցկացնի
Սյունիք

Ադրբեջանցի զինծառայողները Ճակատեն և Դավիթ Բեկ գյուղերից գողացել են 8 կով և 1 ցուլ. ՄԻՊ

69
(Թարմացված է 00:17 04.08.2021)
ՀՀ ՄԻՊ–ը ևս մեկ անգամ վերահաստատել է, որ ՀՀ բնակչության պաշտպանության, իրավունքների երաշխավորման համար Սյունիքի և Գեղարքունիքի շուրջ անհրաժեշտ է ստեղծել անվտանգության գոտի:

ԵՐԵՎԱՆ, 4 օգոստոսի – Sputnik. Հայաստանի մարդու իրավունքների պաշտպան Արման Թաթոյանը ֆեյսբուքյան իր էջում ներկայացրել է, թե վերջին օրերին ինչ ահազանգեր է ստացել ադրբեջանական զինծառայողների` Սյունիքի հատվածից անասուններ գողանալու վերաբերյալ։

«Ադրբեջանական զինծառայողները գողացել են ՀՀ Սյունիքի մարզի Կապանի Ճակատեն և Դավիթ Բեկ գյուղերի 3 ընտանիքի պատկանող 8 կով և 1 ցուլ»,–գրել է նա:

Մասնավորապես, ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպանի աշխատակազմը 2021 թվականի օգոստոսի 3-ի ահազանգերով պարզել է, որ Սյունիքի մարզի Կապան համայնքի Ճակատեն գյուղի վարչական տարածքում՝ անմիջապես գյուղից մոտ 1 կմ հեռավորության վրա գտնվող արոտավայրում 2021 թվականի հուլիսի 26-ին արածացնելու են տարել գյուղի երկու ընտանիքին պատկանող 4 կովեր:

Կենդանիներն, արածելով, հասել են գյուղի վարչական տարածքում գտնվող «Յուրդեր» անվամբ արոտավայրը և մոտեցել ադրբեջանական զինված ուժերի վերահսկողության տակ գտնվող տարածքին: Ըստ ահազանգերի՝ դրանից հետո ադրբեջանական զինծառայողները կենդանիներին կապել են իրենց հատվածում, թույլ չեն տվել վերադառնալ և, բնակիչները շուրջ 5 օր իրենց բնակելի տան դիմացի սարից հեռադիտակով տեսել են, որ կենդանիները գտնվում են «Ջամբար» կոչվող տարածքում, իսկ օգոստոսի 1-ի դրությամբ կենդանիներն արդեն անհետացել են:

Նշված դեպքից բացի, 2021 թվականի օգոստոսի 2-ին Մարդու իրավունքների պաշտպանի աշխատակազմը ևս մեկ ահազանգ է ստացել այն մասին, որ ՀՀ Սյունիքի մարզի Կապան համայնքի Դավիթ Բեկ գյուղի բնակիչը գյուղի 3 ընտանիքի պատկանող 6 խոշոր եղջերավոր կենդանիների (1 ցուլ, 5 կով) 2021 թվականի հուլիսի 14-ին արածացնելու է տարել գյուղին պատկանող՝ շուրջ 1.5 կմ հեռավորության վրա գտնվող արոտավայր:

Վերին Շորժայում մարդիկ ադրբեջանական նշանառության տակ են. Թաթոյանը լուսանկար է հրապարակել

Գյուղի բնակիչը, կարճ ժամանակ հեռացել է արոտավայրից և վերադառնալուն պես հայտնաբերել, որ կենդանիներից 5-ը չկան, իսկ կովերից մեկը ադրբեջանական զինված ուժերի վերահսկողության տակ գտնվող կողմից վերադառնում է՝ պարանը գլխին կապած (ինքը կենդանիներին առանց պարան է արածացնելու տարել):

Հեռվում նկատել է, թե ինչպես են ադրբեջանական զինծառայողները դեպի իրենց խորքը քշում կենդանիներին:

Նշված երկու դեպքերում էլ տեղի ունեցածի մասին բնակիչները տեղեկացրել են գյուղերի վարչական շրջանների ղեկավարներին:

Դեպքերի մասին տեղյակ են պահվել նաև ՀՀ Զինված ուժերի ներկայացուցիչները և ՌԴ սահմանապահները: Կենդանիների վերադարձման ուղղությամբ տարվող բանակցությունները օգոստոսի 3-ի դրությամբ արդյունք չեն տվել:

Ադրբեջանական զինծառայողները հրաժարվում են վերադարձնել կենդանիներին՝ պատճառաբանելով, թե նրանք իրենց մոտ չեն:

Այս տվյալները Մարդու իրավունքների պաշտպանի աշխատակազմը հաստատել է Ճակատեն և Դավիթ Բեկ գյուղերի նշված բնակիչների, նրանց համագյուղացիների հետ առանձնազրույցներով, ինչպես նաև դա հաստատել են համայնքային մարմինները:

«Ադրբեջանական զինծառայողների կողմից ՀՀ սահմանային բնակիչների պատկանող կենդանիների գողությունները, նրանց վնաս պատճառելն ունի պարբերական բնույթ: Նրանց անօրինական արարքները խախտում են ՀՀ բնակիչների սեփականության իրավունքը, այդ արարքներն ուղղված են անասնապահությամբ զբաղվելու և ընտանիքի եկամուտը վաստակելու հնարավորությունից զրկելուն»,– նշել է Թաթոյանը:

Նա ընդգծել է, որ այս ամենն իր հերթին անվտանգությունից բացի, առաջացնում է սոցիալական բնույթի խնդիրներ, այդ թվում` լուրջ վնասներ է հասցնում ՀՀ սահմանային բնակչությանը:

ՌԴ սահմանապահները մասնակիորեն տեղակայվել են Սյունիքում. Կոպիրկին

ՀՀ ՄԻՊ–ը ևս մեկ անգամ վերահաստատել է, որ ՀՀ բնակչության պաշտպանության, իրավունքների երաշխավորման համար Սյունիքի և Գեղարքունիքի շուրջ անհրաժեշտ է ստեղծել անվտանգության գոտի:

Դա պահանջում է նրանց հեռացում ՀՀ սահմանային գյուղերի հարևանությունից և Սյունիքի համայնքների միջև ճանապարհներից:

69
թեգերը:
ՀՀ ՄԻՊ, Արման Թաթոյան, Հայաստան, Սյունիք, կով, ադրբեջանցի, զինծառայող
Ըստ թեմայի
«Խաղաղությունը, ցավոք, միայն մեզնից չի կախված». Փաշինյանը` նախընտրական խոստման մասին
Փաշինյանն ասել է` ինչու ՀՀ–ն սահմանային իրադրությունը լուծելու միջոցներ չի ձեռնարկում
Ռուսաստանի աջակցությամբ Հայաստան է վերադարձել 81 գերի. ՀՀ–ում ՌԴ դեսպան
Արման Թաթոյան

ՄԻՊ–ը կուսումնասիրի խորհրդարանում լրագրողների աշխատանքի սահմանափակումների հարցը