Արխիվային լուսանկար

Ինչ են ուզում հայ մաթեմատիկոսները «սովորեցնել» համակարգչին. նոր և կարևոր մշակումներ

194
(Թարմացված է 16:04 05.04.2021)
Լաբորատորիան, որը ստեղծվել է հայկական ՏՏ ընկերությունների միջոցներով, ուսումնասիրում է տեքստի և պատկերների ճանաչման նոր ոլորտները:

Արամ Գարեգինյան, Sputnik Արմենիա

Նոր առարկան, որը համակարգչին «սովորեցնում է» շատ բարդ խնդիրներ կատարել, ձևավորվում է մաթեմատիկայում։ Մի շարք բնագավառներում ուսումնասիրություններ են անցկացնում նաև հայ գիտնականները։ Դրա համար ստեղծվեց YerevaNN մասնավոր ոչ առևտրային լաբորատորիան, որն ուսումնասիրություններ է կատարում մաթեմատիկայի և ինֆորմատիկայի ոլորտում և ֆինանսավորվում է գործարար համայնքի նվիրատվությունների շնորհիվ։

Լաբորատորիան արդեն մի քանի աշխատանք է պատրաստել, որոնք հրատարակման է ներկայացրել համաշխարհային առաջատար պարբերականներում։

Ո՞ւմ ուղարկել նամակը

YerevaNN-ի աշխատանքի ուղղություններից մեկը տեքստի թիրախային լսարանի վերլուծությունն է։ Օրինակ, եթե կառավարություն 10 հազար նամակ է եկել, պետք է հասկանալ` որ գերատեսչություն պետք է վերահասցեավորվի դրանցից յուրաքանչյուրը (նույնը գործնական նամակագրության և մի շարք այլ կիրառական ոլորտների դեպքում)։ Այսօր այդ նպատակով կիրառվում են Google-ի և Facebook-ի վիրտուալ նեյրոնային համակարգերը։ Տեքստի վերլուծության համար այստեղ շուրջ 350 մլն պարամետր է օգտագործվում։ Սակայն կոնկրետ առաջադրանքից կախված՝ փոքր-ինչ փոխվում է նաև ալգորիթմը, այսինքն այն ունի հիմնական միջուկ և փոփոխվող «գլխիկներ»։

«Մեր խնդիրն է այնպես անել, որ այդ գլխիկները հնարավորինս քիչ լինեն, ասենք, ոչ թե 100-200 մլն, այլ 10-20 հազար։ Այդ դեպքում դրանք ավելի քիչ հիշողություն կխլեն և ավելի արագ կաշխատեն», - ասում է YerevaNN լաբորատորիայի գիտական ղեկավար Հրանտ Խաչատրյանը։

Научный руководитель лаборатории YerevaNN Грант Хачатрян
© Sputnik / Aram Gareginyan
YerevaNN լաբորատորիայի գիտական ղեկավար Հրանտ Խաչատրյան

Սրան մի քիչ նման է համակարգչին տեղեկության մշակման ժամանակ հիմնական աշխատանքային հատկանիշները ճանաչել սովորեցնելը։

«Օրինակ, եթե ալգորիթմ եք կազմել անօդաչու մեքենայի համար և այնտեղ ներբեռնել Գորիսի քարտեզը, համակարգը հետագայում կարող է վատ աշխատել Գյումրիում, քանի որ կողմնորոշվում է Գորիսի շենքերով ու փողոցներով», - պարզաբանում է Խաչատրյանը։

Դրա համար վաղուց մի սկզբունք է կիրառվում. մի քանի քաղաք են վերցնում, որից հետո մեքենան առանձնացնում է վարելու տեսանկյունից (փողոցների և երթևեկելի գոտիների լայնություն, լուսացույցների և ճանապարհային նշանների բարձրություն և այլն) դրանց կարևորագույն հատկանիշները։ Պայմանական ասած` Գյումրու ուսումնասիրման համար սկզբում ուսումնասիրում են Գորիսը, Սիսիանն ու Վանաձորը։ Դրա համար կա մշակված սկզբունք, սակայն դրա հիմքի վրա գործող ալգորիթմ աշխարհում դեռ չկա․ փորձարկումների ժամանակ յուրաքանչյուր ալգորիթմում այս կամ այն թերություններն են հայտնաբերվում։ YеrevaNN-ը ևս այս խնդիրը չի լուծել, սակայն շատ լավ «կողմնակի պրոդուկտ» է ստացել՝ վիրտուալ փորձարկման ստենդ` նման ալգորիթմների համար։

Համեստ մաթեմատիկոս տղայի անհամեստ նվաճումները

«Մենք ստեղծել ենք մեթոդներ, որոնք օգնում են պարզել, թե որ փուլում է ալգորիթմի աշխատանքը խափանվում, և գլխավորը՝ ինչու», - ասում է Հրանտը։

Ի՞նչ գույն ունի մեքենան

Ուսումնասիրությունների ուղղություններից մեկն էլ օբյեկտների ճանաչումն է։ Աշխարհում նման տեխնոլոգիաներ արդեն կան, սակայն այժմ դրանք մի քայլ առաջ են գնում․ համակարգերը ոչ միայն ճանաչելու են օբյեկտները, այլև մատնանշելու՝ պատկերի որ կետում են դրանք գտնվում։

Համակարգիչը սակայն դեռ չի հաջողվում կարգավորել այնպես, որ 1-2 հազար լուսանկարների օրինակով այն կարողանա ճանաչել օբյեկտներն ու դրանց դասավորվածությունը անծանոթ տասնյակ հազարավոր լուսանկարների վրա։

«Օրինակ, ես կարող եմ լուսանկարի վրա փոխել մեքենայի գույնը, բայց այն նույն տեղում կանգնած կլինի։ Ալգորիթմը պետք է հասկանա, որ դա միևնույն մեքենան է, պարզապես գույնն է այլ», - բացատրում է Խաչատրյանը։

Վերջին մեկ տարվա ընթացքում այս ուղղությամբ 3 գիտական աշխատանք է հրապարակվել՝ Ջորջիայի համալսարանի, Google-ի և Չինաստանի մի համալսարանի կողմից։ Սակայն այդ ուսումնասիրությունները դեռ ակադեմիական փուլում են և պատրաստ չեն կոմերցիոն օգտագործման համար։ Այդ առումով աշխատանքներ են տանում նաև հայ մաթեմատիկոսները։

Առանց մաթեմատիկայի անհնար է

Հայաստանում ֆիզիկամաթեմատիկական ֆակուլտետների ընդունակ ուսանողները, որպես կանոն, ձգտում են ծրագրավորող դառնալ։ Թվում է, թե տրամաբանական է՝ լավ աշխատավարձ են ստանում։ Բայց մյուս կողմից՝ քչերն են մնում, որոնք ցանկանում են դառնալ ինժեներ, ֆիզիկոս և մաթեմատիկոս։

Այնուամենայնիվ, մի քանի ընդունակ մաթեմատիկոս ուսանողներ կան, որոնք գիտակցաբար չեն ընտրում ՏՏ ոլորտը՝ ձգտելով զբաղվել գիտական աշխատանքով։ Կան նաև մասնագետներ, որոնք լաբորատորիա են եկել ոչ թե ուսանողական նստարանից, այլ «մյուս ծայրից»՝ պրակտիկայից։ Ինչ-որ պահի նրանք զգում են, որ իրենց աշխատանքում նոր առաջադրանքներ են հայտնվում, որոնք անհնար է լուծել առանց հետազոտության։

«Նրանք ասում են ինձ․ «Մենք կարդում ենք բոլոր նոր գիտական հրապարակումները, բայց մեզ անհրաժեշտ խնդիրների լուծումները գտնել չենք կարողանում։ Ուզում ենք թեկնածուական գրել, կարո՞ղ եք մեր գիտական ղեկավարը լինել»։ Ցավոք, ստիպված եմ լինում հրաժարվել, քանի որ ինքս բավարար գիտելիքներ չունեմ գիտական աշխատանք ղեկավարելու համար։ Հայաստանում նման մասնագետներ չկան», - ասում է Խաչատրյանը։

Օգնության համար արտասահմանից պրոֆեսորներ են ներգրավվում, այդ թվում` հայկական ծագում ունեցող։

Բրիկետներ` փայտի փոխարեն. հայ մաթեմատիկոսի նորույթը մեծ տարածում է ստանում

Նման փորձ արդեն կա․ հետազոտական թիմի անդամներից մեկի թեզի փաստացի ղեկավարը մաթեմատիկական վիճակագրության գծով ֆրանսահայ մասնագետ Առնակ Դալալյանն էր։ 

Սակայն պատահական չէ, որ լաբորատորիան առաջին հերթին ուզում են ուժեղացնել ՏՏ ընկերությունները․ հենց նրանք են լաբորատորիայի հիմնադիրներն ու հիմնական դոնորները։ Նրանք հիանալի հասկանում են, թե որքան անհրաժեշտ են ուսումնասիրություններն իրենց աշխատանքի համար։

194
թեգերը:
համակարգիչ, Լուսանկար, Հայաստան, լաբորատորիա, մաթեմատիկա
Ըստ թեմայի
Հակոբ Արշակյանը դպրոցականներին հորդորում է լավ սովորել ֆիզիկան ու մաթեմատիկան
Լեզվաբանականում` օտար լեզու, տնտեսագիտականում` մաթեմատիկա. ինչպես են ընտրվել առարկաները
Ինչպես կարող է մաթեմատիկան օգնել քաղցկեղի դեմ պայքարին. պատմում է հայ գիտնականը
Քիմ և Քորթնի Քարդաշյան. արխիվային լուսանկար

«Իմ հայ թագուհի Քորթնի Քարդաշյան». Քիմը շնորհավորել է քրոջ ծննդյան տոնը. լուսանկարներ

149
Քիմ Քարդաշյանը գրել է, որ Քորթնին միշտ գիտի, թե ինչ է ուզում այս կյանքում։

ԵՐԵՎԱՆ, 18 ապրիլի – Sputnik. Ամերիկահայ հեռուստաաստղ Քիմ Քարդաշյանը յուրահատուկ կերպով է շնորհավորել ավագ քրոջը` Քորթնի Քարդաշյանին ծննդյան օրվա առթիվ։ Նա Քորթնիի հետ տարբեր ժամանակներում արված լուսանկարներ է հրապարակել, որոնց մեջ կա նաև Հայաստան կատարած այցը։

«Ծնունդդ շնորհավոր, իմ հայ թագուհի Քորթնի Քարդաշյան։ Մոլորակի այն մարդն ես, ում ես շատ երկար ժամանակ է ինչ ճանաչում եմ։ Քո նմանը չկա։ Դու միշտ գիտես ինչ ես ուզում այս կյանքում, և երբեք չես համապատասխանում ուրիշների իդեալներին, ես այնքան եմ հիանումքեզնով: Դու միշտ ճշտի կողմից ես և դարձել ես լավագույն հոգեթերապևտը, որի մասին կարող է երազել ցանկացած աղջիկ։ Ես սիրելու եմ քեզ մինչև վերջին շունչս։ Քեզ լավագույն տարեդարձն եմ մաղթում, դու արժանի ես այս ամենին»,– գրել է Քիմը։

Նշենք, որ այսօր Քորթնին նշում է իր ծննդյան 42–րդ տարեդարձը։ Նա Instagram-ում հրապարակել է նախօրեին իր նոր ընկերոջ՝ ամերիկացի երաժիշտ Թրևիս Բարքերի մատուցած օրիգինալ անակնկալը և երկրպագուներին ցույց տվել տան անկյունում կակաչների ահռելի փունջն ու առաստաղից թելով կախված բազմաթիվ գարդենիաները։

Նշենք, որ վերջերս հայտնի դարձավ, որ Քորթնին նոր ընտրյալ ունի։ Օրեր առաջ նա հանգստյան օրերն անցկացրել էր Թրևիս Բարքերի հետ։
Ընտանեկան հանգստից լուսանկարներ են հրապարակել ինչպես Քորթնի Քարդաշյանը, այնպես էլ հայտնի երաժիշտը։

Նշենք, որ Քորթնին նախկինում հանդիպում էր Սքոթ Դիսիքի հետ, որից ունի 3 երեխա, իսկ Բարքերն իր նախորդ ամուսնությունից մեկ դուստր և մեկ որդի ունի։ Զույգն իր ժամանակի զգալի մասն անց է կացնում երեխաների հետ։

«Ամենաթույն մորաքույրը»․ Քիմ Քարդաշյանն ու զարմիկը խախտել են Քորթնիի սահմանած «կանոնները»

149
թեգերը:
Ծննդյան օր, Քորթնի Քարդաշյան, Քիմ Քարդաշյան
Ըստ թեմայի
Քիմ Քարդաշյանը միլիարդատեր է դարձել և ընդգրկվել աշխարհի ամենահարուստ մարդկանց ցուցակում
Արմենչիկ և ոչ միայն. Քորթնի Քարդաշյանը գաղտնազերծել է իր հայկական «փլեյլիստը»
Ինչո՞ւ վճարել պրոֆեսիոնալ լուսանկարիչներին․ Քորթնի Քարդաշյանը որդուն գործի է դրել
Քիմ և Քորթնի Քարդաշյանները գովազդում են ռուս գործարարի ստարտափը
Շտապօգնության մեքենա. արխիվային լուսանկար

Վանաձոր-Ստեփանավան ավտոճանապարհին 3 մեքենա են բախվել. կան տուժածներ

71
(Թարմացված է 22:10 18.04.2021)
Վանաձորի բժշկական կենտրոնի բժիշկները տուժածների առողջական վիճակը գնահատել են միջին ծանրության։

ԵՐԵՎԱՆ, 18 ապրիլի — Sputnik. Լոռու մարզի Վանաձոր-Ստեփանավան ավտոճանապարհին տեղի է ունեցել ՃՏՊ․ բախվել են երեք ավտոմեքենա, կան տուժածներ: Տեղեկությունը հայտնում է ՀՀ ԱԻՆ մամուլի ծառայությունը։

Նշվում է, որ ահազանգն ԱԻՆ Ճգնաժամային կառավարման ազգային կենտրոնում ստացել են ապրիլի 18-ին, ժամը 18։23-ին, դեպքի վայր են մեկնել ԱԻՆ ՓԾ մարզային փրկարարական վարչության օպերատիվ խումբը և հրշեջ-փրկարարական ջոկատից երկու մարտական հաշվարկ։

«Պարզվել է, որ Վանաձոր-Ստեփանավան ավտոճանապարհի 7-րդ կմ-ին բախվել են «VAZ-2121» (վարորդ՝ Ա. Ղ., ծնված 1987 թ.), «Volkswagen Golf» (վարորդ՝ Հ․ Գ․, ծնված 1978 թ.) և «Mitsubishi Pajero» (վարորդ՝ Ա․ Ա․, ծնված 1953 թ.) մակնիշների ավտոմեքենաները, ինչի հետևանքով «Mitsubishi Pajero» մակնիշի ավտոմեքենան կողաշրջվել է»,–ասվում է հաղորդագրության մեջ։

Երկաթուղային վթար Եգիպտոսում. տուժել է ավելի քան 100 մարդ, կան զոհեր

Մինչ փրկարարների կանչի վայր հասնելը, 3 տուժածներ տեղի ուժերով հոսպիտալացվել են Վանաձոր քաղաքի ԲԿ։ Բժիշկները տուժածների առողջական վիճակը գնահատել են միջին ծանրության։

Փրկարարները հոսանքազրկել են ավտոմեքենաները, «Volkswagen Golf» մակնիշի ավտոմեքենայի վարորդին դուրս բերել ավտոմեքենայից և մոտեցրել շտապօգնության ավտոմեքենային։

Ողբերգական վթար Աբովյան քաղաքում. 1 մարդ մահացել է, երեքը հիվանդանոցում են

71
թեգերը:
Տուժածներ, Ճանապարհ, Լոռի, վթար
Ըստ թեմայի
Տեղի է ունեցել դժբախտ պատահար. պաշտպանը` Սիմոն Մարտիրոսյանի մասնակցությամբ վթարի մասին
Վթար Չիվա գյուղի մոտ. տուժածներից մեկին մեքենայից դուրս են բերել հատուկ տեխնիկայի միջոցով
Խոշոր վթար Սյունիքում․ 6 վիրավորներից 2-ի վիճակը ծանր է